ጸሎት፣ ባሕርይና ምግባር

«ጀነራል ቻርልስ ጄምስ ጎርደን፣ የካርቱም ጀግና፣ በእውነት ክርስቲያን ወታደር ነበር። በሱዳኗ ከተማ ውስጥ ተከቦ ለአንድ ዓመት በጀግንነት ተቋቋመ፤ በመጨረሻ ግን ተሸንፎ ተገደለ። በዌስትሚንስተር አቢ በሚገኘው የመታሰቢያ ሐውልቱ ላይ እነዚህ ቃላት ተጽፈዋል፦ ‹ገንዘቡን ለድሆች፣ ርኅራኄውን ለሚያዝኑ፣ ሕይወቱን ለአገሩ፣ ነፍሱንም ለእግዚአብሔር ሰጠ።›» — ሆሜር ደብሊው ሆጅ።

ጸሎት ምግባርን ይገዛል፤ ምግባርም ባሕርይን ይሠራል። ምግባር የምናደርገው ነው፤ ባሕርይ ግን ማንነታችን ነው። ምግባር ውጫዊው ሕይወት ነው። ባሕርይ የማይታየው፣ በውስጥ የተሰወረው ሕይወት ነው፤ ሆኖም በሚታየው ነገር ይመሰከራል። ምግባር ውጫዊ ነው፤ ከውጭ ይታያል፤ ባሕርይ ግን ውስጣዊ ነው — በውስጥ ይሠራል። በጸጋ ሥርዓት ውስጥ ምግባር የባሕርይ ልጅ ነው። ባሕርይ የልብ ሁኔታ ነው፤ ምግባር ደግሞ ውጫዊ መግለጫው ነው። ባሕርይ የዛፉ ሥር ነው፤ ምግባር ዛፉ የሚያፈራው ፍሬ ነው።

ጸሎት ከጸጋ ስጦታዎች ሁሉ ጋር ዝምድና አለው። ከባሕርይና ከምግባር ጋር ያለው ዝምድና የረዳትነት ዝምድና ነው። ጸሎት ባሕርይን ለማጽናትና ምግባርን ለመቅረጽ ይረዳል፤ ሁለቱም በስኬት ለመቀጠል በጸሎት ላይ ይመካሉ። ከጸሎት ውጭ በተወሰነ ደረጃ ግብረ ገባዊ ባሕርይና ምግባር ሊኖር ይችል ይሆናል፤ ነገር ግን ያለ ጸሎት የተለየ ሃይማኖታዊ ባሕርይንና ክርስቲያናዊ ምግባርን የሚመስል ነገር ፈጽሞ ሊኖር አይችልም። ሌሎች ረዳቶች ሁሉ በሚወድቁበት ስፍራ ጸሎት ይረዳል። ይበልጥ በጸለይን መጠን ይበልጥ እንሻሻላለን፤ ሕይወታችንም ይበልጥ ንጹሕና መልካም ይሆናል።

የክርስቶስ የማስተስረያ ሥራ ዋና ፍጻሜውና ዓላማው ሃይማኖታዊ ባሕርይን መፍጠርና ክርስቲያናዊ ምግባርን ማስገኘት ነው።

«ከዓመፅ ሁሉ እንዲቤዠን፥ መልካሙንም ለማድረግ የሚቀናውን ገንዘቡም የሚሆነውን ሕዝብ ለራሱ እንዲያነጻ፥ ስለ እኛ ነፍሱን ሰጥቶአል።»

በክርስቶስ ትምህርት ውስጥ አጥብቆ የሚሻው የበጎ አድራጎት ሥራዎችንና የምሕረት ተግባራትን ብቻ አይደለም፤ ውስጣዊ መንፈሳዊ ባሕርይን እንጂ። የሚጠየቀው ይህ ነው፤ ከዚህም ያነሰ ምንም ነገር አይበቃም።

የጳውሎስን መልእክቶች ስናጠና በግልጽና በማያሻማ ሁኔታ ጎልቶ የሚታይ አንድ ነገር አለ — እርሱም የልብ ቅድስናና የሕይወት ጽድቅ ላይ የሚደረገው አጽንኦት ነው። ጳውሎስ «የግል ምስክርነት ሥራ» የሚባለውን ለማስፋፋት ያን ያህል አይፈልግም፤ የመልእክቶቹም ዋና ርእስ የበጎ አድራጎት ተግባራት አይደለም። የቅዱስ ጳውሎስ ጽሑፎች ሸክም የሰው ልብ ሁኔታና የግል ሕይወት ነቀፋ የሌለበት መሆን ነው።

በሌሎችም የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች ቀዳሚ ስፍራ የተሰጠው ለባሕርይና ለምግባር ነው። የክርስትና ሃይማኖት መንፈሳዊ ባሕርይ ከሌላቸውና በሕይወታቸው ርኩሳን ከሆኑ ሰዎች ጋር ይሠራል፤ በልባቸው ቅዱሳን፣ በሕይወታቸውም ጻድቃን እንዲሆኑ አድርጎ ሊለውጣቸው ያልማል። ክፉ ሰዎችን ወደ መልካም ሰዎች ሊለውጥ ያልማል፤ ውስጣዊውን ክፋት ይይዛል፤ ወደ ውስጣዊ መልካምነትም ሊለውጠው ይሠራል። ጸሎት የሚገባውና አስደናቂ ውጤታማነቱንና ፍሬውን የሚያሳየው በትክክል እዚህ ላይ ነው። ጸሎት ወደዚህ የተወሰነ ፍጻሜ ይገሰግሳል። እንዲያውም ያለ ጸሎት በግብረ ገባዊ ባሕርይ ውስጥ እንዲህ ያለ ከተፈጥሮ በላይ የሆነ ለውጥ ፈጽሞ ሊመጣ አይችልም። ከክፋት ወደ መልካምነት የሚደረገው ለውጥ የሚፈጸመው «እኛ ስላደረግነው በጽድቅ ስለ ነበረው ሥራ አይደለም» እንጂ፣ «ለአዲስ ልደት በሚሆነው መታጠብ» እኛን በሚያድነን በእግዚአብሔር ምሕረት ነውና። ይህም አስደናቂ ለውጥ የሚፈጸመው በልባዊ፣ በጽኑና በታማኝ ጸሎት ነው። በሰዎች ልብ ውስጥ ይህን ለውጥ የማያመጣ ክርስትና ነኝ ባይ ማንኛውም ዓይነት ሃይማኖት ማታለያና ወጥመድ ነው።

የጸሎት ተግባር የሰዎችን ባሕርይና ምግባር መለወጥ ነው፤ ይህም ስፍር ቍጥር በሌላቸው አጋጣሚዎች በጸሎት ተፈጽሟል። በዚህ ነጥብ ላይ ጸሎት በማስረጃዎቹ መለኮታዊነቱን አረጋግጧል። ይህን መፈጸም የጸሎት ተግባር እንደ ሆነ ሁሉ፣ ክፉ ሰዎችን ይዞ መልካም ሰዎች ማድረግም የቤተ ክርስቲያን ዋና ሥራ ነው። ተልእኮዋ የሰውን ተፈጥሮ መለወጥ፣ ባሕርይን መለወጥ፣ ጠባይን መንካትና ምግባርን ከሥሩ መለወጥ ነው። ቤተ ክርስቲያን ጻድቅ እንደ ሆነች ይታሰባል፤ ሰዎችንም ወደ ጽድቅ በመመለስ ሥራ መጠመድ ይገባታል። ቤተ ክርስቲያን በምድር ላይ ያለች የእግዚአብሔር ማምረቻ ናት፤ የመጀመሪያ ግዴታዋም የባሕርይን ጽድቅ መፍጠርና መንከባከብ ነው። ይህ የመጀመሪያው ሥራዋ ነው። ሥራዋ በዋናነት አባላትን ማፍራት፣ ቍጥርን ማብዛት፣ ገንዘብ ማግኘትን ዓላማ ማድረግ ወይም በበጎ አድራጎትና በምሕረት ሥራዎች መጠመድ አይደለም፤ የባሕርይን ጽድቅና የውጫዊውን ሕይወት ንጽሕና ማስገኘት ነው እንጂ።

ምርት የሠራውን ማምረቻ ባሕርይ ያንጸባርቃል፤ ከእርሱም ይካፈላል። ጻድቅ ዓላማ ያላት ጻድቅ ቤተ ክርስቲያን ጻድቃን ሰዎችን ታፈራለች። ጸሎት የልብ ንጽሕናንና የሕይወት ቅድስናን ያስገኛል። ሌላ ነገር ሊያስገኝ አይችልም። ጽድቅ የጎደለው ምግባር ከጸሎት አልባነት ይወለዳል፤ ሁለቱ እጅ ለእጅ ተያይዘው ይሄዳሉ። ጸሎትና ኃጢአት መሥራት አብረው ሊኖሩ አይችሉም። ከሁለቱ አንዱ የግድ መቆም አለበት። ሰዎችን እንዲጸልዩ አድርጋቸው፤ ኃጢአት መሥራትን ይተዋሉ፤ ጸሎት ኃጢአትን የመጥላት ስሜት ይፈጥራልና፤ ክፉ ማድረግ የሚያስጸይፍ እስኪሆን ድረስ በልብ ላይ ይሠራል፤ ተፈጥሮው ሁሉ ከፍ ያሉትንና ቅዱሳት ነገሮችን በአክብሮት ወደ ማሰላሰል ከፍ ይላል።

ጸሎት በባሕርይ ላይ የተመሠረተ ነው። በእግዚአብሔር ዘንድ ማንነታችን በእርሱ ዘንድ ያለንን ተሰሚነት ይለካል። በቀድሞ ዘመን በእግዚአብሔር ዘንድ ታላቅ ተሰሚነት የነበራቸው እንደ አብርሃም፣ ኢዮብ፣ ዳዊት፣ ሙሴና እንደ ሌሎቹ ሁሉ ያሉ ሰዎች ውስጣዊ ባሕርያቸው እንጂ ውጫዊ መልካቸው አልነበረም። ዛሬም በእግዚአብሔር ዘንድ ክብደት ያለው ቃላችን ሳይሆን በእውነት ማንነታችን ነው። እርግጥ ነው፣ ምግባር ባሕርይን ይነካል፤ በጸሎታችንም ብዙ ዋጋ አለው። ሆኖም ባሕርይ ምግባርን እጅግ በበለጠ መጠን ይነካል፤ በጸሎትም ላይ የላቀ ተጽእኖ አለው። ውስጣዊ ሕይወታችን ለጸሎታችን ቀለም ብቻ ሳይሆን አካልም ይሰጠዋል። ክፉ ኑሮ ክፉ ጸሎት ማለት ነው፤ በመጨረሻም ጭራሹን አለመጸለይ ማለት ነው። በደካማነት የምንጸልየው በደካማነት ስለምንኖር ነው። የጸሎት ወንዝ ከሕይወት ምንጭ በላይ ከፍ ሊል አይችልም። የጸሎት እልፍኝ ኃይል ከሚገናኙት የሕይወት ጅረቶች ከሚፈሰው ብርታት የተሠራ ነው። የኑሮ ድካምም የሚመነጨው ከባሕርይ ጥልቀት ማጣትና ርካሽነት ነው።

የኑሮ ድካም በጸሎት ሰዓታት ውስጥ የራሱን ድካምና ዝለት ያንጸባርቃል። ለእርሱ በታማኝነትና በእውነት ካልኖርን በቀር ከእግዚአብሔር ጋር በብርታት፣ በቅርበትና በልበ ሙሉነት መነጋገር በፍጹም አንችልም። ሕይወት ከትእዛዛቱና ከዓላማው የራቀ ሲሆን የጸሎት እልፍኝ ለእግዚአብሔር የተቀደሰ ሊሆን አይችልም። ይህን ትምህርት በሚገባ መማር አለብን — ጻድቅ ባሕርይና ክርስቶስን የሚመስል ምግባር በእግዚአብሔር ፊት በጸሎት ልዩና ተመራጭ ስፍራ ይሰጡናል። ቅዱስ ቃሉ ምግባር ለጸሎታችን ዋጋ በመስጠት ያለውን ድርሻ እንዲህ ብሎ በተለየ አጽንኦት ይገልጻል፦

«የዚያን ጊዜም ትጠራለህ፥ እግዚአብሔርም ይመልስልሃል፤ ትጮኻለህ፥ እርሱም፦ እነሆኝ ይላል። ከመካከልህ ቀንበርን፥ ጣትን መቀሰርንና ከንቱ ነገርን መናገር ብታርቅ።»

ኢሳይያስ እግዚአብሔር ከጸሎታቸው ጆሮውን የሚመልስበት ምክንያት የእስራኤልን ክፋትና አስጸያፊ ሥራቸውን በግልጽ ጠቀሰ፦

«እጃችሁንም በዘረጋችሁ ጊዜ ዓይኖቼን ከእናንተ እሰውራለሁ፤ ጸሎትንም ብታበዙ አልሰማም፤ እጃችሁ ደም ተሞልታለች።»

ያንኑ አሳዛኝ እውነት ጌታ በኤርምያስ አፍ ተናገረ፦

«ስለዚህ አንተ ለዚህ ሕዝብ አትጸልይ፥ ስለ እነርሱም ጩኸትንና ጸሎትን አታንሣ፤ ከመከራቸው የተነሣ ወደ እኔ በሚጮኹበት ጊዜ አልሰማቸውምና።»

ርኩስ ምግባር ለተሳካ ጸሎት እንቅፋት መሆኑ እዚህ በግልጽ ተነግሯል፤ እንዲሁም በጸሎት ወደ እግዚአብሔር ሙሉ መግቢያ እንዲኖረን እያወቁና አስበው የሚሠሩትን ኃጢአት ፈጽሞ መተው እንዳለብን በግልጽ ተጠቁሟል።

«አለ ቍጣና አለ ክፉ አሳብ የተቀደሱትን እጆች እያነሱ» እንድንጸልይ ታዝዘናል፤ አብንም የመጥራት መብታችንን ጠብቀን እንድንቀጥል ከፈለግን የእንግድነታችንን ዘመን እዚህ ከክፉ ነገር በጥብቅ በመራቅ ማሳለፍ አለብን። ጸሎትን ከምግባር በምንም መንገድ ልንለያየው አንችልም።

«ትእዛዙንም የምንጠብቅና በፊቱ ደስ የሚያሰኘውን የምናደርግ ስለሆንን የምንለምነውን ሁሉ ከእርሱ እናገኛለን።»

ያዕቆብም ሰዎች የሚለምኑት ግን የማይቀበሉት በክፉ ስለሚለምኑና የራስ ወዳድነት ምኞታቸውን ለማርካት ብቻ ስለሚፈልጉ እንደ ሆነ በግልጽ ይናገራል።

ጌታችን «ስትጸልዩ ሁል ጊዜ ትጉ» ብሎ ያዘዘው ትእዛዝ ምግባራችንን ሁሉ የሚሸፍንና የሚጠብቅ ነው፤ ይኸውም በሕይወታችን ላይ በተደረገ ንቁ ጥበቃ ኃይሉ ሁሉ ተጠብቆ ወደ ጸሎት እልፍኛችን እንድንመጣ ነው።

«ነገር ግን ልባችሁ በመጠጥ ብዛትና በስካር ስለ ትዳርም በማሰብ እንዳይከብድ፥ ያ ቀንም በድንገት እንዳይመጣባችሁ ለራሳችሁ ተጠንቀቁ።»

ብዙ ጊዜ ክርስቲያናዊ ልምምድ በምግባር ዓለት ላይ ተጋጭቶ ይሰበራል። ውብ ንድፈ ሐሳቦች በአስቀያሚ ሕይወት ይበላሻሉ። ስለ እግዚአብሔርን መምሰል ከሁሉ የሚከብደው — ከሁሉ የሚያስደንቀውም እንደ ሆነ — ኑሮ ውስጥ መኖር መቻል ነው። ዋጋ ያለው ሕይወት ነው፤ እንደ ሌሎቹ የሃይማኖታዊ ልምምዳችን ገጽታዎች ሁሉ ጸሎታችንም በክፉ ኑሮ ይጎዳል።

በጥንቱ ዘመን ሰባኪዎች በሕይወታቸው እንዲሰብኩ፣ አለዚያም ጭራሹን እንዳይሰብኩ ይታዘዙ ነበር። እንዲሁ ዛሬም ክርስቲያኖች በየትም ስፍራ በሕይወታቸው እንዲጸልዩ፣ አለዚያም ጭራሹን እንዳይጸልዩ ሊታዘዙ ይገባቸዋል። ከሁሉ ውጤታማ የሆነው ስብከት ከመድረክ የሚሰማው ሳይሆን በጸጥታ፣ በትሕትናና በወጥነት የሚታወጀው ነው፤ መልካምነቱን በቤትና በማኅበረሰብ ውስጥ የሚያሳየው ነው። ምሳሌነት ከምክር እጅግ የበለጠ ውጤታማ ስብከት ይሰብካል። በመድረክ ላይ እንኳ ከሁሉ የሚሻለው ስብከት በሰባኪው በራሱ እግዚአብሔርን በመምሰል ኑሮ የተጠናከረው ነው። ምእመናን የሚሠሩት ከሁሉ ውጤታማ ሥራ የሕይወት ቅድስና፣ ከዓለም መለየትና ከኃጢአት መቆረጥ የሚቀድሙትና የሚያጅቡት ነው። ከሁሉ የበረቱት ጥሪዎች አንዳንዶቹ የሚቀርቡት በዝምተኛ ከንፈሮች ነው — በምድጃ ዙሪያ እግዚአብሔርን በፈሩ፣ ዓላማውን በወደዱና ለልጆቻቸውና በዙሪያቸው ላሉት ሌሎች የክርስቲያናዊ ሕይወትንና ምግባርን ውበትና መልካምነት በየዕለቱ ባሳዩ እግዚአብሔርን በሚመስሉ አባቶችና ቅዱሳት እናቶች።

ከሁሉ በተሻለ የተዘጋጀና ከሁሉ የላቀ አንደበተ ርቱዕ ስብከት በሰባኪው አጠራጣሪ ተግባራት ሊበላሽና ፍሬ አልባ ሊሆን ይችላል። ከሁሉ ትጉ የሆነው የቤተ ክርስቲያን ሠራተኛ የእጁ ድካም በመንፈስ ዓለማዊነትና በሕይወት አለመጣጣም ሊረክስበት ይችላል። ሰዎች የሚሰብኩት በቃላቸው ሳይሆን በሕይወታቸው ነው፤ ስብከቶችም የሚቀርቡት በመድረክ ውስጥና ከመድረክ ይልቅ በጠባይ፣ በድርጊትና የዕለት ተዕለት ሕይወትን ጎዳና በሚያጣብቡት በሺህ አንድ አጋጣሚዎች ነው።

እርግጥ ነው፣ የንስሐ ጸሎት በእግዚአብሔር ዘንድ ተቀባይነት አለው። ንስሐ የሚገቡ ኃጢአተኞችን ጩኸት መስማት ደስ ያሰኘዋል። ነገር ግን ንስሐ ስለ ኃጢአት ማዘንን ብቻ ሳይሆን ከክፉ ሥራ መመለስንና መልካም ማድረግን መማርንም ይጨምራል። በባሕርይና በምግባር ላይ ለውጥ የማያመጣ ንስሐ ማንንም ሊያታልል የማይገባ ተራ ማስመሰል ነው። አሮጌው ነገር ማለፍ አለበት፤ ሁሉም አዲስ መሆን አለበት።

ትክክለኛ አስተሳሰብንና ትክክለኛ ኑሮን የማያስገኝ ጸሎት ፌዝ ነው። ጸሎት ባሕርይን ካላነጻና ምግባርን ካላቀና የጸሎትን ተግባር ሙሉ በሙሉ ስተናል። ጸሎት የሕይወትን ሥር ነቀል ለውጥ ካላመጣ የጸሎትን በጎነት ፈጽሞ አልተረዳንም። በነገሮች ተፈጥሮ ውስጥ ጸሎትን ወይም ክፉ ምግባራችንን መተው አለብን። ቀዝቃዛና ሥርዓታዊ ጸሎት ከክፉ ምግባር ጋር ጎን ለጎን ሊኖር ይችላል፤ ነገር ግን እንዲህ ያለው ጸሎት በእግዚአብሔር ግምት ጭራሹን ጸሎት አይደለም። ጸሎታችን በኃይል የሚያድገው ሕይወትን ባቀና መጠን ብቻ ነው። በንጽሕናና ለእግዚአብሔር በመሰጠት ማደግ ይበልጥ የጸሎት ሕይወት ያስገኛል።

የውስጣዊ ሕይወት ባሕርይ ለውጤታማ ጸሎት ቅድመ ሁኔታ ነው። ሕይወት እንደ ሆነ ጸሎትም እንዲሁ ይሆናል። የማይጣጣም ሕይወት ጸሎትን ያደናቅፋል፤ የምንጸልየውንም ጥቂት ጸሎት ዋጋ ያሳጣዋል። ሁልጊዜ «የጻድቅ ሰው ጸሎት በሥራዋ እጅግ ኃይል ታደርጋለች» ነው። እንዲያውም ከዚህ አልፎ፣ በማንኛውም ጊዜ ምንም ዋጋ ያለው የጻድቅ ጸሎት ብቻ ነው ብሎ መናገር ይቻላል። የእግዚአብሔርን ክብር ማየት፤ በመንገዳችን ሁሉ እርሱን ደስ ለማሰኘት በልባዊ ምኞት መያዝ፤ በአገልግሎቱ የተጠመዱ እጆች መያዝ፤ በትእዛዛቱ መንገድ ለመሮጥ የሚፈጥኑ እግሮች መያዝ — እነዚህ ለጸሎት ክብደትን፣ ተሰሚነትንና ኃይልን ይሰጣሉ፤ በእግዚአብሔርም ፊት መሰማትን ያረጋግጣሉ። የሕይወታችን ሸክም ብዙ ጊዜ የጸሎታችንን ኃይል ይሰብራል፤ አልፎ አልፎም ሳይሆን በጸሎት ፊት እንደ ናስ በሮች ይቆማል።

ጸሎት ከነጻና ከጠራ ልብ መውጣትና «የተቀደሱትን እጆች እያነሱ» መቅረብና መጠየቅ አለበት። እግዚአብሔርን ለመታዘዝ፣ ከመለኮታዊው ሕግ ጋር ለመስማማትና ለመለኮታዊው ፈቃድ ለመገዛት ያለማቋረጥ በሚተጋ ሕይወት መጠናከር አለበት።

ሕይወት ለጸሎት ቅድመ ሁኔታ እንደ ሆነ ሁሉ ጸሎትም ለጽድቅ ኑሮ ቅድመ ሁኔታ መሆኑ አይረሳ። ጸሎት የጽድቅ ኑሮን ያስፋፋል፤ ለልብና ለሕይወት ቅንነትም ብቸኛው ታላቅ ረዳት ነው። የእውነተኛ ጸሎት ፍሬ ትክክለኛ ኑሮ ነው። ጸሎት የሚጸልየውን ሰው «በፍርሃትና በመንቀጥቀጥ የራሱን መዳን ወደ መፈጸም» ታላቅ ሥራ ያሰማራዋል፤ ጠባዩን፣ ንግግሩንና ምግባሩን እንዲጠብቅ ያደርገዋል፤ «ዘመኑን እየዋጀ በጥንቃቄ እንዲመላለስ» ያደርገዋል፤ «በትሕትና ሁሉና በየዋህነት በተጠራበት መጠራቱ እንደሚገባ እንዲመላለስ» ያስችለዋል፤ «ክፉውን መንገድ ሁሉ እየሸሸ በመልካሙም እየተመላለሰ» የእንግድነት ጉዞውን በወጥነት እንዲቀጥል ከፍ ያለ መነሣሣት ይሰጠዋል።