የተጨናገፉ ተስፋዎችና ጭንቀቶች

ወይዘሮ ዌስሊ ሳሙኤል አኔስሊ የሚባል ወንድም እንደ ነበራት ይታወሳል፤ እርሱም ወደ ሕንድ ሄዶ ነበር፤ በዚያ ዘመን ወደ ሕንድ መሄድ ዕድሜ ልክ እንደ መሰደድ ያህል ይቈጠር ነበር። ሚስቱንና ምናልባትም ትንንሽ ልጆቹን ትቶ ሄደ፤ እነርሱም በሃክኒ በሚገኘው ሾር ሃውስ በተባለው ቤት ይኖሩ የነበሩ ይመስላል። ይህ ቤት ጄን ሾር በኖረችበት ዘመን በሜዳዎች መካከል የቆመ ውብ ጥንታዊ የቀይ ጡብ መኖሪያ ነበር፤ ንጉሣዊው ወዳጇም ከዋናው መንገድ በሚወጣ የእግር መንገድ ወደ እርሱ ይመጣ ነበር፤ ያም መንገድ ለብዙ ትውልድ የንጉሥ ኤድዋርድ መንገድ ተብሎ ይታወቅ ነበር፤ አሁን ግን ሰፍቶ በዙሪያው ቤቶች ተሠርተውበታል፤ ስሙም ኪንግ ኤድዋርድ ሮድ ተብሏል። ሾር ሃውስን ዛሬም በሕይወት ያሉ ብዙ ሰዎች በሚገባ ያስታውሱታል፤ ነገር ግን እንደ እርሱ ያሉ የብዙ ሕንጻዎች ዕጣ ደርሶበት ፈርሷል፤ አሮጌዎቹ ጡቦቹም በአንድ ወቅት ለም በነበረውና በተክል በተሞላው የአትክልት ቦታ ላይ ለተሠሩ ትንንሽ ቪላዎች ማነጫ ሆነዋል፤ እነዚህም ቪላዎች ሾር ሮድ የሚባል አጭር መንገድ ሠርተዋል። ሳሙኤል አኔስሊ ቤተሰቡን በሾር ሃውስ ያኖረ ከሆነ በመጠኑ የተደላደለ ኑሮ የነበረው መሆን አለበት፤ የኤፕወርዝ የቄስ መኖሪያ ቤት ከተቃጠለ በኋላም ከእኅቱ ልጆች አንዷ ወይም ሁለቱ ለተወሰነ ጊዜ ከእነርሱ ጋር ተቀምጠው መልካም ስሜት እንዳሳደሩ እርግጥ ነው ማለት ይቻላል። አቶ አኔስሊ ወደ ሕንድ ሲሄድ ብዙ ሀብት ለማከማቸት ተስፋ አድርጎ ነበር፤ ይህንንም እንዳሳካ ይገመታል፤ ነገር ግን ወደ እንግሊዝ ይመለሳል ተብሎ በሚጠበቅበት ጊዜ ደብዛው ጠፋ፤ ስለ ዕጣ ፈንታውም ሆነ ስላገኘው ገንዘብ ምንም ወሬ ወደ ዘመዶቹ ከቶ አልደረሰም። በ1712-13 ገደማ ለአቶ ዌስሊ ደብዳቤ ጻፈ፤ ከምሥራቅ ሕንድ ኩባንያ ጋር ባለው ጉዳይ በእንግሊዝ ወኪሉ ሆኖ እንዲሠራለትም ለመነው፤ አቶ ዌስሊም ከተወሰነ ማመንታት በኋላ በዌስትሚንስተር ባለው ልጁ እርዳታ ሥራውን በአጥጋቢ ሁኔታ ሊያከናውን እንደሚችል ተስፋ አድርጎ ኃላፊነቱን ተቀበለ። ይሁን እንጂ እርሱ የንግድ ሰው አልነበረም፤ የሚስቱ ወንድምም ይህን እንዳወቀ ወኪልነቱን ለሌላ ሰው አስተላለፈ። አቶ አኔስሊ የባሏ የአጭር ጊዜ የጉዳዮቹ አስተዳደር እንዳላረካው በመግለጽ ለእኅቱ መጻፉ የሚያስደንቅ አልነበረም፤ እርሷም እንደዚሁ ባሏን በመከላከል የሚስትነት መንፈስ ማሳየቷ የሚጠበቅ ነበር። በዚያ ዘመን ደብዳቤዎች ሄደው እስኪመለሱ ብዙ ጊዜ ይወስዱ ነበር፤ ወይዘሮ ዌስሊ ለወንድሟ የጻፈችው ረጅምና ትኩረት የሚስብ ደብዳቤ በልደት ቀኗ የተጻፈ ሲሆን በዚያን ጊዜ ቤተሰቧ የነበረበትን ሁኔታ ከምናገኛቸው ጥቂት ፍንጮች አንዱን ይሰጠናል፦ «ጌታዬ፦ ኤፕወርዝ፣ ጃንዋሪ 20 ቀን 1721-2።»

«በአንተና በአቶ ዌስሊ መካከል የተፈጠረው አሳዛኝ አለመግባባት ለብዙ ዓመታት ከመጻፍ አግዶኛል፤ ከእኔ የሚላክ ደብዳቤ ተቀባይነት ያገኝ እንደ ሆነ ስላላወቅሁ፣ ሸክም ልሆንብህም ስላልፈለግሁ ነው። ነገር ግን ሕይወቴ በፍጥነት እያለቀ እንደ ሆነ ስለ ተሰማኝ፣ ከዚህ ዓለም ከመለየቴም በፊት ከሰው ሁሉ ጋር፣ በተለይም ከአንተ ጋር፣ በሰላም ለመሆን ስለ ተመኘሁ፣ ያለ ጭፍን አመለካከት ለማንበብ ራስህን እንደምታደክም ተስፋ በማድረግ አንድ ደብዳቤ ደግሜ ለመላክ ደፈርሁ።»

«ከሃምሳ ዓመት ያለፍሁ ይመስለኛል፤ ደካማና ሕመምተኛ ነኝ፤ ይሁን እንጂ ይህን ያህል ያረጀሁ ብሆንም ባሌን ‹በክፉም በደጉም› ስለ ተቀበልሁት ከእርሱ ጋር እኖራለሁ፤ ‹እርሱ በሚኖርበት እኖራለሁ፤ በሚሞትበትም እሞታለሁ፤ በዚያም እቀበራለሁ። ከሞት በቀር አንዳች ቢለየኝ እግዚአብሔር ይህን ያድርግብኝ፤ ይህንም ይጨምርብኝ።› በሕመም ምክንያት አብዛኛውን ጊዜዋን በክፍል ውስጥ ለማሳለፍ ለተገደደች ሴት መታሰር ምንም አይደለም፤ አንዳንድ ጊዜም ስለ አቶ ዌስሊና ስለ ልጆቹ ባይሆን ኖሮ ነፍሴ ወደ ከፍተኛው የሕልውና ምንጭ ከእስር ቤትም ሆነ ከቤተ መንግሥት ብታርግ ለእርሷ ፍጹም ልዩነት የለውም ብዬ አስባለሁ፤ እግዚአብሔር በሁሉ ስፍራ ነውና፦ ግድግዳም ቢሆን፣ ቍልፍም፣ መቀርቀሪያም፣ ጥልቁ ጥላም፣ ፍጹም ብቸኝነትም ቢሆን ሕልውናውን አያግድም፤ ሕልውናውን ሊገልጥ በወደደበት ስፍራ ሁሉ በዚያ መንግሥተ ሰማያት አለ።»

«ልቡ በመለኮታዊ ፍቅር የተወጋና የእግዚአብሔርን የተባረከ ሕልውና መገለጥ የሚያጣጥም ሰው፣ ውጫዊ ሁኔታው ምንም ይሁን ምን፣ ደስተኛ ነው። ‹አንዳች የሌለን ስንሆን ሁሉ የእኛ ነው› እንደ ተባለው ባለ ጠጋ ነው። ይህ ዓለም፣ ይህ የአሁኑ የነገሮች ሁኔታ፣ ለጊዜው ብቻ ነው። ቀድሞ ያለፈው በአንድ ወቅት የአሁን እንደ ነበረ ሁሉ፣ አሁን ወደፊት የሆነውም የአሁን ይሆናል፤ ከዚያም ፓስካል እንዳለው፣ በቀዘቀዘ ራሳችን ላይ የሚጣል ጥቂት አፈር ተስፋችንንና ሁኔታችንን ለዘላለም ይወስናል፤ ልዑሉን ወይም ለማኙን ማን ተጫወተ የሚለውም ብዙም ትርጉም አይኖረውም፤ ከውጫዊው ነገር አንጻር ሁሉም ከሞት በኋላ በአንድ ደረጃ መቆም አለባቸውና።»

«እስከ ዛሬ ካደረግሁት እጅግ የተሻለ ምልከታ በመነሣት፣ ከሀብት ጋር ከመርካት ይልቅ ያለ ሀብት መርካት እጅግ ቀላል እንደ ሆነ ለማመን ተገድጃለሁ። ለሀብታም ሰው ወርቁን አምላኩ ማድረግ እጅግ ተፈጥሯዊ ነው (ሰው አብልጦ የሚወደውን ያን ነገር፣ ምንም ይሁን ምን፣ በእርግጥ አምላኩ ያደርገዋልና)፤ በእርሱ አለመታመን፣ ለድጋፍና ለደስታ በእርሱ አለመደገፍ እጅግ አስቸጋሪ ነው፤ ስለዚህ ሁኔታዬን ልለውጠው የምፈልገው አንድም ሀብታም ሰው በዓለም ውስጥ አላውቅም።»

«‹በእሳት የደረሰብሽን ጥፋት ከብዙ ጊዜ በፊት እንዳካካስሽ ተስፋ አደርጋለሁ› ትላለህ። አይደለም፤ ከቶም የምናካክሰው አይመስልም። አቶ ዌስሊ ቤቱን ከአንድ ዓመት ባነሰ ጊዜ ውስጥ መልሶ ሠራው፤ ነገር ግን ቤቱ ከተቃጠለ ወደ አሥራ ሦስት ዓመት ገደማ አልፏል፤ ሆኖም እስከ ዛሬ ድረስ ቤቱ በግማሽ እንኳ የቤት ዕቃ አልተሟላለትም፤ ሚስቱና ልጆቹም በግማሽ እንኳ አልለበሱም። እርግጥ ነው፣ በወዳጆቹ ልግስናና በራሱ በነበረው ገንዘብ የመጀመሪያውን ከፈለ፤ ሁለተኛው ግን ገና አልተከፈለም፤ ወይም — ያው ማለት ነው — ለልብስና ለቤት ዕቃ የተበደረው ገንዘብ እስካሁን አልተከፈለም። ቀጥለህም ‹ወንድሜ ደብሩ በዓመት 300 ፓውንድ ያስገኝለታል፣ እንደሚሉኝ› ትላለህ። ይላሉ — እነማን? እንዲህ የሚሉት ሰዎች ይህን እውነት እንዲያደርጉት ቢገደዱ ደስ ባለኝ። ደብሩ በዓመት 300 ፓውንድ ያስገኛል ማለት 10,000 ፓውንድ ያስገኛል እንደ ማለት ያህል እውነት ነው። ጌታዬ፣ ቀድሞም የነገሩን ትክክለኛ ሁኔታ በፊትህ አቅርቤልሃለሁ። ደብሩ ሁልጊዜ በዓመት በ160 ፓውንድ እንደሚከራይ ነግሬሃለሁ፤ ግብሮች፣ የድሆች መዋጮ፣ የንዑስ ኪራዮች፣ አሥራቶች፣ ለኤጲስ ቆጶስ ጉብኝትና ለሲኖዶስ የሚከፈሉ ክፍያዎችና የመሳሰሉት ከዚያ ገቢ ወደ 30 ፓውንድ ያህሉን እንደሚወስዱ ነግሬሃለሁ፤ ስለዚህ የቀረውን ለማስላት ብዙ የሂሳብ ችሎታ አያስፈልግም።»

«ወደፊት ምን እንደሚያስፈልገንና እንደማያስፈልገን እግዚአብሔር ብቻ ያውቃል፤ ነገር ግን አሁን በእኛ ቤተሰብ ላይ እንደ ደረሰው ያለ የመከራ ክስተቶች መደራረብ በአንድ ቤተሰብ ላይ ከቶ ደርሶ አያውቅም ማለት ይቻላል። እኔ ጤና የማገኘው አልፎ አልፎ ብቻ ነው፤ አቶ ዌስሊ በፍጥነት እየደከመ ነው፤ በአሁኑ ችግሬ እጅግ ልታጽናናኝ የምትችለው ውዲቱ ኤሚሊ በሊንከን ተቀጥራ ለመሥራት ተገድዳለች፤ በዚያም አዳሪ ትምህርት ቤት ውስጥ መምህርት ናት፤ ሁለተኛዋ ሴት ልጄ ሱኪ፣ ቆንጆና ከዚህ የተሻለ ዕጣ የሚገባት ሴት፣ በመጨረሻዎቹ ደግነት የጐደላቸው ደብዳቤዎችህ በአንተ ላይ የነበራት ተስፋ ሁሉ እንደ ከሸፈ ባስተዋለች ጊዜ በችኮላ ራሷን ለአንድ ሰው አሳልፋ ሰጠች (በክፋት ከከሓዲዎቹ መላእክት ብዙም የማያንስ ሰው ሰው ሊባል ከቻለ)፤ ይህም ሰው ለእርሷ መቅሠፍት ብቻ ሳይሆን ለቤተሰቡም ሁሉ የማያቋርጥ ሥቃይ ነው። ኧረ ጌታዬ! ኧረ ወንድሜ! ልጆቻችሁን በሕፃንነታቸው የቀበራችሁ አንተና እኅቴ ደስተኞች ናችሁ፤ ሦስት ጊዜ ደስተኞች ናችሁ፤ እነርሱ ከፈተና ርቀዋል፤ ከበደል ርቀዋል፤ ከችግር ወይም ከኀፍረት ወይም ወዳጆችን ከማጣት ርቀዋል! ከሥቃይና ከመከራ ስሜት ሁሉ ርቀው በደኅና አሉ፤ ከዚህ ስለ ሄዱም ከእንግዲህ ምንም ሊነካቸው አይችልም። ጌታዬ፣ እመነኝ፤ በሕይወት ላለ አንድ ልጅ ከማልቀስ ለሞቱ አሥር ልጆች ማልቀስ ይሻላል፤ እኔም ብዙ ልጆችን ቀብሬአለሁ። ነገር ግን እዚህ ላይ ለጥቂት ጊዜ ማቆም አለብኝ።»

«ሌሎቹ ልጆች ትጋትም ሆነ ለሥራ ችሎታ ባይጐድላቸውም፣ ይህን ለማድረግ የሚረዳን ገንዘብም ወዳጆችም ስለሌሉን በአንድም ሥራ ላይ ልናሰማራቸው አንችልም፤ እንደ ተራ አገልጋዮች ካልሆነ በቀር ልናስቀምጣቸው የምንችልበት የጨዋ ሰው ቤተሰብም በአጠገባችን የለም፤ ይህን ደግሞ አንተ ራስህ ብታያቸው የሚገባቸው አድርገህ አትቈጥረውም ነበር፤ ስለዚህ ቤት እስካላቸው ድረስ በቤት መቀመጥ አለባቸው — ይህስ እስከ መቼ ይሆን? ለመዘርዘር የሚያሰለቹ ሌሎች ጭንቀቶች ስፍር ቍጥር የላቸውም፤ ስለዚህ በራሴ ሕመም፣ በጌታዬ ድካም፣ በታላቂቱ ልጄ መራቅ፣ በሁለተኛዋ ልጄ መጥፋትና በቀሩት ሁሉ ሊታሰብ በማይችል ጭንቀት ምክንያት ከእኔ የበረታውን ራስ እንኳ ለማዞር የሚበቃ ነገር አለብኝ። እግዚአብሔር ባይደግፈኝና ሁሉን በሚችል ቸርነቱ የዓለማዊ ነገሮችን ስሜት ሁሉ ብዙ ጊዜ ፈጽሞ ባያስቆምልኝ ኖሮ፣ ሸክሙን ለብዙ ቀናት፣ ምናልባትም ለብዙ ሰዓታት መሸከም ባልቻልሁ ነበር። ነገር ግን በዚህ የዕድል ዝቅታ ውስጥ እንኳ አንዳንድ የእረፍት ጊዜ አላጣሁም። አእምሮ ከተዋሐደችው ከረከሰው እንስሳዊ ተፈጥሮ ስትወጣና ለእርሷ ተፈጥሮ በተለየ በረራ ከጊዜና ከቦታ ወሰን አልፋ የማይታየውን ልዑል በማሰላሰል ስትመጥቅ የግል ጸጥታና የእረፍት ጊዜ በረከቶች ሊነገሩ የማይችሉ ናቸው፤ እርሱንም ብቸኛ ደስታዋ፣ ትክክለኛ ማዕከሏ እንደ ሆነ ታስተውላለች፤ በእርሱም ሊገለጥ የማይችል እረፍት ታገኛለች፤ ይህም ዓለም ሊሰጠውም ሊወስደውም የማይችል እረፍት ነው።»

«ባለፈው የሞቱት የዮርኩ ሊቀ ጳጳስ (ጌታዬ በሊንከን ምሽግ ታስሮ በነበረ ጊዜ) ከሌሎች ነገሮች መካከል እንዲህ አሉኝ፦ ‹ወይዘሮ ዌስሊ፣ እስቲ ንገሪኝ፤ በእርግጥ እንጀራ አጥተሽ ታውቂያለሽ?› እኔም፦ ‹ጌታዬ፣ ለብፁዕነትዎ በግልጽ እመሰክራለሁ፤ በትክክል ለመናገር እንጀራ አጥቼ አላውቅም። ነገር ግን ከመበላቱ በፊት ለማግኘት፣ ከተበላም በኋላ ለመክፈል ይህን ያህል ጭንቀት ነበረብኝ፤ ይህም ብዙ ጊዜ እጅግ አስከፊ አድርጎብኛል፤ በእንደዚህ ያለ ሁኔታ እንጀራ ማግኘትም ምንም ከማጣት ቀጥሎ ያለ የመከራ ደረጃ ይመስለኛል› አልኋቸው። ጌታዬ ሊቀ ጳጳሱም፦ ‹በእርግጥ ትክክል ነሽ› ብለው መለሱ፤ ለጥቂት ጊዜም በጥልቅ ሐሳብ የተዋጡ መሰሉ። በማግሥቱ ጠዋት ጥሩ ስጦታ ሰጡኝ፤ ይህንም በማድረጋቸው ከቶ አልተጸጸቱም። በተቃራኒው፣ ከዚህ ዓለም ከመለየታቸው በፊት የሚያጽናና ትዝታ እንደ ሰጣቸው ለማመን ምክንያት አለኝ።» ወይዘሮ ዌስሊ ባሏ የንግድ ጉዳዮችን የማስተዳደር እጅግ ጥበብ የተሞላውን መንገድ ባያውቅም እንኳ የአቶ አኔስሊን ጉዳይ በተመለከተ ያለ ግል ጥቅም የቻለውን ሁሉ እንዳደረገ የምታረጋግጥበት አንድ ክፍል በጋራ ስምምነት እዚህ ተትቷል። እንዲህ ብላ ትቀጥላለች፦ «እነዚህ ነገሮች ደግነት የጐደላቸው ናቸው፤ እጅግ ደግነት የጐደላቸው። በመከራ ላይ ጭንቀትን አትጨምር፤ ለመደገፍ የወዳጅ እጅ ባትዘረጋ እንኳ፣ ቀድሞውንም እየሰጠሙ ባሉ ሰዎች ላይ ውኃ ከመጨመር እንድትታቀብ እለምንሃለሁ።»

«ነገር ግን ለእኔ ስለ ጻፍከው ደብዳቤህ እቀጥላለሁ። እንዲህ ብለህ ትቀጥላለህ፦ ‹ወደ ቤት ስመጣ› — ኧረ ምነው እግዚአብሔር ቢፈቅድና ቢሆን! — ‹ከሴቶች ልጆችሽ አንዷ እኔን ብትፈልግ› — እንደማይፈልጉ አስባለሁ — ‹እግዚአብሔር እንደሚያስችለኝ አደርጋለሁ!› ይህን ከልቤ ጥልቅ በሚወጣ ቃተት ልመልሰው ይገባኛል። ጌታዬ፣ ‹ሣሩ እስኪያድግ ፈረሱ በረሃብ ይሞታል› የሚለውን ምሳሌ ታውቃለህ። ስለ አንስሊ የሚናገረውን ክፍል ቀድሞ መልሼለታለሁ፤ ስለዚህ ልረዳቸው ከማልፈልጋቸው አንዳንድ ፍንጮች ጋር አብሬ እተወዋለሁ። ቀጥለህም፦ ‹ወንድሜ ለጉዳዬ አንድ የማይታለፍ እንቅፋት አለበት፤ ይኸውም ከለንደን መራቁ ነው› ትላለህ። ጌታዬ፣ ይህን ከብዙ ጊዜ በፊት እንዳስታወስኩህ ታስታውስ ይሆናል። ‹ሌላው እንቅፋት፦ ትክክል ነው ብሎ ለሚያስበው ወገን ከመጠን በላይ ቀናተኛ ይመስለኛል፤ ደግሞም በአጋጣሚ ጉዳዩ ከተቃራኒው ቡድን ጋር ነው።› አንተ የምትቀጥራቸው ሰዎች ቡድንተኞች መሆን አለመሆናቸውን አልወስንም፤ ነገር ግን አቶ ዌስሊ እንደዚያ እንዳልሆነ እርግጠኛ ነኝ፤ ማንም ሰው ሊሆን እንደሚገባው ለመልካም ዓላማ ቀናተኛ ነው፤ ነገር ግን በዓለም ካሉ ሰዎች ሁሉ ይልቅ የቡድን ሰው ከመሆን የራቀ ነው።» ‹ከባሕሩ ማዶ ያለውን ንጉሥ› እንጂ ሌላ ማንንም የመለኮታዊ መብት ባለቤት አድርጋ ያልተቀበለችው የዚህች ሴት የጋለ የወገንተኝነት ስሜት እዚህ ለአፍታ ይገነፍላል። የደብዳቤው ቀሪ ክፍል እርሷ የባሏን ጕድለቶች ከማያዩት ሰዎች አንዷ እንዳልነበረች ያሳያል፤ ደግሞም ችሎታውና ጕልበቱ በሚገባ የሚስማማበትን ትክክለኛ የሕይወት ስፍራ እንዳላገኘ እንዴት ፈጽማ እንደ ተረዳች ያረጋግጣል።

«‹ሌላው መሰናክል እነዚህ ጉዳዮች ከሙያው ውጭ መሆናቸው ነው።› ይህ በእርግጥ መሰናክል ነው፤ እርሱም ጉዳይህን ከመቀበሉ በፊት በሁለቱም ወገን ሊታሰብበት ይገባ ነበር፤ እርሱ ለሠራው ማንኛውም ስሕተት ወይም ቸልተኝነት ምክንያቱ ያ ብቻ እንደ ሆነ፣ እግዚአብሔርም የተመኘውን ስኬት ያልባረከለት እውነተኛ ምክንያት እርሱ እንደ ሆነ በእውነት አምናለሁና። ‹በአታላይ ተስፋዎች ላይ የመደገፍ ዝንባሌ አለው።› ምነው እርሱም ሆነ እኔ ወይም ከልጆቻችን አንዳቸውም በአታላይ ተስፋዎች ባልታመንን! ነገር ግን ይህ በቀኝ በኩል ያለ ስሕተት ነው፤ እግዚአብሔርም ሁላችንንም ይቅር እንደሚለን ተስፋ አደርጋለሁ። ‹የአቶ ኢተን ቍጠባ ይጐድለዋል።› ይህን በቀላሉ አምናለሁ። ‹ለዓለማዊ ሥራ ብቁ አይደለም።› በዚህም ደግሞ እስማማለሁ፤ ለዚያ ብቁ ነው ብዬ ባሰብሁ ጊዜ መሳሳቴንም መቀበል አለብኝ፤ የራሴ ተሞክሮ ከዚያ ወዲህ መድኃኒታችን ‹የዚህ ዓለም ልጆች ለትውልዳቸው ከብርሃን ልጆች ይልቅ ልባሞች ናቸው› ብሎ እንደ ተናገረላቸው፣ እንደ ዓለም ልጆች ልባሞች ካልሆኑት አንዱ እንደ ሆነ አሳምኖኛል። ሁሉን የሚችል ጥበብ የመኖሪያችንን ዳርቻ በመወሰኑ ከእኛ ማስተዋል በላይ የሆኑ ዓላማዎችና ግቦች እንዳሉት ባላውቅ ኖሮ፣ በእግዚአብሔር ቤተ ክርስቲያን ዘንድ ይህን ያህል የአእምሮ ብሩህነትና ብርቅ የትምህርትና ጠቃሚ እውቀት ስጦታ ያለው ሰው በዚህች አገር ውስጥ ችሎታው በተቀበረበት ገለልተኛ ማዕዘን ታጥሮ መቀመጡ፣ እኔ እንደምመኘው ብቁ ላልሆነበት የኑሮ መንገድም መወሰኑ እጅግ ያሳዝናል ባልሁ ነበር፤ በታላቁ ልጄ ዘንድም ትንሽ የገጠር ደብር ለመቀበል ያለውን አለመፈለግ ስመለከት ደስ ይለኛል፤ እግዚአብሔር ይመስገን! በትምህርትና በእግዚአብሔርን መፍራት መልካም ስም አለውና፤ በሚገባም ይሰብካል፤ ባለበትም ስፍራ የበለጠ መልካም ነገር ለማድረግ ይችላል። ‹ባለቤቴ ለአጎቷ ልጅ ለኤሚሊ ታዘጋጃለች?› ብለህ ትደመድማለህ። በእርግጥ ለእኅቴ የተላከው ትንሽና ዋጋ የሌለው ስጦታ ነበር፤ ነገር ግን ምስኪኗ ልጅ፣ ያ ያላት ንብረት ሁሉ ነበር፤ በታሰበበት ደግነት ተቀባይነት አግኝቶ ቢሆን ኖሮ እጅግ ደስ ባላት ነበር። ከእንግዲህ አላቆይህም — ስለዚህ ደብዳቤ አሰልቺ ርዝመት ይቅርታ ለመጠየቅ እንኳ።»

«አገልግሎቴ በእኅቴ ዘንድ ተቀባይነት ቢያገኝ ደስ ይለኛል፤ ልጆቹም ለእርሷና ለአንተ እጅግ ትሑት አክብሮታቸውን ያቀርባሉ። ሁላችንም መልካም አዲስ ዓመት እንዲሆንላችሁና ብዙ ዓመታትንም እንድታዩ እንመኛለን።»

«ውለታህን የማልረሳ፣ እጅግ ታዛዥ አገልጋይህና እኅትህ፣ ሱዛና ዌስሊ።»

ከላይ ያለው ደብዳቤ ከአቶ አኔስሊ በቅርቡ ለደረሰ አንድ መልእክት መልስ ሆኖ እንደ ተጻፈ ግልጽ ነው፤ ቀኑ በቀድሞው አቆጣጠር ይሁን በአዲሱ ፈጽሞ ግልጽ አይደለም። ደብዳቤው ከቶ እንደ ደረሰውም እርግጠኛ አይደለም፤ በምንም መልኩ መልስ አልመጣለትምና፤ ከሁለት ወይም ከሦስት ዓመት በኋላም የዘመኑ ጋዜጦች አቶ አኔስሊ ወደ አገሩ በሚመለስ በአንድ መርከብ ላይ ተሳፋሪ እንደ ሆነ ወይም እንደሚሆን ባወጁ ጊዜ፣ ከዘመዶቹም አንዳንዶቹ ሊቀበሉት ባዘጋጁ ጊዜ፣ ተስፋቸው ተጨናገፈ፤ እርሱ አልደረሰምና፤ ስለ እርሱም ምንም እርግጠኛ ወሬ ሊሰማ አልተቻለም።

በዚህ ጊዜ በኤፕወርዝ ያለው ኑሮ እጅግ የማይመች ነበር፤ «ድህነት በበር ሲገባ ፍቅር በመስኮት ይወጣል» የሚለው የቀድሞ አባባልም በዌስሊዎች ላይ በተወሰነ መጠን የተፈጸመ ይመስላል። በአንድ ወቅት ወይዘሮ ዌስሊ ለአንዱ ልጇ እንደ አለመታደል ሆኖ አባቱና እርሷ ከቶ በአንድ ዓይነት እንደማያስቡ ጻፈችለት፤ ታላቁ ልጅ ሳሙኤልም በዚያን ጊዜ በሊንከንሻየር ለነበረውና የነገሩን ሁኔታ በምስጢር ለጻፈለት ለወንድሙ ለጆን በጻፈው የቅርብ ወዳጅነት ደብዳቤ፣ አባቱና እናቱ እርሱና ሚስቱ እንዳሉት ሁሉ አንዳቸው በሌላው ዘንድ የተረጋጉ ቢሆኑ ምንኛ እንደሚመኝ ይናገራል። ታላቂቱ ልጅ ኤሚሊያ «ሊታገሡት በማይቻል ችግርና መከራ»፣ «በሚያሳፍር የአስፈላጊ ነገሮች እጦት» ውስጥ እንደ ነበሩ ትናገራለች፤ እናቷ አንድ ክረምት ሙሉ ታማ በአልጋ ላይ እንደ ነበረች፣ እንዲያውም ትሞታለች ተብሎ እንደ ተጠበቀ ትገልጻለች፤ እርሷ ራሷም ትልቁን ቤተሰብ በጣም ጥቂት በሆነ ገንዘብ ለማኖር የቻለችውን ሁሉ ታደርግ ነበር። ኬዚያና ማርታ፣ በእርግጥም ሴቶች ልጆቹ ሁሉ፣ ስለ ገንዘብና ስለ ልብስ እጥረት፣ የእናታቸውም ሕመም በአብዛኛው በተለመዱ የኑሮ ምቾቶች እጦት የተነሣ እንደ ሆነ ተመሳሳይ ታሪክ ይናገሩ ነበር። አካለ ስንኩሏ ልጅ ሜሪ የቤተሰቡ ዋና ሠራተኛ ማለት ይቻላል የነበረች ትመስላለች፤ ሌሎቹም እንደ ሞግዚቶች ወይም እንደ አጋሮች፣ እንዲያውም በማንኛውም ሥራ ቢሆን፣ ቢወጡ ደስ ባላቸው ነበር፤ ነገር ግን በጨዋ መልክ የሚታዩበት ልብስ ስላልነበራቸው ይህን ማድረግ አልቻሉም። ሁኔታቸውን ለማሻሻል የታያቸው ብቸኛ ዕድል ጋብቻ ነበር፤ አብዛኛው ሐሳባቸውም ወደዚያው ያዘነበለ ይመስላል። ከእነርሱ አንዷ ወይም ሁለቱ በጥልቅና በእውነት ወደዱ፤ ነገር ግን ፍቅራቸውን ለማይገባቸው ሰዎች ሰጡ፤ በመጨረሻም የደስታ ተስፋ ጥቂት ወይም ምንም ያልነበረባቸውን ጋብቻዎች አደረጉ። ለአንዷ ወይም ለሌላዋ ብዙ ፈላጊዎች መጡ፤ ነገር ግን ወላጆቹ እምቢ አሏቸው፤ ምናልባትም ሁልጊዜ በበቂ ምክንያት ላይሆን ይችላል፤ በአጠቃላይ ሲታይ የሴቶች ልጆቹ የጋብቻ ጉዳዮች እጅግ አሳዛኝ ነበሩና። ቆንጆ፣ ብልህና ደስተኛ የነበረችው ሄቲ ፈጽማ ተሳሳተች፤ ሁለቱም ወላጆቿ ፈተና ከቶ ያላወቀ ጥብቅ በጎነት በሚያሳየው ጭካኔ ያዙአት። ሊያዩአትም ሆነ ይቅር ሊሏት ፈጽመው እምቢ አሉ፤ ወንድሞቿና አጎቷ ባያዝኑላትና ሁኔታዋን ባይረዱላት ኖሮ ዕጣዋ ከደረሰባት እንኳ የከፋ በሆነ ነበር። ሳሙኤል በ1725 ቤቱን በጎበኘ ጊዜ ሳይማልድላትና ሳያስታርቃቸው አይቀርም። እርሷ አሁንም ካሳታትና በእውነት ከምትወደው ሰው ጋር የመጋባት ተስፋ ጥቂት ቀርቶላት ነበር፤ ነገር ግን አባቷና እናቷ ይህን ከማይፈለጉ ነገሮች ሁሉ የከፋው አድርገው ቈጠሩት፤ ራይት የተባለውንም በሊንከን የቧንቧና የመስታወት ሥራ ተቀጣሪ ባለሙያ የነበረውን ፈላጊ እንድትቀበል ፈጽመው አዘዟት፤ ከእርሱም ጋር የነበራት ሕይወት አንድ ረጅም የሥቃይ ቦታ ሆነ። ሱኪ ደግሞ ከአጎቷ ከአኔስሊ ጥቂት ገንዘብ የማግኘት ተስፋዋን ሁሉ ካጣች በኋላ የቀረበላትን የመጀመሪያውን የጋብቻ ጥያቄ የተቀበለች ይመስላል፤ እርሱ በኤፕወርዝ ከተነሣው እሳት በኋላ ከእርሱ ጋር ካሳለፈችው ጊዜ ጀምሮ በመጨረሻ እንደሚያስብላት የተወሰነ ተስፋ ሰጥቷት ነበርና።

በ1724 በመጠኑ የምቾት መጨመር የመጣ ይመስላል፤ በዚያ ዓመት አራት ተኩል ማይል ያህል ርቆ የሚገኘውና በዓመት ወደ ሃምሳ ፓውንድ ያህል የሚያስገኘው ትንሹ የሩት ደብር ለአቶ ዌስሊ ተሰጠው፤ የቄሱ መኖሪያ ቤት ከኤፕወርዙ እጅግ ያነሰ ቢሆንም ቤተሰቡ ወደዚያ ተዛውሮ ለአንዳንድ ዓመታት በዚያ ኖረ። በዙሪያው ያለው አገር ረግረግ ብቻ ነበር፤ ቤቱ በሣር የተከደነ ያረጀና የተበላሸ ምስኪን ስፍራ ነበር፤ ምእመናኑም እጅግ ዝቅተኛ ደረጃ ያላቸው የገጠር ሰዎች ነበሩ። የኤፕወርዝ የቄስ መኖሪያ ቤት ለተወሰነ ጊዜ ተከራይ ቀርቦለት ሊሆን ይችላል፤ ይህ ግን ግምት ብቻ ነው። ኤሚሊያ በዚያን ጊዜ በሊንከን በአዳሪ ትምህርት ቤት ውስጥ ለአምስት ዓመት ያህል መምህርት ሆና ነበር፤ ምንም እንኳ ብዙ ብትሠራም ምቹ ልብስ መግዛት ቻለች፤ በኪሷ ጥቂት ገንዘብ የመያዝን ያልተለመደ ምቾትም አጣጣመች። በሩት ለአንዳንድ ዓመታት የነበረው ሁኔታ ወደ ቤቷ ተመልሳ ከአንድ ዓመት ትንሽ በላይ ከኖረች በኋላ ለወንድሟ ለጆን ከጻፈችው ረጅም ደብዳቤ በተወሰደ ክፍል ይነገራል፦ «ትምህርት ቤቱ ተዘጋ፤ አባቴም የሩትን ደብር ስላገኘ እናቴ እንድመለስ አጥብቃ ፈለገች። በባውትሪ፣ በዶንካስተርና በሌሎችም ስፍራዎች ምን ያህል ደስ የሚያሰኝ ጓደኝነት እንዳለ ተነገረኝ፤ ይህም ለአባቴ የተጨመረለት ገቢ ከእግዚአብሔር የተለመደ በረከት ጋር በጥቂት ዓመታት ውስጥ ሀብታም ሰው እንደሚያደርገው፤ ሁልጊዜ እዚህ ሊያስሩኝ እንደማይፈልጉ፣ ነገር ግን በአቅማቸው ያለውን ነጻነት ሁሉ እንደሚሰጡኝ ተነገረኝ። ከዚያም ለእኔ በክፉ ሰዓት ወደ ቤት ተመለስሁ። በሚገባ ለብሼ ነበር፤ ምንም ሳያስፈልገኝም በበቂ ሁኔታ ተረጋግቼ ነበር። … እስከዚህ ድረስ በመጠኑ በደኅና ሄድን፤ ነገር ግን በዚህ ክረምት የራሴ አስፈላጊ ነገሮች ማለቅ በጀመሩ ጊዜ፣ ገንዘቤም አብዛኛው ባለቀ ጊዜ (ወደ ቤት ከመጣሁ ጀምሮ ራሴን ስደግፍ ነበር፤ አሁን ግን ከዚህ በላይ ማድረግ አልቻልሁም)፣ በምን ዓይነት ሁኔታ ውስጥ እንዳለሁ አገኘሁ፤ እያንዳንዷ ጥቃቅን ፍላጎት ወይ አትሟላም፣ ወይም እርሷን ለማግኘት ከምታወጣው ዋጋ የበለጠ ድካም ነበረብኝ። በሩትም ሆነ በኤፕወርዝ እንደዚህ ዓመት ያለ መልካም ዓመት መቼ እንዳገኘን አላውቅም፤ ነገር ግን እኅቶቼን ወይም ራሴን ለማልበስ ምንም ከማጠራቀም ይልቅ ባለንበት ነን። ግሩም አዝመራ፣ ከኤፕወርዝ ደብር ገቢ ሌላ፣ አባቴ የገባባቸውን ስፍር ቍጥር የሌላቸውን ዕዳዎች በከፊል ለመክፈል ሁሉም ማለት ይቻላል ሄዷል፤ በቅርቡ እንደ ደረስሁበት ዕዳዎቹ እጅግ ብዙ ስለ ሆኑ በዓመት ሃምሳ ፓውንድ ቢያጠራቅም እንኳ በሰባት ዓመት ውስጥ ከዕዳ ነጻ አይሆንም። እንግዲህ ሀብታም የመሆኑ ተስፋ ይህን ያህል ያማረ ነው! ይህን የመሰሉ ሦስት ወይም አራት ዓመታት ቢገጥሙት ቶሎ ከዕዳ ሊወጣ አይችልም ማለቴ አይደለም፤ ነገር ግን ለእናቴ መተዳደሪያ ከሚያስፈልገው በላይ ምንም ነገር ትቶ የሚሄድበት ዕድል በአሁኑ ጊዜ አይታየኝም። … ሆኖም በዚህ ችግር ውስጥ ብዙ ምቾቶችን እናጣጥማለን። ብዙ ጥሩ ምግብና መጠጥ፣ ማገዶና የመሳሰሉት አሉን፤ ዕዳ ጠያቂዎች የሉብንም፤ በኤፕወርዝ የነበረብን እንጀራ የማግኘት ያ የሚያሠቃይ ጭንቀትም የለብንም። ባጭሩ የወደፊቱን ሐሳብ ሁሉ ወደ ጎን ማድረግ ብችል፣ ያለ ሦስት ነገሮች — ያለ ገንዘብ፣ ያለ ነጻነትና ያለ ልብስ — መርካት ብችል፣ እጅግ በምቾት ልኖር እችል ነበር። እናቴ በሕይወት እስካለች ድረስ ከእርሷ ጋር ለመቆየት አዘነብላለሁ፤ ለእኔ እጅግ ደግ ናት፤ በዓለም ላይም ከዚህ ሌላ ያላት ምቾት እጅግ ጥቂት ስለ ሆነ እርሷን መተው ጭካኔ ይመስለኛል። እርሷ ወደ መንግሥተ ሰማያት እንደ ሄደች፣ ወይም ፈጽሞ ከደከመኝ ምናልባትም ከዚያ ቀደም ብሎ፣ አንድ የሕይወት መንገድ ፈጽሞ ወስኛለሁ — ወላጆቼ ላይቀበሉት የሚችሉት መንገድ ቢሆንም እኔ ግን ግድ የለኝም። እንጀራ መገኘት አለበት፤ በዓለም ያሉኝን ወዳጆች ማንኛውንም ወይም ሁሉንም ደስ ለማሰኘት ብዬ በረሃብ አልሞትም።»

ወይዘሮ ዌስሊ ቀደም ብሎ እንደ ተጠቀሰው ወንድሟ ከምሥራቅ ሕንድ ኩባንያ መርከቦች በአንዱ ወደ አገሩ እንደሚመጣ የሰማችውና እርሱን ለመቀበል ወደ ለንደን የተጓዘችው ወደ ሩት በተዛወሩበት ጊዜ ገደማ መሆን አለበት። ልጇ ጆን በዚያን ጊዜ በዓመት አርባ ፓውንድ የሚያስገኝ የቻርተርሃውስ የትምህርት ዕድል አግኝቶ በኦክስፎርድ ነበር፤ ይህ ግን ወጪዎቹን አይሸፍንም ነበር። በዚያን ጊዜ እግሩ ተሰብሮ በአልጋ ላይ የነበረው ሳሙኤል እናቱ ሁለተኛ ልጇን በማየቷ ምን ያህል ደስ እንደሚላት ስላወቀ ወደ ዌስትሚንስተር እንዲመጣ ጠየቀው። ይህ ደብዳቤ ወጣቱን እጅግ ደስ ስላሰኘው በደስታ አለቀሰ፤ እናቱን ደግሞ ለማየትና ወደ ዌስትሚንስተርም ለመሄድ እጅግ ይናፍቅ ነበርና። ነገር ግን ገንዘብ እጥረት ስለ ነበረና ቀድሞውንም በዕዳ ውስጥ ስለ ነበረ ከኦክስፎርድ መውጣት አልቻለም፤ ወይዘሮ ዌስሊም ወደ ቤቷ እንደ ደረሰች የጭንቀትና የተስፋ ስሜት የተቀላቀለበት ትንሽ ማስታወሻ ጻፈችለት፦ «ውድ ጃክ፦ ሩት፣ ኦገስት 19 ቀን 1724።»

«ከአንተ ስላልሰማሁ ተጨንቄአለሁ። በክብር ነገር ላይ ተጣብቀህ ደብዳቤ ለደብዳቤ ብቻ መጻፍህ መልካም አይመስለኝም። ብዙ ጊዜ እንድሰማህ አድርገኝ፤ ስለ ጤናህ ሁኔታ፣ ከዕዳ የመውጣት ምክንያታዊ ተስፋ እንዳለህም አሳውቀኝ። ያን አሥር ፓውንድ ስላበደረህ ደግና ለጋስ ሰው እጅግ እጨነቃለሁ፤ ቀድሞውንም ይህን ያህል ጊዜ ሰጥቶን ደግነት ስላደረገልን ለአንድ ወይም ለሁለት ወር ተጨማሪ ለመለመን አፍራለሁ። አጎትህ ከሕንድ ይመጣል በሚለው ወሬ ተደናግረን ነበር፤»

«ነገር ግን እነዚህ ቅዠቶች አሁን ተትተዋል ብዬ አስባለሁ። ምነው በወሬው ውስጥ አንዳች እውነት በኖረ፤ ያን ጊዜ ምናልባት ለአንተ ማሟላት በአቅሜ በሆነ ነበር። ነገር ግን ሁሉ ነገር ቢከሽፍ እንኳ እግዚአብሔር እንደማይተወን ተስፋ አደርጋለሁ። ከእኛ እይታ በላይ እኛን ለመርዳት ሺህ መንገዶች ያሉት መልካሙ መግቦቱ አሁንም የምንደገፍበት ሆኖ ይኖራል።»

«ውድ ጃክ፣ ተስፋ አትቁረጥ፤ ግዴታህን ተወጣ፤ ትምህርትህን አጥብቀህ ያዝ፤ የተሻሉ ቀኖችንም ተስፋ አድርግ። ምናልባት ይህ ሁሉ ቢሆንም ከዓመቱ መጨረሻ በፊት ለአንተ ጥቂት ፍርፋሪ እንለቅም ይሆናል።»

«ውድ ጃኪ፣ ሁሉን የሚችል እግዚአብሔር እንዲባርክህ እለምነዋለሁ!»

«ሱዛና ዌስሊ።»

ከአንድ ወር ባነሰ ጊዜ በኋላ ደግማ ጻፈችለት፦ «ውድ ጃኪ፦ ሩት፣ ሴፕቴምበር 10 ቀን 1724።»

«አቶ — ከትምህርት ድጎማህ ላይ ራሱን መክፈሉ ፈጽሞ ደስ አላሰኘኝም፤ ተስፋ ማድረግ ባልችልም ወንድሜ ይመጣል ወይም ቢያንስ ባለበት ስፍራ ሆኖ ያስታውሰኛል ብዬ ተስፋ አልቈርጥም።»

«በዚህ በጋ አብዛኛው ጊዜ ፈንጣጣ በኤፕወርዝ እጅግ ገዳይ ሆኖ ቆይቷል። ከቤተሰባችን ከእኔ በቀር ሁሉም ታመውበታል፤ እግዚአብሔርም ከእርሱ እንደሚጠብቀኝ ተስፋ አደርጋለሁ።»

«ምነው ተሹመህ እንደ አባትህ ረዳት ቄሶች አንዱ ሆነህ መጥተህ ብታገለግል ብዬ ከልቤ እመኛለሁ። ያን ጊዜ ብዙ ጊዜ አይሃለሁ፤ በዚህ ርቀት ከሚቻለው በላይም ልረዳህ እችል ነበር።»

የዕዳው ሸክም በወጣቱ ተማሪ ትከሻ ላይ እጅግ አልከበደም፤ ለእናቱ የሚጽፋቸው መልሶችም በዙሪያው ስለሚሆነው ነገር ጥቂት ወሬ ብቻ፣ እርሱ ራሱ ደካማ ስለ ነበረ የሚስበውን የዶክተር ቼይንን የጤና መጽሐፍ በተመለከተ አንዳንድ ነገር፣ ስለ ቤትም ተጨማሪ ወሬ እንድትጽፍለት ጥያቄዎችን ይዘው ነበር። ከወይዘሮ ዌስሊ መልስ እንደሚታየው እነዚህ መልእክቶች በጣም ተደጋጋሚ መሆን አለባቸው፦ «ውድ ጃኪ፦ ሩት፣ ኖቬምበር 24 ቀን 1724።»

«አሁን ያልመለስኋቸው ሦስት ደብዳቤዎችህ በፊቴ አሉ። ይህን ያህል ብዙ ጊዜ መጻፍህ በጣም ደስ ያሰኘኛል። ወጪ እንዳላበዛብህ ባልፈራ ኖሮ ከፖስታ ቀኖች ጥቂቱን ብቻ ሳልጽፍ ባሳለፍሁ ነበር፤ በዚህ ብቸኝነት ውስጥ ደብዳቤዎችህን ማንበብ እጅግ ደስ ያሰኘኛልና፤ እነርሱም በማንኛውም ስፍራ ደስ የሚያሰኙ በሆኑ ነበር። እኛን በኦክስፎርድ ባለማየትህ የደረሰብህ ቅሬታ እኔ ወንድሜን በለንደን ባለመገናኘቴ የደረሰብኝን ያህል ከባድ አልነበረም፤ ይህ ማለት ግን አስደናቂዎቹ ብርቅ ዕቃዎችህ ከእኔ የበለጠ እምነት ያለውን ሰው እንኳ እነርሱን ለማየት ወደ ሙዚየምህ እንዲጓዝ ሊያነሣሡት አይችሉም ማለት አይደለም። ያ የሙዚየሙ ጠባቂ ይህን ያህል እጅግ በመዋሸቱ አንድ ሰው ጕሮሮውን አለመቍረጡ ያሳዝናል ማለት ይቻላል።»

«ለጉብኝት ለማውጣት ሳይሆን ለበለጠ ጥበበኛና የተሻለ ዓላማ — ዕዳዎችን ለመክፈልና ራስህን ለማሳረፍ — የቻልከውን ያህል ገንዘብ ብታጠራቅም ደስ ይለኛል። እግዚአብሔር ሟች ሕይወቴን ቢያረዝም በሚመጣው በጋ ላገኝህ ተስፋ አለኝ። ያን ጊዜ ፈቃደኛ ብትሆንና አብረኸኝ ወደ ሩት ለመሄድ ጊዜ ቢፈቀድልህ፣ እግዚአብሔር እንደሚያስችለኝ ወጪህን እሸፍናለሁ።»

«በእረፍት ጊዜህ በማንኛውም ርዕስ ላይ፣ ይልቁንም በሃይማኖታዊ ርዕስ ላይ፣ ተጨማሪ ግጥሞችን ብትልክልኝ ውለታ እንደ ዋልክልኝ እቈጥረዋለሁ።»

«ውድ ጃክ፣ ሁሉን የሚችል እግዚአብሔር እንዲባርክህ እለምነዋለሁ።»

«ሱዛና ዌስሊ።» ጆን ተሹሞ የአባቱ ረዳት ቄስ እንዲሆን የወይዘሮ ዌስሊ ምኞት መሆኑ በእርሱ ላይ ተጽዕኖ ሳያሳድር አልቀረም፤ በዚህ ጊዜ ገደማ በጉዳዩ ላይ ከአቶ ዌስሊ ጋር ደብዳቤ ተጻጽፎ ነበርና፤ አባቱም ከተገቢው በላይ ከመቸኮልና ከገንዘብ ወዳድነት ዓላማ እንዲጠበቅ በትክክል አስጠነቀቀው። ወጣቱ ለእናቱ ብዙዎቹን የአእምሮ ስሜቶቹን፣ ጥርጣሬዎቹንና ጥያቄዎቹንም ያካፍላት ነበር። ከደብዳቤዎቿ ተጠብቆ የቈየው ቀጣዩ ደብዳቤ እነዚህንና ለመሾም ያለውን ምኞት ይመለከታል፦ «ውድ ጃኪ፦ ፌብሩዋሪ 23 ቀን 1735።»

«የጠባይህ መለወጥ ብዙ እንዳስብ አድርጎኛል። ተስፈኛ የመሆን ዝንባሌ ያለኝ እኔ ይህ ከእግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ አሠራር የመጣ ሊሆን ይችላል ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ፤ እርሱ የሥጋዊ ተድላዎችን ጣዕም ከአንተ በመውሰድ እጅግ ከፍ ላሉና መንፈሳዊ ለሆኑ ነገሮች ይበልጥ ጠንቃቃና የቀረበ ትጋት እንዲኖርህ አእምሮህን ያዘጋጅና ያዘነብል ዘንድ ነው። እንዲህ ከሆነ እነዚህን ዝንባሌዎች ብትንከባከብ፣ አሁንም በእውነተኛ ቍርጥነት ሃይማኖትን የሕይወትህ ሥራ ለማድረግ ብትወስን ደስተኛ ነህ፤ ከሁሉ በኋላ በትክክል ለመናገር የሚያስፈልገው አንድ ነገር እርሱ ነውና፤ ሌሎች ነገሮች ሁሉ ለሕይወት ዓላማዎች ሲነጻጸሩ ጥቃቅን ናቸው። የመዳን ምክንያታዊ ተስፋ እንዳለህ፣ ማለትም በእምነትና በንስሐ ሁኔታ ውስጥ መሆንህንና አለመሆንህን ታውቅ ዘንድ፣ አሁን ራስህን በጥንቃቄ መመርመር ብትጀምር ከልቤ እመኛለሁ፤ እነዚህም በእኛ በኩል የወንጌል ኪዳን ቅድመ ሁኔታዎች እንደ ሆኑ ታውቃለህ። በዚህ ሁኔታ ውስጥ ካለህ፣ ይህን የማወቅ እርካታ ድካምህን አትረፍርፎ ይከፍልሃል፤ ከሌለህ ግን በአሳዛኝ ተውኔት ውስጥ ከሚገኘው የበለጠ ለእንባ ምክንያታዊ ምክንያት ታገኛለህ።»

«ይህን ስጠቅስ ስለ መሾም ለአባትህ የጻፍከውን ደብዳቤ አስታወሰኝ። በእርሱ እጅግ ደስ አለኝ፤ ሐሳቡንም በሚገባ ወደድሁት፤ ነገር ግን አባትህና እኔ እምብዛም በአንድ ዓይነት አለማሰባችን ለቤተሰባችን ብቻ የተለየ ከሞላ ጎደል የሆነ አለመታደል ነው። የአእምሮህን ዝንባሌ እቀበላለሁ፤ ቶሎ ዲያቆን ብትሆን የተሻለ ነው ብዬም አስባለሁ፤ ይህ በተግባራዊ ሥነ መለኮት ጥናት ላይ የበለጠ እንድትተጋ ማነሣሣት ሊሆን ይችላልና፤ ይህም ለክህነት ዕጩዎች ከሁሉ የተሻለ ጥናት እንደ ሆነ በትሕትና አስባለሁ። አቶ ዌስሊ ከእኔ ይለያል፤ በሂሳዊ ምሁርነት ሊያሰማራህ ይፈልጋል ብዬ አምናለሁ፤ ይህም በአጋጣሚ ጠቃሚ ቢሆንም ከሌላው በምንም መልኩ አይበልጥም። ፈጽሞ አስፈላጊ የሆኑትን ቸል ብለህ በጥቃቅን ጥናቶች በመጠመድ ያን ታላቅ ክፋት እግዚአብሔር ከአንተ እንዲያርቅልህ አጥብቄ እጸልያለሁ። ምንም ልመክርህ አልደፍርም፤ ሁሉን የሚችል እግዚአብሔር ይምራህ፤ ይባርክህም! የምለው ብዙ ነገር አለኝ፤ ነገር ግን አሁን ከዚህ በላይ ልጽፍልህ አልችልም። ላይህ እናፍቃለሁ። ስለ ሄ— ምንም ነገር አንሰማም፤ ይህም በመጠኑ ያስጨንቀናል። ሁላችንም ጽፈናል፤ ነገር ግን ምንም መልስ ማግኘት አልቻልንም። ሁሉ ደኅና እንዲሆን እመኛለሁ። ደኅና ሁን!»

«ሱዛና ዌስሊ።» በቀጣዩ ጁን ወር ጆን ቅዱስ ቶማስ አ ኬምፒስን የጠቀሰበትን ደብዳቤ ከተቀበለች በኋላ፣ ወይዘሮ ዌስሊ ስለዚያ ጥንታዊ ጸሐፊ ፍጹም ትክክለኛና ጥልቅ ማስተዋል ያለበትን አስተያየት ሰጠች፤ ከዚያም ጋር ሐሳቧን አብራራች፤ ማብራሪያዋም ሥነ መለኮታዊ ብቻ ከመሆን ይልቅ ፍልስፍናዊ ነበር፦ «አ ኬምፒስ በእጄ አለ፤ ነገር ግን በቅርቡ አላነበብሁትም። አንተ የጠቀስካቸውን ክፍሎች ላስታውሳቸው አልችልም፤ ነገር ግን ለእርሱ ፍትሕ እንደምታደርግለት በማመን፣ እግዚአብሔር በማይሻር ውሳኔ ማንንም ሰው በዚህ ዓለም እንኳ ጐስቋላ እንዲሆን ወስኗል በሚለው በዚያ ኃጢአታዊ — ስድብ ያለበት ልል ነበር — ሐሳቡ እጅግ የተሳሳተ እንደ ሆነ በእርግጠኝነት አረጋግጣለሁ። የእርሱ ዓላማዎች እንደ ራሱ ቅዱሳን፣ ጻድቃንና በጎዎች ናቸው፤ በሰዎች ላይ በዚህም ሆነ በሚመጣው ዓለም የሚደርሱት ጕስቍልናዎች ሁሉ ከራሳቸው ይመነጫሉ። ጉዳዩ እንዲህ ነው፦ ይህ ሕይወት የፈተና ሁኔታ ነው፤ በዚህም የዘላለም ደስታ ወይም ጕስቍልና ለምርጫችን ቀርበዋል፤ አንዱ የበጎ ሕይወት ሽልማት ሆኖ፣ ሌላው የክፉ ሕይወት ውጤት ሆኖ። ሰው የተዋሐደ ፍጡር ነው፤ የመንፈስና የቍስ እንግዳ ቅልቅል ነው፤ ይልቁንም እነዚያ ተቃራኒ መሠረቶች ሳይቀላቀሉ የተዋሐዱበት ፍጥረት ነው፤ ሆኖም እያንዳንዱ መሠረት ሊመረመር በማይችል ሁኔታ ለሌላው ተጽዕኖ የተገዛ ነው። በዚህ አመለካከት የሰው እውነተኛ ደስታ የታችኞቹ ኃይሎች ለላይኞቹ፣ እንስሳዊው ተፈጥሮ ለአእምሯዊው፣ ሁለቱም ደግሞ ለእግዚአብሔር በሚገባ በመገዛታቸው ላይ ይመሠረታል።»

«ይህ በአዳም የጠፋው የመጀመሪያ ጽድቁና ደስታው ነበር፤ የመጀመሪያ ጽድቁን በማስመለስ ሰውን ወደ ደስታው መመለስም እግዚአብሔር በዓለም ውስጥ ወደ ፈተና ሁኔታ እንዲገባ በመፍቀዱ፣ በኢየሱስ ክርስቶስም በሆነው ቤዛነታችን ያለው ዓላማ እንደ ነበረ እርግጥ ነው። በእርግጥም ይህ ለእግዚአብሔር በእውነት የሚገባ ዓላማ ነበረ፤ ሁሉን የሚችል ቸርነት እንኳ ለእኛ ሊያሳየው የሚችለው ታላቁ የምሕረት ምሳሌም ነበረ።»

«የሰው ደስታ የታችኞቹ ኃይሎች ለላይኞቹ በሚገባ በመገዛታቸውና በመሳሰሉት ላይ እንደሚመሠረት ሁሉ፣ የዚህ ሥርዓት መገልበጥም የሰው ልጅ ጕስቍልና እውነተኛ ምንጭ ነው። በሁላችንም ውስጥ ወደ ሥጋና ወደ ዓለም የሚስብ ተፈጥሯዊ ዝንባሌ አለ። የሥጋ ውበት፣ ተድላና ምቾት በሚያስገርም ሁኔታ ይማርኩናል፤ የዓለም ሀብትና ክብር ያታልሉናል፤ ሁሉም በረቀቀና በተንኰለኛ ባላጋራ አመራር ሥር ሆነው ለአሁኑ ነገሮች ታላቅ ኃይል ይሰጣሉ፤ እንስሳዊው ሕይወት አንድ ጊዜ በአእምሯችን ላይ የበላይነትን ካገኘ፣ ሊታሰብ ከሚችለው ሁሉ የሚበልጥ ሞኝነት ነው፤ ሰው ደስታን እንዲያገኝበት እግዚአብሔር ፈጽሞ ባልወሰነበት ስፍራ ይፈልገዋልና። ነገር ግን ይህ የአብዛኞቹ ሰዎች ሁኔታ ነው፤ እንደ እንስሳት ብቻ ይኖራሉ፤ ለሥጋ ጥቅምና ተድላ ፈጽመው ራሳቸውን ሰጥተዋል፤ ማስተዋላቸውንም የሚጠቀሙበት ሁሉ ለወደፊቱ ደስታ ወይም ጕስቍልና ጥቂት እንኳ ሳይጨነቁ ምኞቱንም እንዲፈጽም ለሥጋ ለማሰብ ብቻ ነው።»

«አ ኬምፒስን ከእውቀት ይልቅ ቅንዓት የበዛበት ቅንና ደካማ ሰው እንደ ነበረ እቈጥረዋለሁ፤ ይህም ብዙ ግልጽና ቀጥተኛ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥቅሶችን በመቃወም ደስታንና ተድላን ሁሉ ኃጢአት ወይም ከንቱ ነው ብሎ በመኰነኑ ነው። የተድላን ተፈቃጅነት ወይም አለመፈቀድ፣ የሥራዎችን ንጹሕነት ወይም ክፋት ልትፈርድ ትወዳለህን? ይህን ደንብ ያዝ፦ አእምሮህን የሚያዳክም፣ የሕሊናህን ርኅራኄ የሚያደነዝዝ፣ የእግዚአብሔርን ስሜትህን የሚያጨልም፣ ወይም የመንፈሳዊ ነገሮችን ጣዕም የሚያስወግድ ማንኛውም ነገር፣ ባጭሩ ሥጋህ በአእምሮህ ላይ ያለውን ኃይልና ሥልጣን የሚጨምር ማንኛውም ነገር፣ ያ ነገር በራሱ ምንም ያህል ንጹሕ ቢሆን ለአንተ ኃጢአት ነው። በተቃራኒውም እንዲሁ።»

«ለደግ ሰው ምንም ነገር መከራ አይደለም ማለት ሞኝነት ነው። ለደጉም ሆነ ለክፉው መከራ የሚሆን ነገር መከራ ነው። ሰው ስለ አሁኑ ጕስቍልና እንዴት እግዚአብሔርን ሊያመሰግን እንደሚችል አልገባኝም፤ ነገር ግን በጥልቅ መከራ መካከል ደስ መሰኘት ምን እንደ ሆነ በሚገባ አውቃለሁ፤ በመከራው ራሱ አይደለም — እንዲያ ቢሆን መከራ መሆኑ ይቀር ነበርና — ነገር ግን ኃይሉን በግፍ፣ በጭቈና ወይም በጭካኔ ሥራ ከቶ ባልተጠቀመና ሊጠቀምም በማይችል አምላክ እጅ ውስጥ መሆናችን፣ ሁሉን ነገር በሚያዘጋጀውና እርሱን ለሚወዱት ነገር ሁሉ ለበጎ እንዲደረግ — ለመንፈሳዊና ለዘላለማዊ በጎነታቸው — ተስፋ በሰጠው በዚያ በላይኛው ጥበብ ኃይል ውስጥ መሆናችን ደስ ሊያሰኘን ይችላል። ሁሉን የሚችል ቸርነት ከሚቻለን መጠን ይልቅ እንድንፈተን እንደማይፈቅድ፣ ነገር ግን»

«እንድንታገሥ እንድንችል ከፈተናው ጋር መውጫውን ደግሞ እንደሚያደርግልን በተስፋ ደስ ሊለን ይችላል። በአንድ ቃል፣ እግዚአብሔር ‹አልለቅህም ከቶም አልተውህም› ብሎ ስላረጋገጠልን ደስ ሊለን ይችላል፤ ደስም ሊለን ይገባል፤ ለእርሱ ታማኞች ሆነን ብንጸና በዚህ ሟች ሕይወት ለውጦችና ድንገተኛ ክስተቶች ሁሉ መካከል ኃጢአትና ሐዘን ከቶ ሊገቡባቸው ወደማይችሉት ወደ እነዚያ የተባረኩ የደስታና የዘላለም ሕይወት ሥፍራዎች በደኅና ሊያደርሰን ይጠነቀቃል።»

«ወንድምህ ስለ አንተና ስለ ቻርልስ ከባድ ሂሳብ አምጥቶብናል። እግዚአብሔር ለሁላችን ይማረን! ውድ ጃክ፣ ሁሉን የሚችል እግዚአብሔር እንዲባርክህ አጥብቄ እለምነዋለሁ! ደኅና ሁን!»

«ሱዛና ዌስሊ።»

እዚህ የተጠቀሰው ወንድም ሳሙኤል ነበር፤ እርሱም እናቱን እጅግ ደስ እያሰኘ በ1725 በጋ ከሚስቱና ከልጁ ጋር ወደ ሩት መጣ። ቻርልስን ከእርሱ ጋር እንዲኖር ሲወስደው አባቱ ለልጁ ልብስ እንዲያቀርብለት ቅድመ ሁኔታ አድርጎ ነበር፤ ለጆንም የተወሰነ ጥሬ ገንዘብ አበድሮት ነበር፤ ስለዚህ በአጠቃላይ የደብሩ ቄስ አሥር ፓውንድ ዕዳ ነበረበት። ይህ ጉብኝት ለወይዘሮ ዌስሊ ታላቅ ደስታ ነበረ፤ ነገር ግን ምናልባት በሚያስፈልገው ወጪ ምክንያት የጆን ሹመት እስከ ሴፕቴምበር እንዲዘገይ ምክንያት የሆነ ይመስላል። በመጨረሻም በዚያው ወር በኤጲስ ቆጶስ ፖተር ተሾመ፤ የመጀመሪያ ስብከቱንም በኦክስፎርድ አቅራቢያ በምትገኘው በሳውዝ ሊ ሰበከ። ከዚያም ወደ ሊንከንሻየር ወርዶ አባቱን ረዳ፤ በሚቀጥለው ማርች ወርም በዋናነት የሊንከን ኮሌጅ ርእሰ መምህርና በጌንስብሮ አቅራቢያ የስኮተን ደብር ቄስ በነበሩት በዶክተር ሞርሊ ተጽዕኖ የሊንከን ኮሌጅ ፌሎው ሆኖ ተመረጠ። ይህ ለአቶና ለወይዘሮ ዌስሊ የታላቅ ምስጋናና ኩራት ጉዳይ ነበረ፤ አባቱ ለ«ውድ የሊንከን ተመራጭ ፌሎው አቶ» የደስታ ደብዳቤ ጻፈ፤ ምንም እንኳ እስከ መከር በኋላ ቤተሰቡን የሚያኖርበት ከአምስት ፓውንድ የማይበልጥ ገንዘብ ቢኖረውም፣ የራሱም ዕጣ ምን እንደሚሆን ቢጠራጠርም፣ እንዲህ ሲል ጨመረ፦ «የትም ብሆን ጃክ የሊንከን ፌሎው ነው።» እናቱም ስለ ስኬቱ በሙሉ ልብ እግዚአብሔርን አመሰገነች፤ ከታላላቅ ምኞቶቿም አንዱ ፈጥኖ ተፈጸመላት፤ በጋውን ሙሉ ከእርሷ ጋር ነበረ፤ በየእሁዱም በኤፕወርዝ ወይም በሩት ጸሎት እያነበበ ሁለት ጊዜ ይሰብክ ነበር። ይህ ለአባቱ የሰጠው እርዳታ በትክክለኛው ሰዓት የመጣ መሆን አለበት፤ በጸደይ ወራት የደብሩ ቄስ ቀኝ እጁን ያሽመደመደ ቀላል የሽባነት ምት ደርሶበት ነበርና። ጆን በሴፕቴምበር ወደ ኦክስፎርድ እንደ ተመለሰ ወዲያውኑ የግሪክ ቋንቋ መምህርና የክፍሎቹ ክርክር አወያይ ሆኖ ተመረጠ፤ ቻርልስም በዚያን ጊዜ በክራይስት ቸርች ስለ ነበረ እርሱን በብዙ ለመርዳት በሚያስችል ሁኔታ ላይ ነበረ።

በዚያ በጋ በኤፕወርዝና በሩት መካከል ባለው ረግረጋማ መሬት ላይ ውኃው በአስፈሪ ሁኔታ ሞልቶ ነበር፤ በሁለቱ መካከል ያለው ብቸኛ መገናኛም በጀልባ ነበረ። በትኩሳትና በወባ እጅግ የተሠቃየችው ኤሚሊያ ጤናና ሥራ ፍለጋ ወደ ሊንከን ሄዳ ነበር። ወይዘሮ ዌስሊ ከርጥበቱ የተነሣ እጅግ ተሠቃየች፤ ይህም በማያቋርጥ ጭንቀትና በተደጋጋሚ እጦት ተባባሰ። በጁላይ መጀመሪያ ባሏ ለጆንና ለቻርልስ እንዲህ ብሎ ጻፈ፦ «እናታችሁን እጅግ ተለውጣ ታገኟታላችሁ። ድመትን የሚገድል ነገር እርሷን ሊገድላት ጥቂት ቀርቶታል ብዬ አምናለሁ። በቅርቡ በእርሷ ላይ ጥቃቅን መንቀጥቀጦችን በጣም በተደጋጋሚ አስተውያለሁ፤ ይህም ደስ አላሰኘኝም።» ከአንድ ወይም ከሁለት ቀን በኋላ በሩቅ ላሉት ልጆቹ በጠና መታመሟ ተነገራቸው፤ ጆንም ከእንግዲህ ዳግመኛ የማያያት መስሎት ወዲያውኑ ጻፈ። ነገር ግን መቅሠፍቱ ተመለሰ፤ ሁለቱንም ደብሮቹን ማገልገል እንዲችል ምኞቱን ሲገልጽ የነበረውና ይህ ካልሆነ ግን በመጨረሻው ቦዩ ውስጥ በደስታ እንደሚሞት ሲናገር የነበረው ደስተኛው አረጋዊ የደብር ቄስ፣ ምናልባትም በግራ እጁ፣ አጭርና ብሩህ ደብዳቤ ጻፈ፦ «ሩት፣ ጁላይ 18 ቀን 1727። ውድ ልጄ ጆን፦ እናትህ መሞቻዋ በጣም ቀርቧል ብለህ በማሰብ ለእርሷ የላክኸውን የሐዘንና የደስታ መግለጫ ባለፈው ፖስታ ተቀብለናል፤ እኅትህ ፓቲ ግን በዚህ በምንም መልኩ አትስማማም፤ እርሷ እንደ አንተ ጥሩ ፈላስፋ እንዳልሆነች፣ እግዚአብሔርም ቢፈቅድ ያለ ታላቅ ችግር እናቷን ገና ልታጣት እንደማትችል ትናገራለችና።»

ፓቲ ስምንተኛዋ ሴት ልጅና አሥራ ሰባተኛዋ ልጅ ነበረች፤ በቤተሰቡም ዘንድ የእናቷ የተለየች ተወዳጅ ተደርጋ ትታይ ነበር። እርሷ ግን ከሌሎቹ ሴቶች ልጆች የበለጠ የእናትነት ፍቅር ድርሻ እንዳገኘች ካደች፤ እንዲህም አለች፦ «እኅቶቼ አድልዎ ብለው የጠሩት ቢፈልጉ ሁሉም ሊያገኙት የሚችሉት ነገር ነበረ፤ ይኸውም እናቴ ሥራ በሌላት ጊዜ በክፍሏ ውስጥ መቀመጥ፣ ከሌሎች ጋር የምታደርገውን ንግግር ማዳመጥ፣ ከትምህርት ሰዓት ውጭም ስለ ነገሮችና ስለ መጻሕፍት የምትሰጠውን አስተያየት መስማት የሚያስችል ፈቃድ ነበረ።»

የአባቱ ደብዳቤ እንዲህ ይቀጥላል፦

«በእርግጥም አልፎ አልፎ በጣም የሚያማት ሕመም ቢይዛትም አንተን ማየቷ እንደሚያነቃቃት ተስፋ አደርጋለሁ። ሆኖም ስትመጣ አዲስ የነገሮች ገጽታ ታያለህ፤ ቤተሰቤ አሁን በሚገባ ተደላድሏል፤ ሁሉም ፍጹም ስምምነት ነው — በጥቂት ባልሆነ ችግር ውስጥ ሆነን፣ ምናልባት በታላቁ ብልጽግናችን ጊዜ እንኳ ከነበርነው ይልቅ እጅግ ደስተኞች ነን (!)፤ እግዚአብሔርም የምንሠራበትን አንዳች ቢሰጠን ሀብታሞች የሚያደርገን አገልጋይ ታገኛለህ። ምናልባት ይህ ተስፋ ከቤተሰቤ ጋር ካለኝ መረጋጋት ጋር ሆኖ መንፈሴ እንዳይወድቅ የሚጠብቀው ሊሆን ይችላል፤ ምንም እንኳ በሩትና በኤፕወርዝ መካከል ከስቤ ጥቂቱን እንዳጣሁ ቢነግሩኝም፤ ነገር ግን አገልግሎቴን ለመፈጸም ገና ብርታት እስካለኝ ድረስ ያን ከምንም አልቈጥረውም። …»

«ደክሞኛል፤ ነገር ግን አፍቃሪ አባትህ፣ ሳሙኤል ዌስሊ።»

ሁለቱ ልጆች በእርግጥም ወደ ቤት መጡ፤ እናታቸውንም ተሽሏት አገኟት። ወደ ኦክስፎርድ ሲመለሱ በዚያች ከተማ የሴቶች ትምህርት ቤት የምታስተዳድረውን ወይዘሮ ቴለር የተባለችውን ሴት ትረዳ የነበረችውን ኤሚሊያንና የቤተሰቡ ታናሽ የሆነችውን ኬዚን ለማየት በሊንከን ቆዩ፤ ኬዚም በዚያ ታስተምር ነበር፤ ስለ ራሷና ስለ እኅቷ አገልግሎትም በምትኩ የተወሰነ ትምህርት ታገኝ ነበር ሳይሆን አይቀርም። በሚቀጥለው ዓመት ሁለቱም ለቀቁ፤ ኤሚሊያ በጠና ታማ የነበረችውን ወይዘሮ ኤሊሰንን ለማስታመም፣ ኬዚ ደግሞ ገንዘብ በማጣቷ ያለ ኤሚሊያ መቆየት ስላልቻለች ነበር።