ስለ ጥቁር ሕዝብ ተግባር የቀረበ ትረካ

በ1793 በፊላደልፊያ በደረሰው አስከፊ መቅሠፍት ወቅት ጥቁር ሕዝብ ስላከናወነው ተግባር፤ እንዲሁም በአንዳንድ ጽሑፎች በእነርሱ ላይ የተሰነዘሩትን አንዳንድ ነቀፋዎች ስለ ማስተባበል። በአብሳሎም ጆንስና በሪቻርድ አለን የተጻፈ።

ፊላደልፊያ ከተማ በመከራ ውስጥ በነበረችበት ጊዜ ሕሙማንን ለማስታመም የተቀጠሩት ሰዎች ስላሳዩት ጠባይ አድሏዊ የሆነ ዘገባ በመውጣቱ፣ በዚያ ዘገባ እንደ ተበደሉ የተሰማቸው ብዙ ሰዎች ለመኑን፤ በርካታ የተከበሩ የከተማው ነዋሪዎችም መከሩን፤ ይኸውም ወደ ፊት ወጥተን ነገሩ በእውነት እንደ ነበረ እንድንናገር ነው። ደግሞም በተሸከምነው ኃላፊነት ምክንያት ባለንበት ሁኔታ፣ እንዲህ ተቀጥረው የነበሩትን ሰዎች አካሄድና ጠባይ ከማንም ይበልጥ በሙላትና በሰፊው ለማወቅና ለመመልከት ዕድል ነበረን።

በሴፕቴምበር መጀመሪያ ላይ በሕዝብ ጋዜጦች ላይ ለጥቁር ሕዝብ አንድ ጥሪ ወጣ፤ ጥሪውም ወደ ፊት ወጥተው የተጨነቁትን፣ እየጠፉ ያሉትንና የተረሱትን ሕሙማን እንዲረዱ የሚያሳስብ ነበር፤ ከዚህም ጋር የእኛ ቀለም ያላቸው ሰዎች በበሽታው አይያዙም የሚል ዓይነት ማረጋገጫ ታክሎበት ነበር። በዚህም ምክንያት እኛና ጥቂት ሌሎች ሰዎች ተሰብስበን በዚህ እጅግ አስደንጋጭና አሳዛኝ ጊዜ እንዴት እንደምንንቀሳቀስ ተመካከርን። ጥቂት ከተነጋገርን በኋላ፣ በሚነድድ የእሳት እቶን መካከል እንኳ ሊጠብቅ በሚችለው በእርሱ ታምነን ለመውጣት በልባችን ነፃነት አገኘን። በመከራ ላይ ላሉት ሟች ወገኖቻችን የቻልነውን ያህል መልካም ሁሉ ማድረግ ግዴታችን እንደ ሆነ ተገንዝበን፣ የት ልንጠቅም እንደምንችል ለማየት ተነሣን። መጀመሪያ የጎበኘነው በኤምስሊ ጠባብ መንገድ የሚኖርን አንድ ሰው ነበር፤ እርሱ እየሞተ ነበር፤ ሚስቱም በዚያን ጊዜ በቤቱ ውስጥ ሞታ ተኝታ ነበር። ከሁለት ምስኪንና ረዳት የሌላቸው ልጆች በቀር የሚረዳ ማንም አልነበረም። የቻልነውን ያህል እርዳታ ሰጠን፤ ሴቲቱም እንድትቀበር የድሆችን ጉዳይ የሚቆጣጠሩትን ሹማምንት ጠየቅን። በዚያን ቀን ከሃያ የሚበልጡ ቤተሰቦችን ጎበኘን — በእውነትም የዋይታ ትዕይንቶች ነበሩ! ጌታ ሊያበረታን፣ ፍርሃትንም ሁሉ ከእኛ ሊያርቅ፣ ልባችንንም በተቻለ መጠን ጠቃሚ እንድንሆን ሊያዘጋጅ ወደደ። አካሄዳችንን ይበልጥ በሥርዓት ለመምራት በማግሥቱ ወደ ከንቲባው ሄደን፣ ይበልጥ ጠቃሚ እንድንሆን እንዴት መቀጠል እንዳለብን አማከርነው። መጀመሪያ የመከረን ነገር

ሕሙማንን በጥብቅ መከታተልና አስታማሚዎችን ማፈላለግ ነበር። ይህንንም አብሳሎም ጆንስና ዊልያም ግሬይ ያዙት፤ የተጨነቁትም ወዴት እንደሚያመለክቱ እንዲያውቁ፣ ከንቲባው ወደ እነርሱ ቢያመለክቱ እንደሚቀርብላቸው ለሕዝቡ በማስታወቂያ ገለጸ። ብዙም ሳይቆይ የሟቾቹ ቁጥር እየጨመረ ሲሄድ አስከሬን ማስነሣት እጅግ አስቸጋሪ ሆነ፤ ታላቅ ዋጋ ቢቀርብላቸውም እንኳ ይህን ለማድረግ የፈቀዱት ጥቂቶች ነበሩ። ዓይን ሁሉ ወደ ጥቁሮች ተመለሰ። እኛም ሙታንን እንደምናነሣና አስታማሚዎችን እንደምናገኝ በሕዝብ ጋዜጦች ላይ በማስታወቅ አገልግሎታችንን አቀረብን። አገልግሎታችን ከእውነተኛ ርኅራኄ የመነጨ ነበር፤ የበሽታው መስፋፋት ድካማችንን እጅግ አክብዶ ከወሰድነው አገልግሎት በላይ እስኪሆንብን ድረስ ክፍያም ሆነ ሽልማት አልፈለግንም። የሟቾቹ ቁጥር በፍጥነት መጨመሩ ሙታንን በመቅበር አስፈሪ ኃላፊነት ላይ የአምስት ተቀጣሪ ሰዎችን እርዳታ እንድንጠራ አስገደደን። እነርሱም በታላቅ እምቢተኝነት ከቆዩ በኋላ ተለምነው ከእኛ ጋር ለመተባበር ተስማሙ። በዚያን ጊዜ የታመመን ወይም የሞተን ሰው መንካት ይቅርና ወደ እርሱ እንኳ የሚቀርብ ሰው ማግኘት እጅግ ያልተለመደ ነበር።

በሽታው በየቦታው በተስፋፋ ጊዜ፣ በርካታ ሐኪሞችም በሞቱና በሕይወት የቀሩትም አብዛኞቹ በሕመም ወይም በድካም በዛሉ ጊዜ፣ ያ ደግ ሰው ዶክተር ራሽ ሁለታችንም ደም መቅዳት እንደምንችል ስለሚያውቅ ሕሙማንን ይበልጥ በቀጥታ እንድንከታተል ጠራን። መመሪያዎቹን ብንከተል ጠቀሜታችንን ልናሳድግ እንደምንችል ነገረን፤ በዚሁ መሠረትም በአግባቡ የተዘጋጀ መድኃኒት ከየት እንደምናገኝ አመለከተን፤ እንዴት እንደምንሰጠውና በበሽታው በየትኛው ደረጃ ደም መቅዳት እንዳለብን ተገቢውን መመሪያ ሰጠን፤ ምን ማድረግ ተገቢ እንደ ሆነ ለመፍረድ ባልቻልን ጊዜም ወደ እርሱ እንድንመጣ ነገረን፤ እርሱም ከቻለ ራሱ ሕሙማኑን እንደሚያያቸው፣ አለዚያም ተማሪውን ኤድዋርድ ፊሸርን እንደሚልክ ተናገረ፤ ይህንንም ብዙ ጊዜ አደረገ፤ ሚስተር ፊሸርም እነርሱን ለማሳረፍ በፍቅር በመትጋት ሰብዓዊነቱን አሳየ። ይህ ለእኛ ትንሽ እርካታ አልሆነልንም፤ ሐኪም ሊገኝ በማይችልበት ጊዜ በመከራ ላይ ከነበሩት ሟች ወገኖቻችን በመቶዎች የሚቆጠሩትን ሕይወት ለማዳን በእግዚአብሔር እጅ መሣሪያዎች እንደ ሆንን እናስባለንና።

በችግሩ ጊዜ ትንሽ እንኳ እርዳታ ያልሰጡ፣ ነገር ግን ለአገልግሎታችን በተከፈለው ዋጋ ምክንያት በእኛ ላይ ነቀፋን በልግስና የሚያዘንቡ የብዙ ሰዎች የነቀፋ ስድብ እጅግ አሳዝኖናል፤ ይህም የሆነው ማንም

ሊረዳው የሚፈልገውን ሰው እንዴት እንደሚጠይቅ እንኳ በማያውቅበት ጊዜ ነበር። መጀመሪያ ምንም ክፍያ አልጠየቅንም፤ ይልቁንም ሙታናቸውን ያነሣንላቸው ሰዎች የመሰላቸውን እንዲሰጡ ለእነርሱ ተውነው። ያገለገልናቸው ሰዎች ራሳቸው ዋጋውን እስኪወስኑ ድረስ ዋጋ አልተመንም። የረዱንን ሰዎች ከከፈልን በኋላ የቀረልን ብዙዎች ከሚያምኑት እጅግ ያነሰ ነበር።

ለቀብርና እኛ ራሳችን ገዝተን ላቀረብናቸው የሬሳ ሣጥኖች የተቀበልነው ገንዘብ ሁሉ፣ እንዲረዱን ለቀጠርናቸው ሰዎች መክፈል የነበረብንን ደመወዝ እንኳ እንዳልሸፈነ ለሕዝቡ እናረጋግጣለን። የሚከተለው ሂሳብ በትክክል የተዘጋጀ ነው፦

የተቀበልነው ገንዘብ — ሙታንን ለመቅበርና አልጋዎችን ለመቅበር የተቀበልነው ጠቅላላ ገንዘብ £233 10 4

ምንም ላልተቀበልንባቸው የሬሳ ሣጥኖች የተከፈለ ገንዘብ 33 00 0

ለአምስት ሰዎች ቅጥር፣ ከእነርሱ ሦስቱ እያንዳንዳቸው 70 ቀን፣ ሌሎቹ ሁለቱ እያንዳንዳቸው 63 ቀን፣ በቀን 22 ሽልንግ 6 ፔንስ 378 00 0

[ድምር] 411 00 0

እምብዛም ልናገኘው የማንጠብቀው፣ ሊከፈለን የሚገባ ዕዳ 110 00 0

ስለ እውነተኛነቱ በጽኑ ከምንመሰክርለት ከዚህ ሂሳብ ግልጽ የሚሆነው፣ እኛም የነገሩ ውጤት በሚገባ የሚሰማን፣ ከኪሳችን የወጣው ገንዘብ ነው፦ 177 9 8

ይህም የሬሳ ማጓጓዣ ሠረገሎችን ወጪ፣ ለሰባ ቀናት (የድካማችን ዘመን ይህ ነበርና) የቤተሰቦቻችንን መተዳደሪያ፣ እንዲሁም የተቀጠሩትን አምስት ሰዎች በተቀጠሩበት ጊዜ ሁሉ ያደረግንላቸውን ቀለብ ሳይጨምር ነው። እነዚህ ወጪዎች፣ አልፎ አልፎ ለድሆች ቤተሰቦች ከሰጠናቸው ልዩ ልዩ ስጦታዎች ጋር፣ ከትርፍ አንጻር ያለንበትን ትክክለኛ ሁኔታ ለማሳየት በምክንያትና በአግባቡ ሊጨመሩ ይችሉ ነበር፤ ነገር ግን ሌሎቹን ወጪዎች ከግምት ሳናስገባ፣ ከላይ ከተዘረዘሩት የተከፈለና የተቀበልነው ገንዘብ ዝርዝሮች ብቻ፣ በያዝነው ሥራ 177 ፓውንድ 9 ሽልንግ 8 ፔንስ እንደ ከሰርን ለሕዝቡ ማሳየት ይበቃል። በእርግጥ የከፈልናቸው ሌሎቹ ወጪዎች በዚህ ድምር ላይ ቢጨመሩ ግን፣ ምን ያህል ተጎዳን ማለት እንችል ይሆን! ፍርዱን ለሕዝቡ እንተዋለን።

ምን ያህል ያለማቋረጥ እንሠራ እንደ ነበረ ለሚያውቁ አንዳንድ ሰዎች ከ233 ፓውንድ 10 ሽልንግ 4 ፔንስ በላይ ገንዘብ አለመቀበላችን እንግዳ ነገር ሊመስላቸው ይችላል። ነገር ግን ይህ እውነት መሆኑን ደግመን እናረጋግጣለን፤ ነገሩንም ይበልጥ የሚያብራራ ሌላ ነገር እንጨምራለን፤ ይኸውም በመቶዎች የሚቆጠሩ ድሆችንና እንግዶችን ቀብረናል፤ ስለዚህም አገልግሎት ምንም ክፍያ ተቀብለንም ጠይቀንም አናውቅም።

ይበልጥ የጎዳን ግን ሚስተር ኬሪ በፊላደልፊያ ስለ ተከሰተው በሽታ ወዘተ. ባወጣው ዘገባ ሁለተኛ እትም በገጽ 76 እና 77 ላይ ያሰፈረው አድሏዊና ነቃፊ አንቀጽ ነው፤ በዚያም የሕዝቡን የጭንቅ ሁኔታ ለጥቅማቸው ተጠቅመውበታል ብሎ ጥቁሮችን ብቻ ይወነጅላል።

አንዳንድ የተጋነኑ ዋጋዎች እንደ ተከፈሉ እንቀበላለን፤ ነገር ግን እንዲጠየቁ ያደረገው ምንድር ነው? ምክንያቱ ግልጽ ነው። የሕሙማንን ፍላጎት የሚያሟሉ አስታማሚዎችን ማግኘት አስቸጋሪ ነበር፤ ጥያቄዎቹ እየበዙና እየበዙ ሄዱ፤ ውጤቱም ይህ ሆነ፦ አስታማሚዎችን በሳምንት በስድስት ዶላር አግኝተን ወደሚፈለጉበት ቦታ እንዲሄዱ ስንጠራቸው፣ ወደ ሌላ ቦታ ሄደው አገኘናቸው። ይህ ተስፋ አስቆራጭ ነበር። ምክንያቱን ስንጠይቅ፣ የበለጠ ደመወዝ በሚያቀርቡ ሌሎች ሰዎች ተማርከው እንደ ሄዱ አወቅን፤ በዚህም ሁኔታ በቀን ከሁለት እስከ አራት ዶላር እስከ ማግኘት ደረሱ። በሰዎቹ ላይ ምንም ገደብ አልነበረንም። በዝቅተኛ ኑሮ ላይ ያሉ ሰዎች በፈቃድ የቀረበላቸውን የተትረፈረፈ ዋጋ መቀበላቸው ተፈጥሯዊ ነበር፤ በተለይም ብዙዎቹ ሕሙማን አስጸያፊ ሁኔታ ላይ በነበሩበት፣ ተፈጥሮ ራሷ የመጋባቱን ሐሳብ ስታስብ በምትንቀጠቀጥበት፣ የተሰጠውም ሥራ በሕሙማኑ እብደትና ከእነርሱ ጋር ለብቻ ለረጅም ጊዜ በመተዋቸው ይበልጥ በከበደበት ጊዜ። ሚስተር ኬሪ እንዲህ ያለውን ሥራ በደመወዝ እንዲሠራ ቢለመን ኖሮ — እስቲ እንጠይቅ — ምን ያህል ይጠይቅ ነበር? ሚስተር ኬሪ ግን ለሕሙማንና ረዳት ለሌላቸው እርዳታ በመድከም እጅግ ራሳቸውን ከለዩት የእነዚያ የተከበሩ ሰዎች ቡድን አባል ሆኖ ቢመረጥም፣ ከተመረጠ በኋላ ብዙም ሳይቆይ ከተማዋን ለቅቆ በመሄድ አስቸጋሪና አደገኛ በሆነው ሥራቸው ብቻቸውን እንዲታገሉ ተዋቸው። እውነት ነው፣ ሚስተር ኬሪ ቅጥረኛ አልነበረም፤ የመሸሽ መብትም ነበረው፤ ሲመለስም የሸሹትን ሰዎች ጉዳይ የመሟገት መብት ነበረው፤ ቢሆንም ስለ ጥቁር አስታማሚዎች እንዲህ ያለ አድሏዊና ጎጂ ዘገባ በማቅረቡ ተሳስቷል ብለን እናስባለን፤ እነርሱ የሕዝቡን ጭንቅ ለጥቅማቸው ተጠቅመውበት ከሆነ፣ እርሱ ሕዝቡ መረጃ ለማግኘት የነበረውን ጉጉት ለጥቅሙ ከተጠቀመበት የሚበልጥ ነገር አድርገዋልን? እኛ

እንደምናምነው፣ እርሱ «ቁርጥራጮች» የተባለውን ጽሑፉን በመሸጥ ከጥቁር አስታማሚዎች መካከል እጅግ ከሚበዘብዙት ደርዘን ሰዎች ይልቅ የበለጠ ገንዘብ አግኝቷል። የተከፈለው ከፍተኛ ዋጋ የከተማው ከንቲባና የኮሚቴው ፕሬዚዳንት የሆኑትን ያን የተከበሩና ንቁ ዳኛ ማቲው ክላርክሰንን ትኩረት አላመለጠም። አስጠርተውን የአስታማሚዎቹን ደመወዝ ለመቀነስ ተሰሚነታችንን እንድንጠቀም ለመኑን። ነገር ግን ምክንያቱን፣ ማለትም ሰዎች አንዱ ከሌላው በልጦ ዋጋ በመጨመራቸው እንደ ሆነ ስናስረዳቸው፣ በዚያ ጉዳይ ላይ አንዳች ነገር ለማድረግ መሞከር አስፈላጊ እንዳልሆነ ተወሰነ፤ ስለዚህ ነገሩ ለሚመለከታቸው ሰዎች ተተወ። የተጨነቁትን ሰዎች በመዝረፍ ጥፋተኛ የሆኑ ጥቂት ጥቁሮች እንደ ነበሩ እንቀበላለን፤ ነገር ግን እነርሱ ብቻ ተለይተው መጠቀሳቸውን አድሏዊና ጎጂ አድርገን እንቆጥረዋለን። በዚሁ ጥፋት የተገኙ ያህል ብዙ ነጮችን እናውቃለን፤ ነገር ግን ይህ ችላ ይባላል፤ ጥቁሮች ግን ለነቀፋ ይጋለጣሉ። ጥቁር ሰው ጥቂት መስረቁ ነጭ ሰው በባሕር ላይ መርከቦችን ከመዝረፉ የሚበልጥ ወንጀል ነውን?

ማስቀየም አንፈልግም፤ ነገር ግን ምንም ሳንነካቸው እኛን ካለንበት ይበልጥ ጥቁር ለማድረግ ሙከራ ሲደረግ፣ በዚህ ረገድ ከመጠን በላይ መጠንቀቅ እምብዛም አስፈላጊ አይሆንም፤ ስለዚህ ስለ አንዳንድ ነጮች ጠባይ ለመናገር ነፃነት እንወስዳለን።

አንዲት ነጭ ሴት አንድን አስከሬን በሣጥን ውስጥ ለማስገባት ስድስት ፓውንድ ጠይቃ እንደ ተከፈላት፣ እንዲሁም አራት ነጭ ወንዶች አስከሬኑን በደረጃው ወደ ታች ለማውረድ አርባ ዶላር ጠይቀው እንደ ተከፈላቸው እናውቃለን።

ሚስተርና ወይዘሮ ቴለር ሁለቱም በአንድ ሌሊት ሞቱ። የምታስታምማቸው አንዲት ነጭ ሴት ነበረች። ከሞቱ በኋላ ሬሳቸውን ለማዘጋጀት ስድስት ፓውንድ እየጠየቀች ክፍያዋን ለመቀበል ወደ ክቡር ጄኮብ ሰርቮስ ሄደች። ከእርሷ ጋር አንድ ጥቅል ባየ ጊዜ እንደ ሰረቀች ጠረጠረ። ሲፈትሿትም የሚስተር ቴለር የጫማ ማያያዣ ቁልፎች ከሌሎች ዕቃዎች ጋር በኪሷ ውስጥ ተገኙ።

ወይዘሮ ማሎኒ የተባሉ አንዲት አረጋዊት እመቤት በአንዲት ነጭ ሴት እጅ እንዲጠበቁ ተሰጡ። እርሳቸውም ሞቱ። አስከሬኑን እንድናነሣ ተጠራን። በደረስን ጊዜ ሴቲቱ ምን እያደረግን እንዳለን እስከማታውቅ ድረስ ሰክራ ተኝታ ነበር፤ እኛ ግን ከወይዘሮ ማሎኒ ቀለበቶች አንዱ በጣቷ ላይ እንዳለ አወቅን።

የማንኛውንም ቀለም ሰዎች ክፉና ርኅራኄ የጎደለው ጠባይ መጠቆም ደስ የማያሰኝ ነው፤ ቢሆንም የያዝነው መከላከያ

ይህን እንድንገልጽ ያስገድደናል፦ በዚያን ጊዜ መልካም ስም ያላቸውን ሰዎች ማግኘት በጭንቅ የሚቻል የነበረ ቢሆንም፣ በዚያን ወቅት በሆስፒታሉ ውስጥ የነበሩት ጥቁር ሴቶች ሁለት ብቻ ነበሩ፤ ሆስፒታሉ ወደ ሥርዓትና መልካም አስተዳደር በተመለሰ ጊዜም እነርሱ እንዲቆዩ ተደረገ፤ ሌሎቹ ግን ተሰናበቱ።

ብዙ ወገኖቻችን ስለ አካሄዳችን ከቀረበው አድሏዊ ዘገባ የሚፈሩት ክፉ መዘዝ ይህ ነው፦ በአጠቃላይ የሕዝቡን አእምሮ በእኛ ላይ በጭፍን ጥላቻ ይሞላዋል፤ ምክንያቱም አንድ ግለሰብ ሁሉንም ሊያውቅ አይችልም። ስለዚህ ወደ ፊት አንድ ቀን፣ እጅግ በሚመሰገን ዓላማ ተነሳስተው ሕሙማንን ካገለገሉት እጅግ በጎ ከሆኑት አንዱ ለእርሱ ወይም ለእርሷ እንግዳ በሆነ ቤተሰብ ውስጥ ተቀጥሮ ቢያገለግል፣ እርሱም ከእነዚያ ስማቸው ከጠፋ ምስኪኖች አንዱ መሆኑ ቢታወቅ፣ ውጤቱ ምን ይሆናል ብለን እናስብ? ሰውዬው እንደሚጠላ፣ እንደሚናቅ፣ ምናልባትም ከሥራው እንደሚባረርና ይህም ታላቅ ጉዳት እንደሚያደርስበት ማሰብ ምክንያታዊ አይደለምን? ይህስ ከባድ አይሆንምን? ስለዚህ ፍትሕን ለመሻት በቂ ምክንያት የለንምን? ከድሆች ነጮች ይልቅ በድሆች ጥቁሮች ዘንድ የበለጠ ሰብዓዊነትና የበለጠ እውነተኛ ርኅራኄ እንዳየን ለሕዝቡ በእርግጠኝነት ልናረጋግጥ እንችላለን። ከፊተኞቹ ብዙዎቹ እጅግ አስፈላጊ በሆነበት ቦታ በራሳቸው ፈቃድ አገልግሎት ሲሰጡ፣ አብዛኞቹ ድሆች ነጮች ግን እጅግ ከመደንገጣቸው የተነሣ ጠቃሚ ለመሆን ከመሞከር ይልቅ በአንድ መንገድ ተሸሸጉ። የዚህ አስደናቂ ምሳሌ ይህ ነው፦ አንድ ምስኪን፣ የተሰቃየና እየሞተ ያለ ሰው በክፍሉ መስኮት ላይ ቆሞ፣ በዚያ የሚያልፈውን ሁሉ የሚጠጣ ውኃ እንዲሰጠው እየጸለየና እየለመነ ነበር። በርካታ ነጮች በዚያ አለፉ፤ በምስኪኑ ሰው ጭንቀት ከመራራት ይልቅ ጩኸቱ ከማይሰማበት ቦታ እስኪደርሱ ድረስ በተቻላቸው ፍጥነት ቸኩለው ሄዱ፤ በመጨረሻም የውጭ አገር ሰው የሚመስል አንድ ጨዋ ሰው መጣ። እርሱ አልፎ መሄድ አልቻለም፤ ነገር ግን ወደ ቤቱ ለመግባት በቂ ቁርጠኝነት አልነበረውም። ስምንት ዶላር በእጁ ይዞ ለምስኪኑ ሰው የሚጠጣ ውኃ ለሚሰጥ ሽልማት አድርጎ ለብዙዎች አቀረበ፤ ነገር ግን አንድ ምስኪን ጥቁር ሰው እስኪመጣ ድረስ ሁሉም እምቢ አሉት። ጨዋው ሰው ምስኪኑን ሰው በጥቂት ውኃ ቢያሳርፈው ስምንቱን ዶላር ሊሰጠው አቀረበለት። ያ ደግ ልብ ያለው ሰውም «ጌታዬ፣ ለዚያ ጨዋ ሰው ውኃ እሰጠዋለሁ፤ ነገር ግን ስለዚህ በእርግጥ ገንዘብህን አልቀበልም» ብሎ መለሰ፤ ስጦታውንም እንዲቀበል

ሊያግባቡት አልቻሉም። ወደ ውስጥ ገብቶ ምስኪኑን ሰው ውኃ አጠጣው፤ የቻለውንም አገልግሎት ሁሉ አደረገለት።

ሳምፕሰን የተባለ አንድ ምስኪን ጥቁር ሰው ጭንቀት ወዳለበትና ረዳት ወደሌለበት ቤት ሁሉ፣ ያለ ክፍያና ያለ ሽልማት ከቤት ወደ ቤት ዘወትር ይሄድ ነበር። እርሱም በበሽታው ተመትቶ ሞተ። ከሞተ በኋላ ቤተሰቡ ባገለገላቸው ሰዎች ቸል ተባሉ።

ሣራ ባስ የተባለች አንዲት ጥቁር መበለት በብዙ ቤተሰቦች ውስጥ የቻለችውን እርዳታ ሁሉ ሰጠች፤ ስለዚህም ምንም አልተቀበለችም፤ አንዳች ነገር ሲቀርብላትም ለምታገለግላቸው ሰዎች ምርጫ ትተወው ነበር።

አንዲት ጥቁር ሴት ሪቻርድ ሜሰንንና ልጁን አስታመመች። እነርሱም ሞቱ። የሪቻርድ መበለት፣ ምስኪኗ ሴት የተጋፈጠችውን አደጋና አንዳንድ ጊዜ በአእምሮዋ ላይ ያድር የነበረውን ፍርሃት በመመልከት ብዙ ገንዘብ ትጠይቃለች ብላ ጠብቃ ነበር፤ ነገር ግን ምን እንደምትጠይቅ ስትጠይቃት መልሷ «በቀን ሃምሳ ሳንቲም» የሚል ነበር። ወይዘሮ ሜሰን ይህ ለአገልግሎቷ በቂ እንዳልሆነ ፍንጭ ሰጠቻት። እርሷ ግን ላደረገችው ነገር ይበቃል፤ ከዚያ በላይም አልቀበልም ብላ መለሰች። ወይዘሮ ሜሰን በጣም ስለ ተነካች ዕድሜ ልኳን በየዓመቱ ስድስት ፓውንድ የሚከፈል አበል ወሰነችላት። ስሟ ሜሪ ስኮት ነበር።

አንዲት አረጋዊት ጥቁር ሴት — ን በታላቅ ትጋትና ጥንቃቄ አስታመመች። ሲድንም ስለ አገልግሎቷ ምን ሊሰጣት እንደሚገባ ጠየቃት፤ እርሷም «ጌታዬ፣ በብርዳማ የክረምት ቀን አንድ ምሳ» ብላ መለሰች። በዚህም ሁኔታ በሽልማት ላይ ዓይኗን ሳትጥል የምትችለውን አገልግሎት ሁሉ እየሰጠች ከቦታ ወደ ቦታ ትሄድ ነበር።

አንዲት ወጣት ጥቁር ሴት በጣም ታመው የነበሩትን አንድ ነጭ ሰውና ሚስቱን አንድ ሌሊት እንድታስታምም ተጠየቀች። ሌላ ሰው ሊገኝ አልቻለም። ብዙ ደመወዝ ቀረበላት — እርሷም «ለገንዘብ ብዬ አልሄድም፤ ለገንዘብ ብዬ ብሄድ እግዚአብሔር ያየዋል፤ ምናልባትም በበሽታው ተይዤ እንድሞት ያደርገኝ ይሆናል፤ ነገር ግን ሄጄ ምንም ገንዘብ ባልወስድ ሕይወቴን ያተርፍልኝ ይሆናል» ብላ መለሰች። ከምሽቱ ሦስት ሰዓት ገደማ ሄደች፤ ሁለቱንም መሬት ላይ ወድቀው አገኘቻቸው። ሻማም ሆነ ሌላ መብራት ማግኘት አልቻለችም፤ ነገር ግን ሁለት ሰዓት ያህል ከእነርሱ ጋር ቆይታ ተለየቻቸው። ሁለቱም በዚያው ሌሊት ሞቱ። እርሷም ከዚያ በኋላ በትኩሳቱ እጅግ ታመመች። ሕይወቷ ግን ተረፈ።

ሲዘር ክራንቻል የተባለ አንድ ጥቁር ሰው ሕሙማንን ለማስታመም አገልግሎቱን አቀረበ፤ እንዲህም አለ፦ «ገንዘባችሁን አልቀበልም —

ሕይወቴን በገንዘብ አልሸጥም።» በተቅማጥ በሽታ እንደ ሞተ ይነገራል።

በመበለቲቱ በወይዘሮ ጊልፒን ቤት የነበረ አንድ ጥቁር ወጣት፣ ወጣቱ ጌታው ከተማዋን ለቅቆ ሲሄድ ቁልፎቹ በአደራ ተሰጡት፤ እርሱም ሥራውን በታላቅ ታማኝነትና ፍጥነት አከናወነለት፤ በዚያው ጊዜ ውስጥ አንድ መርከብ አራግፎለት እንደገና ጭኖለታልና።

ዴቪድ ቤከንን ያስታመመች አንዲት ሴት ለአርአያነት የሚበቃ መጠነኛ ክፍያ ጠየቀች፤ ከዚያ በላይም አልቀበልም አለች።

በማስታመም ረገድ አላዋቂነትን ወይም አቅም ማጣትን ያሳዩትን ሰዎች አካሄድ ለመከላከል እንዲህ ሊባል ይችላል፦ ማስታመም በራሱ ከልምድ፣ እንዲሁም ረቂቅ የሆኑትን የሰብዓዊነት ስሜቶች ከመለማመድ የሚገኝ ትልቅ ሙያ ነው። ከተቀጠሩት ሰዎች መካከል ከአሥሩ ዘጠኙ ምናልባት ይህን ልምድ ፈጽሞ አያውቁትም ነበር።

በሠራንባቸው ዙሮች ሁሉ ከድሆች ነጮች እንዲህ ያሉ የሰብዓዊነት ተግባራትን አናስታውስም። ተመሳሳይ ዓይነት ሌሎች ብዙ ምሳሌዎችን መጥቀስ እንችል ነበር፤ ነገር ግን አስፈላጊ አይደለም ብለን እናስባለን።

እነዚህን ነገሮች መናገር ደስ አያሰኘንም፤ ነገር ግን ለቀለማችን የሚገባው ፍትሕ ይህን ይጠይቃል። ሚስተር ኬሪ ለዊልያም ግሬይና ለእኛ ምስጋና ያቀርባል፤ የእኛና የሌሎች ወገኖቻችን አገልግሎት እጅግ ታላቅ እንደ ነበረ ወዘተ. ይናገራል። እኛን በስም በመጥቀሱ ግን እነዚያን ሌሎች ሰዎች «እጅግ ወራዶች» ከተባሉት ጋር የመመደብ አደገኛ ሁኔታ ውስጥ ይተዋቸዋል። የሕዝብ ነቀፋ የሚገባቸው ሆነው የተገኙት ጥቂቶቹ ለፍርድ ቀርበዋል፤ ይህም በቂ መሆን ነበረበት፤ «ተራ ነገር» በሆነው በራሪ ጽሑፉ ውስጥ ደግሞ መብጠልጠል አልነበረባቸውም። ይህም ጉዳዩን በዝርዝር እንድናነሣ፣ እንዲሁም ለወዳጆቻችንና ለጥቁር ሕዝብ፣ የሚገባቸው ሆነው እስከ ተገኙ ድረስ፣ የሕዝቡን አክብሮት መልሰን ለማግኘት እንድንጥር ያደርገናል፤ ምክንያቱም መጥፎ ስም ከመስጠት ይልቅ ማንሣት እንደሚከብድ እናምናለን፤ ልምድም ያረጋግጠዋል። የምናገኘውን ነፃነት የሚመቀኙ፣ ያለ ምክንያት ጠላቶቻችን የሆኑ ብዙዎች አሉን፤ በቀለማችን ላይ የሚቀርብ ማናቸውም ክስ ትክክልም ይሁን ስሕተት ሲሰሙ ደስ ይላቸዋል፤ ስለዚህም አፍሪካውያን ወዳጆቻችን በእግዚአብሔርና በሰው ፊት ሁልጊዜ ነውር የሌለባት ሕሊና እንዲኖራቸው ለማስጠንቀቅ፣ ለመገሠጽና ለመምከር በሙሉ አቅማችን ይበልጥ በትጋት እንጥራለን፤ በተመሳሳይ ጊዜም በእነርሱ ላይ ነቀፋ ወይም ጭቆና ያለ አግባብ ሲያነጣጥር ወይም ሲሞከር ጣልቃ ከመግባት ወደ ኋላ አንልም፤

እንዲህ በማድረጋችንም ቅን ልቦናና ማስተዋል ባላቸው ሰዎች ፊት ትክክል ሆነን እንደምንገኝ እርግጠኞች ነን።

በስርቆት የተያዙት ነጮች ቁጥር ከጥቁሮቹ ጋር እኩል እንደ ነበረ ለሕዝቡ ልናረጋግጥ እንችላለን፤ ምንም እንኳ በአስታማሚነት የተቀጠሩት ጥቁሮች ቁጥር ከነጮቹ ሃያ እጥፍ ቢሆንም፤ እንደ እኛ አስተያየት እንዲህ ላለው ተግባር ያዘነበሉት ነጮች ድርሻ ከጥቁሮቹ ድርሻ ጋር ተመሳሳይ ነው፤ እንዲህ ላሉ ነገሮች ከነበረው ሰፊ ዕድል አንጻር፣ የስርቆትና የዘረፋ ድርጊቶች በጣም ጥቂት መሆናቸው ይልቁንም የሚያስደንቅ ነው። ከተቀጠሩት ብዙ ሰዎች መካከል በድብቅ ድርጊት የተጠረጠሩ ከአምስት የሚበልጡ ጥቁሮችን አናውቅም። ሰዎቹ ማንንም ረዳት ቢያገኙ ደስ ይላቸው ነበር። ጥቁር ሰው ይመረጥ ነበር፤ ምክንያቱም በበሽታው የመያዝ ዕድላቸው ያነሰ እንደ ሆነ ይታሰብ ነበር። እጅግ የማይረቡት እንኳ ተቀባይነት ነበራቸው፤ ስለዚህ ለተከሰተው ለእያንዳንዱ አቤቱታ ሃያ የአቤቱታ ምክንያቶች ቢከሰቱ ኖሮ የሚያስደንቅ አይሆንም ነበር። ብዙዎቹ ሕሙማን በአስታማሚዎቹ ቸል እንደ ተባሉ ተነግሯል፤ ያሉበትን ሁኔታ ስናስብ ይህ አያስደንቀንም፤ በብዙ አጋጣሚዎች የሚተካቸው ሰው ሳይኖር ሌሊትና ቀን ነቅተው፣ በድካምና በእንቅልፍ ማጣት ዝለው፣ በብዙ ሁኔታዎች የሚያስፈልገውን እርዳታ ሊሰጡ አልቻሉም። እኛ በጎበኘናቸው ቦታዎች በዚህ ረገድ የነበሩት የአቤቱታ ምክንያቶች ብዙ አልነበሩም። የአስታማሚዎቹ ሁኔታ በብዙ አጋጣሚዎች የሚያሳዝን ነበር፤ ሕመምተኛው በቁጣ ይቃዥ ነበር፤ ለማየትም ያስፈራ ነበር። ብዙ ጊዜ እንዳይሸሹ ለመያዝ ሁለት ሰዎች ያስፈልጉ ነበር፤ ሌሎቹ በመስኮት ዘለው ለመውጣት ሞከሩ፤ በብዙ ክፍሎች ውስጥ እንዳይሸሹ ወይም አንገታቸውን እንዳይሰብሩ በምስማር ተቸንክረው በሩም ተቆልፎ ይጠበቅ ነበር፤ ሌሎቹ ደም እያስታወኩ ተኝተው፣ አስታማሚዎቻቸውን በፍርሃት እስኪያንቀጠቅጡ ድረስ ይጮኹ ነበር። ብዙዎቹ አስታማሚዎች እንዲህ ባለ ሁኔታ ውስጥ ሕመምተኛው እስኪሞት ድረስ ብቻቸውን ነበሩ፤ ከዚያም ወደ ሌላ የጭንቅ ትዕይንት ይጠሩ ነበር፤ በዚህም ሁኔታ ለአንድ ሳምንት ወይም ለአሥር ቀናት በቂ ዕረፍት ሳያገኙ የቻሉትን እንዲያደርጉ ተተዉ፤ ከእነርሱም ብዙዎቹ በዚያን ጊዜ ከሚወዷቸው የቅርብ ዘመዶቻቸው አንዳንዶቹ ታመው በችግር ይሰቃዩ ነበር፤ ባሎቻቸው፣ ሚስቶቻቸው፣ አባቶቻቸው፣ እናቶቻቸው ወዘተ. ግን ነጮችን በማገልገል ተጠምደው ነበር። ይህን የምንጠቅሰው በዚህና በተለመደው ሁኔታ በሚደረግ ማስታመም መካከል ያለውን ልዩነት ለማሳየት ነው። እኛም

ልክ እንደ ነጮቹ መከራን ተቀብለናል፤ ጭንቀታችን እጅግ ታላቅ ነበር፤ ነገር ግን ነጮች ብዙም አያውቁትም ነበር። ጥቁሮቹ ሌሎችን በማገልገል ተጠምደው ሳሉ ለእኛ ትኩረት የሰጡ ነጮች ጥቂቶች ነበሩ። በአንድ ቀን አራትና አምስት ጥቁሮችን ለቀብር ወስደን እንደ ነበር ለሕዝቡ ልናረጋግጥ እንችላለን። በብዙ አጋጣሚዎች ሲያስታምሙ በበሽታው በተያዙ ጊዜ ከቤቱ ተባርረው፣ በየቦታው የቻሉትን መጠለያ እስኪያገኙ ድረስ ተቅበዝብዘውና ምንም ሳይኖራቸው (ብዙዎቹ ወደ ቀድሞ ቤታቸው እንዲገቡ አይፈቀድላቸውም ነበርና) — ብቻቸውን ተሰቃይተዋል፤ እንዲያውም በበረት ውስጥ የሞተን አንድ ሰው እናውቃለን። ሌሎች ግን በበለጠ ርኅራኄ አደረጉ፤ አስታማሚዎቻቸው በታመሙ ጊዜ በቤታቸው ተገቢውን እንክብካቤ አደረጉላቸው። እንዲህ ያሉ ሁለት አጋጣሚዎችን እናውቃለን። እስከ ዛሬ ድረስ በዚህች ከተማ ውስጥ የእኛ ቀለም ያላቸው ሰዎች እንደ ነጮች በበሽታው አይያዙም የሚለው አስተሳሰብ በብዙዎች ዘንድ ተቀባይነት አለው። ወዳጆቻችን ይህን ጉዳይ በእውነተኛ ሁኔታው በማቅረባችን ይቅር እንደሚሉን ተስፋ እናደርጋለን።

በምዕራብ ኢንዲስና ይህ አስከፊ በሽታ በተከሰተባቸው ሌሎች ቦታዎች ጥቁሮች በእርሱ እንዳልተያዙ እንደ ታየ ለሕዝቡ ተነግሮ ነበር። ይህ አስተያየት በእኛ ልምድ ተረጋግጦ ቢሆን ኖሮ ለእናንተ፣ ይልቁንም ለእኛ ምንኛ መልካም በሆነ ነበር።

ጥቁሮች በበሽታው ተይዘው ሲሞቱ ተታለልን፤ ሊካድ እስከማይቻል ድረስ በጣም ግልጽ እስኪሆን ድረስም በተስፋፋው በሽታ እንዳልሞቱ ተነገረን፤ ከዚያም ጥቂቶች እንደ ሞቱ እንጂ ብዙዎች እንዳልሞቱ ተነገረን። በዚህ ሁኔታ አገልግሎታችን ሕይወታችንን አደጋ ላይ ጥለን በግድ ተወሰደብን። እናንተ ግን ከእናንተ ጥቂት ገንዘብ በግድ ወሰዳችሁ ብላችሁ ትከሱናላችሁ።

በጸሐፊዎቹ በማቲው ዋይትሄድና በጆን ኦርምሮድ፣ እንዲሁም በቤተ ክርስቲያኑ ቀባሪ በጆሴፍ ዶልቢ የታተመው የ1793 የሟቾች መዝገብ፣ የሚመረምረውን ማንኛውንም ምክንያታዊ ሰው ከሌሎች ጋር በተመጣጣኝ ቁጥር ጥቁሮችም እንደ ሞቱ ያሳምነዋል። በ1792 ከቀለማችን 67 ሰዎች ተቀብረው ነበር፤ በ1793 ግን ቁጥሩ 305 ደረሰ፤ በዚህም በእኛ መካከል የተደረገው ቀብር ከአራት እጥፍ በላይ ጨመረ። ይህስ በአብዛኛው ያለ አግባብ ስማቸው የጠፋው ጥቁሮች ያበረከቱት አገልግሎት ውጤት አልነበረምን?

ሕሙማኑን በሽታው እንዴት እንደሚያጠቃቸው እንዳየን ማወቅ ለአንባቢው ደስ የሚያሰኝ ይሆን ይሆናል። እነርሱን የመስማትና የማየት ዕድላችን እጅግ ሰፊ ነበር። ብርድ ብርድ ማለት፣ ራስ ምታት፣ የሆድ

መረበሽ፣ እንዲሁም የእጅና የእግር የጀርባም ሕመም ይይዛቸው ነበር። በአጠቃላይ በሽታው የሚጀምረው በዚህ መንገድ ነበር፤ ነገር ግን ሁሉም በተመሳሳይ ሁኔታ አልተያዙም። አንዳንዶቹ ከእነዚህ ምልክቶች በአንዳንዶቹ በጥቂቱ ብቻ የተያዙ ይመስሉ ነበር። አንድ ሰው በበሽታው መመታቱን ያረጋገጠልን የዓይኖቹ ቀለም ነበር። በአንዳንዶቹ ላይ ከሌሎቹ ይበልጥ በኃይል ተቆጣ። አንዳንዶቹ ለሰባትና ለአሥር ቀናት ተሰቃይተዋል፤ ከመሞታቸውም አንድ ቀን ወይም ጥቂት ሰዓታት በፊት የተሻላቸው መስለው ነበር፤ ሌሎቹ ደግሞ በአንድ፣ በሁለት ወይም በሦስት ቀናት ውስጥ ተቀጩ፤ ነገር ግን ሕመማቸው ተመሳሳይ ነበር። አንዳንዶቹ አእምሮአቸውን ስተው እብደት ሊያመጣው በሚችለው ቁጣ ሁሉ ተቆጡ፤ በብርቱ ንፍር ተይዘውም ሞቱ፤ ሌሎቹ ደግሞ እስከ መጨረሻው አእምሮአቸውን ይዘው ከመሞት ይልቅ እንቅልፍ የወሰዳቸው ይመስሉ ነበር። የመጀመሪያዎቹ ብርቱ ስሜት ያላቸው፣ የኋለኞቹ ደግሞ ገራም ጠባይ ያላቸው እንደ ነበሩ ከማስተዋል ልንቆጠብ አልቻልንም። ብዙዎች በአንድ ዓይነት የመንፈስ ጭንቀት ሞቱ፤ መሄድ አለብን ብለው ደመደሙ (ለመሞት የሚነገረው አነጋገር እንዲህ ነበርና)፤ ስለዚህም በአንድ ዓይነት የጸናና የቆረጠ የአእምሮ ሁኔታ ሄዱ።

ጤነኞች የሆኑ ሰዎች በሚታመሙበት ጊዜ እንድንከባከባቸውና ቀብራቸውንም እንድናስፈጽም ሲያመለክቱ ልባችን በፍርሃት ተሞላ። እንዲህ ያሉ ማመልከቻዎች ለእኛ ቀርበዋል። ብዙዎቹ የሚሞቱ እንጂ በሕይወት የማይኖሩ ያህል ያሰቡ ይመስሉ ነበር፤ አንዳንዶቹ ለሣጥናቸውና ለመቃብራቸው እንዲለኩ መሬት ላይ ተኝተዋል።

አንድ ጨዋ ሰው አንድ ምሽት መጥቶ በሚታመምበት ጊዜ ጥሩ አስታማሚ እንዲገኝለትና ቀብሩንም እንድንቆጣጠር ጠየቀን፤ ቀብሩ እንዴት እንዲፈጸም እንደሚፈልግም ዝርዝር መመሪያ ሰጠ። ሰውዬው በዚያን ጊዜ ፍጹም ጤነኛ ይመስል ስለ ነበር ነገሩ አስደናቂ መሰለ፤ ነገር ግን ከሁለት ወይም ከሦስት ቀናት በኋላ ልናየው ስንሄድ በቤቱ ውስጥ አንዲት ሴት ሞታ አገኘን፤ ሰውዬውም በጣም ተዳክሞ ስለ ነበር ለመዳኑ አንዳች ነገር መስጠት ከንቱ ሆነ — በዚያው ምሽት ሞተ። ይህን የምንጠቅሰው በሺዎች በሚቆጠሩ ሰዎች አእምሮ ላይ ያደረውን የሐዘንና የተስፋ መቁረጥ መንፈስ ለማሳየት ነው፤ ይህም የብዙዎችን ሁኔታ እንዳባባሰው እናምናለን፤ በደስታ የጸኑ ሌሎች ግን፣ አለዚያ ምናልባት ይሞቱ የነበሩ ሰዎች፣ ተነሡ።

የሟቾቹ ቁጥር ከፍተኛ ደረጃ ላይ በደረሰ ጊዜ በቂ እርዳታ ማግኘት የማይቻል ነበር፤ ስለዚህም ወዳጆቻቸውና ዘመዶቻቸው ጥለዋቸው የሄዱ ብዙዎች ማንም ሳያያቸውና ሳይረዳቸው ሞቱ። በልዩ ልዩ

ሁኔታዎች ውስጥ አግኝተናቸዋል — አንዳንዶቹ በደም ውስጥ የተነከሩ እስኪመስሉ ድረስ በደም ተበክለው መሬት ላይ ተኝተው፣ ለማሳረፍ ውኃ እንኳ የጠጡ የማይመስሉ ሆነው፤ ሌሎቹ ደክሟቸው መጥተው ለማረፍ የተኙ ይመስል ልብሳቸውን እንደ ለበሱ በአልጋ ላይ ተኝተው፤ አንዳንዶቹም ካገኘናቸው አቀማመጥ የተነሣ መሬት ላይ ወድቀው የሞቱ ይመስሉ ነበር።

በእርግጥ ሥራችን ከባድ ነበር፤ ቢሆንም በምሕረቱ ለመቀጠል ቻልን።

በብዙ አጋጣሚዎች አንድ ነገር አስተዋልን፦ የበሽታው ምልክት መጀመሪያ እንደ ታየ ደም እንድንቀዳ ስንጠራ፣ ሰውዬው ብዙ ጊዜ የደም ሥሩ እንደ ተከፈተ፣ ሂደቱም ገና ሳያልቅ ለውጥ ተሰምቶት ይሻለው ነበር፤ በዋና ዋና ሕመሞቹም እፎይታ እንዳገኘ ይናገር ነበር፤ እኛም በሌሎች ሁኔታዎች ከተለመደው ይበልጥ ደም ከእነርሱ መቅዳትን ልማድ አደረግን። እነዚህ በአብዛኛው ዳኑ፤ በበሽታው ከተያዙ በኋላ ብዙ ጊዜ ደም ሳያስቀዱ የቆዩት ግን በሂደቱ የተሰማቸውን ለውጥ እምብዛም አይናገሩም ነበር።

ለሕሙማን ጠቃሚ እንደ ሆንን በማመናችን ታላቅ እርካታ ይሰማናል፤ ይህን እንድናደርግ ስላስቻለንም ዶክተር ቤንጃሚን ራሽን በዚህ በይፋ እናመሰግናለን። ከስምንት መቶ የሚበልጡ ሰዎችን ደም ቀድተናል፤ ስለዚህም የአንድ ዶላር ተኩል ዋጋ ያህል እንኳ እንዳልተቀበልን እንገልጻለን። በዚህ የመከራ ጊዜ የቻለውን እርዳታ ለመስጠት፣ ታሞም ሆነ ደኅና ሆኖ ቤቱን ሌሊትና ቀን ክፍት አድርጎ ያቆየውን የዶክተሩን ቸርነት ለመምሰል ፈቃደኞች ነበርን።

ሙታንን በመቅበር ተጠምደን ሳለ ብዙ ልብ የሚነኩ አጋጣሚዎች ተከሰቱ። ልንቀብራቸው ተጠርተን ስንደርስ ብቻቸውን ያገኘናቸው ነበሩ፤ በሌሎች ቦታዎች ደግሞ ወላጅ ሞቶ፣ ከትናንሽ ንጹሐን ሕፃናት በቀር ማንም ሳይታይ አገኘን፤ አላዋቂነታቸውም ወላጃቸው እንደ ተኛ እንዲያስቡ አደረጋቸው፤ ከሁኔታቸውና ከኮልታፋ ንግግራቸው የተነሣ እጅግ ቆስለን ስሜታችን በጣም ተጎድቶ ስለ ነበር ከሥራችን ልንወጣ ተቃርበን ነበር፤ ነገር ግን ሌሎች ወደ ኋላ ሲሉ በማየታችን ቀጠልን።

ልብ የሚነካ አንድ አጋጣሚ — አንዲት ሴት ሞተች፤ እንድንቀብራት ተላክንላት። ወደ ቤቱ ገብተን ሣጥኑን ስናስገባ አንዲት ትንሽ ንጹሕ ውድ ልጅ «እማዬ ተኝታለች — አትቀስቅሷት!» ብላ ቀረበችን፤ ነገር ግን እናቷን ወደ ሣጥኑ ስናስገባት ባየች ጊዜ የልጅቱ ጭንቀት

እጅግ ታላቅ ከመሆኑ የተነሣ ሊያሸንፈን ተቃረበ። እናቷን ለምን በሣጥን ውስጥ እንደምናስገባ ስትጠይቀን ምን እንደምንመልስላት አላወቅንም፤ ነገር ግን ለአንድ ጎረቤት እንክብካቤ አደራ ሰጥተናት በከባድ ልብ ተለየናት። የወላጅን አስከሬን ልናነሣ በሄድንባቸው በሌሎች ቦታዎች ደግሞ ብቻቸውን የቀሩ የትናንሽ ልጆች ስብስብ አገኘን፤ ከእነርሱም አንዳንዶቹ ያሉበትን ሁኔታ በተወሰነ መጠን ሊያውቁ የሚችሉ ነበሩ፤ ለቅሷቸውና የትናንሾቹ ንጹሕ ግራ መጋባት የሰው ተፈጥሮ ሊሸከመው ከሚችለው በላይ ሊሆን ተቃርቦ ነበር። ወዴት እንደሚሄዱ ሳያውቁ የሚንከራተቱ ትናንሽ ልጆችን (ወላጆቻቸው የተቀጩባቸውን) አንሥተን ወደ ወላጅ አልባ ሕፃናት ማሳደጊያ ወሰድናቸው፤ በዚህ ጊዜ በሰዎች አእምሮ ላይ የሰፈነው ፍርሃት እጅግ የተስፋፋ ስለ ነበር አንዱ ጎረቤት ሌላውን ሲጠይቅ ማየት ብርቅ ነበር፤ ወዳጆችም በጎዳና ሲገናኙ እርስ በርሳቸው ይፈራሩ ነበር፤ በሽታው ወዳለበት ቦታ ገብቶ የነበረውን የተጨነቀ ወላጅ አልባ ልጅ ወደ ቤታቸው ማስገባታቸውማ ይቅርና። ይህ ጽንፍ በአንዳንድ አጋጣሚዎች የአረመኔነት መልክ የነበረው ይመስል ነበር። ግለሰቦች ለሰው ወገኖቻቸው ጠቃሚ ለመሆን በእጃቸው የነበሩትን፣ ነገር ግን በዘመኑ ሽብር ምክንያት የቀሩትን ብዙ ዕድሎች በቁጭት እናስታውሳለን።

አንድ ጥቁር ሰው በፈረስ በጎዳና ሲያልፍ፣ አንድ ሰው አንዲትን ሴት ከቤት ገፍቶ ሲያስወጣ አየ፤ ሴቲቱም ተንገዳግዳ በቦዩ ውስጥ በግንባሯ ወደቀች፤ ራሷንም መገልበጥ አልቻለችም። ጥቁሩ ሰው ሰክራለች ብሎ አሰበ፤ ነገር ግን ታፍና የመሞት አደጋ ላይ እንዳለች ባየ ጊዜ ከፈረሱ ወርዶ ሴቲቱን አነሣት፤ ፍጹም ያልሰከረች፣ ነገር ግን ራሷን መርዳት እስከማትችል ድረስ በበሽታው የተዳከመች ሆና አገኛት። የጣላት ያ ልበ ደንዳና ሰው በሩን ዘግቶ ትቷት ሄዶ ነበር። በዚያ ሁኔታ ውስጥ በጥቂት ደቂቃዎች ልትሞት ትችል ነበር። ይህን ሰማን፤ ወደ ቡሽ ሂልም ወሰድናት። ልንከተላቸው አርአያ ሊሆኑን የሚገባቸው ብዙ ነጮች ሰብዓዊነትን የሚያንቀጠቅጥ ድርጊት ፈጽመዋል። ማንም ጥቁር ሰው እንደማይፈጽመው የምንተማመንበትን አንድ የጭካኔ ድርጊት እናስታውሳለን፦ ሥርዓት ያላቸውና ጨዋ የሆኑ ሁለት ነጭ እኅትማማቾች በትኩሳቱ ታመው ነበር። ከእነርሱ አንዷ ወደ በሩ ለመምጣት እስክትችል ድረስ ተሻላት። አንድ ነጭ ጎረቤት አያትና በቁጣ ድምፅ እኅቷ ሞታለች ወይስ አልሞተችም ብሎ ጠየቃት። እርሷም «የለም» ብላ መለሰች፤ እርሱም እንዲህ አለ፦ «የተረገመች ትሁን! እስከ

ጠዋት ድረስ ካልሞተች እኔ እንድትሞት አደርጋታለሁ!» ምስኪኗ ሴት ከዚህ ጭራቅ ሰው በሰማችው እንዲህ ያለ ቃል ደንግጣ በትሕትና መለሰችለት፤ በዚህ ጊዜ አንድ ገንዳ ውኃ አንሥቶ በላይዋ ሊደፋባት ነበር፤ አንድ ጥቁር ሰው ባይከለክለው ኖሮ ይደፋባት ነበር። ከዚያም ሄዶ (ለምግብነት የተሰጧቸውን) ሁለት ዶሮዎች ከቆጣቸው አውጥቶ ወደ ክፍት ጠባብ መንገድ ወረወራቸው። ምኞቱ ተፈጸመለት — እንድትሞት ሊያደርጋት የፈለጋት ምስኪኗ ሴት በዚያው ሌሊት ሞተች።

አንድ ነጭ ሰው በቤቱ አጠገብ አስከሬን ይዘን ብናልፍ እንደሚተኩስብን ዛተብን። ከሦስት ቀን በኋላ እርሱን ቀበርነው።

መበለቶች በባሎቻቸው ሞት ምክንያት እያለቀሱና እጃቸውን እያሹ፣ በታላቅ ጭንቀትም ሆነው ወደ እኛ ሲመጡ ማየት አሳምሞናል፤ የሚረዳቸው ስለሌለ መጥተው ባሎቻቸውን ማስቀበር ግድ ሆነባቸው። ጎረቤቶቻቸው ሊረዷቸውም ሆነ ሊያጽናኗቸው ይፈሩ ነበር። እንዲህ ያለውን ወዳጅነት የጎደለው ጠባይ በሰው ተፈጥሮ ድካም ምክንያት እናደርገዋለን።

ሚስተር ኬሪ ምስጋና ቢያቀርብልንም፣ ሰዎች ከሞቱባቸው ቤቶች ከአንድ መቶ እስከ ሁለት መቶ የሚደርሱ አልጋዎችን ወሰዱ የሚል ወሬ ተሰራጭቶ አግኝተናል። እንዲህ ያሉትን ሆን ብለው ውሸት የሚያሰራጩ ሐሜተኞች የማይረቡ ቢሆኑም አደገኞች ናቸው፤ ማንም ሰው በእኛ ላይ ትንሽ እንኳ ጥርጣሬ ካለው እንዲህ ያለ አሰቃቂ ድርጊት የሚገባውን ቅጣት እንድንቀበል ሊያደርገን እንዲጥር እንመኛለን፤ በዚህም መንገድ ንጹሐኑ ከነቀፋ ነፃ ይሆናሉ፤ በደለኞቹም ይታወቃሉ።

በቅርቡ በእግዚአብሔር ፈቃድ በደረሰው አሳዛኝ መከራ ሕይወታቸውን አደጋ ላይ ለጣሉት ወገኖቻችን ይስማማል ብለን በምናስበው በሚከተለው ምሳሌያዊ አባባል እንደመድማለን፦

እግዚአብሔርንና ወታደርን ሰው ሁሉ ያከብራቸዋል
በጦርነት ጊዜ እንጂ ከዚያ በፊት አይደለም፤
ጦርነቱ አልቆ ሁሉ ነገር ሲስተካከል፣
እግዚአብሔር ይረሳል፤ ወታደሩም ይናቃል።