አንጾኪያና እግዚአብሔርን ተሸካሚው

በመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን፣ በሶርያ በምትገኘው በታላቂቱ የአንጾኪያ ከተማ፣ ደብዳቤዎቹን እንግዳና ውብ በሆነ ስም የሚፈርም አንድ ሰው ይኖር ነበር። ስሙ አግናጥዮስ ነበር። ብዕሩን አንሥቶ ሲጽፍ ግን ራሱን በሌላ መንገድ ይገልጽ ነበር፦ ቴዎፎሮስ ተብሎ የሚጠራው አግናጥዮስ — እግዚአብሔርን ተሸካሚው፣ እግዚአብሔርን በውስጡ የሚሸከም ሰው። ስለ ራሱ የሚነግርህ የመጀመሪያው ነገር ይህ ነው፤ በመጨረሻም ስለ እርሱ ሊባል የሚችለው ከሁሉ የላቀ እውነት ይኸው ሊሆን ይችላል።

አንጾኪያ ትንሽ ስፍራ አልነበረችም። በሮማውያን ዓለም ከነበሩት እጅግ ታላላቅ ከተሞች አንዷ ነበረች፤ የግሪክ፣ የሶርያ፣ የአይሁድና የሮማውያን ሕይወት በተጨናነቁ መንገዶቿ ውስጥ የሚገናኝባት መስቀለኛ መንገድ ነበረች። የሐዋርያት ሥራ መጽሐፍ እንደሚመዘግበው፣ የኢየሱስ ተከታዮች መጀመሪያ ክርስቲያን የተባሉት በዚህች ከተማ ነበር። ስለዚህ አግናጥዮስ ያገለገላት ቤተ ክርስቲያን በዳር ያለች አዲስ ሙከራ አልነበረችም። ወንጌልን ከመጀመሪያዎቹ ቀናት ጀምሮ ባወቀች ከተማ ውስጥ፣ ከእምነቱ ታላላቅ ማዕከላት በአንዱ ላይ ቆማ ነበር፤ አንድ አድርጎ ሊይዛትም የሚችል እረኛ ያስፈልጋት ነበር።

ያ እረኛ አግናጥዮስ ነበር። እርሱ በአንጾኪያ ቤተ ክርስቲያን ከመጀመሪያዎቹ ኤጲስ ቆጶሳት አንዱ ነበር — በጥንቱ አቈጣጠር ኤዎድዮስ የተባለውን ኤጲስ ቆጶስ የተካ — በጉባኤው ላይ የበላይ ጠባቂና እረኛ ሆኖ የተሾመ ነበር። የተወለደበትን ዓመት አናውቅም። ወደ ዓለም የመጣው በመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ገደማ በሶርያ ነበር፤ ከዚህ የበለጠ ሊነግሩን የሚችሉ መዛግብትም ተጠብቀው አልደረሱንም። በእጃችን ያለው ግን ሰውየው ራሱ ነው — በሕይወቱ መጨረሻ አካባቢ በገዛ ቃሉ የተናገረው።

በሐዋርያት ዘመን ፍጻሜ ላይ የቆመ ሰው

አግናጥዮስን ለመረዳት በዘመን ውስጥ የት እንደ ቆመ መገንዘብ ይረዳል። እርሱ ከሐዋርያት ቀጥሎ የመጣው ትውልድ አባል ነበር። ከኢየሱስ ጋር የተመላለሱት ሰዎች ከምድር እያለፉ ነበር፤ አንዳንዶቹም ቀድመው አልፈው ነበር። የዓይን ምስክሮቹ ትዝታ ብቻ እየሆኑ ነበር። እነርሱ የተከሏት ቤተ ክርስቲያንም ያለ እነርሱ እንዴት እንደምትኖር መማር ነበረባት — መጀመሪያ እምነቱን የተናገሩት ድምፆች ዝም ካሉ በኋላ እምነቱን እንዴት ሙሉ አድርጋ እንደምትጠብቅ።

በረጅም ትውፊት መሠረት አግናጥዮስ የሐዋርያው የዮሐንስ ደቀ መዝሙር ነበር፤ ጴጥሮስም በአንጾኪያ ላይ እንዲሾም እጁ እንደ ነበረበት ይነገራል። እነዚህ ጥንታዊና የተወደዱ ታሪኮች ናቸው፤ የእውነት ቅንጣትም ሊኖራቸው ይችላል፤ ነገር ግን የተረጋገጡ እውነታዎች ሳይሆኑ ትውፊቶች ናቸው፤ እንዲህ ብሎ መጥራቱም ቅንነት ነው። እርግጠኛ የሆነው ነገር ቀላልና በቂ ነው፦ እርሱ የሐዋርያት ዘመን ኤጲስ ቆጶስ ነበር፤ የዘመኑን አየር ለመተንፈስ ያህል ለጅማሬው የቀረበ ነበር፤ እምነቱንም ወደ ከባድ ዘመን ተሸክሞ የማሻገር ኃላፊነት ተጥሎበት ነበር።

አግናጥዮስ ኢየሱስ በአንድ ወቅት በእቅፉ አንሥቶ በደቀ መዛሙርቱ መካከል ያቆመው ትንሹ ሕፃን ነበር የሚልም አፈ ታሪክ አለ። ውብ ሥዕል ነው፤ በኋላ የመጡ አንባቢዎችም ይወዱት ነበር — የታሪክ ምሁራን ግን አይቀበሉትም፤ እውነት አለመሆኑም ከሞላ ጎደል የተረጋገጠ ነው። እንደ ተፈጸመ አድርገን አናቀርበውም። እውነተኛው አግናጥዮስ እንዲህ ያለ ጌጥ አያስፈልገውም።

የስሙ ትርጉም

እንግዲህ ሊሸከመው ወደ መረጠው ወደዚያ ስም እንመለስ፦ ቴዎፎሮስ፣ እግዚአብሔርን ተሸካሚው። ይህ ትምክህት አልነበረም። ልታነባቸው በተዘጋጀሃቸው ደብዳቤዎች ውስጥ ክርስቶስ በእርሱ ውስጥ እንደሚኖር በግልጽና ያለ ምንም ግርግር ያመነ ሰው ታገኛለህ — ክርስቲያን እግዚአብሔር ሊኖርበት የመጣበት ስፍራ፣ ከራሱ የሚበልጥን ነገር የሚሸከም ዕቃ እንደ ሆነ ያመነ ሰው። አግናጥዮስ ይህን እንደ ትምህርት ብቻ አልያዘውም። በሥጋው ሊያረጋግጠው ተቃርቦ ነበር።

በጻፈው ነገር ሁሉ ላይ የሚያርፈው ጥላ ይህ ነውና። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ያሉት ደብዳቤዎች በሰላማዊቱ አንጾኪያ በጥናት ጠረጴዛ ላይ የተጻፉ አይደሉም። የተጻፉት በመንገድ ላይ፣ በጥበቃ ሥር፣ ሊሞት በግዛቲቱ አቋርጦ እየተወሰደ በነበረ ሰው ነው። በሕይወቱ የመጨረሻ ዓመታት በአንድ ወቅት — በንጉሠ ነገሥቱ በትራጃን ዘመነ መንግሥት አካባቢ — አግናጥዮስ ተያዘ፣ ተፈረደበት፣ ለአውሬዎችም እንዲጣል ወደ ሮሜ ተላከ።

ያንን መንገድ ከእርሱ ጋር ከመጓዛችን በፊት፣ እዚህ በአንጾኪያ ቆም ብለን እርሱን በሙላት ማየት ይገባናል፦ ከመጀመሪያዎቹ ታላላቅ አብያተ ክርስቲያናት የአንዷ ኤጲስ ቆጶስ፣ ከሐዋርያት ቀጥሎ የመጣው ትውልድ ሰው፣ ራሱን እግዚአብሔርን ተሸካሚ ብሎ የጠራና ቃሉንም በእውነት ያለው። ከዚህ በኋላ የሚመጣው ሁሉ ለዚህ ስም እንዴት እንደ ታመነ የሚያሳይ ታሪክ ነው።