የዚህ ሥራ ብቸኛ ፈጻሚ መንፈስ ነው

ኃጢአትን ለመግደል ስለሚያገለግሉ መንገዶች የቀረበው ሁለተኛው አጠቃላይ መርሕ ለማጽናት ቀረበ — የዚህ ሥራ ብቸኛ ፈጻሚ መንፈስ ነው — የጳጳሱ ተከታዮች የኃጢአት መግደል ከንቱነት ተገለጠ — እነርሱ የሚጠቀሙባቸው ብዙዎቹ መንገዶች በእግዚአብሔር ያልተሾሙ ናቸው — እርሱ የሾማቸውም ያለ አግባብ ይሠራባቸዋል — በዚህ ጕዳይ የሌሎች ሰዎች ስሕተት — መንፈስ ለዚህ ሥራ ለአማኞች ተስፋ ተሰጥቶአል (ሕዝቅኤል 11:19፤ 36:26) — ከክርስቶስ የምንቀበለው ሁሉ በመንፈስ በኩል ነው — መንፈስ ኃጢአትን እንዴት እንደሚገድል — ገላትያ 5:19-23 — ለዚህ ፍጻሜ የሚሠራባቸው ልዩ ልዩ መንገዶች ቀረቡ — ይህ እንዴት የእርሱ ሥራ፣ የእኛም ተግባር እንደ ሆነ።

ቀጣዩ መርሕ ስለምንናገርለት ኃጢአትን የመግደል ሥራ ታላቅና ሉዓላዊ ምክንያት ይመለከታል፤ ይህም ለዚህ ጽሑፍ መሠረት በተጣሉት ቃላት ውስጥ መንፈስ እንደ ሆነ ተነግሮአል፤ ይኸውም ቀደም ብሎ እንደ ተረጋገጠው መንፈስ ቅዱስ ነው።

፪. ለዚህ ሥራ የሚበቃው እርሱ ብቻ ነው፤ ከእርሱ ውጭ ያሉ መንገዶችና ዘዴዎች ሁሉ እንደ ምናምን ናቸው፤ የዚህ ሥራ ታላቅ አስፈጻሚም እርሱ ነው፤ — እንደ ፈቀደ በውስጣችን ይሠራል።

1. ሰዎች ሌሎች መድኃኒቶችን በከንቱ ይፈልጋሉ፤ በእነርሱ አይፈወሱም። ኃጢአት እንዲገደል ለዚህ ጕዳይ ምን ያህል ልዩ ልዩ መንገዶች እንደ ታዘዙ የታወቀ ነው። የጳጳሱ ተከታዮች ሃይማኖት ታላቁ ክፍል፣ በአምልኮአቸው ውስጥ ሃይማኖትን አብልጦ የሚመስለው ነገር፣ በተሳሳቱ የኃጢአት መግደያ መንገዶችና ዘዴዎች የተሞላ ነው። ሰዎችን የሚያታልሉበት የሻካራ ልብሳቸው ሰበብ ይኸው ነው። ስእለቶቻቸው፣ ማኅበሮቻቸው፣ ጾሞቻቸውና የንስሐ ቅጣቶቻቸው ሁሉ በዚህ መሠረት ላይ የተገነቡ ናቸው፤ ሁሉም ኃጢአትን ለመግደል ነው። ስብከቶቻቸው፣ ትምህርቶቻቸውና የአምልኮ መጻሕፍቶቻቸው ሁሉ ወደዚሁ ያመለክታሉ። ስለዚህም ከጥልቁ ጕድጓድ የወጡትን አንበጣዎች (ራእይ 9:3) የሮማ ቤተ ክርስቲያን መነኮሳት እንደ ሆኑ የሚተረጕሙ ሰዎች — እነዚህ አንበጣዎች ሰዎች «ሞትን ይፈልጋሉ አያገኙትምም» እስኪባል ድረስ ያሠቃዩአቸዋል ተብሎአልና (ቁጥር 6) — ይህን ያደረጉት በሚነድፉ ስብከቶቻቸው እንደ ሆነ ያስባሉ፤ በእነዚያ ስብከቶች ሰዎችን ስለ ኃጢአት ይወቅሱአቸው ነበር፤ ነገር ግን ኃጢአትን የሚፈውሰውንና የሚገድለውን መድኃኒት ማሳየት ስላልቻሉ፣ ሰዎቹ መሞትን እስኪመኙ ድረስ በማያቋርጥ ጭንቀትና ሽብር፣ በሕሊናቸውም በታላቅ መታወክ ያቈዩአቸው ነበር። እላለሁ፣ የሃይማኖታቸው ይዘትና ክብር ይህ ነው፤ ነገር ግን የሥራውን ባሕርይና ፍጻሜ ሳያውቁ የሞቱ ፍጥረታትን ለመግደል በሚደክሙት ድካም፣ — ደግሞም ሥራው የሚያስገኝ ብቃት አለው፣ እንዲያውም ከሚገባው በላይ የሆነ ብቃት አለው (ያልተፈለገውን ብቃታቸውን በትዕቢተኛና ጨዋነት በጐደለው ስም እንዲህ ብለው ይጠሩታልና) ብለው በማመናቸው በውስጡ በቀላቀሉት መርዝ፣ — ክብራቸው በነውራቸው ነው፤ ስለ እነርሱና ስለ ኃጢአት መግደላቸው ግን ወደ ፊት በምዕራፍ 7 ተጨማሪ እንናገራለን።

ኃጢአትን ለመግደል እነርሱ የፈለሰፉአቸው መንገዶችና ዘዴዎች፣ ስለ ወንጌል የበለጠ ብርሃንና እውቀት ሊኖራቸው በሚገባ በአንዳንድ ሰዎች ዛሬም ለዚያው ፍጻሜ አጥብቀው እንደሚመከሩና እንደሚታዘዙ የታወቀ ነው። ለዚህ ዓላማ በቅርቡ በአንዳንዶች እንደዚህ ያሉ መመሪያዎች ተሰጥተዋል፤ ራሳቸውን ፕሮቴስታንት ነን የሚሉ ሌሎችም በስስት ይቀበሉአቸዋል፤ እነዚህ መመሪያዎች ከሦስትና ከአራት መቶ ዓመታት በፊት ለነበሩ የጳጳሱ ተከታዮች የአምልኮ ሰዎች የሚስማሙ ናቸው። እንደዚህ ያሉ ውጫዊ ጥረቶች፣ እንደዚህ ያሉ የሰውነት ልምምዶች፣ በራስ ኃይል የሚደረጉ ሥራዎች፣ ስለ ክርስቶስ ወይም ስለ መንፈሱ ጥቂት እንኳ ሳይጠቀስ ሕግን ብቻ የተከተሉ ተግባራት፣ ኃጢአትን ለመግደል ብቸኛ መንገዶችና መፍትሔዎች ተደርገው በከንቱና ከመጠን ይልቅ ታላቅ በሆነ ቃል ተለብጠው ይቀርባሉ፤ ይህም የእግዚአብሔርን ኃይልና የወንጌልን ምሥጢር ከሥሩ አለማወቅን ይገልጣል። ይህን ጕዳይ ማጤኔ ይህን ቀላል ጽሑፍ ለሕዝብ እንዳሳትም ካነሣሡኝ ምክንያቶች አንዱ ነበር።

እንግዲህ የጳጳሱ ተከታዮች በጥረታቸው ሁሉ አንዲትን ኃጢአት እንኳ በእውነት ሊገድሉ የማይችሉበት ምክንያቶች፣ ከሌሎች መካከል፣ እነዚህ ናቸው፦ —

(1.) ለዚህ ፍጻሜ የሚጠቀሙባቸውና አጥብቀው የሚይዙአቸው ብዙዎቹ መንገዶችና ዘዴዎች ለዚያ ዓላማ ከቶ በእግዚአብሔር ስላልተሾሙ ነው። (በሃይማኖት ውስጥ አንድን ፍጻሜ ለማግኘት ኃይል ያለው ማንኛውም ነገር ያን ኃይል የሚያገኘው እግዚአብሔር ለዚያ ዓላማ ስለ ሾመው ብቻ ነውና።) እንደዚህ ያሉትም ሻካራ ልብሶቻቸው፣ ስእለቶቻቸው፣ የንስሐ ቅጣቶቻቸው፣ ራስን የመግረፍ ልምምዶቻቸው፣ የምንኵስና አኗኗራቸውና የመሳሰሉት ናቸው፤ ስለ እነዚህ ሁሉ እግዚአብሔር፦ «ይህን ከእጃችሁ የፈለገ ማን ነው?» እንዲሁም፦ «የሰውም ሥርዓት የሆነ ትምህርት እያስተማሩ በከንቱ ያመልኩኛል» ይላል። ሌሎች ሰዎች አጥብቀው የሚያዙአቸው ልዩ ልዩ ራስን የማሠቃየት ልማዶችም ከዚሁ ዓይነት ናቸው።

(2.) እግዚአብሔር መንገዶች አድርጎ የሾማቸውን ነገሮች — እንደ ጸሎት፣ ጾም፣ መትጋት፣ ማሰላሰልና የመሳሰሉትን — በተገቢ ስፍራቸውና ሥርዓታቸው ስለማይጠቀሙባቸው ነው። እነዚህ በያዝነው ጕዳይ ውስጥ ጥቅም አላቸው፤ ነገር ግን ሁሉም እንደ ጅረቶች ሊታዩ ሲገባቸው፣ እነርሱ እንደ ምንጭ ይመለከቱአቸዋል። እነዚህ ፍጻሜውን የሚያስገኙትና የሚፈጽሙት ለመንፈስና ለእምነት የበታች የሆኑ መንገዶች ሆነው ብቻ ሳለ፣ እነርሱ ግን በተሠራው ሥራ ብቻ ኃይል ይህን ያደርጋሉ ብለው ያስባሉ። ይህን ያህል ቢጾሙ፣ ይህን ያህል ቢጸልዩ፣ ሰዓቶቻቸውንና ጊዜያቸውን ቢጠብቁ ሥራው ተፈጸመ ማለት ነው። ሐዋርያው በሌላ ጕዳይ ስለ አንዳንዶች፦ «ዘወትር ይማራሉ፣ ወደ እውነት እውቀት ግን ከቶ አይደርሱም» እንዳለ፣ እነርሱም እንዲሁ ዘወትር ይገድላሉ፣ ነገር ግን ወደ ትክክለኛ ኃጢአትን የመግደል ሥራ ከቶ አይደርሱም። በአጭሩ፣ እዚህ ከምንኖረው ተፈጥሮአዊ ሕይወት አንጻር ተፈጥሮአዊውን ሰው የሚገድሉባቸው ልዩ ልዩ መንገዶች አሉአቸው፤ ምኞትን ወይም ርኵሰትን የሚገድሉበት ግን አንድም የላቸውም።

ወንጌልን የማያውቁ ሰዎች በዚህ ነገር ላይ ያላቸው አጠቃላይ ስሕተት ይህ ነው፤ ወደ ዓለም ለገባው ለብዙው አጉል እምነትና በገዛ ፈቃድ ማምለክም ሥሩ ይኸው ነው። ከጥንቶቹ የምንኵስና አምልኮ መሥራቾች አንዳንዶቹ ምንኛ የሚያስደነግጥ ሰውነትን የማድቀቅ ልምምድ ያደርጉ ነበር! በተፈጥሮአቸው ላይ ምንኛ ግፍ ፈጸሙ! ራሳቸውንስ ወደ ምንኛ ጽንፈኛ መከራ አስገቡ! መንገዶቻቸውንና መርሖቻቸውን እስከ ሥሩ ብትመረምር፣ ከዚህ ስሕተት በቀር ሌላ ሥር እንዳልነበረው ታገኛለህ፤ ይኸውም ጥብቅ የሆነ ኃጢአትን የመግደል ሥራ ሲሞክሩ፣ በረከሰው አሮጌ ሰው ፋንታ ተፈጥሮአዊውን ሰው፣ — ሞት ከተሰጠ ሰውነት ፋንታ የምንኖርበትን ሰውነት አጠቁ።

በሌሎች ሰዎች ውስጥ ያለው ተፈጥሮአዊ የጳጳሳዊነት ዝንባሌም ይህን አያደርግም። ሰዎች ባሸነፋቸው ኃጢአት በደል ይቈስላሉ፤ ወዲያውም ዳግመኛ እንዲህ እንዳያደርጉ ለራሳቸውና ለእግዚአብሔር ቃል ይገባሉ፤ ይህ ትኵሳት እስኪበርድና የኃጢአት ስሜት እስኪጠፋ ድረስ ለጥቂት ጊዜ ራሳቸውን ይጠብቃሉ፣ ይጸልያሉም፤ ከዚያም ኃጢአትን የመግደል ሥራም አብሮ ይሄዳል፤ ኃጢአትም ወደ ቀድሞ ግዛቱ ይመለሳል። መንፈሳዊ ተግባራት ጤናው ላልተሟላ ነፍስ ግሩም ምግብ ናቸው፤ ለታመመች ነፍስ ግን መድኃኒት አይደሉም። ምግቡን መድኃኒት የሚያደርግ ሰው ታላቅ ውጤት ሊጠብቅ አይገባውም። በመንፈስ የታመሙ ሰዎች በሥራ ብዛት ደዌያቸውን በላብ ሊያስወጡት አይችሉም። ነገር ግን ይህ የገዛ ነፍሳቸውን የሚያታልሉ ሰዎች መንገድ ነው፤ ወደ ፊት እንደምናየው።

ከእነዚህ መንገዶች አንዳቸውም እንደማይበቁ ሊፈጸም ካለው ከሥራው ራሱ ባሕርይ ግልጽ ነው፤ ማንኛውም የራስ ጥረት ሊደርስበት የማይችል ብዙ ተባብረው የሚሠሩ ድርጊቶችን የሚጠይቅ ሥራ ነው፤ ለመፈጸሙም ሁሉን የሚችል ኃይል የሚያስፈልገው ዓይነት ሥራ ነው፤ ወደ ፊት እንደሚገለጥ።

2. እንግዲያስ ይህ የመንፈስ ሥራ ነው። ምክንያቱም፦ —

(1.) ይህን ሥራ እንዲሠራ ለእኛ እንዲሰጥ እግዚአብሔር ተስፋ የሰጠው እርሱ ነው። የድንጋዩን ልብ ማስወገድ — ማለትም እልከኛውን፣ ትዕቢተኛውን፣ ዓመፀኛውንና የማያምነውን ልብ — በአጠቃላይ ስንናገርለት ያለነው ኃጢአትን የመግደል ሥራ ነው። ይህም ሁልጊዜ በመንፈስ እንደሚፈጸም ተስፋ ተሰጥቶአል (ሕዝቅኤል 11:19፤ 36:26)፦ «መንፈሴን እሰጣለሁ፣ የድንጋዩንም ልብ አወጣለሁ»፤ መንገዶች ሁሉ ሲከሽፉም ይህ ሥራ በእግዚአብሔር መንፈስ ይፈጸማል (ኢሳይያስ 57:17, 18)።

(2.) ኃጢአትን የመግደል ሥራችንን ሁሉ የምናገኘው ከክርስቶስ ስጦታ ነው፤ የክርስቶስ ስጦታዎች ሁሉ ደግሞ ለእኛ የሚካፈሉትና የሚሰጡት በክርስቶስ መንፈስ ነው፦ «ያለ ክርስቶስ ምንም ልናደርግ አንችልም» (ዮሐንስ 15:5)። በማንኛውም ጸጋ ጅማሬ፣ ዕድገትና ሥራ ከእርሱ የሚመጣልን የርዳታና የብርታት አቅርቦት ሁሉ በመንፈስ በኩል ነው፤ እርሱ በአማኞች ውስጥና በእነርሱ ላይ የሚሠራው በዚህ መንፈስ ብቻ ነው። ኃጢአትን የመግደል ሥራችንን ከእርሱ እናገኛለን፦ «ለእኛ ንስሐን ይሰጥ ዘንድ፥ ራስም መድኃኒትም አድርጎ በቀኙ ከፍ ከፍ አደረገው» (የሐዋርያት ሥራ 5:31)፤ ኃጢአትን የመግደል ሥራችንም ከንስሐችን ትንሽ ያልሆነ ክፍል ነው። ይህንስ እንዴት ያደርገዋል? «የመንፈስ ቅዱስን የተስፋ ቃል ከአብ ተቀብሎ» ለዚያ ፍጻሜ ይልከዋል (የሐዋርያት ሥራ 2:33)። መንፈስን እንደሚልክ የሰጣቸውን ብዙ የተስፋ ቃሎች ታውቃለህ፤ ተርቱሊያን እንደሚለው፣ «Vicariam navare operam» (ቪካሪያም ናቫሬ ኦፔራም)፣ ማለትም በእኛ ውስጥ ሊፈጽማቸው የነበሩትን ሥራዎች በእርሱ ፋንታ እንዲሠራ ነው።

አሁን የአንድ ወይም የሁለት ጥያቄዎች መልስ በዋናነት ወዳሰብሁት ነገር ይበልጥ ያቀርበኛል።

የመጀመሪያው ይህ ነው፦ መንፈስ ኃጢአትን የሚገድለው እንዴት ነው?

በአጠቃላይ በሦስት መንገዶች እንደ ሆነ እመልሳለሁ፦—

[1.] ልባችን ሥጋንና ፍሬዎቹን፣ የእነርሱንም መርሖች በሚቃወሙ በጸጋና በፍሬዎች እንዲትረፈረፍ በማድረግ ነው። ሐዋርያው የሥጋንና የመንፈስን ፍሬዎች በዚህ መንገድ ያነጻጽራል፦ «የሥጋ ፍሬዎች እንዲህና እንዲህ ናቸው» ይላል (ገላትያ 5:19-21)፤ «የመንፈስ ፍሬዎች ግን ፈጽሞ ተቃራኒ፣ ፈጽሞ ሌላ ዓይነት ናቸው» ይላል (ቁጥር 22, 23)። አዎን፤ ነገር ግን እነዚህ በውስጣችን ቢኖሩና ቢትረፈረፉ፣ ሌሎቹም አብረው ሊትረፈረፉ አይችሉምን? አይችሉም ይላል (ቁጥር 24)፦ «የክርስቶስ ኢየሱስም የሆኑቱ ሥጋን ከክፉ መሻቱና ከምኞቱ ጋር ሰቀሉ»። ነገር ግን እንዴት? እነሆ (ቁጥር 25)፦ «በመንፈስ በመኖርና በመንፈስ በመመላለስ ነው»፤ — ማለትም እነዚህ የመንፈስ ጸጋዎች በውስጣችን በመትረፍረፋቸውና እንደ እነርሱ በመመላለሳችን ነው። ሐዋርያው፦ «እነዚህም እርስ በርሳቸው ይቀዋወማሉ» ይላልና (ቁጥር 17)፤ ስለዚህ ሁለቱም በአንድ ሰው ውስጥ በብርቱ ወይም በከፍተኛ ደረጃ አብረው ሊኖሩ አይችሉም። ይህ «በመንፈስ ቅዱስ በመታደስ» (ቲቶ 3:5) ተብሎ የተጠራው መታደስ ኃጢአትን ከመግደል ታላላቅ መንገዶች አንዱ ነው፤ የሥጋን ፍሬዎች ሁሉ በሚቃወሙ፣ በሚጻረሩና በሚያጠፉ፣ በውስጥ የሚኖር ኃጢአት ራሱም በጸጥታ እንዳይቀመጥና እንዳይለመልም በሚያደርጉ በእነዚያ ጸጋዎች እንድናድግ፣ እንድንበረታ፣ እንድናብብና እንድንትረፈረፍ ያደርገናል።

[2.] ኃጢአትን ለማዳከም፣ ለማጥፋትና ለማስወገድ በኃጢአት ሥርና ልማድ ላይ በእውነተኛና በተጨባጭ አሠራር በመሥራት ነው። ስለዚህም «የፍርድና የማቃጠል መንፈስ» ተብሎ ተጠርቶአል (ኢሳይያስ 4:4)፤ ምኞቶቻችንን በእውነት የሚበላና የሚያጠፋ ነውና። የድንጋዩን ልብ ሁሉን በሚችል አሠራር ያስወግዳል፤ ሥራውን በዓይነቱ እንደሚጀምረው፣ በደረጃዎቹም እንዲሁ ያስኬደዋል። የምኞትን ሥር ራሱን የሚያቃጥል እሳት እርሱ ነው።

[3.] የክርስቶስን መስቀል በእምነት ወደ ኃጢአተኛው ልብ ያመጣዋል፤ በሞቱም ከክርስቶስ ጋር ኅብረትን፣ በመከራውም ተካፋይነትን ይሰጠናል፤ ይህ እንዴት እንደ ሆነ ወደ ፊት ተጨማሪ እንናገራለን።

ሁለተኛ፦ ይህ የመንፈስ ብቻ ሥራ ከሆነ፣ እንዴት እንድንሠራው እንመከራለን? — የእግዚአብሔር መንፈስ ብቻ ሊያደርገው የሚችል ከሆነ፣ ሥራው ፈጽሞ ለእርሱ ይተው።

[1.] በውስጣችን ያሉ ጸጋዎችና መልካም ሥራዎች ሁሉ የእርሱ እንደ ሆኑ ሁሉ፣ ይህም የመንፈስ ሥራ የሆነው በዚያው መንገድ ብቻ ነው። እርሱ «ስለ በጎ ፈቃዱ መፈለግንም ማድረግንም በእኛ የሚሠራ» ነው (ፊልጵስዩስ 2:13)፤ «ሥራችንን ሁሉ በእኛ ይሠራል» (ኢሳይያስ 26:12)፤ — «የእምነትንም ሥራ በኃይል» ይፈጽማል (2ኛ ተሰሎንቄ 1:11፤ ቆላስይስ 2:12)፤ እንድንጸልይ ያደርገናል፤ «የልመናም መንፈስ» ነው (ሮሜ 8:26፤ ዘካርያስ 12:10)፤ ይሁን እንጂ ለእነዚህ ሁሉ እንመከራለን፣ ልንመከርም ይገባናል።

[2.] እርሱ ኃጢአትን የመግደል ሥራችንን በውስጣችን የሚሠራው አሁንም የእኛ የመታዘዝ ድርጊት ሆኖ እንዲቀጥል አድርጎ ነው እንጂ በሌላ መንገድ አይደለም። መንፈስ ቅዱስ በውስጣችንና በእኛ ላይ የሚሠራው ልንሠራበት በምንችልበት ሁኔታ ነው፤ ማለትም የገዛ ነጻነታችንንና በነጻ ፈቃድ የሚደረግ መታዘዛችንን በሚጠብቅ መንገድ ነው። በማስተዋላችን፣ በፈቃዳችን፣ በሕሊናችንና በልብ ዝንባሌዎቻችን ላይ እንደ ባሕርያቸው ተስማምቶ ይሠራል፤ በእኛ ውስጥና ከእኛ ጋር ይሠራል እንጂ እኛን በመቃወም ወይም ያለ እኛ አይሠራም፤ ስለዚህ የእርሱ ርዳታ ሥራውን ከማቅለል አንጻር ማበረታቻ ነው እንጂ ሥራውን ራሱ ቸል ለማለት ምክንያት አይደለም። በእርግጥም ስለ ኃጢአታቸው ተወቅሰው፣ የወቀሳቸውንም ኃይል መቋቋም ስላልቻሉ፣ ቍጥር በሌላቸው ግራ በሚያጋቡ መንገዶችና መንፈሳዊ ተግባራት ኃጢአትን አፍነው ለመያዝ የሚተጉትን፣ ነገር ግን ለእግዚአብሔር መንፈስ እንግዶች በመሆናቸው ሁሉ በከንቱ የሚሆንባቸውን የምስኪን ነፍሳትን ማለቂያ የሌለውና የሞኝነት ድካም እዚህ ላለቅስ እችል ነበር። ያለ ድል ይዋጋሉ፣ ያለ ሰላም ጦርነት ያደርጋሉ፣ በዘመናቸውም ሁሉ በባርነት ይኖራሉ። ጕልበታቸውን እንጀራ ላልሆነ ነገር፣ ድካማቸውንም ለማይጠቅም ነገር ያባክናሉ።

ማንኛውም ምስኪን ፍጡር ሊገባበት ከሚችለው ጦርነት ሁሉ ይህ እጅግ የሚያሳዝነው ነው። ከሕግ በሚመጣ የወቀሳ ኃይል ሥር ያለች ነፍስ ከኃጢአት ጋር እንድትዋጋ ትገፋፋለች፤ ለውጊያው ግን ብርታት የላትም። ከመዋጋት ሊቈጠቡ አይችሉም፤ ሊያሸንፉም ከቶ አይችሉም፤ እንዲገደሉ ሆን ተብሎ ወደ ጠላቶች ሰይፍ እንደ ተገፉ ሰዎች ናቸው። ሕግ ወደ ፊት ይነዳቸዋል፤ ኃጢአትም ወደ ኋላ ይመታቸዋል። አንዳንድ ጊዜ ኃጢአትን ያሸነፉ ይመስላቸዋል፤ ነገር ግን ያደረጉት እንዳያዩት አቧራ ማስነሣት ብቻ ነው፤ ማለትም የፍርሃትን፣ የኀዘንንና የጭንቀትን ተፈጥሮአዊ የልብ ዝንባሌዎቻቸውን ያውካሉ፤ ይህም ኃጢአት ገና ሳይነካ እንደ ተሸነፈ እንዲያምኑ ያደርጋቸዋል። ስሜታቸው በበረደ ጊዜ እንደ ገና ወደ ውጊያ መሄድ ግድ ይሆንባቸዋል፤ የገደሉት የመሰላቸውም ምኞት ምንም ቍስል እንዳልነበረበት ይገለጣል።

የሚደክሙና የሚጋደሉ፣ ነገር ግን ወደ መንግሥቱ የማይገቡ ሰዎች ሁኔታ ይህን ያህል የሚያሳዝን ከሆነ፣ ይህን ሁሉ የሚንቁ፣ ዘወትር በኃጢአት ኃይልና ግዛት ሥር ያሉና እንዲሁ መሆንን የሚወዱ፣ ምኞቱንም እንዲፈጽም ለሥጋ በበቂ ሁኔታ ማሰብ ባለመቻላቸው ብቻ እንጂ በምንም ነገር የማይታወኩ ሰዎች ሁኔታ ምን ይሆን?