የእግዚአብሔርን ግርማ ልዕልና አዘውትሮ ማሰብ

ስምንተኛው መመሪያ፦ የእግዚአብሔርን ግርማ ልዕልና አዘውትሮ ማሰብ — እርሱን በሚገባ አለማወቃችን ቀርቦ ሲመረመር።

በስምንተኛ ደረጃ፣ ዘወትር ራስህን በማዋረድ እና ስለ ራስህ ወራዳነት በሚያስቡ አሳቦች ሊሞሉህ በሚችሉ ማሰላሰሎች ራስህን አስለምድ፣ አሠልጥንም፤ ለምሳሌ፦ —

1. ስለ እግዚአብሔር ግርማ ልዕልና፣ በአንተና በእርሱ መካከል ስላለውም ወሰን የሌለውና ሊታሰብ የማይችል ርቀት አብዝተህ አስብ። ስለዚህ ነገር ብዙ ማሰብ በውስጥ የሚኖርን ማንኛውንም ኃጢአት ከሥሩ አጥብቆ በሚመታው የራስህ ወራዳነት ስሜት ከመሙላትህ ሊቀር አይችልም። ኢዮብ የእግዚአብሔርን ታላቅነትና ልዕልና በግልጽ ባየ ጊዜ ራሱን በመጸየፍ ተሞላ፤ ራሱንም ወደ ማዋረድ ተገፋ (ኢዮብ 42:5, 6)። ነቢዩ ዕንባቆምስ የእግዚአብሔርን ግርማ በተረዳ ጊዜ ራሱን በምን ሁኔታ ውስጥ እንደ ተጣለ ይናገራል? (ዕንባቆም 3:16)። ኢዮብ፦ «በእግዚአብሔር ዘንድ የሚያስፈራ ግርማ አለ» ይላል። ስለዚህም የጥንቶቹ ሰዎች እግዚአብሔርን ባዩ ጊዜ እንደሚሞቱ ያስቡ ነበር። መጽሐፍ ቅዱስ የምድርን ሰዎች ከእግዚአብሔር ጋር ሲያነጻጽር «እንደ አንበጣ»፣ «እንደ ከንቱ»፣ «በሚዛን ላይ እንዳለ ትቢያ» አድርጎ በመቍጠር በዚህ ራስን በሚያዋርድ አሳብ የተሞላ ነው። የልብህን ትዕቢት ለማዋረድና ነፍስህን በውስጥህ በትሕትና ለመጠበቅ እንደዚህ ያሉትን አሳቦች አብዝተህ አስብ። በኃጢአት ማታለያዎች እንዳትጠመድ እንደዚህ ካለ የልብ ሥሪት የበለጠ የሚያርቅህ ምንም ነገር የለም። ስለ እግዚአብሔር ታላቅነት ታላቅ አሳብ አስብ።

2. እርሱን በሚገባ አለማወቅህን አብዝተህ አስብ። ዝቅ ብለህና ትሑት ሆነህ እንድትኖር የሚያደርግ በቂ እውቀት ቢኖርህም፣ ስለ እርሱ የምታውቀው እንዴት ያለ ጥቂት ድርሻ ነው! ይህን ማሰላሰሉ ያን ጠቢብ ሰው በምሳሌ 30:2-4 ወደሚገልጸው የራሱ ግንዛቤ ጣለው፦ «በእውነት እኔ ከሰው ሁሉ ይልቅ ደንቆሮ ነኝ፥ የሰውም ማስተዋል የለኝም። ጥበብንም አልተማርሁም፥ የቅዱሳንንም እውቀት አላወቅሁም። ወደ ሰማይ የወጣ የወረደስ ማን ነው? ነፋስንስ በእጁ የጨበጠ ማን ነው? ውኃንስ በልብስ የቋጠረ ማን ነው? የምድርንስ ዳርቻ ሁሉ ያጸና ማን ነው? ስሙ ማን ነው? የልጁስ ስም ማን ነው? ታውቅ እንደ ሆነ ንገረኝ።» በዚህም ደግሞ የልብህን ትዕቢት ለማውረድ ትጋ። ስለ እግዚአብሔር ምን ታውቃለህ? እንዴት ያለ ጥቂት ድርሻ ነው! እርሱ በባሕርዩ እንዴት ወሰን የሌለው ነው! ያለ ድንጋጤ የዘላለማዊነትን ጥልቅ ልትመለከት ትችላለህን? የክቡር ህልውናውን ጨረሮች ልትሸከም አትችልም።

ይህ አሳብ ከእግዚአብሔር ጋር በምናደርገው አካሄድ ውስጥ እጅግ ጠቃሚ እንደ ሆነ ስለማየው — ወደ ጸጋው ዙፋን እንድንቀርብ በኢየሱስ ክርስቶስ ከተሰጠን የልጅነት ድፍረት ጋር እስከሚስማማ ድረስ — ከእግዚአብሔር ጋር በትሕትና ሊመላለሱ በሚፈልጉ ሰዎች ነፍስ ላይ ጸንቶ የሚኖር ምልክት እንዲተው በእርሱ ላይ ይበልጥ አጥብቄ እናገራለሁ።

እንግዲህ፣ እላለሁ፣ ልብህን በእግዚአብሔር ግርማ ፊት ዘወትር በአክብሮት ፍርሃት ትጠብቀው ዘንድ ይህን አስብ፦ እጅግ ከፍ ያለና የላቀ ደረጃ የደረሱ፣ ከእግዚአብሔር ጋር እጅግ የቀረበና የተቀራረበ ኅብረት ያላቸው ሰዎች እንኳ በዚህ ሕይወት ስለ እርሱና ስለ ክብሩ የሚያውቁት እጅግ ጥቂት ብቻ ነው። እግዚአብሔር ስሙን ለሙሴ ገለጠለት፤ — ይኸውም በጸጋ ኪዳን ውስጥ የገለጣቸውን እጅግ የከበሩ ባሕርያቱን ነው (ዘጸአት 34:5, 6)፤ ይሁን እንጂ እነዚህ ሁሉ የእግዚአብሔር «ጀርባ» ብቻ ናቸው። ሙሴ በዚህ ያወቀው ሁሉ ከክብሩ ፍጹምነት ጋር ሲነጻጸር ጥቂትና ዝቅተኛ ብቻ ነው። ስለዚህ፦ «መቼም ቢሆን እግዚአብሔርን ያየው አንድ ስንኳ የለም» የተባለው በተለይ ሙሴን በማመልከት ነው (ዮሐንስ 1:18)፤ ስለ እርሱ ከክርስቶስ ጋር በማነጻጸር ይናገራል (ቁጥር 17)፤ ስለ እርሱም እዚህ፦ «መቼም ቢሆን እግዚአብሔርን ያየው አንድ ስንኳ» — ከእነርሱ ሁሉ እጅግ የላቀው ሙሴ እንኳ — «የለም» ተብሏል። ስለ እግዚአብሔር ብዙ እንናገራለን፤ ስለ እርሱ፣ ስለ መንገዶቹ፣ ስለ ሥራዎቹና ስለ ምክሮቹ ቀኑን ሙሉ ልናወራ እንችላለን፤ እውነቱ ግን ስለ እርሱ የምናውቀው እጅግ ጥቂት ነው። ስለ እርሱ ያሉን አሳቦች፣ ማሰላሰሎቻችንና አገላለጾቻችን ዝቅተኛ ናቸው፤ ብዙዎቹ ለክብሩ የማይገቡ ናቸው፤ አንዳቸውም ፍጹምነቱ ላይ አይደርሱም።

ሙሴ በሕግ ሥር ነበረ ትል ይሆናል፤ በዚያን ጊዜ እግዚአብሔር ራሱን በጨለማ፣ አሳቡንም በምሳሌዎች፣ በደመናዎችና በጨለማ ሥርዓቶች ውስጥ ሸፍኖ ነበር፤ — ሕይወትንና አለመጥፋትን ወደ ብርሃን ባወጣው በወንጌል ክቡር ብርሃን ሥር ግን፣ እግዚአብሔር ከገዛ እቅፉ ስለ ተገለጠ፣ አሁን እርሱን እጅግ በበለጠ ግልጽነት፣ እርሱ እንዳለም እናውቀዋለን፤ አሁን ፊቱን እናያለን እንጂ ሙሴ እንዳየው ጀርባውን ብቻ አይደለም።

መልስ፦ 1. እግዚአብሔር በገዛ ልጁ ከተናገረን በኋላ አሁን ከእርሱ ጋር ባለን ትውውቅና በሕግ ሥር የነበሩት አብዛኞቹ ቅዱሳን በነበራቸው ትውውቅ መካከል ሰፊና ሊታሰብ የማይችል ልዩነት እንዳለ አምናለሁ፤ ዓይኖቻቸው እንደ እኛ ዓይኖች መልካም፣ ስለታምና ጥርት ያሉ ቢሆኑም፣ እምነታቸውና መንፈሳዊ ማስተዋላቸው ከእኛ ያነሰ ባይሆንም፣ የሚመለከቱትም ነገር ለእኛ እንደ ሆነው ለእነርሱም የከበረ ቢሆንም፣ ቀናችን ግን ከእነርሱ ቀን ይበልጥ የጠራ ነው፤ ደመናዎቹ ተገፈው ተበትነዋል፤ የሌሊቱ ጥላዎች አልፈው ሸሽተዋል፤ ፀሐይ ወጥታለች፤ የማየቱ መንገድም ከቀድሞው ይበልጥ የላቀና የጠራ ሆኗል። ይሁን እንጂ፣ —

2. ሙሴ ስለ እግዚአብሔር ያየው ያ ልዩ እይታ (ዘጸአት 34) የወንጌል እይታ ነበር፤ እግዚአብሔርን «ሞገስ ያለው» እና የመሳሰለውን አድርጎ ማየት ነበር፤ ይሁን እንጂ «ጀርባው» ብቻ ተብሏል፤ ይኸውም ከልዕልናውና ከፍጹምነቱ ጋር ሲነጻጸር ዝቅተኛና ደካማ ብቻ ነው።

3. ሐዋርያው ይህን የብርሃን ክብር ከሕጉ ክብር በላይ እጅግ ከፍ አድርጎ ሲያገንነው፣ ጨለማ ያመጣው ያ «መጋረጃ» አሁን እንደ ተወሰደ፣ ስለዚህም «በመጋረጃ በማይከደን ፊት የጌታን ክብር» እንደምናይ ሲያሳይ፣ እንዴት እንደ ሆነ ይነግረናል፦ «እንደ መስተዋት» (2ኛ ቆሮንቶስ 3:18)። «እንደ መስተዋት» — ይህ እንዴት ነው? በግልጽና በፍጹም ነውን? ወዮ፣ አይደለም! ይህ እንዴት እንደ ሆነ በ1ኛ ቆሮንቶስ 13:12 ይነግርሃል፦ «ዛሬስ በመስተዋት በድንግዝግዝ እንደምናይ ነን» ይላል። ሐዋርያው የሚናገረው የሩቅ ነገሮችን እንድናይ ስለሚረዳን የሩቅ መመልከቻ መነጽር አይደለም፤ እነዚያስ ቢሆኑ እንዴት ያሉ ደካማ ረዳቶች ናቸው! ርዳታቸው ቢኖርም ከነገሮቹ እውነት ምን ያህል እንርቃለን! የሚጠቅሰው መስተዋትን ነው (በዚያ ውስጥ ያሉት የነገሮች ድንግዝግዝ ምስሎችና አምሳያዎች ብቻ ናቸው እንጂ ነገሮቹ ራሳቸው አይደሉም)፤ እውቀታችንንም በዚያ ውስጥ ከሚታየው እይታ ጋር ያነጻጽረዋል። ደግሞም የምናየው ሁሉ δι’ ἐσύπτρου (ዲ ኤሱፕትሩ)፣ «በዚህ መስተዋት» ወይም «በዚህ መስተዋት በኩል» እንደ ሆነ፣ ደግሞም αἰνίγματι (አይኒግማቲ) — ማለትም «በእንቆቅልሽ»፣ በጨለማና በድንግዝግዝ — እንደ ሆነ ይነግርሃል። ስለ ራሱም ሲናገር — እርሱ በእርግጥ ዛሬ በሕይወት ካለ ከማንኛውም ሰው እጅግ የጠራ እይታ የነበረው ነው — ἐκ μέρους (ኤክ ሜሩስ)፣ — «ከፍዬ» ብቻ እንዳየ ይነግረናል። የሰማያዊ ነገሮችን ጀርባ ብቻ አየ (ቁጥር 12)፤ ስለ እግዚአብሔር ያገኘውን እውቀት ሁሉ ልጅ በነበረ ጊዜ ስለ ነገሮች ከነበረው እውቀት ጋር ያነጻጽረዋል (ቁጥር 11)። ይህ እውቀት ከτὸ τέλειον (ቶ ቴሌዮን)፣ ማለትም «ፍጹም ከሆነው» የሚያንስ μέρος (ሜሮስ)፣ «ክፍል» ነው፤ እንዲያውም καταργηθήσεται (ካታርጌቴሴታይ)፣ — «የሚሻር» ወይም የሚያልፍ ነው። ልጆች ጥልቅ ምርመራ ስለሚጠይቁ ነገሮች ያላቸው አሳብና ግንዛቤ እንዴት ደካማ፣ ልፍስፍስና ያልተረጋገጠ እንደ ሆነ እናውቃለን፤ በችሎታና በአቅም እየዳበሩ ሲያድጉም እነዚያ አሳቦች እንደሚጠፉ፣ እነርሱም እንደሚያፍሩባቸው እናውቃለን። ልጅ አባቱን መውደዱ፣ ማክበሩ፣ ማመኑና መታዘዙ ምስጋናው ነው፤ እውቀቱንና አሳቡን በተመለከተ ግን አባቱ ልጅነቱንና ሞኝነቱን ያውቃል። ከፍ ያለ ደረጃ ደርሰናል ብለን የምንተማመነው ሁሉ ቢኖርም፣ ስለ እግዚአብሔር ያሉን አሳቦች ሁሉ ከወሰን የለሽ ፍጹምነቱ አንጻር የልጅነት ብቻ ናቸው። ስለ እግዚአብሔር ባሉን፣ እኛ እንደምናስበው እጅግ ትክክለኛ በሆኑ ግንዛቤዎቻችንና አሳቦቻችን ውስጥ እንኳ በአብዛኛው እንኰላተፋለን፣ እንለፈልፋለን፣ የምንለውንም አናውቅም። አባታችንን ልንወድድ፣ ልናከብር፣ ልናምንና ልንታዘዝ እንችላለን፤ እርሱም ከዚህ ጋር የልጅነት አሳባችንን ይቀበላል፤ የልጅነት ብቻ ናቸውና። የምናየው ጀርባውን ብቻ ነው፤ ስለ እርሱ የምናውቀው ጥቂት ብቻ ነው። ስለዚህ በጭንቀታችን ጊዜ ብዙ ጊዜ የምንደገፍበትና የምንጽናናበት ያ የተስፋ ቃል፦ «እርሱ እንዳለ እናየዋለን»፤ «ፊት ለፊት እናያለን»፤ «እንደ ታወቅን እናውቃለን፤ የተያዝንበትንም እንይዛለን» ተብሏል (1ኛ ቆሮንቶስ 13:12፤ 1ኛ ዮሐንስ 3:2)፤ በአሉታዊ መንገድም፦ «አሁን አናየውም» ተብሏል፤ — ይህ ሁሉ እዚህ የምናየው ጀርባውን ብቻ እንደ ሆነ ያረጋግጣል፤ እርሱ እንዳለ ሳይሆን በጨለማና በድንግዝግዝ ምስል ነው፤ በክብሩ ፍጹምነት አይደለም።

የሳባ ንግሥት ስለ ሰሎሞን ብዙ ሰምታ ነበር፤ በዚህም ምክንያት ስለ ግርማው በአሳቧ ብዙ ታላላቅ አሳቦችን ቀርጻ ነበር፤ ነገር ግን መጥታ ክብሩን ባየች ጊዜ የእውነቱ እኩሌታ እንኳ እንዳልተነገራት ለመመስከር ተገደደች። እዚህ ታላቅ እውቀትን፣ ስለ እግዚአብሔርም የጠሩና ከፍ ያሉ አሳቦችን እንዳገኘን እናስብ ይሆናል፤ ነገር ግን ወዮ! ወደ ፊቱ ባመጣን ጊዜ፦ «እርሱ እንዳለ ከቶ አላወቅነውም፤ ከክብሩ፣ ከፍጹምነቱና ከብፅዕናው ሺሕኛው እጅ እንኳ ወደ ልባችን አልገባም» ብለን እንጮኻለን።

ሐዋርያው እኛ ራሳችን ምን እንደምንሆን፣ — በመጨረሻ ራሳችንን በምን ሁኔታ እንደምናገኝ — እንደማናውቅ ይነግረናል (1ኛ ዮሐንስ 3:2)፤ ይልቁንም እግዚአብሔር ምን እንደ ሆነና ምን ሆኖ እንደምናገኘው ማሰብ ወደ ልባችን አይገባም። የሚታወቀውን እርሱን ወይም እርሱን የምናውቅበትን መንገድ ብታስብ ይህ ይበልጥ ግልጽ ይሆናል፦—

(1.) ስለ እግዚአብሔር እጅግ ጥቂት የምናውቀው እንዲህ የሚታወቀው እግዚአብሔር ስለ ሆነ ነው፤ — ይኸውም እርሱን ልናውቀው አንችልም በሚለው ነገር ራሱን አብዝቶ የገለጸልን እርሱ ነው። ራሱን የማይታይ፣ የማይመረመርና እነዚህን በመሳሰሉት ስሞች ሲጠራ ሌላ ምን ማለቱ ነው? — ይኸውም እርሱ እንዳለ የማናውቀው፣ ልናውቀውም የማንችለው እርሱ ነው። ከዚህ ያለፈው እድገታችንም ምን እንደ ሆነ ከማወቅ ይልቅ ምን እንዳልሆነ በማወቅ ነው። ስለዚህ የማይሞት፣ ወሰን የሌለው ተብሎ ተገልጿል፤ — ይኸውም እርሱ እንደ እኛ ሟች፣ ውሱንና ልክ ያለው አይደለም። ስለዚህ በ1ኛ ጢሞቴዎስ 6:16 ያ ክቡር መግለጫ ተሰጥቶታል፦ «እርሱ ብቻ የማይሞት ነው፤ ማንም ሊቀርበው በማይችል ብርሃን ይኖራል፤ አንድ ሰው እንኳ አላየውም ሊያይም አይቻለውም»። ብርሃኑ ማንም ፍጥረት ሊቀርበው የማይችል ነው። የማይታየው ሊታይ ስለማይችል ሳይሆን እኛ እርሱን ማየት ልንሸከም ስለማንችል ነው። «ጨለማም በእርሱ ዘንድ ከቶ የለም» የተባለለት የእግዚአብሔር ብርሃን ማንም ፍጥረት ቢሆን ወደ እርሱ እንዳይቀርብ ይከለክላል። ፀሐይን በክብሯ ልናያት የማንችል እኛ ወሰን የሌለውን የብሩህነት ጨረር ለመሸከም እጅግ ደካሞች ነን። በዚህ አሳብ፣ ቀደም ብለን እንዳልን፣ ጠቢቡ ሰው ራሱን «ከሰው ሁሉ ይልቅ ደንቆሮ»፣ «የሰውም ማስተዋል» የሌለው አድርጎ ይመሰክራል (ምሳሌ 30:2)፤ — ይኸውም ከእግዚአብሔር ጋር ሲነጻጸር ምንም አያውቅም፤ ስለዚህ ስለ እርሱ፣ ስለ ሥራውና ስለ መንገዶቹ ማሰብ በጀመረ ጊዜ ማስተዋሉን ሁሉ ያጣ መሰለ።

በዚህ አሳብ ውስጥ ነፍሳችን ወደ አንዳንድ ዝርዝር ጕዳዮች ትውረድ፦—

[1.] ስለ እግዚአብሔር ህልውና፤ በቃላትና በአገላለጾች ስለ እርሱ እርስ በርሳችን ልንማማር እስክንችል ድረስ እርሱን ከማወቅ እጅግ የራቅን ነን፤ ስለዚህ ሌሎችን ነገሮች ሁሉ የምናውቅባቸውን የመሰሉ ምስሎችንና ስሜቶችን ተጠቅመን በአእምሮአችን ስለ እርሱ ማንኛውንም አሳብ መቅረጽ ለራሳችን ጣዖት መሥራት ነው፤ በዚህም የፈጠረንን አምላክ ሳይሆን እኛ የሠራነውን አምላክ ማምለክ ነው። ከግንዛቤአችን ጋር የሚስማማ ህልውና በአእምሮአችን ውስጥ ከምንቀርጽለት፣ ከእንጨት ወይም ከድንጋይ ብንጠርበው ያው ነው፤ ያንኑ ያህልም የተፈቀደ ነው። ስለ እግዚአብሔር ህልውና ያሉን እጅግ የተሻሉ አሳቦቻችን ጫፍ ይህ ነው፦ ስለ እርሱ ምንም አሳብ ሊኖረን እንደማይችል ማወቅ ነው። ስለ አንድ ህልውና ያለን እውቀት እንደማናውቀው ከማወቅ የበለጠ ከፍ የማይል ከሆነ ዝቅተኛ ነው።

[2.] እግዚአብሔር ራሱ እንድንናገርባቸውና አገላለጻችንን እንድናስተካክልባቸው ያስተማረን ስለ እርሱ አንዳንድ ነገሮች አሉ፤ ይህን ካደረግን በኋላ ግን ነገሮቹን ራሳቸውን አናያቸውም፤ አናውቃቸውም። ማመንና መደነቅ የምንደርስበት ሁሉ ነው። እንደ ተማርነው፣ እግዚአብሔር ወሰን የሌለው፣ ሁሉን ቻይና ዘላለማዊ እንደ ሆነ እንመሰክራለን፤ ስለ በሁሉ ስፍራ መገኘቱ፣ ስለ ልክ የለሽነቱ፣ ስለ ወሰን የለሽነቱና ስለ ዘላለማዊነቱ ምን ዓይነት ክርክሮችና አሳቦች እንዳሉ እናውቃለን። እላለሁ፣ ስለ እነዚህ ነገሮች ቃላትና አሳቦች አሉን፤ ነገር ግን ስለ ነገሮቹ ራሳቸው ምን እናውቃለን? ስለ እነርሱ ምንስ እንረዳለን? የሰው አእምሮ እንደ ምንም በሆነ ወሰን የሌለው ጥልቅ ውስጥ ራሱን ከመዋጥ፣ ሊያስበው ቀርቶ ሊገልጸው ለማይችለው ነገር ራሱን አሳልፎ ከመስጠት በቀር ሌላ ምን ሊያደርግ ይችላል? እንደነዚህ ያሉትን ነገሮች ስናሰላስል ማስተዋላችን «ደንቆሮ» አይደለምን? እንደሌለስ አይሆንምን? እንዲያውም የማስተዋላችን ፍጹምነት አለማስተዋልና በዚያ ማረፍ ነው። በጨረፍታ የምናየው የዘላለማዊነትንና የወሰን የለሽነትን ጀርባ ብቻ ነው። ስለ ሥላሴ፣ ወይም በአንድና በዚያው ባሕርይ ውስጥ ስለ ተለያዩ አካላት መኖር ምን እላለሁ? — ማንም ስለማይረዳው በብዙዎች የተካደ ምሥጢር፣ — እያንዳንዱ ፊደሉ ምሥጢራዊ የሆነ ምሥጢር ነው። የወልድን መወለድ፣ የመንፈስ ቅዱስን መሥረጽ፣ ወይም የአንዱን ከሌላው መለየት ማን ሊገልጽ ይችላል? ነገር ግን ከዚህ በላይ ዝርዝር ምሳሌዎችን አልጠቅስም። በእርሱና በእኛ መካከል ያለው ያ ወሰን የሌለውና ሊታሰብ የማይችል ርቀት ፊቱን ከማየትም ሆነ ፍጹምነቱን በግልጽ ከመረዳት አንጻር በጨለማ ውስጥ ያኖረናል።

እርሱን የምናውቀው በማንነቱ ከምናውቀው ይልቅ በሚያደርገው ነው፤ — በባሕርዩ ቸርነት ከምናውቀው ይልቅ ለእኛ መልካም በማድረጉ ነው፤ ኢዮብም እንደሚናገረው፣ በዚህ የሚገለጠው የእርሱ ድርሻ እንዴት ያለ ጥቂት ነው!

(2.) ስለ እግዚአብሔር ጥቂት የምናውቀው እዚህ እርሱን የምናውቅበት እምነት ብቻ ስለ ሆነ ነው። በተፈጥሮ በሰዎች ሁሉ ልብ ውስጥ ስለ ቀረው፣ እግዚአብሔር እንዳለ ስለሚመሰክረው ምልክት፣ ወይም ከሚያዩትና ከሚመለከቱት ከፍጥረቱና ከመግቦቱ ሥራዎች ስለዚያ አምላክ በአእምሮ ሊማሩት ስለሚችሉት ነገር አሁን አልናገርም። ይህ በግልጽ እንደሚታወቀው፣ ያውም በዘመናት ሁሉ አሳዛኝ ተሞክሮ፣ እጅግ ደካማ፣ ዝቅተኛ፣ ጨለማና የተደበላለቀ ስለ ሆነ፣ በዚህ ምክንያት እግዚአብሔርን እንደሚገባ ያከበረ ማንም የለም፤ ይልቁንም ስለ እግዚአብሔር ያላቸው እውቀት ሁሉ ቢኖርም በእውነት «በዚህ ዓለም ከእግዚአብሔር ተለይተው» ነበሩ።

ከእግዚአብሔርና እርሱ ራሱን ከሚገልጥበት አሠራር ጋር ያለን ዋናው፣ በእውነቱም ብቸኛው ማለት ይቻላል፣ ትውውቅ በእምነት ነው። «ወደ እግዚአብሔር የሚደርስ እግዚአብሔር እንዳለ ለሚፈልጉትም ዋጋ እንዲሰጥ ያምን ዘንድ ያስፈልገዋል» (ዕብራውያን 11:6)። ስለ እርሱና ዋጋ ስለ መስጠቱ ያለን እውቀት (ይህም የመታዘዛችን ወይም ወደ እርሱ የመምጣታችን መሠረት ነው) ማመን ነው። «በማየት አይደለም በእምነት እንመላለሳለን» (2ኛ ቆሮንቶስ 5:7)፤ — Διὰ πίστεως οὐ διὰ εἴδους (ዲያ ፒስቴዖስ ኡ ዲያ ኤይዱስ)፣ «በእምነት እንጂ በመልክ አይደለም»፤ በእምነት፣ ያውም ስለምናምነው ነገር ምንም ግልጽ አሳብ፣ ምስል ወይም አምሳያ እስከማይኖረን ድረስ በእምነት ነው። እምነት «የማናየውንም ነገር የሚያስረዳ» ብቸኛ ማስረጃችን ነው (ዕብራውያን 11:1)። እዚህ ስለ ባሕርዩ አጥብቄ ልናገር፣ ከአጃቢዎቹና ከሚመለከቱት ነገሮች ሁሉም በእምነት ብቻ ከምናውቀው ነገር የምናውቀው ጀርባውን ብቻ እንደ ሆነ ላሳይ እችል ነበር። መነሻውን በተመለከተ፣ ሙሉ በሙሉ የተገነባው ባላየነው በእርሱ ምስክርነት ላይ ነው፤ ሐዋርያው እንደሚናገረው፦ «ያላያችሁትን እርሱን እንዴት ልትወዱት ትችላላችሁ?» — ይኸውም እርሱ እንዳለ በእምነት ካልሆነ በቀር የማታውቁትን ማለት ነው። እምነት ሁሉን የሚቀበለው በእርሱ ምስክርነት ላይ ነው፤ እርሱ እንዳለ የሚቀበለውም በራሱ ምስክርነት ብቻ ነው። ባሕርዩን በተመለከተ፣ እምነት በምስክርነት ላይ የተመሠረተ መቀበል እንጂ በማረጋገጫ የተገኘ ግልጽ ማስረጃ አይደለም፤ የሚያምነውም ነገር፣ ቀደም ብለን እንዳልን፣ ከእኛ በላይ ነው። ስለዚህ እምነታችን፣ ቀደም ብለን እንዳየነው፣ «በመስተዋት በድንግዝግዝ» ማየት ተብሏል። በዚህ መንገድ የምናውቀው ሁሉ (ስለ እግዚአብሔር የምናውቀውም ሁሉ በዚህ መንገድ ነው) ዝቅተኛ፣ ጨለማና ድንግዝግዝ ብቻ ነው።

ነገር ግን እንዲህ ትል ይሆናል፦ «ይህ ሁሉ እውነት ነው፤ ነገር ግን ምናልባት ይህ እውነት የሚሆነው እግዚአብሔርን በኢየሱስ ክርስቶስ እንደ ተገለጠ ለማያውቁት ብቻ ነው፤ እንዲህ ለሚያውቁት ግን ሌላ ነው። እውነት ነው፦ ‹መቼም ቢሆን እግዚአብሔርን ያየው አንድ ስንኳ የለም›፤ ነገር ግን ‹በአባቱ እቅፍ ያለ አንድ ልጁ እርሱ ተረከው› (ዮሐንስ 1:18)፤ ደግሞም ‹የእግዚአብሔርም ልጅ እንደ መጣ፥ እውነተኛም የሆነውን እናውቅ ዘንድ ልቡናን እንደ ሰጠን› እናውቃለን (1ኛ ዮሐንስ 5:20)። ‹የእግዚአብሔር ምሳሌ የሆነ የክርስቶስ የክብሩ ወንጌል ብርሃን› በአማኞች ላይ ያበራል (2ኛ ቆሮንቶስ 4:4)፤ እንዲያውም ‹በጨለማ ብርሃን ይብራ ያለ እግዚአብሔር› በልጁ ፊት የክብሩን እውቀት ሊሰጣቸው በልባቸው ውስጥ ያበራል (ቁጥር 6)። ስለዚህ ‹ቀድሞ ጨለማ› ብንሆንም አሁን ግን ‹በጌታ ብርሃን› ነን (ኤፌሶን 5:8)። ሐዋርያውም፦ ‹እኛም ሁላችን በመጋረጃ በማይከደን ፊት የጌታን ክብር› እናያለን ይላል (2ኛ ቆሮንቶስ 3:18)፤ እንደዚህ ባለ ጨለማ ውስጥ ወይም ከእግዚአብሔር እንደዚህ ባለ ርቀት ላይ ከመሆን እጅግ የራቅን ነን፤ ‹ኅብረታችንም ከአባት ጋር ከልጁም ከኢየሱስ ክርስቶስ ጋር ነው› (1ኛ ዮሐንስ 1:3)። አሁን እግዚአብሔር የሚገለጥበት የወንጌል ብርሃን የከበረ ነው፤ ኮከብ ሳይሆን ፀሐይ በውበቷ በላያችን ወጥታለች፤ መጋረጃውም ከፊታችን ተወስዷል። ስለዚህ የማያምኑ፣ እንዲያውም ምናልባት አንዳንድ ደካማ አማኞች በተወሰነ ጨለማ ውስጥ ሊሆኑ ቢችሉም፣ ማንኛውንም እድገት ወይም የሚጠቀስ ደረጃ የደረሱት ግን በኢየሱስ ክርስቶስ ያለውን የእግዚአብሔርን ፊት በግልጽ ያያሉ፣ ይመለከታሉም።»

ለዚህም እመልሳለሁ፦ —

[1.] እውነቱ፣ እስከ አሁን ከደረስንበት ሁሉ በላይ እርሱን አብልጠን እንድንወድደው፣ በእርሱ ደስ እንድንሰኝና እንድናገለግለው፣ እንድናምነው፣ እንድንታዘዘውና በእርሱ እንድንታመን የሚያስችል በቂ እውቀት ሁላችንም ስለ እርሱ አለን። ጨለማችንና ድካማችን ለቸልተኝነታችንና ላለመታዘዛችን ማመካኛ አይሆኑም። ስለ እግዚአብሔር ፍጹምነት፣ ልዕልናና ፈቃድ ባገኘው እውቀት ልክ የተመላለሰ ማን ነው? እግዚአብሔር እዚህ ስለ ራሱ ማንኛውንም እውቀት የሚሰጠን ዓላማው «እንደ እግዚአብሔርነቱ እንድናከብረው» ነው፤ ይኸውም እንድንወድደው፣ እንድናገለግለው፣ እንድናምነውና እንድንታዘዘው፣ — ምስኪኖች ኃጢአተኞች ፍጥረታት ኃጢአትን ይቅር ለሚል አምላክና ፈጣሪ የሚገባውን ክብርና ምስጋና ሁሉ እንድንሰጠው ነው። ባገኘነው እውቀት አምሳል ፈጽሞ ሙሉ በሙሉ እንዳልተለወጥን ሁላችንም ልናምን ይገባናል። መክሊቶቻችንን በሚገባ ተጠቅመን ቢሆን ኖሮ፣ ብዙ በአደራ በተሰጠን ነበር።

[2.] በንጽጽር፣ በወንጌል ውስጥ በኢየሱስ ክርስቶስ መገለጥ ያለን የእግዚአብሔር እውቀት እጅግ የላቀና የከበረ ነው። ይህም በሌላ መንገድ ሊገኝ ከሚችለው፣ ወይም በብሉይ ኪዳን በሕግ ውስጥ ከተሰጠው ከማንኛውም የእግዚአብሔር እውቀት ጋር ሲነጻጸር ነው፤ ሕጉ «ሊመጣ ያለው የበጎ ነገር እውነተኛ አምሳል ሳይሆን የነገር ጥላ» ብቻ ነበረው፤ ሐዋርያው ይህን በሰፊው ያብራራዋል (2ኛ ቆሮንቶስ 3)። ክርስቶስ አሁን በዚህ በመጨረሻው ዘመን አብን ከገዛ እቅፉ ገልጦታል፤ ስሙን ተናግሯል፤ ሕዝቡን በሕግ ሞግዚትነት ሥር ያቆያቸው በነበረበት ጊዜ ከነበረው ይልቅ እጅግ በጠራ፣ በላቀና በተለየ መንገድ አሳቡን፣ ፈቃዱንና ምክሩን አስታውቋል፤ ቀደም ብለው በተጠቀሱት ክፍሎች በአብዛኛው የታሰበውም ይህ ነው። በወንጌል ውስጥ ያለው የእግዚአብሔርና የፈቃዱ ግልጽና ብሩህ አቀራረብና መግለጫ እርሱ ራሱን ከሚገልጥበት ከማንኛውም ሌላ መንገድ ጋር ሲነጻጸር በግልጽ ከፍ ከፍ ተደርጓል።

[3.] በአማኞችና በማያምኑ መካከል በእውቀት ረገድ ያለው ልዩነት በእውቀታቸው ይዘት ላይ ሳይሆን በሚያውቁበት መንገድ ላይ ነው። ከማያምኑ አንዳንዶቹ ስለ እግዚአብሔር፣ ስለ ፍጹምነቱና ስለ ፈቃዱ ከብዙ አማኞች ይልቅ ሊያውቁ፣ ሊናገሩም ይችሉ ይሆናል፤ ነገር ግን ምንም ነገር እንደሚገባ አያውቁም፤ ምንም ነገር በትክክለኛ መንገድ፣ ምንም ነገር በመንፈሳዊና በሚያድን መንገድ፣ ምንም ነገር በቅዱስና በሰማያዊ ብርሃን አያውቁም። የአማኝ ልዕልና የነገሮች ሰፊ ግንዛቤ ያለው መሆኑ ሳይሆን፣ የሚረዳውን ነገር — ምናልባት እጅግ ጥቂት ሊሆን ይችላል — በእግዚአብሔር መንፈስ ብርሃን፣ በሚያድንና ነፍስን በሚለውጥ ብርሃን ማየቱ ነው፤ ከእግዚአብሔር ጋር ኅብረት የሚሰጠንም ይህ ነው እንጂ ጠያቂ አሳቦች ወይም በጕጕት የተፈለሰፉ አሳቦች አይደሉም።

[4.] ኢየሱስ ክርስቶስ በቃሉና በመንፈሱ ለራሱ ሰዎች ሁሉ ልብ እግዚአብሔርን እንደ አባት፣ በኪዳን እንዳለ አምላክ፣ ዋጋ እንደሚሰጥ አድርጎ ይገልጣል፤ ይህም እዚህ እንድንታዘዘው ሊያስተምረን፣ በዘላለምም እርሱን እየተደሰትን በዚያ እንድንተኛ ወደ እቅፉ ሊመራን በሁሉ መንገድ በቂ ነው። ነገር ግን አሁንም፣

[5.] ይህ ሁሉ ቢሆንም፣ ስለ እርሱ የምናውቀው ጥቂት ድርሻ ብቻ ነው፤ የምናየው ጀርባውን ብቻ ነው። ምክንያቱም፦ —

1ኛ. የወንጌል መገለጥ ሁሉ ዓላማ እርሱን እንዳለ እንድናየው የእግዚአብሔርን የባሕርይ ክብር መግለጥ አይደለም፤ ነገር ግን ለእምነታችን፣ ለፍቅራችን፣ ለመታዘዛችንና ወደ እርሱ ለመምጣታችን መሠረት እንዲሆን በቂ እንደ ሆነ እርሱ የሚያውቀውን ያህል ስለ ራሱ ማስታወቅ ብቻ ነው፤ — ይኸውም እዚህ ከእኛ ለሚጠብቀው እምነት፣ በፈተናዎች መካከል ላሉ ምስኪን ፍጥረታት ለሚገቡ አገልግሎቶች ነው። ነገር ግን ያለ ማቋረጥ ወደ ዘላለማዊ መደነቅና ማሰላሰል በሚጠራን ጊዜ፣ ራሱን በአዲስ መንገድ ይገልጣል፤ አሁን በፊታችን እንዳለውም የነገሮች ሁሉ መልክ እንደ ጥላ ያልፋል።

2ኛ. በቃሉ የተገለጡትን ነገሮች ለመቀበል ደንዛዞችና ልባችን የዘገየ ነው፤ እግዚአብሔር በድካማችንና በደካማነታችን ምክንያት ከቃሉ ስለ ራሱ ለሚሰጠን ትምህርትና መገለጥ ዘወትር በእርሱ ላይ እንድንደገፍ ያደርገናል፤ በዚህ ዓለም ማንንም ነፍስ ከቃሉ ሊገለጥና ሊታወቅ ወደሚችለው ጫፍ ፈጽሞ አያደርሳትም፤ ስለዚህ የወንጌል የመገለጥ መንገድ ግልጽና ብሩህ ቢሆንም፣ ስለ ተገለጡት ነገሮች ራሳቸው የምናውቀው ጥቂት ነው።

እንግዲህ የዚህን አሳብ ጥቅምና ዓላማ እናድስ፦ ስለዚህ ሊታሰብ ስለማይችል የእግዚአብሔር ታላቅነትና ከእርሱ ስላለንበት ወሰን የሌለው ርቀት ተገቢ ግንዛቤ መያዝ ነፍስን በቅዱስና በአክብሮት ፍርሃት ሞልቶ ለማንኛውም ምኞት ማደግና ማበብ በማይመች ሥሪት ውስጥ አይጠብቃትምን? ነፍስ ስለ እግዚአብሔር ታላቅነትና በሁሉ ስፍራ መገኘት በአክብሮት ማሰብን ዘወትር ትልመድ፤ ከማንኛውም ያልተገባ አካሄድ አንጻር እጅግ ነቅታ ትጠብቃለች። ጕዳይህ ከማን ጋር እንደ ሆነ አስብ፤ — «አምላካችን በእውነት የሚያጠፋ እሳት ነው»፤ በፊቱና በዓይኑ ፊት እጅግ በምታፍርበት ጊዜም፣ ባሕርይህ ራሱ ለባሕርይ ክብሩ የሚመጥን ግንዛቤ ለመሸከም እጅግ ጠባብ እንደ ሆነ እወቅ።