ቃየንና አቤል

«አቤል ከቃየል ይልቅ የሚበልጥን መሥዋዕት ለእግዚአብሔር በእምነት አቀረበ፥ በዚህም፥ እግዚአብሔር ስለ ስጦታው ሲመሰክር፥ እርሱ ጻድቅ እንደ ሆነ ተመሰከረለት፤ ሞቶም ሳለ በመሥዋዕቱ እስከ አሁን ይናገራል» (ዕብራውያን 11:4)።

የቃየንና የአቤል የመጀመሪያው ታሪክ በዘፍጥረት 4:1-8 ላይ ይገኛል።

በሰንበት ትምህርት ቤት የጥያቄና መልስ ውድድሮች ላይ ብዙ ጊዜ የሚቀርብ አንድ ጥያቄ አለ፦ «ለመጀመሪያ ጊዜ ደም ያፈሰሰው ሰው ማን ነው?» አዳም ለምግብ የሚሆን እንስሳ አላረደም ብሎ ለማመን የሚያሳምን ምክንያት የለም፤ ሆኖም ተመዝግቦ የምናገኘው የመጀመሪያው ደም መፍሰስ አቤል የበግ ጠቦትን ደም ያፈሰሰበት ነው። ተማሪዎች ግን ለመመለስ ካላቸው ጉጉት የተነሣ፣ የመጀመሪያው የወንድሙን ደም በነፍስ ግድያ ያፈሰሰው ቃየን ነው ብለው ብዙ ጊዜ ይመልሳሉ።

ቃየን ለአዳምና ለሔዋን የበኵር ልጅ ነበር። እናቱ እጅግ ተደሰተች። እግዚአብሔር ባታለላት እባብ ላይ ጦርነት ባወጀበት ቃሉ ተስፋ የሰጠው «ዘር» በእርግጥ እርሱ ነው ብላ አሰበች (ዘፍጥረት 3:15)። ስሙንም ቃየን ብላ ጠራችው — ትርጉሙ «ጦር» ማለት ነው — «ወንድ ልጅ ከእግዚአብሔር አገኘሁ» ብላ። ነገር ግን ልጁ እንደ ማንኛውም ሌላ ሕፃን ባሕርይ ሁሉ ይዞ ሲያድግ ብዙም ሳትቆይ ስሕተቷን ተረዳች፤ ምናልባትም እንደ ማንኛውም ልጅ ባለጌ ነበር!

ቀጥሎም ሌላ ወንድ ልጅ ተወለደ፤ እርሱንም አቤል ብላ ጠራችው — ትርጉሙ «ከንቱነት» ማለት ነው — ምክንያቱም ውጊያው እርስዋ እንዳሰበችው በቶሎ እንደማያበቃ ተረድታ ነበር። ያ ተስፋዋ ከንቱ ሆኖ ቀርቶ ነበር። ሌሎች «ዘሮች» እንደሚኖሩ ግልጽ ሆነ፤ ታዲያ ከእነርሱ መካከል የእባቡን ራስ የሚቀጠቅጠው የትኛው ይሆን?

ዓመታት አለፉ፤ በእነዚያ ዓመታት ከእግዚአብሔር ጋር ኅብረት አልነበረም፤ አምልኮም አልነበረም፤ በወላጆቹ ዘንድ ጥልቅ የበደለኛነት ስሜት፣ በሁለቱ ልጆች ዘንድ ደግሞ እያደገ የሚሄድ ጥያቄና ናፍቆት ብቻ ነበር። ከቅጥሩ ውጭ ብቻ የነበረውን የዚያን የመጀመሪያ ዘመን ሕይወታቸውን መገመት እችላለሁ፤ ስለ ገነቱና በደጁ ቆመው ይጠብቁት ስለ ነበሩት ኪሩቤል ወላጆቻቸውን ሲጠይቁ ይታዩኛል። አዳም ወይም ሔዋን በዚያ ቅጥር ውስጥ የሆነውን ነገር ለልጆቻቸው መንገር ችለው ይሆን ብዬ አስባለሁ — ሊያስታውሱት የሚወዱት ታሪክ አልነበረምና! ይሁን እንጂ ሕያው እግዚአብሔርን ይሁን ወይም በዓለም ልዩ ልዩ ሃይማኖቶች ከሚወከሉት እጅግ ብዙ አማልክት አንዱን፣ በሰው ውስጥ የማምለክ ፍላጎት ምንጊዜም ነበረ። ቃየንና አቤልም ከዚህ የተለዩ አይሆኑም ነበር።

ልጆቹ እያደጉ ሲሄዱ የተለያየ ዝንባሌ አዳበሩ። ቃየን መሬትን የሚያርስ ገበሬ ሆነ፤ ያማሩ አበቦችን፣ አትክልቶችን፣ ፍራፍሬዎችንና ቅመማ ቅመሞችን አበቀለ። ዕድሜውን ሁሉ በእርሻ ላይ የደከመውን አባቱን ተከተለ። ታናሹ ልጅ አቤል ግን እረኛ ሆነ፤ እንስሶቹ መልካም መሰማሪያ ሲፈልጉ ከእነርሱ ጋር ይዞር ነበር።

ለእግዚአብሔር ስጦታ ለማምጣት በመጀመሪያ ያሰበው ቃየን ነበር። ዓላማው ምን እንደ ነበረ አናውቅም፤ ነገር ግን ይህ ከልብ የመነጨ የምስጋና መባ እንጂ ከዚያ ያነሰ ነገር ነበር ብለን የምናምንበት ምክንያት የለም (የዕብራይስጡ ቋንቋም በእርግጥ ይህንኑ ያመለክታል)። ምናልባትም እግዚአብሔር ሞገስ አሳይቶት ወደ ገነቱ እንዲመለስ ይፈቅድለት ይሆናል የሚል ተስፋ ነበረው። ያጠበውን፣ ያወለወለውንና በጥንቃቄ ያዘጋጀውን የፍሬ መሶብ ወዴት ይውሰደው? ምናልባት ኪሩቤል ወደሚጠብቁት ደጅ ይሆናል። መሶቡ በልዩ ልዩ ቀለሞቹና መዓዛዎቹ እጅግ ያምር ነበር። ወንድሙ እየተመለከተ ሳለ መሶቡን በመልአኩ ፊት አኖረው።

ወንድሙ አቤልም ለእግዚአብሔር መባ አድርጎ ምን ማምጣት እንደሚችል አሰበ።

እግዚአብሔርን ደስ የማሰኘት ዕድል ካለ ከዚያ መቅረት አልፈለገም፤ ነገር ግን የሚያመጣው ያማረ የእርሻ ፍሬ አልነበረውም። እንዲያውም በግንባሩ ላብ ያገኘው ምንም ነገር አልነበረውም። ያለው ጥቂት ከብቶች፣ ፍየሎችና በጎች ብቻ ነበሩ።

በእምነት የሚበልጥ መሥዋዕት አቀረበ። ይህ ምን ማለት ነው?

«እምነት ከመስማት ነው መስማትም በእግዚአብሔር ቃል ነው» (ሮሜ 10:17) ብለን እናነባለን። እግዚአብሔር ለአቤል እንደ ተናገረው ግልጽ ነው። ኢየሱስ በሔርሞን ተራራ ላይ ለጴጥሮስ የተናገረው ቃል ያስታውሰኛል፤ ይህም በማቴዎስ 16:17 እንዲህ ተብሎ ተጽፎልናል፦ «… በሰማያት ያለው አባቴ እንጂ ሥጋና ደም ይህን አልገለጠልህምና ብፁዕ ነህ።»

የእግዚአብሔር ድምፅ የነጐድጓድ ድምፅ አልነበረም፤ በስሜት ሕዋሳትም የሚታወቅ ድምፅ አልነበረም፤ ነገር ግን በነፍስ ብቻ የሚሰማ፣ ብዙ ጊዜም የእርሱ ድምፅ መሆኑ ሳይታወቅ የሚያልፍ ውስጣዊ ድምፅ ነበር።

አቤልም ለውስጣዊው ድምፅ ምላሽ በመስጠት እንዲህ ብሎ ወሰነ፦ «የበግ ጠቦት አመጣለሁ። ትንሽ ጠቦት፣ የበኵር ልጅ። አርጄ አዘጋጀዋለሁ፤ ከስቡም ጋር አመጣዋለሁ።» ስለዚህ መባውን በደጁ ባለው መልአክ ፊት አቀረበ። እምነቱም ለውስጣዊው ድምፅ በመታዘዙ ተገለጠ።

ቀጣዩ እርምጃ የእግዚአብሔር ነው። ሁለቱንም ሰዎች ወደዚህ የመራቸው እርሱ ነው፤ ምክንያቱም እነርሱን — እኛንም — ስለ ጽድቅ ሕይወት አንዳንድ ወሳኝ መርሖች ሊያስተምር ይፈልጋል። «እግዚአብሔርም ወደ አቤልና ወደ መሥዋዕቱ ተመለከተ፤ ወደ ቃየንና ወደ መሥዋዕቱ ግን አልተመለከተም» (ዘፍጥረት 4:4)።

የመሰናከል አጥፊ ኃይል ሰዎቹ እንደ መባቸው ሁሉ አስፈላጊዎች ናቸው። እግዚአብሔር የሰውን ልብ ያውቃል፤ መገለጡንና ምሪቱን በአደራ ሊሰጠው የሚችለውንም ሰው ያውቃል።

እግዚአብሔር ሙሴን በስሙ (በባሕርዩ) እንደሚያውቀው፣ ስለዚህም ስሙንና (ባሕርዩንና) ክብሩን ለሙሴ እንደሚገልጥለት ነገረው (ዘጸአት 33:12-34:8)። ስምዖን ኢየሱስ መሲሕ መሆኑን ባወጀ ጊዜ፣ ጌታው ያ እውቀት ከእግዚአብሔር በመገለጥ እንደ መጣ ተገነዘበ። ስምዖን ብዙ ጊዜ ያለ ጊዜው የሚናገርና ትምህርቱም አነስተኛ የነበረ ቢሆንም ልቡ ቅን ነበር፤ ስለዚህ እግዚአብሔር መገለጥን ሰጠው።

ይህ ለባሕርዩ የተሰጠ ምስክርነት መሆኑን አውቆ ኢየሱስ ስሙን ጴጥሮስ ብሎ ለወጠው — ትርጉሙም «ዓለት» ማለት ነው። እግዚአብሔር ልባችንን እንዴት ያየዋል? እርሱን ደስ የሚያሰኝ ባሕርይ ያይብን ይሆን?

አንተን በምን ስም ይጠራህ ይሆን? ከክብሩ ከፊሉን ለራስህ እንደማትወስድ አውቆ ክብሩን ሊገልጥለት የሚችል ሰው ያይብህ ይሆን? ልቡ ንጹሕ የሆነ፣ ራሱን ሊገልጥለት የሚችል ሰው ያይብህ ይሆን (ማቴዎስ 5:8)? ንጹሕ ልብ በአንድ ነገር ላይ ብቻ ያተኮረ፣ በዓለም ነገሮች ፍቅር ያልተበረዘ ልብ ነው።

ቃየን መባውን ለእግዚአብሔር በማምጣቱ ምንም ስሕተት አልሠራም። እንዲያውም ስለ ድርጊቱ ሊመሰገን ይገባዋል፤ ይሁን እንጂ እግዚአብሔር በቃየን ውስጥ ወደ ኃጢአት የሚመራ የመሰናከል ዝንባሌ እንዳለ ያውቅ ነበር።

መሰናከል በራሱ ኃጢአት አይደለም። ኢየሱስ ፈሪሳውያንን፣ ጻፎችንና አንዳንድ ወዳጆቹን ሳይቀር አሰናክሏል፤ ነገር ግን ያለ ኃጢአት ነው። ይሁን እንጂ መሰናከል ሰይጣን አማኞችን ድላቸውን ለመዝረፍ እጅግ የሚጠቀምበት መሣሪያ ነው፤ በጦር ዕቃ ግምጃ ቤቱ ካለው ከማንኛውም ነገር ይልቅ ለቤተ ክርስቲያን መከፋፈል ምክንያት ሆኗል። የሚያሳዝነው፣ ስለ ተሰናከሉ ብቻ መንፈሳዊውን የጦር ሜዳ ትተው የሚሄዱ ሰዎች ቍጥር እየበዛ መሄዱ ነው። ሚስዮናውያን የአገልግሎት መስካቸውን፣ ፓስተሮችም መድረካቸውን የሚለቁበት ቀዳሚው ምክንያት የገንዘብ እጥረት፣ የጤና መታወክ፣ የቪዛ ወይም የቋንቋ ችግር ሳይሆን፣ እነርሱ ራሳቸው ወይም አብረዋቸው የሚሠሩ ሰዎች ስለ ተሰናከሉ ነው።

ሰዎች ተሰናክለው ያስከፈላቸውን ዋጋ የሚያሳዩ አምስት የመጽሐፍ ቅዱስ ምሳሌዎች በአጭሩ እነሆ።

1. በማቴዎስ 13:20-21 አንድ ሰው በቃሉ ምክንያት ይሰናከላል። ለምሳሌ ቃሉ ወደ ቍርጠኝነት የሚያደርገውን ጥሪ አይወዱትም፤ በዚህም ምክንያት መንፈሳዊ ፍሬ አልነበረም (ገላትያ 5:22-23)።

2. በማቴዎስ 13:53-58 መቀራረብ ንቀትን ይወልዳል፤ ተሰናከሉበት (ማቴዎስ 13:57)! በዚህም ምክንያት ከተፈጥሮ በላይ የሆነ አገልግሎት አልነበረም። ለጸሎት መልስ አልነበረም፤ መገለጥም አልነበረም።

3. በማቴዎስ 26:6-10 ደቀ መዛሙርቱ (በተለይም ይሁዳ) ተሰናከሉ (ዮሐንስ 12:4 እና ማቴዎስ 26:8)። በዚህም ምክንያት መተማመን አልነበረም፤ ይሁዳም ጌታውን አሳልፎ ሊሰጥ ወጣ (ማቴዎስ 26:14)።

4. በማቴዎስ 26:31-35 ደቀ መዛሙርቱ ነገሩ ስላልገባቸው ተሰናከሉ። በዚህም ምክንያት ምስክርነት አልነበረም።

«ዓለቱ» ጴጥሮስ በአንዲት ትንሽ ልጃገረድ ፊት ተፈረካከሰ።

5. በዮሐንስ 6:51-61 ደቀ መዛሙርቱ ኢየሱስ ወደ ቍርጠኝነት ባደረገው ጥሪ ተሰናከሉ። በዚህም ምክንያት ኅብረትም ሆነ አንድነት አልነበረም። «ከዚህም የተነሣ ከደቀ መዛሙርቱ ብዙዎች ወደ ኋላ ተመለሱ፤ ወደ ፊትም ከእርሱ ጋር አልሄዱም» (ዮሐንስ 6:66)።

ኢየሱስ የሚወዳቸውን እንደ ተገዳደራቸው ሁሉ እግዚአብሔርም ቃየንን ይገዳደረው ነበር። መጥምቁ ዮሐንስ ኢየሱስ በወኅኒ ሳለ ስላልጐበኘው በእርሱ ተሰናከለ፤ ማርያምም ኢየሱስ የአልዓዛርን ሞት ለመከላከል ፈጥኖ ስላልመጣ በእርሱ ተሰናከለች (ማቴዎስ 11:2-6 እና ዮሐንስ 11:1-35)። እንዲያውም ኢየሱስ ያለቀሰው፣ በመጨረሻ ከቢታንያ ውጭ ልታየው በመጣች ጊዜ በተናገረችበት መንገድ ምክንያት ነው ብዬ አስባለሁ። እኅቷ ማርታ የተናገረችውን ቃል ተናገረች፦ «ጌታ ሆይ፥ አንተ በዚህ ኖረህ ብትሆን ወንድሜ ባልሞተም ነበር» (ዮሐንስ 11:32)፤ ነገር ግን የኢየሱስ ምላሽ እጅግ የተለየ ነበር። በእርግጥ ለአልዓዛር ወይም ለተቀጠሩት አልቃሾች አላለቀሰም፤ በመጀመሪያው ጥሪያቸው ላለመምጣት ከወሰነበት ጊዜ ጀምሮ ሁኔታቸውን ያውቅ ነበርና። በጥቂት ደቂቃዎች ውስጥ ሁሉም በትንሣኤው ደስ እንደሚላቸውም ያውቅ ነበር።

ጌታ ስለ ራሳችን፣ ስለ ልባችን ሁኔታ አንድ ነገር ሊያስተምረን መሰናክሎች ወደ ሕይወታችን እንዲመጡ ይፈቅዳል።

መሰናከል ወደ ኃጢአት እንዲለወጥ ስንፈቅድ፣ እግዚአብሔር መገለጥንም ሆነ የእምነትን ምሪት የማይሰጠው ዓይነት ባሕርይ እንዳለን እንገልጣለን።

የደሙ የማስተስሪያ ኃይል ሁለተኛ፣ እግዚአብሔር ወደ አቤል መባ ተመለከተ፤ ወደ ቃየን መባ ግን አልተመለከተም። አንዳንዶች ይህ የሆነው ቃየን ወደ እግዚአብሔር ለመቅረብ የበግ ጠቦት ደም ማፍሰስ እንደሚገባው ማወቅ ስለ ነበረበት ነው ይላሉ፤ ግን ይህን እንዴት ሊያውቅ ይችል ነበር? ደግሞም በጎች አልነበሩትም — በጎቹ የአቤል ነበሩ። ይህ ዓይነቱ አስተሳሰብ ጋሪውን ከፈረሱ ፊት እንደ ማስቀደም ነው ብዬ አምናለሁ። እግዚአብሔር የአቤልን መባ የመረጠው ቀደም ሲል ያልታወቀውን ነገር እነርሱንም እኛንም ሊያስተምር ነው። ሰው ወደ እግዚአብሔር የሚቀርብበት ብቸኛው መንገድ በፈሰሰው የበግ ጠቦት ደም ነው። በቃየን መባ ምንም ስሕተት አልነበረም፤ ነገር ግን እግዚአብሔር የአቤልን መረጠ። እንዲያውም ከጊዜ በኋላ እግዚአብሔር ለሕዝቡ የበዓል ቀናት ልዩ ልዩ መባዎችን በደነገገ ጊዜ፣ የእርሻ ፍሬ እጅግ ተቀባይነት ያለው መባ ነበር (ዘሌዋውያን 6:14-23)።

በብሉይ ኪዳን ሁሉ እግዚአብሔር ፍጥረቱን ወደ ራሱ ኅብረት መልሶ ለማምጣት እጁን ሲዘረጋና ሲፈልግ እናነባለን። በፊቱ ልባቸው ንጹሕ የሆኑ ጥቂቶችን ብቻ ያገኛል፤ በመጨረሻም በጥፋት ውኃ ጊዜ ስምንት ሰዎች ካሉበት ከአንድ ቤተ ሰብ በቀር ሁሉንም ከምድር ገጽ ያጠፋል። ከጊዜ በኋላ ለራሱ የተለየ ሕዝብ ጠራ፤ ፈቃዱንም በአሥርቱ ትእዛዛት ገለጠላቸው። እነርሱም ያ ሕግ የሚጠይቀውን ጽድቅ መፈጸም እንደማይችሉ አሳዩ፤ ስለዚህ ኃጢአተኛነታቸውን እንዴት እንደሚያስተናግድ ገለጠላቸው።

ለማንኛውም ዓይነት ርኵሰት ደም መፍሰስ ነበረበት። ይህ በተለይ የሕዝቡና የአገሪቱ ኃጢአት ለሌላ ዓመት እንዲሸፈን በሚደረግበት በዚያ ታላቅ ዓመታዊ የማስተስሪያ ቀን እውነት ነበር። በታላቅ ሥርዓትና ሥነ ሥርዓት መካከል አንድ የበግ ጠቦት ይወሰድ ነበር። ጠቦቱ «ነውር የሌለበት»፣ የአንድ ዓመት ተባዕት መሆን ነበረበት። ደሙ በሳሕን ውስጥ ይፈስስና ሊቀ ካህናቱ በመገናኛው ድንኳን ወይም በቤተ መቅደሱ ወዳለው ወደ ቅድስተ ቅዱሳን ይዞት ይገባ ነበር፤ በዚያም በእግዚአብሔር ፊት ይቀርብ ነበር። ሕዝቡ ሁሉ እግዚአብሔር ይህን መሥዋዕት ለሌላ ዓመት ይቀበለው ይሆን ብሎ ትንፋሹን ውጦ ይጠብቅ ነበር። ሊቀ ካህናቱ ምንም ሳይደርስበት ወደ እነርሱ በተመለሰ ጊዜ ደስታቸው ታላቅ ይሆን ነበር። እግዚአብሔር እንደ ገና እንደ ሕዝቡ ሊቀበላቸው ወዶአል!

እነዚህ የብሉይ ኪዳን ሥርዓቶች በቀራንዮ መስቀል ላይ በእግዚአብሔር በግ በኢየሱስ ሞት ለተፈጸመው ነገር ጥላ ብቻ ነበሩ፤ ይሁን እንጂ እርሱ ደሙን ያፈሰሰው ኃጢአታችን ለሌላ ዓመት እንዲሸፈን አልነበረም። የፍጹሙ በግ ሞት ኃጢአታችንን ፈጽሞ ለማስወገድ ነበር — ምሥራቅ ከምዕራብ እንደሚርቅ ያህል አርቆ፣ ወደ ባሕር ጥልቅ (መዝሙር 103:12)። በቀራንዮ በተፈጸመው ሥራ ለሚታመኑ ከእንግዲህ ወዲህ ኵነኔ የለባቸውም፤ ይልቁንም ወደ እግዚአብሔር ሀልዎትና ኅብረት መግባት አላቸው። ገነት ተመልሳ ተገኝታለች!

የቃየን ምላሽ የቃየን ልብ ተገለጠ። እጅግ ተቈጣ፤ ፊቱም ጠቈረ። ጌታም ስለ ምን እንደ ተቈጣ ጠየቀው፤ አንድ የሚያስገርም ጥያቄም አቀረበለት፦ «መልካም ብታደርግ ተቀባይነት አታገኝምን? መልካም ባታደርግ ግን ኃጢአት በደጅ ታደባለች፤ ፍላጎቷም አንተን መቃወም ነው፤ አንተ ግን ልትገዛት ይገባሃል» (ዘፍጥረት 4:7)።

እንግዲህ ቃየን ገና ኃጢአት እንዳልሠራ ግልጽ ነው! ወደ እግዚአብሔር በቀረበበት መንገድም ሆነ በመባው ውስጥ ኃጢአት አልነበረም። የቃየን አመለካከት ስሕተት ነበር፤ መሰናከሉም ስሕተት ነበር፤ ነገር ግን የኃጢአት ፍሬ ገና አልመጣም ነበር።

የኃጢአትን ፈተና አሸንፎ መልካም ማድረግ ነበረበት፤ ነገር ግን ወደቀ። አቤል ተገደለ፤ ቃየንም ተባረረ፤ ቢሆንም የእግዚአብሔር የጥበቃ ምልክት በላዩ ነበረ።

በዚህ ታሪክ ላይ ሲያሰላስሉ፣ የአይሁድ ተንታኞች እግዚአብሔር ስላቀረበው ጥያቄ አንድ የሚያስገርም ግንዛቤ አላቸው። ይህን ስለ አሥራት የተነገረ የመጀመሪያ ፍንጭ አድርገው ይመለከቱታል! በእነርሱ አመለካከት የቃየን መባ ተቀባይነት ያላገኘው ፍሬውን «በትክክል ስላልከፈለ» ነው።

ዘፍጥረት 4:7ን «በትክክል ከፍለህ ቢሆን ኖሮ መባህ ተቀባይነት አያገኝም ነበርን?» ብለው ይተረጕሙታል።

ማጠቃለያ የቃየንንና የአቤልን ታሪክ ከእምነት አንጻር ሳነብ ጌታ የሚከተሉትን መርሖች ሲያስተምረን አያለሁ፦ 1. ወደ ቅዱሱ እግዚአብሔር መቅረብ የሚቻለው በፈሰሰው የበግ ጠቦት ደም ብቻ ነው፤ ጠቦቱም የሚመጣው የእግዚአብሔር በግ የኢየሱስ ፍጹም ምሳሌ ነው።

2. እግዚአብሔር የሰውን ልብ ያውቃል፤ ራሱንም የሚገልጠው ልባቸው ንጹሕ ለሆኑ ብቻ ነው።

3. እግዚአብሔር ልባችን ወደ ኃጢአት የማዘንበል አቅም እንዳለው ሊያስተምረን መሰናክሎች እንዲመጡ ይፈቅዳል።