Chân Dung Lòng Can Đảm – Watchman Nee
Hai mươi năm trong xiềng xích

Chương 16 · 25 phút đọc · 33 phút nghe

Hai mươi năm trong xiềng xích

Chức Vụ của Sự Im Lặng

Watchman Nee bước vào nhà tù khi đang là một trong những giáo sư Cơ Đốc bản địa nổi tiếng nhất Trung Hoa. Hai mươi năm sau, ông qua đời mà không bao giờ trở lại với chức vụ công khai. Sự tương phản ấy gần như không thể chịu nổi. Một con người có ơn gọi là giảng dạy, viết sách, huấn luyện, đi đây đó và nhóm họp các tín hữu, nay bị tước đi hầu hết mọi phương tiện bề ngoài mà ông từng dùng để phục vụ.

Những năm tù cũng là giai đoạn khó thuật lại nhất đối với người viết tiểu sử. Hồ sơ công khai được định hình bởi chính nhà nước đã giam cầm ông. Ký ức của gia đình giữ lại được những mảnh quý giá nhưng không thể dựng lại từng năm một. Một số tường thuật mộ đạo về sau đôi khi lấp đầy khoảng lặng bằng những giả định. Vì vậy, cần có sự khiêm nhường của người làm sử.

Chúng ta biết về đời sống thuộc linh thường nhật của Nee trong tù ít hơn điều người đọc mong muốn.

Có lẽ chính sự thiếu vắng ấy lại thích hợp. Nee từng dạy rằng đời sống Cơ Đốc không được đo bằng việc người khác có nhìn thấy hay không. Chức vụ sau cùng của ông diễn ra ở nơi hầu như không có khán giả nào có thể chứng kiến.

Chúa Giê-xu phán về Đức Chúa Cha: “Cha ngươi, là Đấng thấy trong chỗ kín nhiệm, sẽ thưởng cho ngươi” (Ma-thi-ơ 6:4). Nhà tù đã biến phần lớn đời sống môn đồ của Nee thành một đời sống kín giấu trước mặt Đức Chúa Trời.

Lao Động Trong Tù và Những Ngày Bình Thường

Thời gian bị giam giữ của Nee bao gồm cả nhà tù lẫn các trại lao động cải tạo. Chi tiết thay đổi qua từng năm, nhưng đời sống ông bị chi phối bởi giới chức nắm quyền kiểm soát việc đi lại, liên lạc, lao động, thức ăn, chữa trị y tế và việc tiếp xúc với gia đình.

Trí tưởng tượng anh hùng thường chú ý đến những giây phút thẩm vấn đầy kịch tính. Nhưng những năm tù dài đằng đẵng thường được dệt nên từ những ngày bình thường: thức dậy theo lệnh, ăn những gì được phát, làm công việc được giao, chịu đựng tiếng ồn và sự khó chịu, chờ đợi tin tức, đối phó với bệnh tật, và nhìn năm tháng trôi qua.

Sự đơn điệu như thế có thể là một thử thách thuộc linh nghiêm trọng. Khủng hoảng đem lại sự hưng phấn; còn sự lặp đi lặp lại thì đòi hỏi sự bền chí.

Thư Hê-bơ-rơ chép: “anh em cần phải nhịn nhục, hầu cho khi đã làm theo ý muốn Đức Chúa Trời rồi, thì được như lời đã hứa cho mình” (Hê-bơ-rơ 10:36).

Sự nhịn nhục theo Kinh Thánh không phải là một tính cách thụ động. Đó là sức mạnh để giữ lòng trung tín khi phải chờ đợi.

Nee từng giảng về sự chờ đợi Đức Chúa Trời. Nhà tù đã kéo dài bài học ấy từ vài giờ, vài tháng thành nhiều thập niên.

Đấng Christ Khi Không Còn Bục Giảng

Chức vụ công khai có thể âm thầm trở thành bằng chứng để người hầu việc tự nhủ rằng Đức Chúa Trời đẹp lòng mình. Những lời mời, những người được hoán cải, số sách bán ra, các buổi nhóm ngày càng đông và những thính giả biết ơn khiến người làm việc yên tâm rằng đời mình hữu ích.

Nhà tù đã lấy đi những phản hồi ấy.

Một nhà truyền đạo là gì khi ông không thể giảng?

Thần học của Nee đã có câu trả lời trước khi hoàn cảnh đặt ra câu hỏi. “Vì Đấng Christ là sự sống của tôi” (Phi-líp 1:21). Câu Kinh Thánh ấy không nói: Chức vụ thành công là sự sống của tôi.

Sự phân biệt này là một trong những bài học mạnh mẽ nhất của những năm cuối đời ông. Ơn gọi là quan trọng, nhưng Đấng Christ sâu xa hơn ơn gọi. Một người không còn làm được công việc phục vụ trước kia không vì thế mà trở nên vô giá trị về mặt thuộc linh.

Điều này nói với những ai đang bệnh tật, khuyết tật, nghỉ hưu, chăm sóc người thân, thất nghiệp, tuổi già, và với mọi mùa đời khi sự hữu ích công khai bị thu hẹp. Ơn gọi đầu tiên của tín hữu không phải là năng suất mà là thuộc về Đấng Christ.

Thế Giới Đọc Sách Khi Tác Giả Bị Xiềng Xích

Trong những năm Nee bị giam cầm, sự dạy dỗ của ông lan rộng ra khắp thế giới. Các bản ghi chép và bài giảng được dịch và xuất bản. Đời Sống Cơ Đốc Nhân Bình Thường tìm được độc giả ở những nơi rất xa Trung Hoa. Những tuyển tập về sau còn đưa chức vụ của ông đến với các giới Tin Lành, phong trào Ân tứ, nhóm Anh Em, giới giáo sĩ và các hội thánh độc lập khắp thế giới.

Nghịch lý ấy gợi nhớ đến Phao-lô: “ta chịu khổ, rất đỗi bị trói như người phạm tội; nhưng đạo của Đức Chúa Trời không hề bị trói đâu” (2 Ti-mô-thê 2:9).

Nee không thể đi đâu, nhưng lời ông thì đi khắp nơi.

Không nên lãng mạn hóa hiện tượng này như thể sự giam cầm là điều cần thiết để có ảnh hưởng. Tự do là điều tốt, còn sự bắt bớ là điều ác. Nhưng sự quan phòng của Đức Chúa Trời có thể biến nỗ lực bịt miệng của kẻ áp bức thành một kiểu khuếch đại khác.

Phòng giam nhỏ hẹp về mặt địa lý, trong khi giới độc giả của Nee trải rộng mênh mông về mặt địa lý.

Thư Từ Trong Vòng Kìm Kẹp

Những lá thư gia đình chỉ mở ra vài khung cửa hẹp nhìn vào đời sống của Nee. Không thể cho rằng thư từ trong tù dưới một chế độ độc đoán chứa đựng mọi điều người tù muốn nói. Lời lẽ có thể bị kiểm duyệt, mã hóa, kiềm chế, hoặc chỉ xoay quanh những đề tài được phép.

Điều đó khiến những lời bày tỏ đức tin ngắn ngủi càng thêm ý nghĩa, đồng thời cũng cảnh báo chúng ta đừng suy diễn quá mức từ sự im lặng.

Lịch sử Cơ Đốc có rất nhiều tín hữu bị cầm tù đã dùng ngôn ngữ bình thường để bày tỏ sự bền đỗ phi thường. Chính Phao-lô đã viết một số lời ấm áp nhất của Tân Ước từ nơi giam cầm.

“Hãy vui mừng trong Chúa luôn luôn. Tôi lại còn nói nữa: hãy vui mừng đi” (Phi-líp 4:4) không phải được viết ra trong một kỳ nghỉ.

Niềm vui giữa khổ đau không phải là chối bỏ nỗi buồn. Đó là sự hiện diện của Đấng Christ ngay trong nỗi buồn.

Thuận Phục mà Không Chối Đạo

Các công trình học thuật gần đây nhấn mạnh rằng Nee nhìn chung tuân thủ nội quy nhà tù nhưng vẫn từ chối chối bỏ Cơ Đốc giáo. Sự kết hợp ấy phù hợp với những chủ đề ông đã dạy suốt nhiều năm.

Sự thuận phục uy quyền không phải là tuyệt đối. Phao-lô đã viện đến quyền lợi pháp lý của mình; Phi-e-rơ từ chối những mệnh lệnh trái với Đức Chúa Trời. Tuy vậy, Cơ Đốc nhân vẫn có thể tuân theo nhiều đòi hỏi của một hệ thống bất công mà không trao cho hệ thống ấy uy quyền tối hậu.

Việc Nee được cho là đã từ chối chối đạo trở thành ranh giới quyết định.

Chúa Giê-xu hỏi: “Người nào nếu được cả thiên hạ mà mất linh hồn mình, thì có ích gì?” (Mác 8:36).

Đối với Nee, một sự tự do phải mua bằng việc chối bỏ Đấng Christ thì quá đắt.

Cách mạng Văn hóa

Năm 1966, Mao Trạch Đông phát động Cách mạng Văn hóa, một chiến dịch chính trị và xã hội rộng lớn làm gia tăng các cuộc tấn công vào tôn giáo, văn hóa truyền thống, giới trí thức và những người bị coi là kẻ thù của cách mạng. Các nhà thờ bị đóng cửa, các vật dụng tôn giáo bị phá hủy, các tín hữu bị sỉ nhục, và các nhà lãnh đạo Cơ Đốc phải chịu một đợt bắt bớ mới.

Khi chiến dịch bắt đầu, Nee đã bị giam giữ mười bốn năm. Mọi hy vọng rằng bản án mười lăm năm của ông sẽ kết thúc bằng việc được trả tự do như thường lệ nay bị lu mờ bởi bầu không khí cực đoan hóa ý thức hệ trên cả nước.

Vợ ông, bà Charity Chang, và những người thân khác cũng chịu khổ. Các tường thuật kể lại những cuộc thẩm vấn và bị sỉ nhục trước công chúng.

Sự bắt bớ hiếm khi chỉ giáng xuống một mình người tù. Gia đình phải mang những bản án thứ cấp.

Tác giả thư Hê-bơ-rơ khuyên giục: “Hãy nhớ những kẻ mắc vòng xiềng xích, như mình cùng phải xiềng xích với họ” (Hê-bơ-rơ 13:3). Câu Kinh Thánh này nhìn nhận tình liên đới: nỗi khổ của người tù lan vào cả Thân Thể.

Khi Bản Án Kết Thúc mà Nhà Tù Thì Không

Bản án mười lăm năm của Nee lẽ ra đã mãn hạn vào năm 1967. Nhưng ông vẫn bị giam giữ.

Một số nguồn cho biết ông có thể được thả nếu chối bỏ đức tin Cơ Đốc. Dù mọi lời kể lại về sau có ghi đúng từng chi tiết hành chính hay không, sự thật lớn hơn là chắc chắn: ông không được trả tự do, và ông không thôi nhận mình là Cơ Đốc nhân.

Việc tiếp tục bị giam giữ làm thay đổi ý nghĩa của sự bền đỗ. Một người tù có thể đếm từng ngày đến hạn được thả. Khi ngày ấy đến mà cánh cửa vẫn đóng, thời gian trở nên khác hẳn về mặt tâm lý.

Sách Châm Ngôn chép: “Sự trông cậy trì hoãn khiến lòng bị đau đớn” (Châm Ngôn 13:12).

Các anh hùng trong Kinh Thánh không miễn nhiễm với nỗi đau của niềm hy vọng bị trì hoãn.

Không thể thu hẹp sự dạy dỗ của Nee về đức tin thành việc đạt được những kết quả mình mong muốn, vì chính đời ông đã kết thúc mà một trong những kết quả hiển nhiên nhất người ta mong muốn—sự tự do—vẫn chưa nhận được.

Đức tin vẫn còn khi câu trả lời là không.

Bệnh Tật Trong Tù

Nee từng có tiền sử bệnh tật nghiêm trọng. Những năm tù về sau có tình trạng suy nhược thể chất đáng kể, đặc biệt là bệnh tim. Các chi tiết y tế trong những tường thuật phổ thông có khác nhau, nhưng việc sức khỏe ông suy sụp là điều đã được xác lập rõ ràng.

Thân thể mà ông từng dạy rằng phải trở nên công cụ để phục vụ Đức Chúa Trời nay ngày càng yếu ớt.

Phao-lô gọi thân thể là “người bề ngoài” theo một nghĩa khác khi ông nói: “dầu người bề ngoài hư nát, nhưng người bề trong cứ đổi mới càng ngày càng hơn” (2 Cô-rinh-tô 4:16).

Câu Kinh Thánh này không khinh thường thân thể. Phao-lô trông đợi sự sống lại. Nhưng ông nhìn nhận rằng sự suy tàn của thể xác không thể hủy bỏ sự đổi mới bề trong.

Đối với những Cơ Đốc nhân lớn tuổi và những người mắc bệnh kinh niên, đây là một trong những lời hứa thầm lặng của Phúc Âm. Thân thể có thể thu hẹp lại trong khi sự tương giao với Đấng Christ càng sâu đậm hơn.

Những Lần Thăm Nuôi của Bà Charity

Khi được phép, những lần bà Charity đến thăm đem lại sự gắn kết riêng tư. Cuộc hôn nhân của họ vốn đã trải qua những thời gian xa cách dài vì các chuyến đi hầu việc Chúa. Nhà tù biến sự xa cách từ cái giá của ơn gọi thành sự tước đoạt do nhà nước áp đặt.

Những lời kể rằng về sau Nee hối tiếc vì bà Charity đã phải sống một mình quá nhiều trong đời hôn nhân đáng được suy ngẫm, dù không phải lúc nào cũng kiểm chứng được lời lẽ chính xác. Chức vụ Cơ Đốc có thể nuốt chửng chính những mối quan hệ mà Kinh Thánh kêu gọi người lãnh đạo phải chăm sóc.

Trong những tiêu chuẩn Phao-lô đặt ra cho người giám mục có sự trung tín trong gia đình. Điều này không có nghĩa là gia đình trở thành thần tượng đặt trên ơn gọi, nhưng chức vụ không thể mãi được dùng làm cớ để bỏ bê.

Nếu Nee quả thật đã hối tiếc, thì nên để điều đó dạy dỗ chúng ta thay vì giấu đi để giữ một hình ảnh không tì vết.

Sự thánh khiết bao gồm cả việc học những bài học muộn màng.

Sự Qua Đời của Bà Charity

Bà Charity qua đời trước Nee. Tin ấy đến với ông nơi chốn giam cầm, chấm dứt niềm hy vọng đoàn tụ trên đất mà sự trả tự do lẽ ra có thể đem lại.

Tang chế trong tù là tang chế không có những nghi thức bình thường. Không có mái nhà chung, không có buổi tang lễ quây quần, không có những cuộc trò chuyện dài với gia đình, cũng không có tự do để viếng mộ. Mất mát ập đến bên trong một mất mát vốn đã có.

Kinh Thánh không bao giờ coi tang tóc là chuyện nhỏ chỉ vì sự sống lại là thật. Chúa Giê-xu đã khóc bên mộ La-xa-rơ dù biết rõ điều Ngài sắp làm.

Phao-lô nói Cơ Đốc nhân “chớ buồn rầu như người khác không có sự trông cậy” (1 Tê-sa-lô-ni-ca 4:13). Ông không nói rằng họ không buồn rầu. Niềm hy vọng thay đổi chân trời của nỗi buồn, chứ không xóa đi thực tại của nó.

Đối với Nee, Đấng Christ là sự sống phục sinh giờ đây không chỉ là thần học, mà là tương lai duy nhất trong đó ông có thể hình dung được sự đoàn tụ vợ chồng sau cùng.

Một Lời Xưng Nhận Đức Tin

Sau khi Nee qua đời, các tường thuật của gia đình còn giữ lại một lời xưng nhận ngắn bằng văn bản, khẳng định rằng Đấng Christ là Con Đức Chúa Trời, rằng Ngài đã chết vì tội nhân và sống lại từ kẻ chết, và rằng Nee chết trong niềm tin nơi Ngài. Có nhiều bản dịch tiếng Anh khác nhau đang lưu hành, nên một cuốn tiểu sử không nên làm như thể chắc chắn về từng chữ đã được dịch.

Thực chất thì không thể nhầm lẫn: Đấng Christ, sự chuộc tội, sự sống lại, đức tin cho đến chết.

Lời xưng nhận ấy gây ấn tượng vì nó không chứa chút từ vựng đặc trưng nào của Nee. Không phân tích linh và hồn. Không nguyên tắc mỗi thành một hội thánh. Không có sự dạy dỗ phức tạp về uy quyền. Bên bờ sự chết, đức tin trở về những điều căn bản nhất.

“Đấng Christ chịu chết vì tội chúng ta theo lời Kinh thánh; Ngài đã bị chôn, đến ngày thứ ba, Ngài sống lại” (1 Cô-rinh-tô 15:3-4).

Trung tâm vẫn đứng vững.

Ngày 30 tháng 5 năm 1972

Watchman Nee qua đời ngày 30 tháng 5 năm 1972 tại tỉnh An Huy, sau gần hai mươi năm bị giam cầm. Ông hưởng thọ sáu mươi tám tuổi.

Hoàn cảnh chính xác trong những giờ phút cuối cùng của ông được các tường thuật về sau mô tả khác nhau; có nguồn nói ông qua đời trong lúc đang được chuyển đi chữa trị. Điều quan trọng không thể tranh cãi là ông đã chết trong vòng giam giữ của nhà nước, xa cách các hội thánh ông đã phục vụ và xa cách người vợ đã qua đời không lâu trước ông.

Không có một hội nghị khải hoàn chào đón ông trở về.

Không có bài giảng cuối cùng trước những người theo ông nhóm lại.

Không có cơ hội để sửa lại sách của mình, trả lời những người phê bình, giải thích những lời cáo buộc còn tranh cãi, hay tóm lược những gì nhà tù đã dạy ông.

Lịch sử thường không cho chúng ta cái kết mà chúng ta muốn viết.

Ông Có Phải Là Một Người Tử Đạo?

Nhiều Cơ Đốc nhân gọi Nee là một người tử đạo. Chữ này có thể được dùng theo nghĩa rộng để chỉ người chịu khổ và chết vì trung tín với Đấng Christ. Theo nghĩa ấy, nhiều thập niên bị giam cầm và việc ông từ chối từ bỏ đức tin khiến các tín hữu tôn vinh ông là người tử đạo là điều dễ hiểu.

Về mặt lịch sử, việc ông bị giam cầm cũng liên quan đến những cáo buộc chính trị và kinh tế, chứ không đơn thuần là tội danh làm Cơ Đốc nhân. Dẫu vậy, chiến dịch của nhà nước Cộng sản nhằm vào giới lãnh đạo tôn giáo độc lập vẫn là bối cảnh chi phối.

Người ta không cần giải quyết từng cáo buộc còn tranh cãi mới nhận ra đây là sự bắt bớ tôn giáo.

Hội Thánh Cơ Đốc nên dùng chữ “người tử đạo” với cả lòng biết ơn lẫn sự nghiêm túc. Sự tử đạo không phong thánh cho mọi quan điểm hay hành động của người tử đạo. Phi-e-rơ và Phao-lô là những vị thánh, nhưng không phải là không thể sai lầm ngoài sự soi dẫn của chức sứ đồ. Sự chịu khổ trung tín chỉ vượt qua người chịu khổ để hướng về Đấng Christ.

Thần Học của Một Cánh Cửa Khóa Chặt

Nee từng dạy về sự đắc thắng. Nhà tù có thể trông giống như thất bại.

Ông từng dạy về Thân Thể. Ông bị cách ly khỏi Thân Thể.

Ông từng dạy về chức vụ. Chức vụ của ông bị bịt miệng.

Ông từng dạy về đức tin. Sự trả tự do đã không đến.

Ông từng dạy về sự chữa lành. Thân thể ông suy kiệt.

Ông từng dạy về uy quyền. Uy quyền đã giam cầm ông.

Ông từng dạy về sự sống lại. Ông đã chết.

Đây chính là chỗ thần học Cơ Đốc trở nên nhiều hơn những khẩu hiệu. Sự sống lại không có nghĩa là tín hữu tránh được sự chết. Nó có nghĩa là sự chết không phải là kết thúc. Sự đắc thắng không có nghĩa là kẻ bắt bớ không thể khóa cửa phòng giam. Nó có nghĩa là không nhà tù nào có thể phân rẽ tín hữu khỏi Đấng Christ.

Cao điểm của Phao-lô trong Rô-ma 8 thật thích hợp: “sự chết, sự sống, các thiên sứ, các kẻ cầm quyền, việc bây giờ, việc hầu đến, quyền phép, bề cao, hay là bề sâu, hoặc một vật nào, chẳng có thể phân rẽ chúng ta khỏi sự yêu thương mà Đức Chúa Trời đã chứng cho chúng ta trong Đức Chúa Jêsus Christ, là Chúa chúng ta” (Rô-ma 8:38-39).

Phòng giam của Nee nằm bên trong lời hứa ấy.

Bông Trái Kín Giấu của Sự Chịu Khổ

Chúng ta không thể đo lường những bông trái thuộc linh mà những năm tù của Nee đã sinh ra nơi những người ở ngay quanh ông. Có những câu chuyện được truyền tụng về các bạn tù và cai ngục, nhưng chứng cứ chỉ rời rạc. Người làm sử nên cưỡng lại việc tô điểm.

Chúng ta có thể đo được một dạng bông trái: sự chịu khổ của ông đã trở nên không thể tách rời khỏi cách người ta tiếp nhận sự dạy dỗ của ông. Người đọc không chỉ gặp một giáo lý về thập tự giá, mà còn gặp một người thầy đã chịu đựng mất mát lâu dài.

Điều đó không làm cho mọi giáo lý đều đúng. Nhưng nó đem lại cho sứ điệp một sức nặng hiện sinh.

Hạt lúa mì đã rơi xuống đất.

Sự Tự Do Vượt Ngoài Nhà Tù

Niềm hy vọng Cơ Đốc không kết thúc với tro cốt của một người tù. “Vì nếu chúng ta tin Đức Chúa Jêsus đã chết và sống lại, thì cũng vậy, Đức Chúa Trời sẽ đem những kẻ ngủ trong Đức Chúa Jêsus cùng đến với Ngài” (1 Tê-sa-lô-ni-ca 4:14).

Theo lời xưng nhận Cơ Đốc, sự tự do sau cùng của Nee không phải do nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ban cho. Đó là niềm hy vọng phục sinh trong Đấng Christ.

Lời khẳng định ấy không thể được kiểm chứng bằng lịch sử chính trị; nó thuộc về đức tin mà Nee đã xưng nhận.

Một cuốn tiểu sử thế tục có thể thuật lại sự chết. Một cuốn tiểu sử Cơ Đốc còn phải nói rõ vì sao Nee tin rằng sự chết không phải là chương cuối cùng.

Giờ đây đời ông đi vào di sản—một đời sống tiếp nối qua sách vở, hội thánh, môn đồ, tranh luận, bản dịch, người ngưỡng mộ, người phê bình và những hậu duệ thuộc linh lan rộng khắp các châu lục.

Con người ấy đã ra đi. Những câu hỏi ông đặt ra vẫn còn đó.

Ý Nghĩa Thuộc Linh của Thời Gian

Hai mươi năm đủ dài để một em bé trở thành người trưởng thành, để các phong trào chính trị nổi lên rồi sụp đổ, để các hội chúng thay đổi qua nhiều thế hệ. Không thể nén thời gian trong tù vào một đoạn văn mà không đánh mất tầm vóc đạo đức của nó.

Nee bị bắt giam vào đầu thập niên 1950, trước Đại nhảy vọt và Cách mạng Văn hóa, và qua đời đúng năm Tổng thống Nixon có chuyến thăm lịch sử đến Trung Hoa. Đất nước bên ngoài nơi giam cầm ông đã biến đổi hoàn toàn.

Sự chờ đợi theo Kinh Thánh không chỉ được đo bằng những cuộc giải cứu đầy kịch tính, mà còn bằng năm tháng. Áp-ra-ham chờ đợi Y-sác. Giô-sép chờ đợi tại Ê-díp-tô. Y-sơ-ra-ên chờ đợi nơi đất lưu đày.

“Kỳ mạng tôi ở nơi tay Chúa” (Thi Thiên 31:15).

Lời xưng nhận ấy trở nên đắt giá khi thời gian của chúng ta, về mặt hành chính, cũng nằm trong tay một người khác.

Bị Thế Gian Lãng Quên, Được Đức Chúa Trời Ghi Nhớ

Giô-sép xin quan tửu chánh nhớ đến mình, nhưng “quan tửu chánh chẳng còn nhớ đến Giô-sép nữa; quên người đi” (Sáng Thế Ký 40:23).

Nhà tù có thể sinh ra nỗi sợ bị biến mất. Các phong trào công khai vẫn tiếp diễn; những người lãnh đạo trẻ hơn xuất hiện; bạn bè qua đời; xã hội lãng quên.

Niềm hy vọng Cơ Đốc nói rằng trí nhớ của Đức Chúa Trời thì khác. “Đức Chúa Trời không phải là không công bình mà bỏ quên công việc và lòng yêu thương của anh em đã tỏ ra vì danh Ngài” (Hê-bơ-rơ 6:10).

Một tín hữu có thể bị lịch sử lãng quên nhưng được Đức Chúa Trời ghi nhớ.

Đây có thể là một trong những bài giảng trong tù quan trọng nhất của Nee, dù ông chưa bao giờ giảng nó trước công chúng.

Những Điều Chúng Ta Không Biết

Tiểu sử trung thực phải giữ gìn sự im lặng. Chúng ta không biết hết mọi điều Nee suy nghĩ trong tù. Chúng ta không biết từng cám dỗ, nghi ngờ, cuộc trò chuyện hay chiến thắng thuộc linh. Chúng ta không nên bịa ra những tình tiết anh hùng để câu chuyện thêm thỏa mãn.

Những điều chưa biết ấy bảo vệ nhân tính của ông.

Sự trung tín không đòi hỏi ông phải cảm thấy mạnh mẽ mỗi ngày. Ê-li đã tuyệt vọng. Giê-rê-mi đã than khóc. Phao-lô từng biết sợ hãi.

Sự bền đỗ có nghĩa là tiếp tục thuộc về Đấng Christ qua tất cả những điều ấy.

Nhà Tù, Thử Thách Sau Cùng về Sự Hữu Ích

Việc Nee bị bắt năm 1952 tạo ra một mâu thuẫn tàn nhẫn giữa ơn gọi và hoàn cảnh. Ông đã dành nhiều thập niên để giảng dạy, xuất bản, đi đây đó, tổ chức các hội thánh, huấn luyện người làm việc và giải đáp các câu hỏi giáo lý. Nhà tù đã lấy đi gần như tất cả những hoạt động ấy. Một con người có bản sắc gắn chặt với sự phục vụ Cơ Đốc bước vào những năm tháng mà mọi sự phục vụ hữu hình đều bị bó buộc nghiêm ngặt.

Đó là một lý do khiến giai đoạn cuối đời ông có ý nghĩa vượt ra ngoài những chi tiết riêng của lịch sử chính trị Trung Hoa. Rồi đến một lúc, nhiều Cơ Đốc nhân cũng gặp một phiên bản nhỏ hơn của cùng câu hỏi ấy. Còn lại gì khi vai trò bị lấy đi? Bệnh tật chấm dứt một sự nghiệp. Việc nghỉ hưu lấy đi quyền hạn. Một bậc cha mẹ trở nên phải nương nhờ người khác. Một mục sư mất bục giảng. Một nhà lãnh đạo doanh nghiệp không còn ngồi trong căn phòng nơi các quyết định được đưa ra. Nếu sự hữu ích đã trở thành bản sắc, thì mất chức năng cũng thành mất chính mình.

Chính sự dạy dỗ của Nee đã chuẩn bị sẵn câu trả lời: bản sắc đầu tiên của tín hữu là ở trong Đấng Christ, chứ không ở trong công việc được giao. “vì anh em đã chết, sự sống mình đã giấu với Đấng Christ trong Đức Chúa Trời” (Cô-lô-se 3:3). Sự sống được giấu kín vẫn là sự sống.

Không nên lãng mạn hóa những năm tù. Giam cầm là sự tước đoạt. Nee bị xa cách vợ mình, bà Charity, trong những thời gian dài, và xa cách các cộng đồng ông đã phục vụ. Sức khỏe ông suy sụp. Hệ thống chính trị đòi hỏi sự quy phục và dùng hình phạt để bẻ gãy sự kháng cự. Việc thiếu những hồ sơ chi tiết đáng tin cậy có nghĩa là những người ngưỡng mộ về sau nên cưỡng lại việc bịa ra những cảnh tượng truyền cảm hứng không thể chứng minh.

Những gì đã biết cũng đủ mạnh mẽ. Nee bị giam cầm khoảng hai thập niên. Ông không được phục hồi chức vụ công khai. Ông không có một chuyến đi khải hoàn lúc cuối đời. Ông qua đời trong cảnh giam cầm năm 1972.

Về mặt thần học, điều này phơi bày một giả định ẩn kín trong nhiều lời bàn luận Cơ Đốc về ơn gọi: rằng sự trung tín phải luôn có kết quả thấy được. Hê-bơ-rơ 11 từ chối sự mặc cả ấy. Có những người bởi đức tin “đã thắng được các nước” và “được những lời hứa”; những người khác bị tra tấn, tù đày, thiếu thốn và bị giết, “chưa hề nhận lãnh điều đã được hứa cho mình” theo hình thức trên đất (Hê-bơ-rơ 11:33-39). Chương ấy gọi cả hai nhóm đều là trung tín.

Ảnh hưởng quốc tế của Nee thật ra đã mở rộng trong khi ông bị bịt miệng. Những sứ điệp giảng từ trước được lưu hành bằng tiếng Anh và nhiều ngôn ngữ khác. Đời Sống Cơ Đốc Nhân Bình Thường đến với những độc giả không hề có liên hệ trực tiếp nào với lịch sử hội thánh Trung Hoa. Sự trớ trêu ấy phù hợp với thần học của ông: người làm việc bị trói buộc trong khi lời thì đi khắp nơi.

Từ chốn lao tù, Phao-lô viết: “đạo của Đức Chúa Trời không hề bị trói đâu” (2 Ti-mô-thê 2:9). Nee không có sự tự do như Phao-lô để viết một thư tín trong tù thuộc về kinh điển, nhưng nguyên tắc ấy đã chứng tỏ là đúng theo một cách khác. Những sứ điệp in ra đã vượt qua các biên giới mà thân thể ông không thể vượt qua.

Lời ghi chú sau cùng được cho là của Nee bày tỏ đức tin không lay chuyển nơi Đấng Christ bất chấp bệnh tật và sự chết. Sức mạnh của nó nằm ở sự liền mạch hơn là ở lời lẽ. Người thầy đã dành cả đời để nói rằng Đấng Christ là đầy đủ, đến cuối cùng vẫn xưng nhận Đấng Christ.

Ở đây người viết tiểu sử nên dè dặt. Chúng ta không biết mọi khoảnh khắc trong nội tâm của Nee nơi chốn lao tù. Những Cơ Đốc nhân trung tín vẫn có thể trải qua tuyệt vọng, bối rối, sợ hãi và đau buồn. Sự kiên trì không đòi hỏi một chiến thắng cảm xúc không gián đoạn. Thi Thiên đầy dẫy những tín hữu hỏi vì sao Đức Chúa Trời dường như vắng mặt.

Chính Chúa Giê-xu đã kêu lên: “Đức Chúa Trời tôi ơi! Đức Chúa Trời tôi ơi! Sao Ngài lìa bỏ tôi?” (Ma-thi-ơ 27:46), trích lời Thi Thiên 22. Sự bền đỗ Cơ Đốc không phải là chủ nghĩa khắc kỷ. Đó là tiếp tục thuộc về Đức Chúa Trời xuyên qua bóng tối.

Nhà tù trở thành thử thách sau cùng cho sự phân biệt của Nee giữa chức vụ và sự sống. Nếu Đấng Christ chỉ là năng lực giúp ông làm chức vụ, thì việc mất chức vụ có thể đã làm trống rỗng mọi sự. Nếu Đấng Christ là sự sống, thì ngay cả một phòng giam rốt cuộc cũng không thể lấy đi trung tâm ấy.

Điều đó không làm cho phòng giam trở nên tốt đẹp. Nó có nghĩa là phòng giam không nắm quyền tối thượng.

Bạn đã đọc xong Hai mươi năm trong xiềng xích