Chương 17 · 33 phút đọc · 42 phút nghe
Di sản của Watchman Nee
Người Thầy Sống Lâu Hơn Sự Tự Do Của Mình
Watchman Nee qua đời năm 1972 mà không hề biết các trước tác của mình rồi sẽ vươn xa đến mức nào. Chức vụ công khai của ông đã chấm dứt hai mươi năm trước đó, vậy mà ảnh hưởng của ông vẫn đang bước vào những ngôn ngữ, hệ phái, quốc gia và thế hệ mới.
Sách của ông trở nên quen thuộc trong các gia đình Tin Lành, các chương trình đào tạo giáo sĩ, các nhóm thông công ân tứ, các vòng nhóm Anh Em, các hội thánh độc lập, và những cộng đồng gắn trực tiếp với phong trào Hội Thánh Địa Phương. Những độc giả biết rất ít về lịch sử Trung Hoa hiện đại vẫn bắt gặp những cụm từ như “Đấng Christ là sự sống”, “đời sống Cơ Đốc nhân bình thường”, “ngồi, bước đi, đứng vững”, “sự đập vỡ con người bề ngoài” và “sự giải phóng linh”.
Giới nghiên cứu gần đây nhấn mạnh sự đa dạng toàn cầu đáng kinh ngạc của cách người ta đón nhận ông. Các trước tác của Nee đã thu hút cả những độc giả chưa bao giờ chấp nhận giáo hội học của ông lẫn những tín hữu hầu như chỉ biết đến ông như một người dạy về đời sống tĩnh nguyện.
Hiếm có nhà lãnh đạo Cơ Đốc người Hoa nào của thế kỷ hai mươi có được một đời sống văn chương hậu thế trên khắp thế giới sánh được như vậy.
Một Tiếng Nói Trung Hoa Trong Cơ Đốc Giáo Toàn Cầu
Trong nhiều thế kỷ, dòng sách Cơ Đốc đổ vào Trung Hoa phần lớn đi từ Tây sang Đông. Nee trở thành một phần của sự đảo chiều. Một người thầy Trung Hoa, được các nguồn Tin Lành phương Tây nhào nặn sâu đậm nhưng viết từ kinh nghiệm của Hội Thánh Trung Hoa, đã được dịch ngược lại sang các ngôn ngữ phương Tây rồi được mang đi khắp thế giới.
Điều này có ý nghĩa lịch sử. Cơ Đốc giáo không phải là một tôn giáo phương Tây được xuất khẩu vĩnh viễn từ một trung tâm văn hóa duy nhất. Đức tin này khởi đầu ở Trung Đông, lan rộng khắp châu Phi, châu Á và châu Âu, và luôn luôn được chuyển dịch qua các nền văn hóa.
Ảnh hưởng quốc tế của Nee trở thành một dấu hiệu cho thấy thế giới Cơ Đốc hiện đại ngày càng đa tâm điểm.
Hội Thánh ở nước này nhận lãnh từ Hội Thánh ở nước khác.
Ngôn ngữ về Thân Thể của Phao-lô áp dụng trên bình diện toàn cầu: “Mắt không được nói với bàn tay rằng: Ta chẳng cần đến mầy” (1 Cô-rinh-tô 12:21).
Những Cơ Đốc nhân phương Tây từng nghĩ mình chủ yếu là người sai phái nay ngày càng khám phá ra những người thầy đến từ chính các hội thánh mà họ đã góp tay gây dựng.
Đời Sống Cơ Đốc Nhân Bình Thường — Một Tác Phẩm Kinh Điển Toàn Cầu
Trong tất cả các tác phẩm gắn với tên Nee, Đời Sống Cơ Đốc Nhân Bình Thường là cuốn được biết đến nhiều nhất. Phần giải nghĩa Rô-ma 5-8 của sách đã giải đáp một vấn đề mục vụ muôn thuở: những Cơ Đốc nhân hiểu sự tha thứ nhưng lại sống bằng nỗ lực tự thân đến kiệt sức.
Sức mạnh của cuốn sách một phần nằm ở sự rõ ràng. Biết, kể, dâng. Đấng Christ đã chết thay chúng ta; chúng ta đã chết với Đấng Christ. Hãy thôi cố gắng tự chế tạo điều Đức Chúa Trời đã hoàn tất. Hãy sống từ Đấng Christ đang ngự bên trong.
Độc giả thuộc những truyền thống thần học rất khác nhau đều có thể được ích mà không cần chấp nhận mọi yếu tố trong hệ thống rộng hơn của Nee.
Cũng nên thừa nhận những giới hạn của cuốn sách. Ngôn ngữ đắc thắng của sách có thể bị hiểu lầm như hứa hẹn một mức độ nên thánh không cần nỗ lực mà các phân đoạn Tân Ước nói về cuộc chiến liên tục không hề ủng hộ. Những độc giả dễ nghiêng về chủ nghĩa toàn hảo có thể biến “sự yên nghỉ” thành một tiêu chuẩn mới mà họ không sao đạt tới.
Cách đọc trưởng thành là kết hợp Rô-ma 6 với Ga-la-ti 5, 1 Giăng 1, và sự tăng trưởng suốt đời. Sự giải thoát khỏi quyền chủ trị của tội lỗi là có thật; nhu cầu tỉnh thức và ăn năn vẫn tiếp diễn.
Ngồi, Bước Đi, Đứng Vững
Ba động từ của Nee có lẽ là thành tựu giảng dạy đáng nhớ nhất của ông. Chúng tóm lược thư Ê-phê-sô theo một cách nắm bắt được trật tự trong tư tưởng của Phao-lô.
Ngồi: sự cứu rỗi bắt đầu trong ân điển và sự hiệp nhất với Đấng Christ.
Bước đi: ân điển sản sinh nếp sống được biến đổi.
Đứng vững: tín hữu chống cự điều ác từ chỗ đứng trong sự đắc thắng của Đấng Christ.
Khuôn khổ này vẫn còn giá trị chính vì nó canh giữ khỏi ba sự lệch lạc: phấn đấu mà không có ân điển, ân điển mà không có sự vâng phục, và chiến đấu mà không có sự tin chắc đặt nơi Đấng Christ.
Tính hữu dụng lâu bền của nó minh họa một ân tứ Nee có: ông có thể biến thần học phức tạp thành những hình ảnh thuộc linh dễ mang theo.
Đấng Christ Là Sự Sống
Di sản sâu xa nhất của Nee không phải là một cơ cấu hội thánh hay một mô hình tâm lý. Đó là sự khẳng định rằng chính Đấng Christ là nội dung của đời sống Cơ Đốc.
“Đấng Christ, là sự sống của anh em” (Cô-lô-se 3:4).
Sự nhấn mạnh này chống lại việc coi Cơ Đốc giáo chỉ là luân lý. Tín hữu không chỉ bắt chước Chúa Giê-xu từ xa; bởi Đức Thánh Linh, họ dự phần vào sự sống của Ngài.
Nó cũng chống lại chủ nghĩa tiêu dùng thuộc linh. Lời đáp cho mọi nhu cầu không phải là thêm một kỹ thuật nữa. Rốt cuộc, Đức Chúa Trời ban chính Con Ngài.
Phao-lô nói: “ấy là nhờ Ngài mà anh em ở trong Đức Chúa Jêsus Christ, là Đấng mà Đức Chúa Trời đã làm nên sự khôn ngoan, sự công bình, sự nên thánh, và sự cứu chuộc cho chúng ta” (1 Cô-rinh-tô 1:30).
Những trang mạnh mẽ nhất của Nee làm cho Đấng Christ lớn hơn và cái tôi nhỏ lại.
Đó là một di sản đáng gìn giữ.
Thập Tự Giá Và Sức Lực Thiên Nhiên
Sự dạy dỗ của Nee về thập tự giá thách thức những Cơ Đốc nhân có tài năng tự hỏi chức vụ đến từ đâu. Khả năng thiên nhiên không giống với quyền năng thuộc linh.
Hội Thánh hiện đại cần lời cảnh báo này. Các hệ thống lãnh đạo có thể nhận ra trí thông minh, sức lôi cuốn, kỹ năng truyền đạt, tầm nhìn chiến lược và năng lực khởi nghiệp, mà lại bỏ sót sự khiêm nhường, lòng dịu dàng, sự tiết độ và sự nương cậy Đức Chúa Trời.
Vương quốc của Chúa Giê-xu nhiều lần đảo ngược những thước đo hữu hình.
“Phước cho những kẻ có lòng khó khăn” (Ma-thi-ơ 5:3).
Một người lãnh đạo có thể xây dựng một chức vụ lớn trong khi bên trong vẫn chưa hề bị đập vỡ. Quy mô không chứng minh uy quyền thuộc linh.
Vì vậy, sứ điệp của Nee về con người bề ngoài rất thích đáng trong thời đại của thương hiệu cá nhân và nền tảng số. Tầm ảnh hưởng càng rộng, nhu cầu về thập tự giá càng lớn.
Mối Nguy Của Ngôn Ngữ Về Sự Tan Vỡ
Đồng thời, độc giả hiện đại phải khước từ những cách áp dụng “sự tan vỡ” mang tính lạm quyền.
Công việc làm cho khiêm nhường của Đức Chúa Trời không thể giao khoán cho những người lãnh đạo độc đoán. Một mục sư không có quyền làm nhục các thành viên để đập vỡ họ. Người phối ngẫu không được dùng ngôn ngữ thuộc linh để đòi người kia phải chịu phục sự bạo hành. Một cộng đồng không được gọi những câu hỏi là “sự phản nghịch” chỉ vì người lãnh đạo thấy chúng phiền phức.
Chúa Giê-xu phán về các nhà cầm quyền thế gian: “lấy quyền thế trị dân ... Song trong các ngươi không như vậy” (Mác 10:42-43).
Bất cứ sự phục hồi Nee nào trong thời nay cũng nên đặt câu ấy bên cạnh mọi sự dạy dỗ về uy quyền.
Nhìn Lại Linh, Hồn Và Thể
Nhân học tam phân của Nee vẫn là một trong những di sản gây tranh luận nhiều nhất của ông. Có độc giả thấy nó soi sáng và biến đổi đời mình. Người khác lại thấy nó quá cứng nhắc và chưa đủ đặt nền trên ngôn ngữ đa dạng của Kinh Thánh.
Các nghiên cứu học thuật gần đây đã làm nổi bật linh của con người giữ vị trí trung tâm thế nào trong thần học của Nee, và ông đã phát triển sự phân biệt ấy một cách sáng tạo vượt xa các tác giả Cơ Đốc trước đó ra sao.
Một sự đánh giá quân bình có thể khẳng định nhiều điểm sáng suốt mà không cần chấp nhận toàn bộ tấm bản đồ:
Con người có một chiều kích thuộc linh hướng về Đức Chúa Trời. Sự tái sinh là công việc của Đức Thánh Linh. Cảm xúc và trí tuệ thiên nhiên có thể bắt chước sự thuộc linh. Tín hữu cần sự phân biện. Toàn bộ con người phải được đặt dưới công việc thánh hóa của Đức Chúa Trời.
Đồng thời, Kinh Thánh không đòi hỏi chúng ta phải xếp loại mọi biến chuyển bên trong vào linh, hồn, hay thể. Tâm trí và cảm xúc không phải là kẻ thù của đời sống thuộc linh. Con người là một tạo vật thống nhất.
Phép thử là bông trái.
Khải Tượng Về Hội Thánh Địa Phương
Giáo hội học của Nee đã giúp hàng ngàn tín hữu Trung Hoa hình dung một đời sống hội thánh không còn lệ thuộc lâu dài vào giáo sĩ. Ông nhấn mạnh sự lãnh đạo tại chỗ, sự tự túc bản địa, chức vụ của các thành viên bình thường, Tiệc Thánh hằng tuần và một Thân Thể duy nhất của Đấng Christ.
Những nguyên tắc này góp phần hình thành một kiểu đời sống hội thánh đủ sức sống sót qua những biến động chính trị dữ dội.
Tuy vậy, nguyên tắc mỗi thành một hội thánh cũng tạo ra những khuynh hướng độc tôn. Một phong trào khước từ các hệ phái có thể trở thành một hệ phái chỉ không chịu nhận tên gọi ấy. Những lời tuyên bố đại diện cho “lập trường” duy nhất đúng đắn của Hội Thánh có thể hạ thấp những tín hữu chân thật ở bên ngoài phong trào.
Vì vậy, di sản giáo hội học tốt đẹp nhất của Nee rộng hơn một thể chế: tiếp nhận mọi người mà Đấng Christ tiếp nhận, trang bị mọi chi thể để thi hành chức năng, khước từ sự sùng bái cá nhân, tìm kiếm sự hiệp một hữu hình, và tôn Đấng Christ làm Đầu.
Witness Lee Và Các Hội Thánh Địa Phương
Witness Lee trở thành người tiếp nối có ảnh hưởng nhất đối với dòng chảy tổ chức và thần học của Nee bên ngoài Trung Hoa đại lục. Qua chức vụ tại Đài Loan và sau đó tại Hoa Kỳ, Lee đã phát triển một mạng lưới toàn cầu thường được gọi là các hội thánh địa phương.
Những người ủng hộ xem Lee là người trung tín tiếp nối và mở rộng khải tượng của Nee. Những người phê bình cho rằng nhiều điểm nhấn quan trọng đã trở nên tập quyền hoặc độc tôn hơn. Lịch sử này phức tạp và vượt ra ngoài phạm vi một cuốn tiểu sử xoay quanh Nee.
Điều quan trọng ở đây là di sản của Nee không chỉ dừng lại ở văn chương. Nó đã trở thành thiết chế và mang tính xuyên quốc gia.
Điều này có nghĩa là những đánh giá về Nee thường bị vướng vào các cuộc tranh cãi về sau liên quan đến những người theo ông. Sự công bằng lịch sử đòi hỏi phải phân biệt điều chính Nee dạy với những diễn biến xảy ra sau khi ông bị cầm tù.
Một người sáng lập ảnh hưởng đến những người kế thừa mà không kiểm soát được mọi điều họ trở thành về sau.
Câu Chuyện Về Hội Thánh Tại Gia Ở Trung Hoa
Người ta dễ bị cám dỗ vẽ một đường thẳng từ Nee đến sự tăng trưởng phi thường của các hội thánh không đăng ký tại Trung Hoa sau thời Mao. Sự thật thì đa dạng hơn. Cơ Đốc giáo tại gia ở Trung Hoa bao gồm nhiều truyền thống, nhiều người lãnh đạo, nhiều vùng miền và nhiều mạng lưới không thể quy về Bầy Nhỏ.
Dầu vậy, phong trào của Nee là một mạch quan trọng. Những buổi nhóm phi tập trung, sự lãnh đạo của tín hữu thường, tài chính bản địa, sự dạy dỗ được ghi nhớ thuộc lòng, và sự nhấn mạnh vào đời sống thuộc linh đã tỏ ra thích ứng được trong những hoàn cảnh mà cơ sở vật chất chính thức của hội thánh có thể bị đóng cửa.
Khi các tòa nhà biến mất, những tín hữu biết cách nhóm họp trong nhà vẫn là một hội thánh.
“Vì nơi nào có hai ba người nhân danh ta nhóm nhau lại, thì ta ở giữa họ” (Ma-thi-ơ 18:20).
Câu này không quy định thể chế hội thánh tại gia, nhưng bày tỏ sự hiện diện của Đấng Christ tự do, không lệ thuộc vào kiến trúc.
Những Cuốn Sách Biên Soạn Từ Chức Vụ Giảng Dạy Bằng Lời
Độc giả nên hiểu rằng nhiều cuốn sách tiếng Anh mang tên Nee được tập hợp từ các bài giảng, ghi chép hội nghị, tạp chí và những tuyển tập do người biên tập thực hiện về sau. Ông không nhất thiết đã viết mọi tập thành một cuốn sách theo hình thức độc giả ngày nay đang cầm trên tay.
Điều này quan trọng cho việc giải nghĩa. Một sứ điệp nói ra có thể dùng những tương phản kịch tính mà một tác giả có lẽ sẽ dè dặt hơn trong một chuyên luận có hệ thống. Các quyết định biên tập có thể ảnh hưởng đến nhan đề, cấu trúc và điểm nhấn.
Vì vậy, độc giả nghiêm túc nên so sánh sự dạy dỗ giữa các tác phẩm và tránh xây dựng những giáo lý lớn trên những câu đứng riêng lẻ.
Nguyên tắc này cũng là nguyên tắc chúng ta áp dụng cho bất kỳ người thầy có ảnh hưởng nào: văn mạch là điều quan trọng.
Những Cuộc Tranh Cãi Và Các Cáo Buộc Đạo Đức
Không một cuốn tiểu sử hiện đại có trách nhiệm nào có thể làm ngơ trước những cáo buộc nghiêm trọng nhắm vào Nee trong thập niên 1940 và 1950 liên quan đến cách hành xử trong kinh doanh và hành vi tình dục. Các nguồn tư liệu bất đồng gay gắt về mức độ nên chấp nhận bao nhiêu phần là sự thật.
Việc nhà nước Cộng sản sử dụng sự tố giác cưỡng ép và những phiên tòa trình diễn mang tính ý thức hệ khiến sự hoài nghi là cần thiết. Đồng thời, một số nguồn tiểu sử nằm ngoài những tường thuật chính thức của phong trào cho rằng có bằng chứng về hành vi sai trái tồn tại vượt ngoài những cáo buộc hoàn toàn bịa đặt của nhà nước.
Cuốn sách này đã chọn không tuyên bố sự chắc chắn ở những chỗ mà lịch sử chứng cứ vẫn còn bị tranh cãi.
Phản ứng của Cơ Đốc nhân không nên là sự tôn sùng anh hùng mang tính tự vệ. Nếu các cáo buộc là sai, thì lẽ thật chẳng cần phải che giấu. Nếu có điều nào là thật, thì ân điển không đòi hỏi sự chối bỏ.
Những anh hùng của Kinh Thánh không được tô vẽ. Nô-ê, Áp-ra-ham, Môi-se, Đa-vít, Phi-e-rơ và những người khác xuất hiện với những thất bại bị phơi bày. Việc Kinh Thánh sẵn lòng nói thật là một phần của sức mạnh đạo đức nơi Kinh Thánh.
Một di sản trưởng thành có thể đứng vững trước sự trung thực.
Uy Quyền: Điều Sáng Suốt Và Mối Nguy
Sự dạy dỗ của Nee về uy quyền thuộc linh có lẽ là giáo lý vừa đem lại lợi ích thực tiễn lớn nhất, vừa tiềm ẩn tác hại lớn nhất trong các giáo lý của ông.
Lợi ích là một sự sửa sai cần thiết cho chủ nghĩa cá nhân tự trị. Cơ Đốc nhân thuộc về cộng đồng, tôn trọng các trưởng lão, nhận sự sửa dạy, phối hợp với người khác, và học sự thuận phục.
Mối nguy là chủ nghĩa độc đoán.
Bất cứ giáo lý nào khuyến khích tín hữu đối xử với chỉ thị của người lãnh đạo như thể tương đương với tiếng phán của Đức Chúa Trời đều tạo ra điều kiện cho sự lạm dụng.
Những hàng rào bảo vệ của Kinh Thánh rất rõ ràng:
Người lãnh đạo không được lấy quyền thế mà cai trị bầy chiên. Trưởng lão có thể bị quở trách. Sự dạy dỗ của các sứ đồ có thể được đem đối chiếu với Kinh Thánh. Khi mệnh lệnh xung đột, tín hữu phải vâng lời Đức Chúa Trời hơn là vâng lời người ta. Chỉ một mình Đấng Christ làm chủ lương tâm.
Uy quyền thuộc linh là có thật, nhưng đó là uy quyền đã chịu đóng đinh.
Tính Độc Đáo Thần Học Và Sự Vay Mượn
Nee đọc rộng và hấp thụ tư tưởng từ nhóm Anh Em, phong trào Keswick, phong trào Thánh khiết, các tác giả về đời sống tĩnh nguyện, các tác giả theo thuyết tiền thiên hy niên và nhiều người khác. Các học giả đã truy ra những điểm tương đồng giữa tác phẩm của ông và tác phẩm của các tác giả phương Tây.
Điều này không nên gây vấp phạm, cũng không nên bị làm ngơ. Lịch sử thần học đầy dẫy sự vay mượn, chuyển dịch, tổng hợp và thích nghi. Augustine đọc các bậc tiền bối. Các nhà Cải Chánh đọc Augustine. Wesley biên tập và tái bản tác phẩm của người khác. Cơ Đốc giáo truyền giáo đặc biệt mang tính xuyên quốc gia.
Câu hỏi đạo đức là việc ghi nhận nguồn; câu hỏi lịch sử là sự sáng tạo.
Tầm quan trọng của Nee không nằm nhiều ở chỗ phát minh ra mọi thành tố, mà ở chỗ ông kết hợp, đẩy mạnh, chuyển dịch và áp dụng các tư tưởng ấy trong Cơ Đốc giáo Trung Hoa theo những cách đã tạo nên một thế giới thần học bền vững.
Ông là một nhà tổng hợp có sức mạnh khác thường.
Những Điều Nee Đã Thấy Rõ
Có nhiều xác tín đáng được biết ơn lâu dài.
Ông thấy rằng Cơ Đốc giáo là Đấng Christ, chứ không chỉ là giáo lý về Đấng Christ.
Ông thấy rằng ân điển đi trước nỗ lực.
Ông thấy rằng sự hiệp nhất với Đấng Christ biến đổi sự nên thánh.
Ông thấy rằng Hội Thánh là một Thân Thể chứ không phải một khán giả.
Ông thấy rằng các tín hữu bình thường là thầy tế lễ và người phục vụ.
Ông thấy rằng Cơ Đốc giáo du nhập phải trở nên bản địa mà không đánh mất sự hiệp một phổ quát.
Ông thấy rằng tài năng thiên nhiên không thể thay thế Đức Thánh Linh.
Ông thấy rằng thập tự giá áp dụng cho người đầy tớ cũng như cho tội nhân.
Ông thấy rằng sự chịu khổ không đặt một tín hữu ra ngoài mục đích của Đức Chúa Trời.
Những điều sáng suốt này giải thích vì sao độc giả cứ tiếp tục quay về với ông.
Những Chỗ Nee Cần Được Điều Chỉnh
Sự ngưỡng mộ cũng đòi hỏi sự phân biện.
Những phân biệt giữa linh và hồn của ông có thể vượt quá độ chính xác của Kinh Thánh.
Nguyên tắc hội thánh địa phương của ông có thể trở nên độc tôn.
Sự dạy dỗ của ông về uy quyền có thể bị áp dụng theo những cách thứ bậc nguy hiểm.
Ngôn ngữ đắc thắng của ông có thể bị hiểu lầm như xem nhẹ cuộc tranh chiến liên tục với tội lỗi.
Việc ông nương dựa vào trực giác thuộc linh bên trong cần được bổ sung bằng sự nhấn mạnh mạnh mẽ hơn vào sự phân biện trong cộng đồng, sự phức tạp của tâm lý con người, và những phương tiện thông thường của sự khôn ngoan.
Lối lãnh đạo xoay quanh người sáng lập một cách mạnh mẽ trong phong trào của ông đặt ra câu hỏi liệu thực hành của phong trào có luôn tương xứng với giáo lý về một Thân Thể duy nhất dưới quyền Đấng Christ hay không.
Nói những điều này không phải là hạ thấp ông. Đó là đọc ông theo cách ông muốn Kinh Thánh được đọc: một cách nghiêm túc.
Nee Và Kinh Thánh
Đời sống Nee được xây dựng quanh Kinh Thánh. Ông học thuộc lòng, nghiên cứu, đối chiếu, giảng dạy và xuất bản những tài liệu lấy Kinh Thánh làm trung tâm. Ông tin rằng Đức Thánh Linh làm cho Lời trở nên sống động đối với tín hữu.
Vì vậy, sự tôn trọng cao nhất độc giả có thể dành cho ông là đặt sách của ông dưới Kinh Thánh.
Những người Bê-rê “đều sẵn lòng chịu lấy đạo, ngày nào cũng tra xem Kinh thánh, để xét lời giảng có thật chăng” (Công Vụ Các Sứ Đồ 17:11).
Thái độ ấy kết hợp sự cởi mở với sự thử nghiệm.
Hãy đọc Nee với lòng sẵn sàng. Hãy xem xét bằng Kinh Thánh. Hãy giữ lấy điều tốt.
Hình Ảnh Người Canh Gác
Cái tên Nee tự chọn, Tuosheng, gợi lên tiếng mõ của người canh đêm gọi những kẻ đang ngủ thức dậy. Tên tiếng Anh Watchman — “người canh gác” — nắm bắt cùng một sứ mạng ấy.
Hình ảnh ấy rồi trở nên phù hợp với chức vụ của ông. Ông kêu gọi Cơ Đốc nhân thức tỉnh khỏi thứ tôn giáo vay mượn, nỗ lực tự thân, niềm kiêu hãnh hệ phái, sức lực thiên nhiên và sự thụ động thuộc linh.
Người canh gác của Ê-xê-chi-ên đứng cảnh giác trước hiểm họa. Phao-lô nói: “Ngươi đương ngủ, hãy thức, hãy vùng dậy từ trong đám người chết, thì Đấng Christ sẽ chiếu sáng ngươi” (Ê-phê-sô 5:14).
Tiếng nói của Nee có thể nghiêm khắc, vì người canh gác không thì thầm khi cả thành đang ngủ.
Thế nhưng sứ điệp tối hậu không phải là lời báo động. Đó là Đấng Christ.
Sự Đơn Sơ Sau Cùng
Vào cuối một cuộc đời phức tạp, lời tuyên bố sau cùng được cho là tìm thấy dưới gối của Nee xoay quanh lời xưng nhận Cơ Đốc đơn sơ nhất: Chúa Giê-xu Christ là Con Đức Chúa Trời; Ngài đã chết vì tội nhân; Ngài đã sống lại; Nee chết trong niềm tin nơi Ngài.
Sự đơn sơ này giúp chúng ta sắp xếp thứ bậc của di sản.
Linh, hồn và thể là thứ yếu.
Tính địa phương là thứ yếu.
Việc quản trị hội thánh là thứ yếu.
Các lược đồ tiên tri là thứ yếu.
Ngay cả ngôn ngữ về sự tan vỡ cũng là thứ yếu.
Đấng Christ là trung tâm.
Phao-lô nói: “tôi đã đoán định rằng ở giữa anh em, tôi chẳng biết sự gì khác ngoài Đức Chúa Jêsus Christ, và Đức Chúa Jêsus Christ bị đóng đinh trên cây thập tự” (1 Cô-rinh-tô 2:2).
Một Cuộc Đời Để Học Hỏi, Không Phải Để Bắt Chước Máy Móc
Tiểu sử dễ cám dỗ người đọc bắt chước. Nhưng Đức Chúa Trời không cần thêm một Watchman Nee nữa. Sự kêu gọi riêng của ông thuộc về Trung Hoa thế kỷ hai mươi.
Câu hỏi đúng không phải là: Làm sao tôi có thể tái tạo chức vụ của ông? Mà là: Cuộc đời ông soi sáng những hình thức trung tín nào cho sự kêu gọi của riêng tôi?
Có lẽ đó là sự nương cậy Đấng Christ sâu xa hơn.
Có lẽ đó là lòng can đảm để chất vấn những cơ cấu hội thánh được thừa hưởng.
Có lẽ đó là lòng sẵn sàng phục vụ mà không được ghi nhận.
Có lẽ đó là học cách đón nhận sự sửa dạy.
Có lẽ đó là khước từ nỗ lực tự thân trong sự nên thánh.
Có lẽ đó là khám phá chỗ đứng của mình trong Thân Thể.
Có lẽ đó là đứng vững khi sự vâng phục trở nên đắt giá.
Lời Không Bị Trói Buộc
Cuộc đời Nee kết thúc sau những bức tường nhà tù, nhưng sự dạy dỗ của ông đã vượt qua chúng.
Rốt cuộc, đây không phải là một chiến thắng của ngành xuất bản. Đó là một lời chứng cho một khuôn mẫu lặp đi lặp lại trong lịch sử Cơ Đốc: nhà cầm quyền có thể giam giữ những người làm chứng, nhưng họ không dễ gì giam giữ được lời chứng.
Câu của Phao-lô vẫn còn thích hợp: “đạo của Đức Chúa Trời không hề bị trói” (2 Ti-mô-thê 2:9).
Những cuốn sách đã tồn tại. Các hội thánh đã tồn tại trong những hình thức đổi thay. Những câu hỏi đã tồn tại. Phúc Âm đã tồn tại.
Đấng Christ, Thước Đo Chân Thật
Phán xét sau cùng về Watchman Nee nên được đưa ra như thế nào?
Không phải như một sự phong thánh.
Cũng không phải như một sự gạt bỏ.
Ông là một nhà lãnh đạo Cơ Đốc người Hoa đầy ân tứ, phức tạp, gây tranh cãi và có ảnh hưởng sâu rộng, người có những hiểu biết thuộc linh đã giúp ích cho hàng triệu người, và phong trào cùng sự dạy dỗ của ông cũng chứa đựng những căng thẳng đòi hỏi phải được thử nghiệm cẩn thận.
Cuộc đời ông nhắc nhở Hội Thánh rằng Đức Chúa Trời dùng những chậu bằng đất.
Lẽ thật ấy bảo vệ chúng ta khỏi hai sai lầm. Chúng ta không cần giả vờ rằng chiếc chậu không tì vết thì mới quý trọng được điều Đức Chúa Trời ban qua nó. Nhưng cũng đừng để chiếc chậu trở nên cuốn hút đến nỗi chúng ta quên mất của quý.
“Nhưng chúng tôi đựng của quí nầy trong chậu bằng đất, hầu cho tỏ quyền phép lớn dường ấy là bởi Đức Chúa Trời mà ra, chớ chẳng phải bởi chúng tôi” (2 Cô-rinh-tô 4:7).
Nee đã rao giảng câu ấy bằng lời nói. Cuộc đời ông, với tất cả sự rực rỡ, xung đột, khổ nạn, im lặng và những câu hỏi còn bỏ ngỏ, đã rao giảng câu ấy thêm một lần nữa.
Lời sau cùng không thuộc về người canh gác, mà thuộc về Chúa, Đấng mà vì Ngài ông đã canh gác.
“Đức Chúa Jêsus Christ hôm qua, ngày nay, và cho đến đời đời không hề thay đổi” (Hê-bơ-rơ 13:8).
Di Sản Của Một Phong Trào So Với Di Sản Của Một Con Người
Di sản của Nee tồn tại dưới nhiều hình thức chồng lấn nhau. Có Bầy Nhỏ trong lịch sử tại Trung Hoa. Có những mạng lưới hội thánh địa phương về sau chịu ảnh hưởng của Witness Lee. Có những độc giả độc lập tiếp nhận sự dạy dỗ về đời sống tĩnh nguyện của Nee nhưng khước từ thể chế hội thánh của ông. Có những học giả nghiên cứu ông như một nhân vật trong Cơ Đốc giáo toàn cầu. Có những tín hữu Trung Hoa bị bắt bớ nhớ đến ông trước hết như một tù nhân vì đức tin.
Không nên gộp chung những di sản này làm một.
Một lời phê bình nhắm vào một tổ chức về sau không tự động là lời phê bình nhắm vào Nee, dầu những người sáng lập có định hình “ADN” của thiết chế. Một độc giả tĩnh nguyện trích dẫn Ngồi, Bước Đi, Đứng Vững không vì thế mà tán thành mọi thực hành về sau của các hội thánh địa phương.
Sự chính xác lịch sử khiến cho sự phê bình công bằng trở nên khả thi.
Đọc Nee Sau Thời Đại Của Các Mục Sư Ngôi Sao
Hội Thánh thế kỷ hai mươi mốt đã chứng kiến sự sụp đổ lặp đi lặp lại của những nhà lãnh đạo Cơ Đốc nổi tiếng. Vì vậy, cuộc đời Nee mời gọi một mối quan hệ trưởng thành hơn với những người thầy có ân tứ.
Hãy nhận lãnh ân tứ mà không buông bỏ sự phân biện.
Hãy học hỏi mà không thần tượng hóa.
Hãy xây dựng những hệ thống không lệ thuộc vào một cá nhân.
Hãy nói thật về sự thất bại.
Hãy nhớ rằng Phúc Âm đã vượt qua sự chối Chúa của Phi-e-rơ và tội lỗi của Đa-vít, vì Phúc Âm thuộc về Đức Chúa Trời.
“chớ ai khoe mình về loài người” (1 Cô-rinh-tô 3:21).
Câu ấy có lẽ là cách lành mạnh nhất để tôn vinh Watchman Nee.
Lời Mời Gọi Lâu Bền
Sau mọi sự đánh giá, Nee vẫn thúc giục một lời mời gọi đơn sơ: hãy thôi cố gắng làm cho Cơ Đốc giáo vận hành từ cái tôi.
Hãy trở về với Đấng Christ.
Hãy ở trong Ngài.
Hãy nhận lãnh điều Ngài đã làm.
Hãy dâng chính mình cho Đức Chúa Trời.
Hãy bước đi theo Đức Thánh Linh.
Hãy yêu mến Thân Thể.
Hãy chấp nhận thập tự giá.
Hãy đứng vững khi điều ác chống cự.
Hãy tin cậy sự phục sinh khi những kết quả hữu hình thất bại.
“Hãy cứ ở trong ta, thì ta sẽ ở trong các ngươi” (Giăng 15:4).
Nếu sách của Nee dẫn độc giả đến đó, chúng đã phục vụ mục đích tốt đẹp nhất của mình.
Hội Thánh Thế Kỷ Hai Mươi Mốt Nên Nhận Lãnh Điều Gì Từ Watchman Nee?
Những cách dễ dãi nhất để đọc một Cơ Đốc nhân có ảnh hưởng đều sai cả. Một là phong thánh: mọi điều sáng suốt đều trở thành có thẩm quyền vì người thầy đã chịu khổ và đã kết quả. Hai là gạt bỏ: một sai lầm thần học, một cáo buộc còn tranh cãi, hay một diễn biến không lành mạnh về sau trở thành lý do để phớt lờ mọi thứ. Nee không đáng bị đối xử theo cách nào trong hai cách ấy.
Tân Ước đưa ra một nguyên tắc tốt hơn: “hãy xem xét mọi việc, điều chi lành thì giữ lấy” (1 Tê-sa-lô-ni-ca 5:21). Thử nghiệm và giữ lấy luôn đi đôi với nhau.
Vậy thì điều gì đáng giữ lấy?
Thứ nhất, Đấng Christ không chỉ là khởi điểm của Cơ Đốc giáo mà còn là nội dung liên tục của nó. Việc Nee nhiều lần quay về với “Đấng Christ là sự sống chúng ta” vẫn là một sự sửa sai cần thiết cho chủ nghĩa đạo đức. Các hội thánh có thể giảng ân điển cho sự hoán cải rồi lại huấn luyện tín hữu sống bằng sự tự cải thiện đầy lo âu. Nee hướng sự nên thánh trở về với sự hiệp nhất với Đấng Christ.
Thứ hai, công việc đã hoàn tất của Đấng Christ đi trước nỗ lực của Cơ Đốc nhân. Trật tự ngồi, bước đi, đứng vững vẫn là điều khôn ngoan về mặt mục vụ. Danh tính được nhận lãnh trong ân điển sản sinh sự vâng phục và trang bị cho sự chống cự. Khi trật tự ấy bị đảo ngược, tín hữu bước đi để giành lấy một chỗ ngồi và chiến đấu để thiết lập một chiến thắng mà Đấng Christ đã giành được rồi.
Thứ ba, tài năng thiên nhiên không giống với sự hữu dụng thuộc linh. Hội Thánh đương thời thường rất giỏi nhận ra tài truyền đạt, năng lượng khởi nghiệp, trí thông minh, sức lôi cuốn và tầm ảnh hưởng văn hóa. Nee hỏi rằng thập tự giá đã xử lý nhu cầu muốn sở hữu và phô bày những ân tứ ấy nơi người làm công chưa. Phẩm cách không thể bị thay thế bằng quy mô.
Thứ tư, Hội Thánh là Thân Thể của Đấng Christ chứ không phải một khán giả hay một thương hiệu. Thể chế hội thánh địa phương riêng biệt của Nee vẫn còn có thể bàn cãi, nhưng sự phản kháng của ông trước sự chia rẽ giữa vòng Cơ Đốc nhân và chức vụ kiểu khán giả đáng được lưu tâm nghiêm túc. Những người lãnh đạo phải trang bị cho các thánh đồ. Mỗi tín hữu đều có một chỗ trong Thân Thể.
Thứ năm, đức tin có nghĩa là sự nương cậy Đức Chúa Trời cách thực tế. Điều này không loại bỏ kế hoạch, ngân sách, y khoa, chuyên môn hay các thiết chế. Nó khước từ việc coi những điều ấy là tối hậu. Các hội thánh hiện đại có thể sở hữu những nguồn lực mà Nee khó lòng tưởng tượng, nhưng vẫn cần đến câu hỏi của ông: chúng ta đang làm điều Đức Chúa Trời khởi xướng, hay chỉ làm điều bộ máy của mình cho phép?
Thứ sáu, sự chịu khổ có thể trở thành nơi Đấng Christ được nhận biết mà tự nó không trở thành điều tốt. Cuộc đời Nee ngăn không cho ngôn ngữ về thập tự giá cứ mãi trừu tượng. Thế nhưng câu chuyện của ông không bao giờ được dùng để bảo các nạn nhân chịu đựng sự bạo hành có thể ngăn ngừa được. Thập tự giá là sự vâng phục Đức Chúa Trời cách tự nguyện, chứ không phải sự bắt buộc khuất phục trước tổn hại do con người gây ra.
Điều gì cần được thử nghiệm cẩn thận hơn?
Những phân biệt linh-hồn-thể của Nee có thể giúp ích cho sự phân biện nhưng trở nên quá cứng nhắc khi bị coi như một môn tâm lý học Kinh Thánh chính xác. Sự dạy dỗ của ông về uy quyền được ủy thác chứa đựng những mối quan tâm chân chính của Kinh Thánh về trật tự, sự khiêm nhường và sự phản nghịch, nhưng có thể trở nên nguy hiểm nếu bị dùng để đòi hỏi sự vâng phục không chút thắc mắc. Mọi người lãnh đạo loài người vẫn ở dưới Kinh Thánh, phải chịu trách nhiệm trước Thân Thể, và bị cấm lấy quyền thế mà cai trị người khác.
Giáo hội học của ông bày tỏ một khát vọng cao quý về sự hiệp một hữu hình, nhưng có thể trở nên độc tôn nếu một khuôn mẫu quản trị bị coi là cách bày tỏ chính đáng duy nhất của Hội Thánh trong một thành. Sự hiệp một không thể được gìn giữ bằng cách tuyên bố những Cơ Đốc nhân trung tín khác là bất chính đáng.
Một số sự dạy dỗ của Nee về lai thế học và về phần thưởng cũng đòi hỏi sự giải kinh cẩn thận thay vì tiếp nhận một cách tự động. Một người dạy về đời sống tĩnh nguyện có thể nhận thấy những khuôn mẫu quan trọng mà không phải mọi sự hệ thống hóa đều vững chắc như nhau.
Sau cùng, cuộc đời lịch sử của ông phải được để yên là một cuộc đời con người. Giới nghiên cứu gần đây đã bổ sung bối cảnh cho những giai đoạn mà các cuốn tiểu sử trước đây đôi khi đơn giản hóa: sự lệ thuộc của ông vào nhiều tác giả Cơ Đốc khác nhau, sự phát triển trong nhân học của ông, những căng thẳng xoay quanh kinh doanh và chức vụ, sự dấn thân thay đổi của ông đối với chính trị, và tính phức tạp của những cáo buộc được đưa ra trong các chiến dịch của những người Cộng sản. Chủ nghĩa hiện thực lịch sử sâu sắc hơn không phá hủy sự trân trọng thuộc linh. Nó làm cho sự trân trọng ấy trưởng thành hơn.
Tiêu chuẩn sau cùng là Đấng Christ. Phao-lô quở trách người Cô-rinh-tô vì đã chia rẽ quanh những người phục vụ có ân tứ, bởi vì “mọi sự đều thuộc về anh em: Hoặc Phao-lô, hoặc A-bô-lô, hoặc Sê-pha ... anh em thuộc về Đấng Christ, Đấng Christ thuộc về Đức Chúa Trời” (1 Cô-rinh-tô 3:21-23). Những người thầy là ân tứ, chứ không phải chủ nhân.
Watchman Nee được đón nhận tốt nhất trong tinh thần ấy. Chúng ta có thể cảm tạ Đức Chúa Trời vì những điều ông đã thấy, học hỏi từ những điều ông đã chịu khổ, chất vấn những chỗ các công thức của ông đi vượt quá Kinh Thánh, và khước từ việc xây dựng danh tính quanh tên tuổi ông.
Lời mời gọi lâu bền nhất của ông đơn sơ hơn một phong trào: hãy đi đến tận cùng của sự tự mãn túc và khám phá sự đầy đủ của Đấng Christ.
Người thanh niên đã chọn cái tên Watchman muốn đánh thức những Cơ Đốc nhân đang ngủ. Hơn một thế kỷ sau khi ông chào đời, tiếng gọi ấy vẫn vang lên ở những nơi tín hữu lẫn lộn hoạt động với sự sống, cá tính với sự xức dầu, tổ chức với Thân Thể, tri thức với thực tại, hay sự kiểm soát với đức tin.
“Ngươi đương ngủ, hãy thức, hãy vùng dậy từ trong đám người chết, thì Đấng Christ sẽ chiếu sáng ngươi” (Ê-phê-sô 5:14).
Người canh gác qua đời. Đấng Christ vẫn còn.