ምዕራፍ 2 · 3 ደቂቃ ንባብ · 4 ደቂቃ ማዳመጥ
ለአውሬዎች የተፈረደበት
ነገሩ እንዴት እንደ ጀመረ በትክክል አናውቅም። የአግናጥዮስ መያዝ ምንም ዘገባ አላስቀረም፤ ዛሬ ልናነበው የምንችል የፍርድ ሂደት መዝገብም ሆነ የክሶች ዝርዝር የለም። የምናውቀው ውጤቱን ነው፤ ምክንያቱም እርሱ ራሱ ይነግረናል፦ ተፈርዶበት ነበር፤ ሊሞትም ወደ ሮሜ እየተወሰደ ነበር። ለአውሬዎች ሊጣል ነበር።
ይህ የሆነው ከመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን መጨረሻ እስከ ሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ድረስ በገዛው በንጉሠ ነገሥቱ በትራጃን ዘመነ መንግሥት ነበር። ትውፊት የአግናጥዮስን ሞት በ108 ዓ.ም. ገደማ ያደርገዋል። ቀኑ እርግጠኛ እንዳልሆነ በቅንነት መናገር ይገባል — በእጃችን ያለው የመጀመሪያ እጅ ምንጭ ከሞላ ጎደል ደብዳቤዎቹ ብቻ ናቸው፤ ከእነርሱም መካከል የወሩን ቀን እንኳ የያዘው አንዱ ብቻ ነው፤ እርሱም ዓመት አልተጻፈበትም። አንዳንድ ምሁራን ከዚያ በኋላ የሆነ፣ እንዲያውም በአሥርተ ዓመታት ዘግይቶ ወደ ሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን የሚገባ ቀን ይሆናል ብለው ተከራክረዋል። ይህ መጽሐፍ የሚከተለው በትራጃን ዘመን በ108 ዓ.ም. ገደማ የሚለውን ትውፊታዊ አቈጣጠር ነው፤ አንባቢው ግን መሬቱ አንድ እርግጠኛ ቁጥር ከሚያስመስለው ይልቅ የላላ መሆኑን ሊያውቅ ይገባዋል።
ደብዳቤዎቹ ምን እንደ ሆኑና ምን እንዳልሆኑ
ይህን መጽሐፍ ጨርሶ እንዲቻል ያደረገውን እንግዳ እውነታ እዚህ እናገኛለን። ስለ አግናጥዮስ የምናውቀው ከሞላ ጎደል ሁሉ ከራሱ ከአግናጥዮስ የመጣ ነው። ወደ ሮሜ በመንገድ ላይ ሳለ የጻፋቸው ሰባቱ ደብዳቤዎች ስለ ሕይወቱ፣ ስለ አስተሳሰቡና ስለ ሞቱ ዋነኛ ምንጮች ናቸው። በኋላ የመጡ ጸሐፊዎች ጥቂት ይጨምራሉ — የሚያውቀው ፖሊካርፐስ፣ ከእርሱም በኋላ የመጡት ኢሬኔዎስ፣ ኦሪጀንና ዩሴቢየስ — ሕያው ድምፁ ግን የራሱ ነው፤ በሞት ፍርድ ሥር በተጻፉት በእነዚህ ጥቂት ገጾች ውስጥ ተጠብቆ የኖረ።
ከዘመናት ብዛት የተነሣ ሌሎች ደብዳቤዎች በስሙ ላይ ተለጥፈዋል፦ የእውነተኞቹ የተለጠጡና የተጨመረባቸው ረጃጅም ቅጂዎች፣ እንዲሁም ፈጽሞ ያልጻፋቸው በኋላ ዘመን የተፈበረኩ ጽሑፎች። ጥንቃቄ የተሞላበት ጥናት እውነተኛውን ከሐሰተኛው ለይቷል፤ የዘመናችን ምሁራንም በዚህ መጽሐፍ ውስጥ በሚከተሉት ሰባት እውነተኛ ደብዳቤዎች ላይ ተስማምተዋል። በእነዚህ ገጾች ውስጥ አግናጥዮስ ሲናገር በእርግጥ እርሱ ራሱ ነው።
ስለዚህ የመያዙን ሁኔታ እንደ አንድ ትዕይንት ልንተርከው አንችልም። በበሩ ላይ የቆሙት ወታደሮች፣ የዳኛው ቃል፣ በአደባባዩ የተሰበሰበው ሕዝብ በእጃችን የሉም። በኋላ ዘመን የተጻፈ ስለ ሰማዕትነቱ የሚናገር ድራማዊ ዘገባ አለ፤ ዝርዝሮቹ ግን እርግጠኛ አይደሉም፤ ብዙው ክፍሉም በኋላ በመጡ እጆች የተጨመረ ይመስላል፤ እኛም እንደ እውነታ አናስጌጠውም። ልንናገር የምንችለው በገዛ ጽሑፉ በኩል እንድናይ የሚፈቅድልንን ነው — ይህም፣ እንደምናየው፣ እጅግ ብዙ ነው።
ሮሜ ማለት የሆነ ፍርድ
የተፈረደበት ፍርድ በእርግጥ ምን እንደሚጠይቅ አስብ። ለአውሬዎች መጣል በሕዝብ ፊት የሚደረግ ትዕይንት ነበር፤ ታላላቆቹ ትዕይንቶች የሚደረጉትም በሮሜ ነበር። እንደ አግናጥዮስ ያለ የተፈረደበት የአውራጃ ሰው በሕዝቡ ፊት እንዲሞት ረጅሙን መንገድ አቋርጦ ወደ ዋና ከተማዪቱ ሊላክ ይችል ነበር። ስለዚህ ይህ በገዛ ከተማው በጸጥታ የተገደለ ሰው ታሪክ አይደለም። ቅጣቱ ጉዞ ነበር — በወታደራዊ ጥበቃ ሥር፣ ከሶርያ ተነሥቶ ትንሹን እስያ አቋርጦ ወደ ኢጣሊያና ወደ ትዕይንቱ ሜዳ የሚወስድ በመቶዎች የሚቈጠሩ ማይሎች የየብስ ጉዞ።
ይህ ጨካኝ ዝግጅት ነው፤ አግናጥዮስም ያውቀው ነበር። ሆኖም ለቤተ ክርስቲያን ደብዳቤዎቹን የሰጣት ይኸው ወደ ሞት የሚወስደው ረጅም መንገድ ነው። በአንጾኪያ ተገድሎ ቢሆን ኖሮ ከእጁ አንዳች ነገር ላይኖረን ይችል ነበር። ይልቁንም በመንገድ ላይ ሳምንታት ነበሩት፤ ከከተማ ወደ ከተማ እየቆመ፣ ሊያዩት የወጡትን ክርስቲያኖች እያገኘ፤ በእነዚያ የዕረፍት ጊዜያትም ጻፈ።
ከሁሉ የሚያስደንቀው ፍርዱን እንዴት እንደ ተረዳው ነው። ሳይወድ ወደ ፍጻሜው እንደሚጎተት፣ እንደሚቃወም ወይም ተስፋ እንደ ቆረጠ ሰው አልጻፈም። በፍርዱ ውስጥ እንግዳ ስጦታ እንዳገኘ ሰው ጻፈ። ሊሞት ወደ ሮሜ መወሰድ ለእርሱ ወደ ክርስቶስ መወሰድ ነበር። ሰንሰለቶቹ ለእርሱ እንደ ሽንፈት አልተሰሙትም። በሚቀጥሉት ምዕራፎች ስለ እነርሱ አስገራሚ ነገሮችን ሲናገር ትሰማለህ — ወዳጆቹ በመንገዱ መጨረሻ ያለውን እንዲነጥቁት እንደማይፈቅድ።
ይህ እምነት በገዛ ሰዓቱ የተፈጠረ የራሱ እምነት ነው፤ እኛም ለሁሉ ሰው የሚሆን ሕግ አድርገን ልናደላድለው አይገባም። ነገር ግን በመንገድ ላይ ለጻፈው ሁሉ ቁልፉ ይኸው ነው። አንድ ሰው በአውሬዎች ሊበላ ዓለምን አቋርጦ እየተወሰደ ነበር፤ እርሱም ደጋግሞ ተቀምጦ ስለ ፍርሃቱ ሳይሆን ስለ ቤተ ክርስቲያን አንድነት፣ ስለ ክርስቶስ እውነተኛነትና በፊቱ ስለ ተዘረጋው ተስፋ ደብዳቤዎችን ጻፈ። ቀጥለን የምንሄደው ወደ ሮሜ በሚወስደው መንገድ ላይ ነው።
ምዕራፍ 2 ተጠናቋል
ለአውሬዎች የተፈረደበት