ከተፈጥሮ በላይ የሆኑት ድምፆች

ከተፈጥሮ በላይ የሆኑ ክስተቶች ጉዳይ ሰዎች ሊግባቡበት የማይችሉትና ልዩነታቸውን ተቀብለው ሊያልፉት የሚገባ ጉዳይ ነው። የሰው ልጅ እኩሌታ ሊያየውና ሊዳስሰው ከሚችለው በቀር ምንም ነገር ለማመን እምቢ ይላል፤ በማናቸውም ዓይነት መንፈሳዊ ተጽዕኖ የሚያምኑትንም ወራዳ የሆነ አጉል እምነት ያታለላቸው ሞኞችና ተከታዮቹ አድርጎ ይቆጥራቸዋል፤ ሌላው እኩሌታ ግን ሊገለጽ ባይችልም በሩቅ የማየት ስጦታ፣ በምሥጢራዊ ውስጣዊ ዕውቀትና ከማይታየው ዓለም በሚመጡ መልእክቶች ላይ ሥር የሰደደ እምነት አለው። የሐዋርያት የሃይማኖት መግለጫ «በቅዱሳን ኅብረት አምናለሁ» በሚልበት ስፍራ፣ በሙታንና በሕያዋን መካከል፣ እንዲያውም በሥጋ ተለያይተው ሳሉ በመንፈስ አብረው ባሉት መካከል አንድ ዓይነት ግንኙነት እንዳለ የሚያምን ተደርጎ ብዙ ጊዜ የሚተረጎም ዐረፍተ ነገር ይዟል። ወይዘሮ ዌስሊ በዚህ ጽኑ እምነት ነበራት፤ በመበለትነቷ ዘመን የሞተው ባሏ ከእርሷ ጋር መኖሩን በሥጋ ዓይኖቿ እንደምታየው ያህል ብዙ ጊዜ ፈጽማ እርግጠኛ እንደምትሆን ስትናገር ልጇ ጆን ሰምቷታልና። ልጆቿ ጠባይዋን ሙሉ በሙሉ ስለ ወረሱ ይህ ጉዳይ ሁልጊዜ ሊቋቋሙት የማይችሉት መስሕብ ነበረው፤ ጆን በቅዱሳን ሁሉ ቀን ስለዚሁ ጉዳይ ዘወትር በታላቅ መንፈሳዊ ግለት ይሰብክ ነበር፤ ከእርሱ በፊት ጨለማውን ወንዝ የተሻገሩትን የሚወዳቸውን ሰዎች መገኘት አንዳንድ ጊዜ እጅግ በግልጽ ይሰማው ስለ ነበረ፣ እነርሱን አያለሁ ብሎ ዘወር ያለበት ጊዜ እንደ ነበረ ተናግሯል፤ የቻርልስ ዌስሊን መዝሙሮች የሚያውቅ ሁሉ ደግሞ መዝሙሮቹ በዚሁ እምነት ብዙ ጊዜ ሕያው ሆነው እንደሚገኙ ሳያስተውል አይቀርም።

ሌሎች የማያዩትን ምልክትና ራእይ የሚያዩ፣ ሌሎችም የማይሰሙትን ድምፅ የሚሰሙ ሰዎች ሁልጊዜ ስሜታቸው የተወጠረ፣ ስሱና ስሜታዊ ናቸው። በምርጫም ሆነ በግድ በምግብ እጅግ የሚቈጥቡ (በቂ ምግብ አያገኙም ባንል እንኳ)፣ የሥጋ መጋረጃቸው የሳሳ፣ የአእምሮና የመንፈስ ችሎታቸው ግን ከወትሮው በተለየ መጠን የዳበረ ሰዎች መሆናቸው ከሞላ ጎደል የማይቀር ነው። ይህ መግለጫ ዌስሊዎችን ሁሉ ይመለከት ነበር፤ ስለዚህም ምሥጢራዊ ተጽዕኖዎችን የሚቀበሉና የሚያምኑ ዓይነት ሰዎች ነበሩ።

በዲሴምበር 1716 ወይዘሮ ዌስሊ ራሷ፣ ባሏና ሴቶች ልጆቿ ብቻ በቤት ሳሉ በኤፕወርዝ የቄስ መኖሪያ ቤት የተሰሙት ያልተለመዱ ድምፆች በአእምሮዋ ላይ ያሳደሩት የመጀመሪያው ስሜት፣ በቤት ከሌሉት ወንዶች ልጆች በአንዱ ላይ ሞት ወይም ሌላ መቅሠፍት እንደ ደረሰ የሚያመለክቱ መሆናቸው ነበር። ቻርልስ በዚህ ጊዜ ገና የስምንት ዓመት ልጅ ቢሆንም በዌስትሚንስተር ትምህርት ቤት ነበር፤ ሳሙኤል የታናሹን ወንድሙን ቀለብና ትምህርት በመሸከም የቤተሰቡን ሸክም ከሁሉ በተሻለ ሊያቃልል እንደሚችል አስቦ አስመጥቶት ነበርና። ትንሹ ቻርልስ ደፋር ልጅ ነበር፤ ለቡጢም እጅግ ፈጣን ነበር፤ ስለዚህም ምናልባት እንደ ማንኛዋም እናት ወይዘሮ ዌስሊ ጉዳት እንዳይደርስበት ሁልጊዜ ትጨነቅ ነበር። ከጊዜ በኋላ የገዛ ልጆቿ በደኅና መሆናቸውን ካረጋገጠች በኋላ የመጀመሪያዎቹን ድምፆች በዚያው ጊዜ ገደማ ወሬው ከተቋረጠው በሕንድ ከነበረው ወንድሟ ሞት ጋር አያያዘቻቸው። ነገር ግን ድምፆቹ ለብዙ ዓመታት ስለ ቀጠሉና በእርግጥም ከቤተሰቡ አንዳንዶቹ በሕይወት ዘመናቸው ሁሉ ይሰሟቸው ስለ ነበረ፣ በእርግጥ ሰሚዎቹ እንደ ሰጧቸው ትርጕም ዓይነት ከሆኑ፣ ብዙ ሁኔታዎችን የሚያመለክቱ መሆን አለባቸው። ስለ ረብሻው የመጀመሪያውን ዘገባ የጻፈችው ወይዘሮ ዌስሊ ራሷ ለልጇ ለሳሙኤል ነበር፤ እኅቶቹና አባቱም ራሳቸው ያጋጠማቸውን የመዘገቡት በእርሱ ጥያቄ ነበር። የወይዘሮ ዌስሊ ደብዳቤ እጅግ ዝርዝር ነው፦ «ሳም፦ ጃንዋሪ 12 ቀን 1716-17።»

«ዛሬ ምሽት ጥቅልህ ደርሶን በደስታ ተገረምን፤ ወደ አንድ ወር ገደማ አንተ እንደ ሞትህ ወይም ከወንድሞችህ አንዱ በአንዳች መከራ እንደ ተገደለ በማሰብ ሊታሰብ በሚችለው እጅግ ታላቅ ድንጋጤ ውስጥ ከቆየን በኋላ፣ በሕይወት መኖርህን የሚያበሥር የምሥራች አመጣልን።»

«የፍርሃታችን ምክንያት ይህ ነው፦ በዲሴምበር 1 ቀን ገረዳችን በምግብ ቤቱ በር ላይ ለሞት እንደ ተቃረበና በጭንቅ ላይ እንዳለ ሰው ያለ ብዙ አስፈሪ መቃተት ሰማች። ለነገረችን ነገር ብዙም ትኩረት አልሰጠንም፤ እየሳቅንባትም ፍርሃቷን ልናስወግድላት ሞከርን። ከጥቂት ሌሊቶች (ከሁለት ወይም ከሦስት) በኋላ ከቤተሰቡ ብዙዎቹ በልዩ ልዩ ስፍራዎች እንግዳ የሆነ ማንኳኳት ሰሙ፤ ብዙውን ጊዜ በአንድ ጊዜ ሦስት ወይም አራት ጊዜ ያንኳኳና ጥቂት ይቆይ ነበር። ይህም ለሁለት ሳምንት በየሌሊቱ ቀጠለ፤ አንዳንድ ጊዜ በሰገነቱ ክፍል ነበር፤ አብዛኛውን ጊዜ ግን በልጆች መኝታ ክፍል ወይም በአረንጓዴው ክፍል ነበር። ከአባትህ በቀር ሁላችንም ሰማነው፤ እኔም ይህ የገዛ ሞቱን የሚያመለክት ነው ብሎ እንዳያስብ ስለ ፈራሁ — በእርግጥም ሁላችንም የፈራነው ይህንኑ ነበር — እንዲነገረው አልፈለግሁም። ነገር ግን በሌሊትም በቀንም እጅግ የሚያስቸግር ሆኖ ከቤተሰቡ ብቻውን ለመሆን የሚደፍር ጥቂት ወይም ማንም ባልነበረ ጊዜ፣ እንዲያነጋግረው ፈልጌ ልነግረው ወሰንሁ። መጀመሪያ ሊያስደነግጠን አንድ ሰው ያደረገው ነው እንጂ ሌላ ነገር ነው ብሎ አላመነም ነበር፤ ነገር ግን በማግሥቱ ሌሊት ልክ አልጋው ላይ እንደ ወጣ ከአልጋው ጎን አጠገብ ዘጠኝ ጊዜ አጥብቆ አንኳኳ። ተነሥቶም ምን እንደ ሆነ ሊያገኝ ሄደ፤ ነገር ግን ምንም ሊያይ አልቻለም። ከዚያ በኋላ እንደ ሌሎቻችን ሰማው።»

«አንድ ሌሊት ከራሳችን በላይ ባለው ክፍል ውስጥ ብዙ ሰዎች የሚራመዱ ያህል ድምፅ አሰማ፤ ከዚያም ደረጃውን ወደ ላይና ወደ ታች ሮጠ፤ እጅግም ስለ ተረበሸ ልጆቹ ይደነግጣሉ ብለን አሰብን፤ ስለዚህ አባትህና እኔ ተነሥተን ሻማ ልናበራ በጨለማ ወደ ታች ወረድን። ልክ ወደ ሰፊው ደረጃ ግርጌ እንደ ደረስን፣ እርስ በርሳችን ተያይዘን ሳለን፣ በእኔ በኩል አንድ ሰው ከረጢት ሙሉ ገንዘብ በእግሬ ሥር የዘረገፈ ያህል መሰለ፤ በእርሱ በኩል ደግሞ ከደረጃው ሥር የነበሩት ጠርሙሶች ሁሉ (ብዙዎችም ነበሩ) ተሰባብረው አንድ ሺህ ቍርጥራጭ የሆኑ ያህል ነበር። በአዳራሹ አልፈን ወደ ማብሰያ ቤቱ ገባን፤ ሻማም ይዘን ልጆቹን ልናይ ሄድን፤ ተኝተውም አገኘናቸው።»

«በማግሥቱ ሌሊት አባትህ አቶ ሁልን በቤታችን እንዲያድር አደረገ፤ ሁላችንም እስከ ሌሊቱ ሰባት ወይም ስምንት ሰዓት ድረስ አብረን ተቀመጥን፤ እንደ ወትሮውም ማንኳኳቱን ሰማን። አንዳንድ ጊዜ የሥጋ መጥበሻ መሽከርከሪያ ሲጠመዘዝ የሚመስል ድምፅ ያሰማ ነበር፤ በሌላ ጊዜ ደግሞ፣ አቶ ሁል ከእኛ ጋር በነበረበት በዚያ ሌሊት እንደ ሆነው፣ አናጢ ጣውላ ሲላግ የሚመስል ድምፅ ያሰማ ነበር፤ አብዛኛውን ጊዜ ግን ሦስት ጊዜ አንኳኩቶ ያቆም፣ እንደገናም ሦስት ጊዜ ያንኳኳ ነበር፤ ለብዙ ሰዓታትም በዚሁ ሁኔታ ይቀጥል ነበር። አባትህ እንዲናገርና ምንም ድምፅ ይሰማ እንደ ሆነ እንዲሞክር ገፋፋነው። አንድ ሌሊት ከምሽቱ አሥራ ሁለት ሰዓት ገደማ በጨለማ ወደ ልጆች መኝታ ክፍል ገባ፤ መጀመሪያም ብዙ ጥልቅ መቃተት፣ ከዚያም ማንኳኳት ሰማ። ኃይል ካለው እንዲናገርና ቤቱን ለምን እንደሚያውክ እንዲነግረው አማለው፤ ነገር ግን ምንም ድምፅ አልተሰማም፤ ይልቁንም ሦስት ጊዜ ጮክ ብሎ አንኳኳ። ከዚያም ሳሚ እንደ ሆነ ጠየቀው፤ እርሱ ከሆነና መናገር ካልቻለ እንደገና እንዲያንኳኳ አዘዘው፤ ነገር ግን በዚያ ሌሊት ከዚያ በኋላ አላንኳኳም፤ ይህም የአንተን ሞት የሚያመለክት እንዳልሆነ ተስፋ እንድናደርግ አደረገን።»

«በዚህ ሁኔታ እስከ ዲሴምበር 28 ቀን ቀጠለ፤ በዚያም ቀን በልጆች መኝታ ክፍል ውስጥ (አባትህ በቅጥሩ በር ላይ ያንኳኳ እንደ ነበረው) አጥብቆ አንኳኩቶ ሄደ። ይህ ምን ማለት ሊሆን እንደሚችል ልዩ ልዩ ግምቶች አሉን። እኔ በበኩሌ እስካሁን በለንደን በደኅና ስላለህ አሁን ምንም አልፈራም፤ እግዚአብሔርም ወደፊት እንደሚጠብቅህ ተስፋ አደርጋለሁ፤ ምንም እንኳ አንዳንድ ጊዜ ወንድሜ ሞቶ ይሆናል ብዬ ለማሰብ ብገፋፋም። በዚህ ጉዳይ ላይ ያለህን ሐሳብ አሳውቀኝ።»

«ሱዛና ዌስሊ።»

ሳሙኤል ዌስሊ በዚህ ደብዳቤ እጅግ ተነካ፤ ለወላጆቹም ለሁለቱም መልስ ጻፈ፤ ትላልቅ አይጦች፣ ትናንሽ አይጦች ወይም ሌሎች እንስሳት ድምፆቹን አሰምተው ሊሆን ይችል እንደ ሆነ፣ አዲስ አገልጋዮች ይኖሩ እንደ ሆነና የመሳሰሉትን እጅግ ጥቃቅን ጥያቄዎች ጠየቀ፤ አባቱም እንዲጽፍለት፣ አቶ ሁልም ዘገባ እንዲያቀርብለት፣ እያንዳንዲቱም እኅቱ የሆነውን ነገር የራሷን ትረካ እንድትሰጠው ለመነ። ረብሻው ከተፈጥሮ በላይ የሆነ ምንጭ እንዳለው ጽኑ እምነት እንደ ነበረውና ይህም እንዲረጋገጥለት እንደ ፈለገ ግልጽ ነው። ይህም ከእናቱ ሁለተኛ ደብዳቤ አስገኘ፦ «ሳም፦ ጃንዋሪ 25 ወይም 27 ቀን 1716-17።»

«ምንም ነገር ከተፈጥሮ በላይ ነው ብለው ከማያምኑት ወገን ባልሆንም፣ ይልቁንም ወደ ሥጋዊ ምኞት ጥልቅ መውደቃችን ባያግደው ኖሮ በመልካም መናፍስትና በእኛ መካከል ተደጋጋሚ ግንኙነት ይኖር ነበር ብዬ ለማሰብ ባዘነብልም፣ ልጆቹና አገልጋዮቹ በቤታችን በልዩ ልዩ ክፍሎች ስለ ሰሟቸው ድምፆች የተናገሩትን ማንኛውንም ነገር ለማመን ብዙ ጊዜ ወስዶብኛል። እንዲያውም ራሴ ከሰማኋቸው በኋላም፣ የሚያውኩን አይጦች ወይም ሸለምጥማጦች ብቻ እንደ ሆኑ ራሴንም እነርሱንም ለማሳመን እወድ ነበር፤ ቀደም ሲልም በአይጦች ተቸግረን ቀንደ መለከት በመንፋት ስለ ተባረሩ፣ ቀንደ መለከት እንዲገኝ አድርጌ በቤቱ ሁሉ እንዲነፉት አደረግሁ። ነገር ግን መንፋት ከጀመሩበት ከዚያ ሌሊት ጀምሮ ድምፆቹ ከበፊቱ ይልቅ በቀንም በሌሊትም ይበልጥ ጮክና ግልጽ ሆኑ፤ በዚያም ሌሊት ተነሥተን ወደ ታች ወረድን፤ እኔም እንደዚህ ያሉትን እንግዳና ልዩ ልዩ ድምፆች ማሰማት ከማንኛውም ሰው ኃይል በላይ እንደ ሆነ ፈጽሜ ተረዳሁ።»

«ስለ ጥያቄዎችህ፣ አንድ በአንድ እመልስልሃለሁ፤ ነገር ግን ጉዳዩ ለማንም እንዲነገር ስለማልፈልግ መልሶቼ ለአንተ ብቻ እንዲሆኑ እሻለሁ። ባለፈው የቅዱስ ማርቲን በዓል ወንድ አገልጋይም ሴት አገልጋይም አዲስ ቀጠርን፤ ነገር ግን ከላይ በተጠቀሰው ምክንያትም ሆነ ከማንም በላይ ስለ ደነገጡ ከሁለቱ አንዳቸውም ረብሻውን እንዳደረሱ አላምንም። ከዚህም በላይ እነርሱ ከእኛ ጋር በክፍሉ ውስጥ ሳሉ ድምፆቹን ብዙ ጊዜ ሰምተናል፤ በተለይ ገረዲቱ እጅግ ከመደንገጧ የተነሣ ማንኛውንም ሥራ መሥራት አትችልም ነበር ማለት ይቻላል፤ መጨለም ከጀመረ በኋላም ከአንድ ክፍል ወደ ሌላው ለመሄድ ወይም ለአንድ ደቂቃ እንኳ ብቻዋን ለመቆየት ከቶ አትደፍርም ነበር።»

«በደንብ የምታውቀው ሮበርት ብራውን የተባለው ወንድ አገልጋይ በሰገነቱ ክፍል ይተኛ ስለ ነበረ ከሁሉ ይበልጥ የጐበኘው እርሱን ነበር፤ ልብሱን ለመልበስ ብቻውን ለመቆየት ስላልደፈረ ብዙ ጊዜ ባዶ እግሩንና ራቁቱን ሊሆን ጥቂት ሲቀረው ደንግጦ ወደ ታች ወርዷል፤ ኃይል ቢኖረውም እንኳ እንደዚህ ያለ ክፋት የሚፈጽም አይመስለኝም። በሰገነቱ ክፍል ውስጥ የእግር ኮቴ በተሰማ ጊዜ ሮበርት በአጠገቡ ባለው ክፍል አልጋው ላይ ነበር፤ እንቅልፉም እጅግ ከባድ ስለ ነበረ አባትህና እኔ ወደ ላይና ወደ ታች ስንራመድ ከቶ አልሰማም ነበር፤ እርግጠኛ ነኝ፣ በቀስታ አልተራመድንም ነበር።»

«ቤተሰቡ ሁሉ በአንድ ክፍል፣ በአንድ ጊዜ፣ በተለይም በቤተሰብ ጸሎት ጊዜ አብረው ሰምተውታል። በዚያ ለነበሩት ሁሉ ሁልጊዜ በአንድ ጊዜ በአንድ ስፍራ ያለ ይመስል ነበር፤ ምንም እንኳ ብዙ ጊዜ ማንም ‹ይኸው እዚህ ነው› ማለት ሳይችል ወደ ሌላ ስፍራ ይዛወር የነበረ ቢሆንም።»

«አባትህና እኔ ወደ ታች በወረድን ጊዜ ቤተሰቡ ሁሉ፣ ሮቢንም ጭምር፣ ተኝተው ነበር፤ በልጆች መኝታ ክፍልም ሻማውን አጠገባቸው አቅርበን በያዝን ጊዜ አልነቁም፤ ብቻ ሄቲ ድምፁ ከመቀስቀሱ በፊት ሁልጊዜ እንደምታደርገው በእንቅልፏ ውስጥ እጅግ ስትንቀጠቀጥ አስተዋልን። ብዙውን ጊዜ ከሌሎቹ ይልቅ ለእርሷ ይቀርብ ነበር፤ እርሷም ይህን አስተውላ እጅግ ደነገጠች፤ በተለይ በእርሷ ላይ ቂም ያለው መስሏታልና። ብዙ ዝርዝር ምሳሌዎችን ልጨምር እችል ነበር፤ ነገር ግን እተወዋለሁ። አባትህ ስለዚህ ጉዳይ በቅርቡ እንደሚጽፍልህ አምናለሁ።»

«እግዚአብሔር በአሠራሩ እነዚህ ነገሮች እንዲሆኑ በመፍቀዱ ያለው ዓላማ ምን እንደ ሆነ ልናገር አልችልም። ምሥጢሩ ለእግዚአብሔር ነው፤ ነገር ግን ለሁሉም ሁኔታዎች በቁም ነገር መዘጋጀት ጥበባችንና ግዴታችን እንደ ሆነ ከአንተ ጋር ፈጽሞ እስማማለሁ።»

«ሱ. ዌስሊ።»

ሱኪ ተብላ በተለምዶ የምትጠራው ሁለተኛዋ ሴት ልጅ በመሠረቱ ተመሳሳይ የሆነ ዘገባ ለወንድሟ ጻፈች፤ ነገር ግን የበሩ መቀርቀሪያና የአልጋ ማሞቂያው ምጣድ በአልጋዋ አጠገብ እንደ ተንቋቋ ጨምራ እንዲህ ትቀጥላለች፦ «አሁን በጣም ጸጥ ብሏል፤ ስለ ንጉሡና ስለ ልዑሉ የሚቀርቡትን ጸሎቶች ስንደግም ብቻ ነው የሚሰማው፤ ያን ጊዜ ብዙውን ጊዜ ይጀምራል፤ በተለይ አባቴ ‹እጅግ ቸር የሆኑት ገዢያችንና ጌታችን› እና የመሳሰሉትን ሲል። አባቴ በዚህ ተቈጥቷል፤ ስለ ንጉሣዊው ቤተሰብ ከሁለት ይልቅ ሦስት ጸሎት ሊጸልይ አስቧል። ሁላችንም ያንኑ ድምፅ፣ በዚያው ጊዜ፣ ከዚያው ስፍራ እንደሚመጣ ሆኖ ሰማነው። ይህን ለመደምደም፣ አሁን በአካል መታየት ጀምሯል፤ ስለዚህ ግን ወደፊት እጽፍልሃለሁ።» ይህ ደብዳቤ ሳሙኤልን ከበፊቱ ይልቅ ይበልጥ እንዲጓጓ ማድረጉ አይቀርም ነበር፤ ተጨማሪ መረጃ እንዲሰጡትም እየለመነ ጻፈ፤ እናቱንም በቁም ነገር «ገንዘቡ በእግርሽ ሥር የተዘረገፈ በመሰለበት ስፍራ ቈፍራችኋልን?» ብሎ ጠየቃት። ለአባቱም «ድምፆቹ ለቤተሰባችን አንዳች ነገርን የሚያመለክቱ ከሆኑ፣ እኔም ጉዳዩ የሚመለከተኝ ወገን እንደ ሆንሁ እርግጠኛ ነኝ» ብሎ ጻፈለት። የደብሩ ቄስ ለልጁ ጥያቄዎች መልስ እንዲሰጥ ለማሳመን ጊዜ ወሰደ፤ በመጨረሻ ግን ማንም ሌላ ያልጠቀሳቸውን አንዳንድ ዝርዝሮች ከያዘው ከኤሚሊያ ረጅም ደብዳቤ ጋር ጥቂት መስመሮችን አያይዞ ላከ፦ «ውድ ሳም፦ ፌብሩዋሪ 11 ቀን 1716-17።»

«በቤተሰባችን ስለ ነበሩት ድምፆችና ስለ መሰሎቻቸው፣ እግዚአብሔር ይመስገን፣ አሁን ሁላችንም በጸጥታ ላይ ነን። በዚያ ጉዳይ ውስጥ አንዳንድ አስገራሚ ሁኔታዎች ነበሩ። እናትህ ከጉዳዩ ሲሶውን እንኳ አልጻፈችልህም። እዚህ ስታገኘኝ የጻፍኩትን ሙሉውን ዘገባ ታያለህ። ለጃክ ደንተን ግሩም የአንድ ሳንቲም መጽሐፍ ይወጣዋል፤ ነገር ግን በሕይወት እስካለሁ ድረስ እንደዚህ ላለው ነገር አልጓጓም። ያለኝ ይህ ብቻ ይመስለኛል፤ ከበረከት በቀር። አፍቃሪ አባትህ፣ ሳም ዌስሊ።»

ኤሚሊያ ድምፁን ባዶ የሆነና ከማንኛውም ሌላ ነገር የተለየ እንደ ሆነ ገልጻ እንዲህ አለች፦ «እናቴ መሬቱን በእግሯ ብትረግጥና ብታዘው ይመልስላት ነበር። ልጆቹን ሳስተኛ ልክ በተቀመጥሁበት ከበታቼ ያንኳኳ ነበር። አንድ ጊዜ ልብሳቸውን ሳወልቅላቸው ትንሿ ኬዚ ፓቲን ለማስፈራራት መስላ መሬቱን በእግሯ ረገጠች፤ ወዲያውኑም ልክ በዚያው ስፍራ በሦስት ማንኳኳት መለሰ። ማንም አይጦች ናቸው ወይም ማንኛውም ተፈጥሯዊ ነገር ነው ቢል ይበልጥ ጮክና ኃይለኛ ይሆን ነበር።» ወጣቲቱ ደግሞ ነጭ ጥንቸል ወይም ባጀር የተባለውን እንስሳ የሚመስል አንድ ነገር በቤቱ ውስጥ እንደ ታየ ገለጸች፤ ይህም ጥንቆላ ነው የሚል አስተያየቷን አረጋግጣ ተናገረች፤ በራሱ ቤት ማንኳኳቶቹና ሌሎቹ ክስተቶች ከመጀመራቸው ጥቂት ቀደም ብሎ አባቷ በደብሩ ውስጥ ተስፋፍቶ በነበረው ጠንቋዮችን የመጠየቅ ልማድ ላይ «በብርቱ» ይሰብክ እንደ ነበረም ጨመረች።

በሆድ ድምፅ መናገርና ምሥጢራዊ ክስተቶች በቀዳማዊ ጆርጅ ዘመን እንኳ ራሳቸውን እንደ ጠንቋዮችና እንደ ሟርተኞች ለሚያቀርቡ ሰዎች የማይታወቁ አልነበሩም፤ ከእነዚህም ጠንቋዮች አንዱ ወይም ሌላው የደብሩ ቄስ እነርሱን የመጠየቅን ልማድ ከመስበኪያው በማውገዝ ገቢያቸውን ስለ ቀማቸው እየተበቀሉት ነበር የሚለው ሐሳብ ወደዚህ የአሥራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን ዓለማዊና የማያምን አእምሮ መምጣቱ አይቀርም። ነገር ግን ዌስሊዎችና ብዙዎቹ የሕይወት ታሪክ ጸሐፊዎቻቸው እነዚህን ድንቆች በቁም ነገር ወሰዷቸው፤ በቤተሰቡ ውስጥ በአንዳንዶቹ አእምሮ ላይ መልካም ውጤት እንዳስገኙም አጥብቀው አመኑ።

የዘመናችንን የጠረጴዛ ማሽከርከር (መናፍስትን የመጥራት ልማድ) በሚያስደንቅ ሁኔታ የሚመስል አንድ ክስተት ሱኪ መዘገበች፤ ለወንድሟ እንዲህ ብላ ጻፈች፦ «ባለፈው እሁድ፣ አባቴን እጅግ ያስገረመው፣ ማንም ጠረጴዛውን ሳያንቀሳቅስ የእንጨት ሳሕኑ በጠረጴዛው ላይ ለተወሰነ ጊዜ ጨፈረ፤ እነሆም አንድ ደፋር ምስኪን አንሥቶ ጨዋታውን አበላሸው፤ ከዚያ በኋላ ጸጥ ብሎ ቀርቷልና።»

ሳሙኤል ጥያቄዎችን መጠየቁን ሳይቀጥል አልቀረም፤ በማርች 27 ቀን ወይዘሮ ዌስሊ እንዲህ ብላ ጻፈችለት፦ «ስለዚህ ስላልተወደደው እንግዳችን ይህን ያህል ለምን እንደምትጓጓ ልገምት አልችልም። እኔ በበኩሌ ስለ እርሱ መስማትም ሆነ መናገር ፈጽሞ ሰልችቶኛል፤ ነገር ግን ወደ እኛ ስትመጣ ጥርጣሬዎችህን ሁሉ የሚያረካ በቂ ነገር ታገኛለህ፤ ምናልባትም ራስህ ትሰማው ወይም ታየው ይሆናል።»

አቶ ዌስሊ ራሱ የሆነውን ሁሉ በዝርዝር የሚገልጽ ዘገባ ጻፈ፤ ከሁሉ የሚያስገርሙት ክፍሎቹም የሚከተሉት ናቸው።

«በጸሎት ላይ ሳለን ስለ ንጉሥ ጆርጅና ስለ ልዑሉ ወደሚቀርቡት ጸሎቶች ስንደርስ ሁልጊዜ ከራሳችን በላይ ታላቅ ድምፅ ያሰማ ነበር፤ ስለዚህም ከቤተሰቡ አንዳንዶቹ ‹ጃኮባይት› ብለው ጠሩት። በማይታይ ኃይል ሦስት ጊዜ ተገፍቻለሁ፤ አንድ ጊዜ በጥናት ክፍሌ ውስጥ ወደ ጠረጴዛዬ ጥግ፣ ሁለተኛ ጊዜ ምንጣፍ ወደ ተነጠፈበት ክፍል በር፣ ሦስተኛ ጊዜ ደግሞ ወደ ጥናት ክፍሌ ስገባ ወደ በሩ መቃን ቀኝ ጎን።»

«ዛሬ (ጃንዋሪ 24) በጠዋት ጸሎት ቤተሰቡ ስለ ንጉሡ በሚቀርበው ጸሎት ላይ የተለመደውን ማንኳኳት ሰሙ። ማታ ስለ ንጉሡም ስለ ልዑሉም በሚቀርቡት ጸሎቶች ማንኳኳቶቹ ይበልጥ ግልጽ ነበሩ፤ በ‹አሜን›ም ላይ አንድ እጅግ ጮክ ያለ ማንኳኳት በአልጋዬ ውስጠኛ ጎን ባለቤቴና አብዛኞቹ ልጆቼ ሰሙ።»

«ዓርብ በ25ኛው ቀን በቤተ ክርስቲያን ጸሎት ስለ ነበረን እንደ ልማዴ በቤተሰቡ ውስጥ የሚደረገውን የጠዋት ጸሎት አሳጠርሁ፤ ኑዛዜውን፣ ፍትሐቱንና ስለ ንጉሡና ስለ ልዑሉ የሚቀርቡትን ጸሎቶች ተውሁ። ይህ በሚሆንበት ጊዜ ማንኳኳት እንደሌለ አስተዋልሁ። ስለዚህ ለሙከራ አንድ ጠዋት ጸለይኋቸው፤ በንጉሥ ጆርጅ ስም ላይ ማንኳኳት ጀመረ፤ ስለ ልዑሉም በጸለይሁ ጊዜ እንዲሁ አደረገ። ሁለት ማንኳኳት ሰማሁ፤ ነገር ግን ከጸሎት በኋላ በክፍሉ ውስጥ የነበሩት ሁሉ፣ ከእኔ ሌላ አሥር ሰዎች፣ ስለ እርሱ ተናግረው እንደ ሰሙት እስኪገልጹ ድረስ ምንም አልተናገርሁም። በቀሩት ጸሎቶች ሁሉ ምንም ድምፅ አልነበረም።»

«እሁድ፣ ጃንዋሪ 27 ቀን። — በጠዋት ጸሎት ስለ ንጉሥ ጆርጅ ሲጸለይ ከፎቅ ላይ ሁለት ለስላሳ ማንኳኳቶች።»

በዚህ ሁሉ ውስጥ የሰው እጅ ያለበትን በሚያስደንቅ ሁኔታ የሚመስል ነገር ነበረ፤ በተለይ ወይዘሮ ዌስሊ ወደ ጃኮባይቶች (ወደ ተሰደደው የስቱዋርት ንጉሣዊ ቤት ደጋፊዎች) ያላት ዝንባሌ ሲታሰብ። ምናልባት ሴቶቹ ልጆች የበሮቻቸው መቀርቀሪያዎች እንደ ተነሡና አልጋዎቻቸው ከበታቻቸው ወደ ላይ እንደ ተገፉ እንዲያስቡ ያደረጋቸው ሐሳባቸው ሊሆን ይችላል። ከዚህም በላይ ክስተቶቹ ሁልጊዜ ማለት ይቻላል ከነፋስ መለወጥና መነሣት ጋር አብረው ይሆኑ እንደ ነበረ ተመዝግቧል። ምሥጢራዊ የሆነ ነገር በተወራ ጊዜ አገልጋዮችና ያልተማሩ የገጠር ሰዎች ነገሩን ከልክ በላይ አጋንነው የማግዘፍ ልማድ እንዳላቸው የሚያውቅ ሁሉ የወንድ አገልጋዩን የሮቢን ብራውንን ቃል የሚገባውን ያህል ብቻ ይቀበለዋል። እርሱ እንደ ተባዕት ተርኪ ያለ ጕርጕርታ፣ በጫማዎቹና በቦቲዎቹ መካከል የሚደናቀፍ ነገርም ሰማ፤ ነጭ ጥንቸል የሚመስል አስፈሪ ትንሽ አውሬ አየ፤ አንድ ጊዜም በእጅ ወፍጮ እህል ሲፈጭ ወፍጮው ባዶ ሆኖ ሳለና እርሱ ሳይነካው መዘውሩ በኃይል ይሽከረከር እንደ ነበረ አረጋግጦ ተናገረ።

ድምፆቹ በጀመሩ ቍጥር ትልቁ ጠባቂ ውሻ ያሳየው ፍርሃት እጅግ አስገራሚ ነበር። ጆን ዌስሊ የጻፈው አንድ ማስታወሻ «እናቴ በኤፕወርዝ ያልተለመደ ድምፅ ለመጀመሪያ ጊዜ የሰማችው የአሮጌው ጄፍሪ ረብሻ ከመጀመሩ ብዙ ቀደም ብሎ ነበር» በማለት ይመዘግባል። ‹አሮጌው ጄፍሪ› ሴቶቹ ልጆች ለዚያ ጣልቃ ገብ ኃይል ያወጡለት ስም ነበር። «በቅርቡ ከለንደን የመጣው ወንድሜ አንድ ምሽት ከእኅቴ ከሱኪ ጋር ብርቱ ጠብ ገጠመ፤ በዚያን ጊዜ እናቴ ከላይ በራሷ ክፍል ውስጥ ሳለች በሩና መስኮቶቹ እጅግ ጮክ ብለው ተንቋቁና ተንቀጠቀጡ፤ ወዲያውኑም ሦስት ሦስት እየሆኑ ሦስት ግልጽ ምቶች ተመቱ። ከዚያች ሌሊት ጀምሮ ማንኛውም ታላቅ መከራ ወይም የቤተሰቡ አባል ሕመም ከመምጣቱ በፊት በዚሁ ዓይነት ሁኔታ ማስጠንቀቂያ መስጠቱን ፈጽሞ አላቋረጠም።» ኤሚሊያ ከሠላሳ አራት ዓመት በኋላ ለአንዱ ወንድሟ ስትጽፍ ጄፍሪ «አዲስ መከራ በሚመጣበት ጊዜ ሁሉ እርሷን መጐብኘቱን ፈጽሞ አላቋረጠም» ብላ ተናገረች።

እንግዲህ የኤፕወርዝ ምትሐት ታሪክ ይህ ነው። ታሪኩ የሕፃናት ጨዋታ የሚመስልና ቂልነት ያለበት ሆኖ ይነበባል፤ የመንፈሱ ማንኳኳቶች የወይዘሮ ዌስሊን የጃኮባይት ጭፍን አመለካከቶች የሚያጸድቁ ወይም ከእነርሱ ጋር የሚስማሙ ባይመስሉ ኖሮ ምናልባት ቤተሰቡም እንደዚያ አድርጎ ይቆጥረው ነበር። እነዚህን አመለካከቶች በበኩር ልጇ አእምሮ ውስጥ እጅግ ጥልቅ አድርጋ ተክላቸው ነበር፤ ከሮቸስተሩ ኤጲስ ቆጶስ ከዶክተር አተርበሪ ጋር የነበረው ግንኙነትና ወዳጅነትም አጠነከራቸው። ከጥቂት ዓመታት በኋላ፣ በ1722፣ የታወቀ የ‹ሃይ ቸርች› ሰው የነበረውና በሃኖቨር ንጉሣዊ ቤት ላይ የማይበርድ ጥላቻ የነበረው አተርበሪ ሸቫሊየ ደ ሴንት ጆርጅን፣ ማለትም «አሮጌውን የዙፋን ይገባኛል ባይ» በእንግሊዝ ዙፋን ላይ ለማስቀመጥ ዓላማ በነበረው ሴራ ውስጥ እጁ እንዳለበት ተገኘ፤ ስለዚህም በጌቶች ምክር ቤት ፊት ተዳኘ፤ ሀገረ ስብከቱን ተነጠቀ፤ ከመንግሥቱም ለዘላለም ተሰደደ። እርሱ ዕረፍት የሌለው መንፈስ ያለውና በኤጲስ ቆጶሳት ወንድሞቹ ዘንድ ያልተወደደ ሰው ነበር፤ ሳሙኤል ዌስሊም በዊግ ፓርቲ ላይ በስድ ንባብም በግጥምም የሽሙጥና የነቀፋ ጽሑፎችን ይጽፍ ስለ ነበረ፣ ይህን በደጋፊው ፈቃድና ገፋፊነት እንዳደረገው ጥርጥር የለውም። ሳሙኤል ደግሞ ሁሉም ወደ ጃኮባይቶች ያዘነብሉ ከነበሩት ከኦክስፎርዱ ኤርል፣ ከፖፕ፣ ከስዊፍትና ከፕራየር ጋር የቅርብ ወዳጅነት ነበረው። የኤጲስ ቆጶስ አተርበሪ ውድቀት በዌስትሚንስተሩ ረዳት መምህር ላይ ወዲያውኑ ምንም ለውጥ አላመጣም፤ ነገር ግን በታላቁ ትምህርት ቤት ለውጦች በተደረጉ ጊዜና እርሱ ዕድገት በጠበቀ ጊዜ፣ በቀላሉ ተረስቶ ተተወ። የኦክስፎርዱ ኤርል ተሰሚነቱን ተጠቅሞ የቲቨርተን ግራመር ትምህርት ቤት ዋና መምህርነትን አስገኘለት፤ በዚያም የቀረውን ዕድሜውን አሳለፈ። ከተሰደደው ኤጲስ ቆጶስና ከቤተሰቡ ጋር የቅርብ የደብዳቤ ግንኙነት ነበረው፤ የፖለቲካ አመለካከቱንም ከቶ አልለወጠም፤ ይህም በቅርቡ በ1862 እንኳ እንደገና የታተሙትን የተሰበሰቡ ግጥሞቹን በጨረፍታ በማየት ሊታወቅ ይችላል።

ወይዘሮ ዌስሊ ከተፈጥሮ በላይ ስለ ሆኑ ነገሮች የጻፈቻቸው የመጨረሻ ቃላት ተብለው የሚታወቁት በ1719 ስለ መናፍስትና ስለ ምትሐቶች በሚነገሩ ታሪኮች ላይ ያልተለመደ እምነት ለነበረው ለጆን ዌስሊ ደብዳቤ የጻፈችው መልስ ነው፤ እርሱም በዚያን ጊዜ በኦክስፎርድ ነበር፤ በዚያም በአካባቢው በምትሐት ተጠቃ በሚባል አንድ ቤት ላይ ትኩረቱ ተስቦ ነበር። የደብዳቤው ዋና ጉዳይ አቶ ባርንስሊ የተባለ ሰውና ሌሎች ሁለት የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች በቅርቡ በሜዳ ላይ የሰው መንፈስ ምስል እንዴት እንዳገኙና፣ ከዚያ በኋላ የባርንስሊ እናት ያ ምትሐት በታየበት በዚያው ቅጽበት በአየርላንድ እንደ ሞተች እንዴት እንዳረጋገጡ መግለጽ ነበር። የወይዘሮ ዌስሊ መልስ ልከኛ፣ እንዲያውም ጥንቁቅ ነበረ፦ «ውድ ጃኪ፦» «የአቶ ባርንስሊ ታሪክ ብዙ አስገራሚ ሐሳቦችን እንዳስብ አድርጎኛል። ሁኔታውን አልጠራጠርም፤ ነገር ግን እነዚህ ምትሐቶች ለምን እንደሚፈቀዱ ሊገባኝ አይችልም። እንዲናገሩን ቢፈቀድላቸውና እኛም እንደዚህ ያለውን ንግግር ለመሸከም ብርታት ቢኖረን — በዚህኛው ዓለም ለእኛ የሚጠቅመንን ስለ ማይታየው ዓለማቸው ማንኛውንም ነገር እንዲያሳውቁን ተልእኮ ቢኖራቸው — ከአደጋ እንዴት እንደምናመልጥ ቢያስተምሩን ወይም ጠቢባንና የተሻልን እንድንሆን መንገድ ቢያሳዩን፣ ትርጕም ይኖረው ነበር፤ ነገር ግን ሰዎችን ከአእምሮአቸው ሊያወጣቸው እስኪደርስ ድረስ ከማስፈራራት በቀር እኛ ለምናውቀው ለምንም ዓላማ ሳይሆን መገለጣቸው ፈጽሞ ምክንያታዊ ያልሆነ ይመስላል።»

«ሱ. ዌስሊ።»

ዌስሊዎች ከኤፕወርዝ ጋር ምንም ግንኙነት ካልኖራቸው ወደ መቶ ዓመት ገደማ በኋላ በቄስ መኖሪያ ቤቱ ውስጥ እንግዳ የሆኑ ድምፆች መሰማታቸው እጅግ አስገራሚ ሁኔታ ነበር፤ በዚያን ጊዜ የነበሩት የደብሩ ቄስ ምንጫቸውን ሊያገኙ ወይም ሊያስረዱ ስላልቻሉ ከቤተሰባቸው ጋር ተነሥተው ሄደው ለተወሰነ ጊዜ በውጭ አገር ኖሩ።