የመጨረሻዎቹ ዓመታት

የሳሙኤል ዌስሊ ሞት ዜና በአንድ ወዳጅና ጎረቤት አማካይነት በዚያን ጊዜ በብሪስቶል ለነበረው ለቻርልስ ተነገረው፤ ምናልባትም በፋውንደሪ (ዌስሊ በለንደን የስብሰባ ስፍራ ያደረገው የቀድሞ የመድፍ ማቅለጫ ሕንፃ) ለነበረው ለጆንም ተነግሮት ይሆናል። ጆን የቤተ ሰብ ጉዳዮችን በተመለከተ ዝምተኛ በመሆኑ ዘመዶቹ ብዙ ጊዜ ይቀልዱበት ነበር፤ እንዲያውም በራሷ ክፍል ታማ ለተኛችው ለእናቱ አሳዛኙን ዜና ሳይነግራት፣ ቻርልስን ለመገናኘትና ባልቴት የሆነችውን የወንድማቸውን ሚስት ለማየት ከእርሱ ጋር ወደ ቲቨርተን ለመሄድ ተነሥቶ የሄደ ይመስላል። ምናልባት ይህን ለማድረግ ልቡ አልቻለ ይሆናል፤ ቤተ ሰቡ ሁሉ በኩር ልጇን ምን ያህል አጥብቃ እንደምትወደው፣ እርሱም ለእርሷ ምን ያህል አርአያ የሚሆን ልጅ እንደ ነበረ ያውቁ ነበርና። ምናልባትም ከእኅቶቹ አንዷን በለዘብታ እንድትነግራት አደራ ሰጥቶ ይሆናል። እንዴት እንደ ተቀበለችው ራሷ ለቻርልስ እንዲህ ብላ ነገረችው፦ «ውድ ቻርልስ፦ ኖቬምበር 29 ቀን 1739።»

«የወንድምህን ሞት መጀመሪያ በሰማሁ ጊዜ፣ ያለ አንዳች ማመንታት ወዲያውኑ ለእግዚአብሔር ፈቃድ ተገዛሁ። ብቻ ጃኪ ይህን ያውቅ ስለ ነበረ ከመሄዱ በፊት ያልነገረኝ መሆኑ አስደነቀኝ፤ ነገር ግን እግዚአብሔር ልዩ በሆኑ ጉዳዮች ከእኔ ጋር የሚያደርገውን አሠራር አያውቅም ነበር፤ ይህም በእርግጥ የሚያስደንቅ አይደለም፤ ፈተናው ያለ እርሱ ከአቅሜ በላይ በሆነ ጊዜ ወሰን የሌለው ምሕረቱና ኃይሉ እንደሚደግፉኝ፣ የውስጥ የመንፈስ ጸጥታም እንደሚሰጠኝ ብዙ ጊዜ ብለማመድም፣ የአሠራሩ መንገዶች ለእኔ ለራሴ እንኳ የማይመረመሩና በቃል የማይነገሩ ናቸውና። ወንድምህ በዚህ ሕይወት ለእኔ እጅግ ውድ ነበረ፤ ምናልባትም እርሱን አብዝቼ በመውደዴ ስቼ ይሆናል። በአንድ ወቅት እርሱን ማጣትን መሸከም የማይቻል መስሎኝ ነበር፤ ነገር ግን ማንም እስኪፈተን ድረስ ምን ሊሸከም እንደሚችል አያውቅም። መልካሙ ሽማግሌ አያትህ ‹እግዚአብሔር መከራ ያደረገው መከራ ያ ነው› ይሉ እንደ ነበረ። በእርግጥ የመገኘቱና የሞገሱ መገለጥ በማንኛውም መከራ ውስጥ ከበቂ በላይ ድጋፍ ነው። መጽናናቱን ቢከለክል ፊቱንም ከእኛ ቢሰውር፣ ከመከራ ሁሉ ትንሹ እንኳ የማይታገሥ ይሆናል። ነገር ግን ቅዱስ ስሙ ይባረክ፣ ይመለክም፤ ከምሕረቱ ሁሉ ለትንሺቱ እንኳ ፈጽሞ የማልበቃ ብሆንም፣ በእኔ ላይ እንዲህ አልሆነም። ውዱ ልጄ እንደ ዳነ የሚያጽናና ተስፋ ስላለኝ ደስ ይለኛል። እርሱ አሁን በዕረፍት ላይ ነው፤ ዓለምን ለማትረፍ ብሎ እንኳ ወደ ምድር አይመለስም። ታዲያ ለምን አለቅሳለሁ? እርሱ ከእኔ በፊት ወደ ወደቡ ደርሷል፤ እኔ ግን በቅርቡ እከተለዋለሁ። እርሱ ወደ እኔ አይመለስም፤ እኔ ግን ዳግመኛ ላንለያይ ወደ እርሱ እሄዳለሁ።»

«ስለ ምድራዊ ጉዳዮቼ ስለምታደርግልኝ ጥንቃቄ አመሰግንሃለሁ። ከኑሮዬ ድጋፍ ይህን ያህል ትልቅ ክፍል ስለ ተቋረጠ፣ በዚህ ምክንያት በውዱ ልጄ ሞት እጨነቃለሁ ብሎ ማሰብ የተለመደ ነበር። እውነቱን ለመናገር ግን ስለ እንደዚህ ያሉ ነገሮች አንድም የጭንቀት አሳብ ከቶ አላሰብኩም፤ እግዚአብሔር ልጄን በማጣቴ በእርሱ ላይ ይበልጥ ጸንቼ እንድደገፍ እንደ ጠራኝ፣ ልጄ መልካም ቢሆንም አምላኬ እንዳልነበረ፣ አሁንም የሰማዩ አባታችን ጉዳዬን ይበልጥ በቀጥታ በገዛ እጁ የወሰደው እንደሚመስል ወዲያውኑ ወደ አእምሮዬ መጣ፤ ስለዚህም ተስፋ ባልሆነው ጊዜ እንኳ ከእንግዲህ ወዲህ እንደማልቸገር ተስፋ ይዤ አመንሁ።»

«ደካማ ስለ ሆንሁ ብዙ መጻፍ አልችልም። ከቅርብ ጊዜ ይልቅ አሁን ብሻልም፣ ከአሥር ሳምንት በላይ ወደ ታችኛው ፎቅ አልወረድሁም። እባክህ ለምራቴና ለፊሊ ፍቅሬንና ቡራኬዬን አድርስልኝ። እግዚአብሔር እንዲደግፋትና እንዲያስብላት እጸልያለሁ።»

«ሱዛና ዌስሊ።»

ከአንድ ወር ያህል በኋላ ዳግመኛ ጻፈች፤ ይህም ምናልባት ዋና መቀመጫው በብሪስቶል ለነበረው ለቻርልስ ደብዳቤ የሰጠችው መልስ ሳይሆን አይቀርም፦ «ፋውንደሪ፣ ዲሴምበር 27 ቀን 1739። ውድ ቻርልስ፦ አንተ እኔን ለማየት ከምትናፍቀው በላይ እኔ አንተን ለማየት እናፍቃለሁ። ውዱ ሳም ወደ ቤቱ ስለ ሄደ ከእንግዲህ ‹ልጄ ዌስሊ› ብዬ የምጠራው ወንድምህ አሁን ከእኔ ጋር ነበረ፤ መንፈሴንም እጅግ አነቃቃው። በእርግጥም እኔ እየሰማሁ በተናገረ ቁጥር አንዳች መንፈሳዊ ጥቅም ሳላገኝ እንደማልቀር ብዙ ጊዜ አስተውያለሁ። ነገር ግን ጉብኝቶቹ አልፎ አልፎና አጭር ናቸው፤ ስለዚህም ከቶ አልወቅሰውም፤ በመልካም ሥራ እንደ ተጠመደ፣ እግዚአብሔርም ይባረክ፣ በአገልግሎቱ ታላቅ ስኬት እንዳለው አውቃለሁና። ነገር ግን ውድ ቻርልስ ሆይ፣ አሁንም እርሱን ወይም አንተን እፈልጋለሁ፤ በእርግጥም ቃል በቃል ትንሽ ልጅ ሆኛለሁ፤ የማያቋርጥ እርዳታም ያስፈልገኛል። ‹ብረት ብረትን እንደሚስል፣ እንዲሁ የሰው ፊት ባልንጀራውን ይስላል።› ባገኘሁ ጊዜ ከሃይማኖታዊ ጭውውት ብዙ መጽናናትና ድጋፍ ይሰማኛል። ቀድሞ ሰዎች በአጠገቤ ባለመኖራቸው ደስ ይለኝ ነበር፤ የፍጥረት መጽናናቶች ባነሱልኝ መጠን ከእግዚአብሔር የማገኘው እንደሚበዛ አገኝ ነበር። ነገር ግን ወዮ! በአንድ ወቅት ደስ ከተሰኘሁበት ከዚያ መንፈሳዊ ኅብረት ወድቄአለሁ።»

«ለምን እንዲህ ሆነ? እምነት ስለሚጎድለኝ ነው። እግዚአብሔር በሁሉ ስፍራ ያለ የማይለወጥ፣ መለወጥም በእርሱ ዘንድ ከሌለ በመዞርም የተደረገ ጥላ በእርሱ ዘንድ ከሌለ አምላክ ነው፤ ጥፋቱ በራሴ ነው፤ በፍርድ የምሳሳተውን ስሕተት ሁሉ፣ በተግባርም የምስተውን ሁሉ በተባረከው ኢየሱስ ላይ ካለኝ የእምነት ጕድለት የተነሣ እንደ ሆነ እቆጥረዋለሁ። ወዳጄ ሆይ፣ የአካሉን ክብር፣ የንጽሕናውን ፍጹምነት፣ የመከራውን ታላቅነት፣ ከሁሉም በላይ ደግሞ ወሰን የሌለውን ፍቅሩን ሳስብ እደነቃለሁ፤ ፈጽሞም እደናገራለሁ፤ በአሳብ እጠፋለሁ። በፊቱ እንደ ኢምንት እሆናለሁ! እነዚህን ነገሮች እያወቀ በእምነትና በፍቅር ድሃና ዝቅተኛ ሆኖ የሚኖር ሰው እንዴት ያለ ምክንያት የማይገኝለት ነው! በዚህ ጉዳይ በደለኛ እንደ ሆነ ሰው እናገራለሁ። ደብዳቤዬን እንዳልጨርስ ተከልክዬ ነበር። ስለ መንፈሳዊ ነገሮች የሚያጫውተኝ ማንም የለም ብዬ አማርሬ ነበር፤ ነገር ግን በእነዚህ ብዙ ቀናት ደካማውን መንፈሴን በተወሰነ መጠን ያደሱ የብዙ መልካም ክርስቲያኖች ጭውውት አግኝቻለሁ፤ ምንም እንኳ እንዳልጽፍ ቢያግዱኝም፣ የሰጡኝ መቋረጥ ደስ የሚያሰኝና፣ ተስፋ እንደማደርገው፣ ጥቅም ያልጎደለው ነበር። በቅርቡ ፊት ለፊት እንደምንነጋገር ተስፋ አደርጋለሁ፤ ያን ጊዜም እግዚአብሔር ቢፈቅድ አሳቤን ይበልጥ በሙላት አካፍልሃለሁ። ነገር ግን ወዮ! አንተ ስትመጣ ወንድምህ ይለየኛል። ይሁን እንጂ ይህ በተባረከው አገልግሎቱ የተሰማራችሁለት፣ እስከ አሁን ድካማችሁን የባረከና ሰውነታችሁን የጠበቀ የእግዚአብሔር ፈቃድ ነው። ሥራችሁን እንዲሁ ማከናወኑን እንዲቀጥል፣ ሁለታችሁንም ከክፉ እንዲጠብቃችሁ፣ የክፉ ሰዎችና የክፉ መላእክት የተባበረ ጸሎት ቢቃወማችሁም እውነተኛውን ወንጌል ለመስበክ ብርታትንና ድፍረትን እንዲሰጣችሁ፣ ውድ ቻርልስ ሆይ፣ የአፍቃሪ እናትህ የልብ ጸሎት ነው። ሱዛና ዌስሊ።»

በዚህ ጊዜ ገደማ፣ ለጥቂት ዓመታት የኤፕወርዝ የቀድሞ መድኃኒት ቀማሚ ከነበረውና ዘወትር በብርቱ ድህነት ይሠቃይ ከነበረው ከአቶ ሃርፐር ጋር ተጋብታ የነበረችው ኤሚሊያ ዌስሊ ባሏ ሞተባት፤ ጌንስብሮንም ትታ ከአንዲት ታማኝና ተወዳጅ አገልጋይዋ ጋር በፋውንደሪ ከእናቷ ጋር ለመኖር መጣች።

ወይዘሮ ዌስሊ ቢያንስ በአንድ አጋጣሚ እንደ ምእመን መስበክን በመደገፍ ምስክርነቷን የሰጠችውም በዚሁ ወቅት መሆን አለበት። የጆን ዌስሊ ሥራ የወንጌላዊና የአደራጅ ሥራ ነበረ፤ ደብሩም ዓለም ነበረ፤ አብያተ ክርስቲያናትን እያጸና ከስፍራ ወደ ስፍራ በፈረስ ይጓዝ ነበር፤ ስለዚህም በፋውንደሪ ኃላፊ ሆኖ የሚቀር ሰው አስፈላጊ ነበረ። የተመረጠውም «ጥሩ ማስተዋልና እግዚአብሔርን መፍራት ያለው ወጣት» የሆነው አቶ ቶማስ ማክስፊልድ ነበረ። ተግባሩም ክፍሎችንና ቡድኖችን መሰብሰብ፣ መጻሕፍትንም አንብቦ ማብራራት ነበረ። ከዚህ ተነሥቶ ስብከት ወደ መስበክ መሸጋገር አንድ እርምጃ ብቻ ነበረ፤ ብዙም ሳይቆይ ይህንኑ አደረገ፤ በብዙ ትጋትና በአንደበተ ርቱዕነትም ሰበከ። ጆን ዌስሊ ይህን በሰማ ጊዜ እጅግ ተረበሸ፤ ፈጥኖም ወደ ቤት ተመለሰ። እናቱ አንዳች ነገር እንደ ተበላሸ አይታ ምን እንደ ሆነ ጠየቀችው። በያዘው ነገር ሁሉ ራስና አለቃ መሆን ተፈጥሯዊ ምኞቱ የነበረው ይህ ሰው «ቶማስ ማክስፊልድ ሰባኪ ሆኖአል ብዬ ሰማሁ» ሲል አጭር መልስ ሰጠ። ወይዘሮ ዌስሊም ሳትዘገይ በጉዳዩ ላይ ያላትን አስተያየት እንዲህ ብላ ነገረችው፦ «ጆን፣ የእኔ አስተሳሰብ ምን እንደ ነበረ ታውቃለህ። እንደዚህ ያለውን ነገር በቀላሉ እደግፋለሁ ብለህ ልትጠረጥረኝ አትችልም። ነገር ግን ያንን ወጣት በተመለከተ የምታደርገውን ተጠንቀቅ፤ አንተ ለመስበክ በእግዚአብሔር እንደ ተጠራህ እርሱም እንዲሁ በእርግጥ ተጠርቷልና። የስብከቱ ፍሬ ምን እንደ ሆነ መርምር፤ አንተም ራስህ ስማው።» የእናቲቱ ቃል ክብደት ነበረው፤ ማክስፊልድም በጌታው ፊት ሰበከ። ጆን ዌስሊም «እርሱ እግዚአብሔር ነው፤ ደስ ያሰኘውን ያድርግ። እግዚአብሔርን ለመከልከል እችል ዘንድ እኔ ማን ነኝ?» ብሎ ጮኸ።

በዚህም ሁኔታ ለክህነት መብቶች አጥብቆ ይከራከር የነበረው የተሾመው ካህን፣ ምሁሩና «የሊንከን ኮሌጅ አባል (ፌሎው)» የነበረው ሰው፣ እርሱ በመሠረተው ሜቶዲዝም ውስጥ ጠቃሚ ክፍል ሊሆን የታሰበውን እንደ ምእመን መስበክ እንዲፈቅድ ተመራ። ወይዘሮ ዌስሊ ክፍሎቹን ተቀላቅለው ለትምህርትና ለምክር ወደ ፋውንደሪ ይመጡ ለነበሩት ሴቶች ልባዊ ትኩረት ትሰጥ እንደ ነበረ ይገመታል። ጤናዋ በፈቀደላት ጊዜ ይህን ማድረጓ ተፈጥሯዊ ነው።

እንደ ቻርልስ ዌስሊ ያለ ወጣት ቀናተኛ፣ እናቱ ስለ ድነት ዕቅድ ያላት አመለካከት በቂ እንዳልሆነ አስቦ በረጅም ደብዳቤ ሊያርማት መሞከሩ የባሕርዩ መገለጫ ነበረ። እርሷም የሚለውን በታላቅ የዋህነት ተቀበለች ብቻ ሳይሆን ቃሉን በልቧ አኖረች፤ ለእርሱ የሰጠችውም ትሑትና ሆኖም ክብር ያለው መልስ እንደ ጻፈችው የሚታወቀው የመጨረሻ ደብዳቤዋ ነው፦ «ውድ ቻርልስ፦ ፋውንደሪ፣ ኦክቶበር 2 ቀን 1740።»

«ከሕመምህ ስለ ማገገምህ እግዚአብሔርን በማመስገን ከአንተ ጋር ከልቤ እተባበራለሁ። ለእያንዳንዱ የመግቦቱ ድርጊት ከመረዳታችን እጅግ የራቁ ብዙ ጥበበኛ ምክንያቶች አሉት፤ ጤናህን በተወሰነ መጠን ዳግመኛ መመለሱም አንተ እስከ አሁን የማታውቃቸውን ብዙ ዓላማዎች እንደሚፈጽም አልጠራጠርም።»

«ስለ ደግ ደብዳቤህ አመሰግንሃለሁ፤ ደግ ያልኩት ለመንፈሳዊና ለዘላለማዊ መልካምነቴ ካለ ቅን ምኞት የተጻፈ እንደ ሆነ በእውነት ስለማምን ነው። ከክሶችህ በብዙዎቹ ውስጥ እጅግ ብዙ እውነት አለ፤ ራሴን ለመከላከል አንዲት ቃል ለመናገር አላስብም፤ ይልቁንም ሁሉን ነገር ሁሉን ለሚያውቀው ለእርሱ መተውን እመርጣለሁ። ይህን ግን ልነግርህ ይገባኛል፦ ስለ ሁኔታዬ በመጠኑ ተሳስተሃል። ወዮ! አንተ ከምትገምተው እጅግ የከፋ ነው! ብርሃን ካልበራላቸው፣ ሰማያዊውንም ስጦታ ካልቀመሱ፣ ከመንፈስ ቅዱስም ተካፋዮች ካልሆኑ ሰዎች አንዷ አይደለሁም፤ ይልቁንም ከብዙ ዓመታት በፊት ፈጽሞ ነቅቻለሁ፤ የውርስ ኃጢአቴም ሆነ የሠራሁት ኃጢአት በጥልቅ ይሰማኛል። ሁኔታዬ ይልቁንም የኤፌሶንን ቤተ ክርስቲያን ይመስላል፤ በአደራ ለተሰጡኝ መክሊቶች ታማኝ አልሆንሁም፤ የቀደመውን ፍቅርፌንም ትቻለሁ። ‹ነገር ግን ስለዚህ ነገር ለእስራኤል ተስፋ አለን?› ተስፋ አልቈርጥም፤ በእግዚአብሔርም ጸጋ ተስፋ አልቈርጥም፤ ከአሳዛኙ ውድቀቴ ጀምሮ፣ ተስፋ ቢስ ልሆን በቀረብሁ ጊዜ፣ እግዚአብሔርን በረሳሁ ጊዜ እንኳ፣ እርሱ እንዳልረሳኝ አግኝቻለሁና። በዚያን ጊዜም እንኳ ክርስቶስ ስለ እኔ እንደ ሞተ በመንገር የታላቁን ማስተስረያ ብቃት በመንፈሱ ለነፍሴ አደረገልኝ። የእውነት አምላክ፣ ሁሉን የሚችለው መድኃኒት፣ በደሙና በጽድቁ ድርሻ እንዳለኝ ሲነግረኝ፣ እኔ አላምነውምን? ይህ ከቶ አይሁን! አምናለሁ፤ አምናለሁም፤ ከኃጢአተኞች ሁሉ የምበልጥ ብሆንም ይህ ተስፋ አያስቈርጠኝም፤ መተላለፌ ሁሉ የውሱን ሰው ኃጢአቶች ናቸውና፤ የጌታችን የመከራውና የጽድቁ ብቃት ግን ወሰን የለውም! ያለ እርሱ መዳን የማልችለው አንዳች ነገር ቢጎድለኝ (በአሁኑ ጊዜ ይህ አይሰማኝም)፣ ያ ጕድለት ሳይሞላ እንደማልሞት አምናለሁ። ልመልሳቸው የማልፈልጋቸውን ብዙ ጥያቄዎች ትጠይቃለህ፤ ነገር ግን ልታውቀው በሚያስፈልግህ ነገር ሁሉ ወደሚያረካህ ወደ ውዱ ጌታችን እመራሃለሁ። ክርስቲያን አይደለሁም ብለህ ለምን አጥብቀህ እንደምትናገር ሊገባኝ አይችልም፤ ይህ በውጤቱ እስከ አሁን ስለ አንተ ባደረገውም ሆነ በተቀበለው መከራ ምንም ስላልተሻልክ የምታመሰግንበት አንዳች ነገር እንደሌለህ ክርስቶስን በፊቱ እንደ መንገር ነው። ወይ! ይህ ለዘላለም ለተባረከው ኢየሱስ እንዴት ያለ ታላቅ ውርደት፣ እንዴት ያለ አስደናቂ ውለታ ቢስነት ነው! እኔ እንደ አንተ ወይም እንደሚገባኝ ያህል መልካም ክርስቲያን ከመሆን እጅግ የራቅሁ እንደ ሆንሁ አስባለሁ፤ ነገር ግን ያለችኝን ጥቂት ክርስትና እክድ ዘንድ ይህ ከቶ አይሁን፤ ይልቁንም በጌታችንና በመድኃኒታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ጸጋና እውቀት ልደግ። አሜን። ሌሎች ሰዎች ስለ ሰው ተፈጥሮ ምን ዓይነት አስተያየት እንዳላቸው አላውቅም፤ እኔ ግን ያለ እግዚአብሔር ጸጋ አንዳች መልካም ነገር ለማሰብ፣ ለመናገር ወይም ለማድረግ ፈጽሞ የማንችል እንደ ሆንን አስባለሁ፤ ስለዚህ በማንኛውም የሕይወታችን ክፍል አንዳች መልካም ነገር እንድናደርግ ከተቻለን ክብሩን ለእግዚአብሔር ልንሰጥ ይገባናል። የተሰጡንን መክሊቶች ካላተረፍንባቸው ጥፋቱ የራሳችን ነው። ይህ በዚህ ሕዝብ መካከል እጅግ የተለመደ የአነጋገር ዘይቤ እንደ ሆነ አግኝቻለሁ፤ ይህም እጅግ አስቀይሞኛል፤ ስለ ራሳቸው ጥቂት፣ ስለ እግዚአብሔር ግን አብልጠው ቢናገሩ ብዬ ብዙ ጊዜ ተመኝቻለሁ። ስለ ኃጢአትና ስለ መሳሰሉት የሚሰማውን ከፍ ያለ ምሬት ብዙ ጊዜ እሰማለሁ፤ ነገር ግን ለውዱ ጌታችን የሚቀርብ የምስጋናና የአመስጋኝነት ቃል አልፎ አልፎ፣ እጅግ አልፎ አልፎ ብቻ እሰማለሁ፤ ወሰን የሌለውንም የእርሱን … ማመን …»

የቀሩት ዓረፍተ ነገሮች ጠፍተዋል፤ ምናልባትም ወደ ፋውንደሪና ወደ አገልግሎቶቹ ይመጡ ስለ ነበሩት ሰዎች ዓይነት የሚናገሩ ስለ ነበሩ መጥፋታቸው ያሳዝናል።

ይህ ደብዳቤ ከተጻፈ ከስድስት ወር ያህል በኋላ፣ በማርች 1741 መጀመሪያ፣ ኬዚያ ዌስሊ በሠላሳ ሁለት ዓመቷ በቤክስሊ ሞተች። ዌስሊ ሆል ለእኅቷ ለማርታ ቃል ኪዳን ገብቶ ሳለ የወጣትነት ፍቅሯን እንደ ተራ መዝናኛ እንደ ተጫወተበት ባወቀች ጊዜ ከደረሰባት ድንጋጤ ፈጽሞ እንዳላገገመች ይገመታል። እርሷ የመጨረሻዋ ልጅ ነበረች፤ እናቷ በኤፕወርዝ እሳት የደረሰባትን አስከፊ የፍርሃትና የአደጋ ፈተና ካለፈች በኋላ ወዲያው ተወለደች። በወጣትነቷ ራሷ ብዙ ችግር ተቀብላ ነበር፤ ይህም ሁሉ ደካማ መሆኗን ለማስረዳት ይረዳል፤ ነገር ግን በሴቶች ሕይወት ውስጥ ልብ የራሱ ቦታ አለው፤ ደስታ የሌለው ፍቅርም ብዙ ጊዜ የሥጋን የማገገም ኃይል ያሳጣል፤ በተለይም ከሕይወት ጋር የሚያቆራኝ ብርቱ ትስስር በሌላት ሰው ላይ። እኅቱ ስትሞት ቻርልስ በዚያ የነበረ ይመስላል፤ በአእምሮዋና በመንፈሳዊ ሁኔታዋም ረክቶ ነበር።

ወይዘሮ ዌስሊ የተሠቃየችበት ብቸኛው የተለየ በሽታ ሪህ ነበረ፤ ይህም በእርሷ ሁኔታ በዘር የተወረሰ ነበረ። በራሷ ሕይወት ከቅምጥል ኑሮና ከድሎት የተነሣ እንዳልመጣ የታወቀ ነው። የሕይወት ኃይሏ ቀስ በቀስ ደከመ፤ የቀሩት ሴቶች ልጆቿም ሁሉ በእናታቸው ዙሪያ ተሰበሰቡ። በተለይም አንን የመቆየት ብርታት ካላት ዳግመኛ እንዳትለያት ለመነቻት። ቻርልስ እስኪመለስ ድረስ ልትቆይ ትችላለች ብሎ በማሰብ መሄድ ግድ ሆነበት፤ ጆን በብሪስቶል ነበረ፤ በፍጥነት እየደከመች እንደ ሆነ በሰማ ጊዜ፣ እሁድ ምሽት ጁላይ 18 ቀን 1742 ለብዙ ጉባኤ ከሰበከ በኋላ በፈረስ ተነሣ። በ20ኛው ቀን ፋውንደሪ ደረሰ፤ እርሷንም ካየ በኋላ በማስታወሻ ደብተሩ እንዲህ ብሎ ጻፈ፦ «እናቴን በዘላለም ዳርቻ ላይ አገኘኋት፤ ነገር ግን ምንም ጥርጣሬ ወይም ፍርሃት የላትም፤ እግዚአብሔር እንደ ጠራት ወዲያውኑ ‹ልሄድ ከክርስቶስም ጋር ልኖር› ከማለት በቀር ሌላ ምኞትም የላትም።»

በቀጣዩ ዓርብ ከሰዓት በኋላ ፍጻሜው እጅግ እንደ ቀረበ አየ፤ መናገር አትችልም ነበር፤ ነገር ግን ታውቅ ነበር፤ ስለዚህ ከሰባት ዓመት በፊት ለአባቱ እንዳደረገው ለሚሞት ሰው የሚደረገውን የአደራ ጸሎት አነበበ። ጊዜው ከቀኑ አሥር ሰዓት ነበረ፤ ከመትጋትና ከስሜት የተነሣ ደክሞ ስለ ነበረ «አንድ ሲኒ ሻይ ለመጠጣት» ለጥቂት ጊዜ ከአጠገቧ ተለየ። ከእኅቶቹ አንዷ መልሳ ጠራችው። እንዲህ ይላል፦ «ዓይኖቿን አጥብቃ ከፈተች፤ ለጥቂት ጊዜም ወደ ላይ አተኮረች። ከዚያም ቆቦቿ ወረዱ፤ ነፍሷም ያለ አንድ ትግል ወይም መቃተት ወይም ትንፋሽ ነጻ ወጣች። በአልጋዋ ዙሪያ ቆመን፣ መናገር ከማቋረጧ ጥቂት ቀደም ብላ የተናገረችውን የመጨረሻ ልመናዋን ፈጸምን፦ ‹ልጆች ሆይ፣ ልክ እንደ ተፈታሁ ለእግዚአብሔር የምስጋና መዝሙር ዘምሩ።›»

የእናቱን የመጨረሻ ቀናት ዝርዝር ለቻርልስ መጻፍ የወይዘሮ ላምበርት ድርሻ ሆነ፤ እርሷም እንዲህ አለች፦

«አንተ ከተለየሃት በኋላ ለአንዳንድ ቀናት በነፍስም በሥጋም በታላቅ ፈተና ውስጥ ነበረች፤ ነገር ግን እግዚአብሔር ወደ ራሱ ከመውሰዱ ከአሥራ ሁለት ሰዓት ያህል በፊት በእርሷ ያለውን ሥራውን ፈጸመ። ከሸለብታ ነቃች፤ እኛም ደስ ብሏት ስንሰማት የተናገረቻቸውን ቃላት በጥንቃቄ አደመጥን፤ እነርሱም እነዚህ ነበሩ፦ ‹ውዱ መድኃኒቴ ሆይ! በመጨረሻ በጭንቀቴ ልትረዳኝ መጣህን?› ከዚያን ጊዜ ጀምሮ በእውነት በጣፋጭ ሁኔታ ለፈቃዱ ተገዛች፤ ጠላትም ሊጎዳት ከዚያ በኋላ ኃይል አልነበረውም። የቀረውም ጊዜዋ በምስጋና አለፈ።»

ወይዘሮ ዌስሊ እሁድ ኦገስት 1 ቀን በባንሂል ፊልድስ ተቀበረች፤ ጆን የእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያንን የቀብር ሥርዓት አነበበ፤ ኤሚሊያ፣ ሱዛና፣ ሄቲ፣ አንና ማርታም በዙሪያው ቆመው ነበር። ብዙ ወዳጆች፣ እንዲሁም በርኅራኄ የታጀበ ጉጉት የሳባቸው ሌሎች ሰዎችም ተሰብስበው ነበር። ከዚያም መዝሙር ተዘመረ፤ በጐልማሳነቱ ጅማሬ ከእናቱ በኋላ በሕይወት እንዳይኖር እጅግ አጥብቆ ተመኝቶ የነበረው ጆን ዌስሊም በዚያች እናት መቃብር አጠገብ ቆሞ ለተሰበሰበው ሕዝብ እጅግ አንደበተ ርቱዕና ስሜት የሞላበት ከሆኑት ስብከቶቹ አንዱን ሰበከ።

ብዙም ሳይቆይ በዚያ የመጨረሻ ማረፊያ ራስጌ ቻርልስ ዌስሊ በግጥም የጻፈው የመቃብር ጽሑፍ ያለበት ቀላል ድንጋይ ተተከለ፦ «የወይዘሮ ሱዛና ዌስሊ አስከሬን እዚህ ያርፋል፤ የዶክተር ሳሙኤል አኔስሊ ታናሺቱና ከልጆቹ በሕይወት የቆየችው የመጨረሻዋ ሴት ልጅ።»

«በእርግጥና በጽኑ ተስፋ እንደምትነሣ፣ በሰማያትም መኖሪያዋን እንደምትወርስ አምና፣ ክርስቲያኒቱ ሥጋዋን በዚህ አኖረች፤ መስቀሏን ለአክሊል ለወጠች።»

«እውነተኛ የመከራ ልጅ የነበረች እርሷ፣ ሕመምንና ጭንቀትን የለመደች፣ ረጅም የኀዘንና የፍርሃት ሌሊት አለቀሰች፤ በሕግ ሥር ያለፈ የሰባ ዓመት ሌሊት። ያን ጊዜም አብ ልጁን ገለጠላት፤ በተቈረሰው እንጀራ እርሱን አሳወቃት፤ ኃጢአቷ እንደ ተሰረየላት አወቀች፣ ተሰማትም፤ የሰማይዋንም መያዣ አገኘች። ለላይኛው ኅብረት የተገባች ሆና፣ ‹ወዳጄ ሆይ፥ ተነሺ› የሚለውን ጥሪ ሰማች። እመጣለሁ ብለው የሚሞቱት ዓይኖቿ መለሱ፤ እንደ ጌታዋም እንደ በግ የዋህ ሆና ሞተች።»

ዘወትር ጥንቁቅ የነበረው ጆን በዚህ የመቃብር ድንጋይ ላይ አባቱን አለመጥቀሱ፣ የእናቱንም የልደትም ሆነ የሞት ቀን አለማስፈሩ የሚያስገርም ነበር። ይሁን እንጂ በኋለኞቹ ዓመታቷ የተሣለና እጅግ የሚመስላትን ሥዕሏን በመዳብ ላይ አስቀርጾ ለማሳተም ተጣጣረ። የዚህ ቅጂ የከርክ «የዌስሊዎቹ እናት» የተሰኘውን መጽሐፍ የፊት ገጽ ሥዕል ሆኖ ያገለግላል፤ በአቶ ስቲቨንሰን «የዌስሊ ቤተ ሰብ መታሰቢያዎች» መጀመሪያም በትንሹ ይታያል። በሙሉ ብርታቷ ዘመን ምን ትመስል እንደ ነበረ በመጠኑ የሚያሳይ ትንሽ ሥዕልም እስከ አሁን አለ። በሩቅ ዘሮቿ መካከል በመልክ እርሷን እጅግ የሚመስሉ አንድ ወይም ሁለት ሴቶች አሉ።

የመጀመሪያው የመቃብር ድንጋይ በጊዜና በአየር ጠባይ እጅግ ስለ ተበላሸ፣ በ1828 ለብዙ ታዋቂ ሜቶዲስቶች መታሰቢያ የሚሆኑ ሰሌዳዎች በዌስሊያን የመጻሕፍት ኮሚቴ ወጪ በሲቲ ሮድ ቻፕል በተተከሉ ጊዜ፣ በወይዘሮ ዌስሊ መቃብር ላይ አዲስ ጽሑፍ ያለበት አዲስ ድንጋይ ተተከለ። ለጣፋጩ ዘማሪያቸው ያላቸው አክብሮት ግጥሞቹን በሙሉ እንዲያስቀጥሉ አላደረጋቸውም፤ የመቃብሩ ጽሑፍም አሁን እንዲህ ይነበባል፦ «የቄስ ሳሙኤል ዌስሊ (የማስተርስ ዲግሪ ባለቤት) ባልቴት የሆነችው የወይዘሮ ሱዛና ዌስሊ አስከሬን እዚህ ያርፋል።»

«(የቀድሞው የሊንከንሻየር የኤፕወርዝ ደብር ቄስ)፤ እርሷም ጁላይ 23 ቀን 1742 በ73 ዓመቷ አረፈች።»

«በአንድ ወጥነት ሕግ ምክንያት ኦገስት 24 ቀን 1662 ከክሪፕልጌት የቅዱስ ጊልስ ደብር የተባረረው የቄስ ሳሙኤል አኔስሊ (የሥነ መለኮት ዶክተር) ታናሽ ሴት ልጅ ነበረች።»

«የአሥራ ዘጠኝ ልጆች እናት ነበረች፤ ከእነርሱም እጅግ ታዋቂዎቹ ቄስ ጆንና ቄስ ቻርልስ ዌስሊ ነበሩ፤»

«ከእነርሱም የመጀመሪያው ከእግዚአብሔር በታች ሜቶዲስቶች ተብለው የሚጠሩት ሰዎች ማኅበራት መሥራች ነበረ።» «በእርግጥና በማያጠራጥር ተስፋ እንደምትነሣ፣ በሰማያትም መኖሪያዋን እንደምትወርስ አምና፣ ክርስቲያኒቱ ሥጋዋን በዚህ አኖረች፤ መስቀሏን ለአክሊል ለወጠች።»

በ1869 ባንሂል ፊልድስ ምንም እንኳ ቀብር ከተከለከለበት ብዙ ጊዜ ቢሆነውም ለዘለቄታው የመቃብር ስፍራ ሆኖ እንዲጠበቅ ተደረገ፤ ዛፎች ተተከሉበት፤ ወደ ታዋቂዎቹ መቃብሮች በቅርብ የሚያደርሱ መንገዶችም ተዘጋጁለት። የወይዘሮ ዌስሊ አጽም ያረፈበት ስፍራ በውጪው ግንብ ላይ ያሉት 17 እና 42 ቍጥሮች የሚገናኙበት ሲሆን፣ እርሷ ከብዙ ዘመን በፊት ልጃገረድ በነበረችበት ጊዜ በሕይወት ከነበረውና ይሰብክ ከነበረው ከጆን ባንየን መቃብር በምዕራብ-ደቡብ አቅጣጫ ጥቂት እርምጃዎች ርቆ ይገኛል።

ለእርሷ መታሰቢያ የቆመ ከሲሲሊ እብነ በረድ የተሠራ ሐውልት (ኦቤሊስክ) ከዲሴምበር 1870 ጀምሮ ከሲቲ ሮድ ቻፕል ፊት ለፊት፣ ወደ ባንሂል ፊልድስ ዞሮ ቆሞአል፤ በላዩም መጨረሻ ላይ ከተጠቀሰው ጋር እጅግ የሚመሳሰል ጽሑፍ ተቀርጾበታል።

ይህን የሱዛና ዌስሊ አጭር የሕይወት ታሪክ ከሟቹ ከአይዛክ ቴለር ቃላት በተሻለ መደምደም አይቻልም ማለት ይቻላል፤ እርሱ ራሱ በባሏ እርዳታ እጅግ ብዙ የሆኑትን ልጆቿን ሁሉ ያስተማረች፣ በዘመናቸውም ሆነ በየትኛውም ትውልድ ከነበሩት እንግሊዛውያን ወንዶችና ሴቶች መካከል እጅግ የተማሩና እግዚአብሔርን የሚፈሩ ሆነው ሲያድጉ የማየት እርካታ ያገኘች እናት ልጅ ነበረ፦ «የዌስሊዎቹ እናት በሃይማኖታዊና በሥነ ምግባራዊ መልኩ የሜቶዲዝም እናት ነበረች፤ ድፍረቷ፣ ለሥልጣን መገዛቷ፣ የአእምሮዋ ከፍታ፣ ነጻነቱና ራስን መግዛቱ፣ የአምልኮ ስሜቷ ሙቀትና ለእርሱም የተሰጠው ተግባራዊ አቅጣጫ በልጆቿ ጠባይና አካሄድ ውስጥ ብቅ ብለው በግልጽ ተደግመዋልና።»