የአሳታሚው መቅድም

ከአሳታሚው የቀረበ መቅድም

ጆን ባንየን በ1628 የመጸው ወራት በአንድ ወቅት በእንግሊዝ አገር በቤድፎርድ አቅራቢያ በምትገኘው በኤልስቶው ተወለደ፤ ቶማስና ማርጋሬት ባንየን ከወለዷቸው ከሦስት ልጆች የመጀመሪያው ነበረ። የደብሩ መዝገብ በኖቬምበር 30 ቀን 1628 እንደ ተጠመቀ ያመለክታል።

ባንየን የበዛ ጸጋ በተባለው መጽሐፉ ዘሩን «ዝቅተኛና ከቍጥር የማይገባ ትውልድ» ብሎ ይገልጸዋል። በተለይ የአባቱን ቤት እጅግ ይንቅ ነበር፤ ለእርሱ ያ ቤት «በምድሪቱ ካሉ ቤተ ሰቦች ሁሉ እጅግ የተዋረደና እጅግ የተናቀ ደረጃ ያለው» ነበር።

ሰር ዋልተር ስኮት ጆን ባንየን የጂፕሲ (የዘላን) ዘር ያለው ሰው ነው ብሎ ያስብ ነበር፤ ምክንያቱም አባቱ ድስትና መጥበሻ የሚጠግን ተዘዋዋሪ ድስት ጠጋኝ ነበርና። የታሪክ ምሁራን ግን ይህን ሙያ በመጠኑ እንደ «የመንደር አንጥረኛ» ሥራ አድርገው ይመለከቱታል። የባንየን ቤተ ሰብ ቤት አልባ አልነበሩም፤ የገበሬ ዘር ቢሆኑም የመሬት ባለቤቶች ነበሩ።

ባንየን በትምህርት ቤት የቆየው ለአጭር ጊዜ ብቻ ነበር፤ ብዙም ሳይቆይ አባቱን እየረዳ ሙያውን ራሱ ይማር ጀመር። አሥራ ስድስተኛ የልደት ቀኑ ላይ ባንየን የክሮምዌልን አዲሱ ሞዴል ሠራዊት ተቀላቀለ፤ ይህም ከፒዩሪታን እንቅስቃሴ ጋር አስተዋወቀው። ከዚህ የውትድርና ቆይታ በኋላ ድስት ጠጋኝ («የነሐስ ሠራተኛ») ሆኖ ተደላድሎ መኖር ጀመረ፤ በሀያ ዓመቱም አገባ።

በ1653 ባንየን በቤድፎርድ የነበረችውን የፒዩሪታን ነጻ ቤተ ክርስቲያን ተቀላቀለ፤ በ1657 ደግሞ «የሜዳ ሰባኪ» ሆኖ የመጀመሪያ አገልግሎቱን ተረከበ። በዚያን ጊዜ በመላው እንግሊዝ ለኖንኮንፎርሚስት (ከእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን ውጭ ለነበሩ) ጉባኤዎች የሚሰብኩ፣ አብዛኞቹ ብዙም ያልተማሩ፣ ቍጥራቸው እጅግ ብዙ የሆነ ሰዎች ነበሩ። ዳግማዊ ቻርልስ ወደ ዙፋኑ በተመለሰ ጊዜ እነዚህ ሰባኪዎች በጥርጣሬ ይታዩ ጀመር፤ ለእስራትም ተጋለጡ። ባንየን መስበኩን ለማቆም እምቢ በማለቱ በ1660 ተያዘ፤ ከአሥራ አንድ ዓመት በላይም በእስር ቆየ።

ለኃጢአተኞች አለቃ የበዛ ጸጋ የተባለው ይህ መጽሐፍ የተጻፈው በዚሁ እስራት ወቅት ሲሆን፣ ተዘዋዋሪ ድስት ጠጋኝ ሆኖ ሳለ ታዋቂ ሰባኪና ደራሲ የሆነው የባንየን መንፈሳዊ የሕይወት ታሪክ ነው። የአውግስጢኖስ ኑዛዜዎችና የቶማስ አ ኬምፒስ ክርስቶስን መምሰል የተባሉት መጻሕፍት ከሚመደቡበት ዘውግ የሚመደብ ነው። ስለ ባንየን የቀድሞ ሕይወት ዝርዝር ዘገባ አይደለም፤ ስለ ወጣትነቱ፣ ስለ ትምህርቱ፣ ስለ ውትድርና ልምዱና ስለ ጋብቻዎቹ የሚነግረን እጅግ ጥቂት ነውና።

የበዛ ጸጋ በ1666 የተጻፈ ሲሆን፣ ባንየን በእርግማን፣ በስድብና ሰንበትን በማርከስ ከተሞላ ርኩስ ሕይወት ተነሥቶ በክርስቶስ ኢየሱስ አዲስ ፍጥረት እስከ መሆን የተጓዘውን መንፈሳዊ ጉዞ ይተርካል። ስለ ባንየን ሕይወትና ሥራ የጻፉ አንዳንድ ተንታኞች ባንየን ስለ ቀድሞ ሕይወቱ ከሚገባው በላይ ራሱን አዋርዶ ጽፎአል የሚል አስተያየት አላቸው። የባንየንን ሥራዎች በሦስት ቅጾች ያጠናቀረው አርታኢ ጆርጅ ኦፎር እንዲህ ይላል፦

ባንየን ስለ ራሱ የሰጠው ዘገባ ከመለወጡ በፊት የነበረውን መጥፎ ምግባሩን በተመለከተ ቃል በቃል መረዳት ይገባዋል ወይስ ክፉ ልማዶቹን አጕልቶ በሚያሳይ መነጽር ራሱን እየተመለከተ ነው በሚለው ጥያቄ ላይ በምሁራን መካከል ታላቅ የአሳብ ልዩነት ተገልጦአል። ፍጹም ቅንነቱን ግን ማንም ሊጠራጠር አይችልም። መጥፎ ጠባዮቹንም የሚያስመሰግኑትን ጠባዮቹንም በግልጽ ይተርካል፤ ትረካውም የተጋነነ አይመስልም።

የበዛ ጸጋ በበደለኛነትና በተስፋ መቁረጥ ተጀምሮ «መጽናናት በሞላበት» ልብ፣ ስለ «የበዛ ጸጋ» በሚያመሰግን ልብ የሚደመደም የሕይወት ታሪክ ነው።

የበዛ ጸጋ የተባለውን መጽሐፍና የመንገደኛው ጉዞን ሁለቱንም ያነበቡ ሰዎች፣ የመንገደኛው ጉዞ በከፍተኛ መጠን በዚያ የሕይወት ታሪክ ውስጥ የተገለጠው ያው ሕይወት እንደ ሆነ ይገነዘባሉ፤ ልዩነቱ በቀጥታ ትረካ ፋንታ በምሳሌያዊ ታሪክ መቅረቡ ብቻ ነው። ጆርጅ ኦፎር ዶክተር ቺቨር የተባሉትን ሰው በጠቀሰ ጊዜ ይህንኑ ነጥብ ያነሣል፦

«የበዛ ጸጋ»ን ስታነብ በእያንዳንዱ እርምጃ፦ «የመንገደኛው ጉዞ»ን ወደፊት የሚጽፈው ሰው ይኸውና ለማለት ትዘጋጃለህ። ንድፉን አስቀድመህ አይተህ በአንድ ታላቅ ቀራጭ አጠገብ ቆመህ የመሮውን እያንዳንዱን እንቅስቃሴ እንደምትመለከት ያህል ነው፤ በእያንዳንዱ ምት የወደፊቱ ሥራ አዲስ የውበት ገጽታ ወለል ብሎ ይታያልና።

ኧርነስት ደብሊው ቤከን በቅርብ ጊዜ በወጣውና በአዳዲስ የታሪክ ጥናቶች ላይ በተመሠረተው የሕይወት ታሪኩ ውስጥ ይህንኑ ነጥብ ያነሣል፦

እርሱ [ባንየን] የበዛ ጸጋ በተባለው መጽሐፍ ውስጥ የመዘገባቸው ልምምዶች በመንገደኛው ጉዞ ገጸ ባሕርያት ውስጥ ይታያሉ፤ በሕይወት ታሪኩ ውስጥ የተተረከውን የእግዚአብሔርን አዳኝ ምሕረት ባይለማመድ ኖሮ ያን ታላቅ ምሳሌያዊ ታሪክ ሊጽፈው እንደማይችል ብዙም አያጠራጥርም። መጽሐፉ የማይሞት ሕያውነትና ዘላለማዊ ወጣትነት አለው፤ ተወዳዳሪ የሌለው የፒዩሪታን ልምምድ መዝገብ፣ እጅግ ዋጋ ያለውም መንፈሳዊ ማነቃቂያ ነው።

የበዛ ጸጋ ምን ያህል ትልቅ ቦታ እንዳለው ሂው ማርቲን እንዲህ ሲል ጠቅልሎታል፦

የበዛ ጸጋ እግዚአብሔር ከሰው ነፍስ ጋር ስላደረገው ግንኙነት ከተጻፉት ታላላቅ ታሪኮች አንዱ ነው — እንደ አውግስጢኖስ ኑዛዜዎች፣ እንደ ሎው ከልብ የቀረበ ጥሪ፣ እንደ ባክስተር የሕይወት ታሪክና ዌስሊ ስለ ገዛ መንፈሳዊ ምጡ እንደ ጻፈው ዘገባ ካሉ ውድ ሀብቶች ጎን በአንድ መደርደሪያ ላይ ሊቀመጥ የሚገባው ነው።