Chân Dung Lòng Can Đảm – Watchman Nee
Hội Thánh và Thân Thể của Đấng Christ

Chương 13 · 30 phút đọc · 39 phút nghe

Hội Thánh và Thân Thể của Đấng Christ

Sự hoán cải thứ hai

Đôi khi Watchman Nee nói về việc khám phá Thân Thể của Đấng Christ bằng những lời lẽ mạnh mẽ gần như khi ông nói về sự hoán cải đầu tiên của mình. Biết Đấng Christ cách cá nhân là điều thiết yếu, nhưng ông dần tin rằng nhiều tín hữu dừng lại nửa đường. Họ biết Đầu mà chưa nhận biết đầy đủ Thân Thể.

Chính sự hoán cải của Phao-lô đã hàm chứa một cú sốc mang tính tập thể. Khi Sau-lơ bắt bớ các Cơ Đốc nhân, Chúa Giê-xu phục sinh hỏi: “Hỡi Sau-lơ, Sau-lơ, sao ngươi bắt bớ ta?” (Công Vụ Các Sứ Đồ 9:4). Chúa Giê-xu đồng hóa chính Ngài với dân sự đang chịu khổ của Ngài.

Nee rút ra một kết luận sâu sắc: chạm đến Thân Thể, theo một nghĩa nào đó, là chạm đến Đấng Christ. Đời sống Cơ Đốc không thể thu hẹp thành “Chúa Giê-xu và tôi.”

Xác tín này định hình giáo hội học của ông hơn bất cứ sở thích nào về tổ chức. Về căn bản, Hội Thánh không phải là một hiệp hội tự nguyện của những cá nhân sùng đạo. Hội Thánh là một cơ thể sống được kết hiệp với Đấng Christ.

“Vả, anh em là thân của Đấng Christ, và là chi thể của thân, ai riêng phần nấy” (1 Cô-rinh-tô 12:27).

Chữ “chi thể” vừa hàm ý phẩm giá vừa hàm ý giới hạn. Mỗi tín hữu đều thuộc về Thân; không tín hữu nào là toàn thể.

Đấng Christ là Đầu

Thư Cô-lô-se nói Đấng Christ “là đầu của thân thể, tức là đầu Hội thánh” (Cô-lô-se 1:18). Nee hiểu quyền làm Đầu một cách thực tiễn. Hội Thánh phải nhận sự chỉ dẫn từ Đấng Christ chứ không chỉ tôn kính Ngài cách tượng trưng.

Điều này đặt ra những câu hỏi khó. Làm sao một hội chúng phân định được ý muốn của Đấng Christ? Qua Kinh Thánh, sự cầu nguyện, các ân tứ do Đức Thánh Linh ban, sự lãnh đạo khôn ngoan, sự phân định chung của cộng đồng, và sự quan phòng. Không một người lãnh đạo nào được phép đơn giản đồng nhất sở thích riêng của mình với mệnh lệnh của Đầu.

Về sau, phong trào của Nee phát triển một ảnh hưởng tập trung mạnh mẽ thông qua các người làm công tác sứ đồ, trong đó có chính Nee. Điều này tạo ra một sự căng thẳng giữa giáo lý của ông về quyền làm Đầu của Đấng Christ và uy quyền thực tế do những người lãnh đạo có ân tứ thi hành.

Sự căng thẳng ấy không chỉ riêng phong trào Hội Thánh Địa Phương mới có. Mọi người sáng lập có sức thu hút đều phải đối diện với nó. Ân tứ của người lãnh đạo càng mạnh, cộng đồng càng dễ cảm nhận sự giải thích của người ấy như thể đó là sự chỉ dẫn của Đấng Christ.

Tân Ước trả lời bằng cách phân chia trách nhiệm. Các trưởng lão là số nhiều. Lời tiên tri phải được xét đoán. Sự dạy dỗ phải được thử nghiệm. Các chi thể đều có ân tứ. Người lãnh đạo phải chịu trách nhiệm trước giáo lý của các sứ đồ. Chỉ Đấng Christ là Đầu tuyệt đối duy nhất.

Một Thân

“Chỉ có một thân thể” (Ê-phê-sô 4:4).

Việc Nee khước từ danh xưng hệ phái xuất phát từ chỗ ông nhìn nhận lời tuyên bố ấy với sự nghiêm túc triệt để. Nếu Đức Chúa Trời đã làm cho các tín hữu nên một, thì Cơ Đốc nhân có quyền gì tự đặt tên mình theo Luther, Wesley, cách thức làm báp-têm, hình thức quản trị, quốc tịch, hay một hội truyền giáo nào đó?

Lời phê phán này có sức nặng. Phao-lô đã quở trách tinh thần bè phái tại Cô-rinh-tô: “Đấng Christ bị phân rẽ ra sao?” (1 Cô-rinh-tô 1:13).

Các hệ phái có thể thể chế hóa những sự chia rẽ trong lịch sử. Chúng có thể khiến tín hữu nghĩ về “hội thánh chúng ta” và “hội thánh của họ” như thể chính Thân Thể đã bị chia cắt.

Thế nhưng các hệ phái cũng có thể gìn giữ xác tín thần học, tổ chức công cuộc truyền giáo, tạo sự giám sát trách nhiệm, đào tạo người lãnh đạo, bảo vệ tài sản, và hợp tác vượt qua khoảng cách địa lý. Một danh xưng không tự động có nghĩa là người tín hữu chối bỏ sự hiệp một thuộc linh.

Vì vậy, nguyên tắc của Nee nên đóng vai trò một câu hỏi mang tính tiên tri hơn là một phép thử giản đơn: Cơ cấu của chúng ta có phục vụ sự hiệp một và sứ mạng của Đấng Christ không, hay nó đã trở thành một bản sắc đặt cao hơn Thân Thể?

Lập trường địa phương

Đề xuất giáo hội học đặc trưng nhất của Nee là “lập trường địa phương.” Tân Ước nói đến Hội Thánh tại Cô-rinh-tô, Ê-phê-sô, Giê-ru-sa-lem và những thành khác. Nee kết luận rằng địa lý là ranh giới thực tiễn chính đáng của một hội thánh địa phương.

Một thành, một Hội Thánh.

Hội Thánh có thể nhóm họp tại nhiều nhà, nhưng về mặt thuộc linh lẫn hành chính, Hội Thánh nên nhìn nhận một chứng cớ địa phương duy nhất. Cơ Đốc nhân không nên lập ra những hội thánh riêng biệt xoay quanh các giáo lý thứ yếu, các người lãnh đạo hay các hội truyền giáo.

Mô hình này có một sự đơn giản đầy cuốn hút. Nó neo sự hiệp một vào một điều mà tín hữu không tự chọn: nơi họ sinh sống. Nó cũng phù hợp với nhiều lời chào thăm trong Tân Ước.

Nhưng Kinh Thánh không minh nhiên truyền lệnh “một thành, một hội thánh về mặt hành chính” như một thể chế phổ quát. Những thành phố lớn có thể có nhiều hội chúng nhóm tại các gia đình. Các vùng đô thị hiện đại có thể có hàng triệu dân và những khu vực hành chính phức tạp mà thế giới cổ đại không hề biết đến.

Nguyên tắc này trở nên rắc rối nhất khi một mạng lưới tự xưng là “Hội Thánh” trong một thành, trong khi các hội chúng chính thống khác bị coi là đứng trên lập trường không đúng. Điều khởi đầu như một sự phản kháng chống lại tinh thần bè phái lại có thể trở thành một chủ nghĩa loại trừ mới.

Cách áp dụng rộng rãi là xem tính địa phương như một lời nhắc nhở rằng mọi tín hữu ở gần chúng ta đều thuộc về cùng một Thân Thể, dù tất cả có nhóm họp dưới một sự quản trị hay không.

Tiếp nhận mọi người mà Đấng Christ tiếp nhận

Phao-lô viết: “Vậy thì, anh em hãy tiếp lấy nhau, cũng như Đấng Christ đã tiếp anh em, để Đức Chúa Trời được vinh hiển” (Rô-ma 15:7).

Đây là một trong những nguyên tắc lớn của sự thông công Cơ Đốc. Sự tiếp nhận của Đấng Christ trở thành tiêu chuẩn.

Việc Nee đoạn tuyệt với sự thông công của nhóm Anh Em Khép Kín (Exclusive Brethren) càng làm sắc bén thêm xác tín của ông rằng Cơ Đốc nhân không nên khước từ những tín hữu chân thật chỉ vì họ có liên hệ với các nhóm Cơ Đốc khác.

Bàn của Chúa phải làm chứng cho sự hiệp một của Thân Thể.

Đồng thời, Tân Ước đặt ra những giới hạn cho sự thông công khi giáo lý thiết yếu hoặc lối sống vô luân dai dẳng bị đặt thành vấn đề. Tiếp nhận không phải là tán thành bừa bãi.

Thách thức nằm ở chỗ phân định điều gì chính Đấng Christ coi là thiết yếu.

Lịch sử Hội Thánh cho thấy Cơ Đốc nhân dễ dàng nâng những xác tín thứ yếu lên thành phép thử cho sự thông công biết bao. Chính những người theo Nee cũng không miễn nhiễm. Không phong trào nào miễn nhiễm cả.

Thái độ an toàn nhất là kết hợp sự nghiêm túc về giáo lý với sự khiêm nhường về khả năng vạch ranh giới cách hoàn hảo của chúng ta.

Tiệc Thánh và một cái bánh

“Cái bánh mà chúng ta bẻ, há chẳng phải là thông với thân thể của Đấng Christ sao? Vì chỉ có một cái bánh, chúng ta dầu nhiều, cũng chỉ một thân thể” (1 Cô-rinh-tô 10:16-17).

Nee dành cho Tiệc Thánh một vị trí trung tâm khác thường. Bàn của Chúa ghi nhớ sự chết của Đấng Christ và bày tỏ sự hiệp một của Hội Thánh.

Việc bẻ bánh hằng tuần dạy tín hữu rằng sự thờ phượng không xoay quanh một người giảng. Chính Chúa là trung tâm.

Một hội thánh có thể dần dần trở thành khán giả của một người dạy dỗ có ân tứ. Nee có đủ ân tứ để tạo ra chính mối nguy ấy. Bàn của Chúa làm cho vai trò người giảng trở nên tương đối. Mọi người đều đến như những người nhận lãnh ân điển.

Cái bánh cũng quở trách sự phân biệt giai cấp. Giàu và nghèo, có học và thất học, trưởng lão và người mới được hoán cải đều cùng chung một sự cứu chuộc.

Lời Phao-lô quở trách những sự lạm dụng tại Cô-rinh-tô trong 1 Cô-rinh-tô 11 cho thấy ý nghĩa biểu tượng của Tiệc Thánh bị phủ nhận bởi sự khinh miệt mang tính xã hội. Ăn chung một cái bánh trong khi làm nhục những tín hữu nghèo hơn chính là không phân biệt được Thân Thể.

Trưởng lão là những người chăn bầy địa phương

Nee công nhận các trưởng lão là những người giám sát chính yếu tại địa phương. Ông bác bỏ ý tưởng rằng một mục sư duy nhất nên giữ vai trò người phục vụ độc nhất của một hội chúng.

Công Vụ Các Sứ Đồ 14:23 mô tả Phao-lô và Ba-na-ba lập “những trưởng lão trong mỗi Hội thánh.” Công Vụ Các Sứ Đồ 20 nói chung với các trưởng lão của Ê-phê-sô. Phi-e-rơ nói với “các bậc trưởng lão trong anh em” (1 Phi-e-rơ 5:1).

Chức trưởng lão số nhiều có thể phân chia uy quyền và ân tứ, dù chỉ riêng số nhiều không bảo đảm sự lành mạnh. Một nhóm cũng có thể trở nên độc đoán theo kiểu tập thể.

Những tiêu chuẩn về phẩm cách theo Kinh Thánh quan trọng hơn chức danh. Người giám mục phải không chỗ trách được, tiết độ, tỉnh táo, mềm mại, không hay tranh cạnh, không tham tiền, có tài dạy dỗ, và được kính trọng (1 Ti-mô-thê 3:1-7).

Giáo hội học của Nee nhấn mạnh việc lập người và sự trưởng thành thuộc linh. Các hội thánh ngày nay nên bổ sung những thực hành vững chắc về trách nhiệm giải trình, bảo vệ người yếu thế, minh bạch tài chính, và quy trình xử lý các cáo buộc đối với người lãnh đạo.

Phao-lô minh nhiên dự liệu việc tố cáo trưởng lão và việc quở trách công khai khi người lãnh đạo cứ tiếp tục phạm tội (1 Ti-mô-thê 5:19-20). Sự lãnh đạo không đứng ngoài kỷ luật.

Các sứ đồ và những người làm công tác

Nee dùng chữ “sứ đồ” rộng hơn những truyền thống chỉ dành danh hiệu ấy cho Mười Hai Sứ Đồ và Phao-lô. Ông xem sứ đồ là những người làm công tác được Đức Chúa Trời sai đi để giảng đạo, thành lập hội thánh và lập trưởng lão.

Theo nghĩa ngôn ngữ rộng, Tân Ước quả có dùng chữ apostolos cho những sứ giả được sai đi ngoài Mười Hai Sứ Đồ. Nhưng uy quyền sứ đồ mang tính nền tảng của những người được ủy thác làm nhân chứng về Đấng Christ phục sinh vẫn là độc nhất.

Hệ thống thực tiễn của Nee trao uy quyền đáng kể cho những người làm công tác lưu động trong việc thành lập hội thánh và điều phối khu vực. Điều này tạo ra hiệu quả và sự nhất quán về giáo lý, nhưng cũng mang nguy cơ kiểm soát tập trung.

Sự căng thẳng ấy càng gia tăng trong những năm về sau, khi sự dạy dỗ của ông về uy quyền ngày càng mạnh mẽ hơn.

Một cách áp dụng lành mạnh ngày nay có thể giữ lại sự thấu suốt về truyền giáo mà không tái tạo một hệ thống cấp bậc không chịu trách nhiệm: các hội thánh cần những chức vụ liên địa phương, những người thành lập hội thánh, các nhà thần học, các giáo sĩ và các mạng lưới, nhưng những người làm công tác ấy phải phục vụ các hội chúng địa phương chứ không sở hữu chúng.

Phao-lô có thể thi hành uy quyền, vậy mà vẫn nói với người Cô-rinh-tô: “chớ không phải chúng tôi muốn cai trị đức tin anh em, nhưng chúng tôi muốn giúp thêm sự vui của anh em” (2 Cô-rinh-tô 1:24).

Công tác và Hội Thánh

Nee phân biệt “công tác” với “Hội Thánh.” Hội Thánh mang tính địa phương và bao gồm mọi tín hữu tại một nơi; công tác là hoạt động truyền giáo rộng lớn hơn của các sứ đồ và những người đồng công với họ.

Sự phân biệt này giúp ông tránh đồng nhất một tổ chức truyền giáo với Hội Thánh. Một hội truyền giáo có thể sai phái người làm công tác, nhưng những người mới được hoán cải phải trưởng thành trong các hội chúng địa phương thay vì trở thành những chi nhánh vĩnh viễn của hội truyền giáo.

Nguyên tắc này đã đi trước những cuộc thảo luận hiện đại về việc thành lập hội thánh bản địa. Các giáo sĩ nên nhắm đến việc làm cho mình ngày càng ít cần thiết khi những người lãnh đạo địa phương trưởng thành.

Phao-lô viết cho Ti-mô-thê: “Những điều con đã nghe nơi ta ... hãy giao phó cho mấy người trung thành, cũng có tài dạy dỗ kẻ khác” (2 Ti-mô-thê 2:2).

Bốn thế hệ xuất hiện ở đây: Phao-lô, Ti-mô-thê, những người trung thành, và những người khác. Công cuộc truyền giáo lành mạnh nhân rộng trách nhiệm.

Thân Thể và các ân tứ thuộc linh

“Vả, như trong một thân chúng ta có nhiều chi thể, và các chi thể không làm một việc giống nhau, thì cũng vậy, chúng ta là nhiều người mà hiệp nên một thân trong Đấng Christ, và hết thảy chúng ta đều là các phần chi thể của nhau” (Rô-ma 12:4-5).

Cụm từ “các phần chi thể của nhau” mà Nee hay dùng đã thách thức thứ thuộc linh khép kín, tự túc. Ân tứ của tôi không phải là của tôi để làm bản sắc riêng. Nó thuộc về Thân Thể.

Người dạy dỗ cần người có lòng thương xót. Người có khải tượng cần người quản trị. Nhà truyền giảng dạn dĩ cần người cầu thay thầm lặng. Người trí thức cần người có sự khôn ngoan thực tế.

Điều này làm suy yếu văn hóa sùng bái người nổi tiếng. Các ân tứ công khai không nhất thiết quý giá hơn những ân tứ ẩn giấu.

“Các chi thể của thân xem ra rất yếu đuối lại là cần dùng” (1 Cô-rinh-tô 12:22).

Một hội thánh chỉ tưởng thưởng những ân tứ trên bục giảng là đã hiểu sai về Thân Thể.

Phối hợp và vâng phục

Nee dạy rằng các chi thể phải học sự phối hợp thay vì sự độc lập. Về nguyên tắc, điều này hợp với Kinh Thánh. “Hãy kính sợ Đấng Christ mà vâng phục nhau” (Ê-phê-sô 5:21).

Chữ “nhau” rất quan trọng. Sự vâng phục Cơ Đốc không chỉ đi từ trên xuống. Đó là một cộng đồng gồm những người buông bỏ sự khăng khăng ích kỷ vì cớ Đấng Christ.

Hê-bơ-rơ 13:17 cũng kêu gọi tín hữu vâng lời những người lãnh đạo, là những người tỉnh thức canh giữ linh hồn họ. Nhưng mọi uy quyền trong Hội Thánh đều ở dưới Kinh Thánh và dưới Đấng làm đầu các kẻ chăn chiên.

Những phát biểu mạnh mẽ về sau của Nee về uy quyền được ủy thác có thể trở nên nguy hiểm nếu bị tách rời khỏi tính hỗ tương, lương tâm và các giới hạn. Một tín hữu không bao giờ được vâng lời người lãnh đạo trong điều tội lỗi. Không người lãnh đạo nào được đòi hỏi sự giữ kín để che chắn cho sự lạm dụng. Không lời tuyên bố nào về sự che phủ thuộc linh có thể thay thế quyền làm Chúa của Đấng Christ.

Lời tuyên bố của Phi-e-rơ vạch ra ranh giới tối hậu: “Thà phải vâng lời Đức Chúa Trời còn hơn là vâng lời người ta” (Công Vụ Các Sứ Đồ 5:29).

Uy quyền thuộc linh

Sự dạy dỗ của Nee về uy quyền một phần nảy sinh từ lập trường chống chủ nghĩa cá nhân của ông. Ông tin rằng sự phản nghịch chống lại uy quyền được ủy thác cách chính đáng có thể phản ánh sự phản nghịch chống lại trật tự của Đức Chúa Trời. Những gương mẫu trong Kinh Thánh như việc Đa-vít không chịu giết Sau-lơ đã ảnh hưởng đến chủ đề này.

Ở đây có sự khôn ngoan. Chủ nghĩa cá nhân hiện đại có thể biến mỗi người thành uy quyền tối hậu cho chính mình. Cơ Đốc nhân cần có tinh thần dễ dạy và lòng tôn trọng các chức phận mà Đức Chúa Trời sử dụng.

Nhưng Kinh Thánh không truyền lệnh vâng phục mù quáng. Đa-vít đã trốn khỏi Sau-lơ, gián tiếp đối diện với sự bất công, và không chịu khuất phục để bị sát hại. Na-than quở trách Đa-vít. Phao-lô quở trách Phi-e-rơ công khai. Các tiên tri đối chất với các vua. Các hội thánh thử nghiệm sự dạy dỗ.

Gương mẫu của Chúa Giê-xu mang tính quyết định: “hễ ai muốn làm lớn trong các ngươi, thì sẽ làm đầy tớ” (Mác 10:43).

Uy quyền Cơ Đốc được nhận biết qua sự phục vụ, lẽ thật, sự khiêm nhường, trách nhiệm giải trình và lòng sẵn sàng chịu khổ vì người khác.

Một người lãnh đạo viện dẫn “uy quyền được ủy thác” để giành quyền kiểm soát cho riêng mình là đã đi ngược lại thập tự giá.

Hội Thánh là nhân loại mới

Thư Ê-phê-sô nói rằng từ người Giu-đa và người ngoại, Đấng Christ đã “lấy cả hai lập nên một người mới trong Ngài” (Ê-phê-sô 2:15).

Bởi vậy, khải tượng về Hội Thánh của Nee lớn hơn cơ cấu nhóm họp. Hội Thánh là nhân loại mới của Đức Chúa Trời trong Đấng Christ.

Điều này có những hệ quả xã hội. Chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, thứ bậc giai cấp và bản sắc bộ tộc đều trở nên tương đối khi chúng ta được báp-têm vào một Thân.

Đối với một Cơ Đốc nhân người Hoa trong thời đại của chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa dân tộc, ngoại xâm và cách mạng, điều này không hề trừu tượng. Sự thống trị của ngoại bang đã làm cho việc tiếp nhận Cơ Đốc giáo thêm phức tạp. Nee muốn Hội Thánh trở nên bản địa cách thật sự mà không thu hẹp Cơ Đốc giáo thành bản sắc dân tộc Trung Hoa.

Thân Thể vượt trên mọi quốc gia, vì Đấng Christ là Chúa của muôn người.

Hội Thánh và sứ mạng

Giáo hội học của Nee mang đậm tính truyền giáo. Thân Thể tồn tại để bày tỏ Đấng Christ và mang Phúc Âm đi.

Cuối thập niên 1940 chứng kiến những kế hoạch đầy tham vọng nhằm đưa người làm công tác và tín hữu tỏa đến những vùng chưa được truyền giảng. Một số người gắn bó với phong trào đã thực hành những hình thức “di cư” vì Phúc Âm—dời cả gia đình và kế sinh nhai đi nơi khác để có thể thành lập những hội thánh mới.

Điều này cho thấy họ nghiêm túc với sách Công Vụ Các Sứ Đồ. Hội Thánh đầu tiên bị tan lạc, và những người ấy “đi từ nơi nầy đến nơi khác, truyền giảng đạo Tin lành” (Công Vụ Các Sứ Đồ 8:4).

Sứ mạng không chỉ là công việc của những giáo sĩ chuyên nghiệp. Doanh nhân, các gia đình, sinh viên và người lao động đều mang Phúc Âm đi qua những cuộc di chuyển bình thường của đời sống.

Không nên lãng mạn hóa chiến lược này; việc dời đi nơi khác có thể đặt gánh nặng lên người phối ngẫu và con cái, và áp lực mạnh từ giới lãnh đạo có thể làm mờ ranh giới của sự hy sinh tự nguyện. Sứ mạng Cơ Đốc phải tôn trọng lương tâm và trách nhiệm đối với gia đình.

Dầu vậy, khải tượng ấy vẫn đầy thách thức: Điều gì sẽ xảy ra nếu những tín hữu bình thường chọn nơi sinh sống một phần dựa trên nhu cầu của Phúc Âm, chứ không chỉ dựa trên cơ hội kinh tế?

Sự giao nộp và sự dâng mình

Vào cuối thập niên 1940, phong trào cũng nhấn mạnh sự dâng mình về tài chính và việc “giao nộp” của cải. Mục đích là huy động nguồn lực cho công cuộc truyền giảng và bẻ gãy sự kìm kẹp của chủ nghĩa vật chất.

Sách Công Vụ Các Sứ Đồ ghi lại việc các tín hữu bán tài sản để đáp ứng nhu cầu (Công Vụ Các Sứ Đồ 4:34-35). Chúa Giê-xu nhiều lần cảnh báo về sự giàu có. Phao-lô dạy về sự dâng hiến rộng rãi.

Thế nhưng Công Vụ Các Sứ Đồ 5:4 cho thấy rõ rằng tài sản vẫn thuộc quyền tự nguyện định đoạt của chủ nhân trước khi được dâng. Sự rộng rãi Cơ Đốc không phải là sự tịch thu do những người lãnh đạo hội thánh thực hiện.

Bất cứ sự dạy dỗ mạnh mẽ nào về sự đầu phục cũng phải gìn giữ lương tâm tự nguyện. Phao-lô nói rằng việc dâng hiến phải là “không phải phàn nàn hay là vì ép uổng; vì Đức Chúa Trời yêu kẻ dâng của cách vui lòng” (2 Cô-rinh-tô 9:7).

Các phong trào có thể trở nên thao túng khi địa vị thuộc linh bị gắn liền với những sự hy sinh tài chính lớn lao. Sự minh bạch là điều thiết yếu.

Lời kêu gọi dâng mình của Nee vẫn còn dò xét lòng người, nhưng cách áp dụng ngày nay cần có những biện pháp bảo vệ rõ ràng chống lại sự cưỡng ép.

Hội Thánh và Vương quốc

Nee phân biệt các phương diện của Hội Thánh và của vương quốc, đồng thời trông đợi chứng cớ của Hội Thánh dự phần vào mục đích thời cuối cùng của Đức Chúa Trời. Thuyết cánh chung của ông bao gồm chủ đề “những người đắc thắng”—những tín hữu trung tín đáp ứng trọn vẹn với Đấng Christ và nhận lãnh phần thưởng.

Sách Khải Huyền nhiều lần nói: “Kẻ nào thắng...” rồi kèm theo những lời hứa (Khải Huyền 2-3). Nee dùng những phân đoạn này để kêu gọi tín hữu vượt lên trên một Cơ Đốc giáo chỉ có danh.

Lời kêu gọi đắc thắng có giá trị khi nó khơi dậy lòng trung tín. Nó trở nên nguy hiểm nếu tạo ra một tầng lớp ưu tú thuộc linh, coi những tín hữu bình thường là hạng thứ hai.

Tân Ước đặt mọi Cơ Đốc nhân trên nền tảng ân điển, đồng thời vẫn nghiêm túc với phần thưởng và lòng trung tín. “Công việc của mỗi người sẽ bày tỏ ra” (1 Cô-rinh-tô 3:13), thế nhưng sự cứu rỗi vẫn đặt nền trên Đấng Christ.

Hội Thánh dưới áp lực

Đến năm 1949, các hội chúng gắn bó với Nee đã tăng trưởng vượt bậc. Các ước tính khác nhau, nhưng các nguồn tài liệu thường mô tả hàng trăm hội chúng và hàng chục nghìn tín hữu; tạp chí Christian History cho biết có khoảng 700 hội chúng và 70.000 thành viên vào năm 1950.

Sự tăng trưởng ấy diễn ra giữa chiến tranh, cảnh ly tán và biến động chính trị. Tính chất phi tập trung của phong trào đã chứng tỏ sức bền bỉ.

Giờ đây, nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa sẽ đặt ra một thách thức khác hẳn mọi sự chống đối trước kia. Nhà nước mới tìm cách cải biến xã hội trên diện rộng và ngày càng gia tăng sự kiểm soát ý thức hệ đối với các tổ chức tôn giáo.

Thần học về Hội Thánh của Nee sẽ chuyển từ sự dạy dỗ tại các hội nghị sang một cuộc thử thách sống còn.

Liệu Hội Thánh có thể vẫn là một Thân khi những người lãnh đạo bị ép phải tố cáo lẫn nhau? Liệu tín hữu có thể tôn trọng nhà cầm quyền mà không từ bỏ quyền làm Đầu của Đấng Christ? Liệu các hội thánh địa phương có thể tồn tại mà không có những cơ cấu hữu hình? Liệu một người dạy về uy quyền thuộc linh có thể phân biệt sự thuận phục chính quyền với sự vâng phục chỉ thuộc về một mình Đức Chúa Trời?

Những câu hỏi ấy thuộc về tương lai. Trước khi bị bắt và vào tù, còn một chủ đề lớn nữa: đức tin, sự cầu nguyện và sự nương cậy triệt để nơi Đức Chúa Trời.

Hiệp một và lẽ thật

Thân Thể của Đấng Christ không thể được hiệp một bằng cách phớt lờ chính lẽ thật đã tạo nên Thân Thể ấy. Chúa Giê-xu vừa cầu nguyện “để cho ai nấy hiệp làm một” vừa thưa: “Xin Cha lấy lẽ thật khiến họ nên thánh” (Giăng 17:21, 17).

Vì vậy, sự hiệp một Cơ Đốc không phải là sự đồng phục về tổ chức, cũng không phải là một thứ tôn giáo lấy mẫu số chung thấp nhất.

Lòng nhiệt thành của Nee chống lại sự chia rẽ cần đi đôi với công tác thần học nhẫn nại. Cơ Đốc nhân có thể bất đồng nghiêm túc mà vẫn đối đãi với nhau như anh chị em. Một số khác biệt đòi hỏi những cơ cấu hội chúng riêng biệt để giữ sự chính trực trong thực hành, mà không đòi hỏi phải khinh miệt lẫn nhau.

Bi kịch không nằm ở mọi sự khác biệt về thể chế. Bi kịch là sự thù ghét, sự ganh đua, sự kiêu ngạo, và sự khước từ nhận biết Đấng Christ nơi những tín hữu khác.

Thân Thể sửa dạy người có ân tứ

Một Thân Thể thật bảo vệ những người lãnh đạo có ân tứ khỏi chính họ. Con mắt cần bàn tay. Người dạy dỗ cần người chăn bầy. Người có khải tượng cần một người nhìn thấy hệ quả.

“Đâu không có nghị luận, đó mưu định phải phế; Nhưng nhờ có nhiều mưu sĩ, mưu định bèn được thành” (Châm Ngôn 15:22).

Điều này có những hệ quả về quản trị. Các ban điều hành và trưởng lão không nên chỉ tồn tại để phê chuẩn ý của người sáng lập. Một ban lãnh đạo lành mạnh có quyền tự do bất đồng.

Chính ảnh hưởng mạnh mẽ của Nee khiến bài học này đặc biệt liên quan đến di sản của ông.

Kỷ luật và sự phục hồi trong Hội Thánh

Phong trào của Nee thực hành kỷ luật cách nghiêm túc, có khi rất nghiêm khắc. Tân Ước quả có đòi hỏi các hội thánh phải xử lý tội lỗi dai dẳng.

Nhưng kỷ luật nhắm đến sự phục hồi, sự bảo vệ và lẽ thật—không phải sự sỉ nhục.

Phao-lô bảo người Ga-la-ti rằng khi có người sa ngã, “hãy lấy lòng mềm mại mà sửa họ lại” (Ga-la-ti 6:1). Ngay cả sự loại trừ cần thiết trong 1 Cô-rinh-tô 5 cũng được tiếp nối trong 2 Cô-rinh-tô bằng mối quan tâm rằng người đã ăn năn không bị chìm ngập trong nỗi buồn quá mức.

Uy quyền trong Hội Thánh phải biết cả lòng can đảm lẫn lòng thương xót.

Thân Thể của Đấng Christ, tính địa phương, và giới hạn của sự chắc chắn về thể chế

Giáo hội học của Nee được thúc đẩy bởi một xác tín tuyệt vời: Đấng Christ không chỉ cứu những cá nhân riêng lẻ. Ngài tạo dựng một Thân Thể. Xác tín ấy đã giữ cho đời sống thuộc linh của ông không trở thành hoàn toàn riêng tư. Sự hiệp nhất của người tín hữu với Đấng Christ tạo nên một mối liên hệ tương ứng với mọi tín hữu khác.

Phao-lô viết: “thì cũng vậy, chúng ta là nhiều người mà hiệp nên một thân trong Đấng Christ, và hết thảy chúng ta đều là các phần chi thể của nhau” (Rô-ma 12:5). Vế cuối là một đòi hỏi lớn. Cơ Đốc nhân không chỉ cùng thuộc về một tổ chức; họ thuộc về nhau.

Nee tin rằng Tân Ước thường gọi tên các hội thánh theo địa phương: Hội Thánh tại Cô-rinh-tô, các hội thánh ở Ga-la-ti, Hội Thánh của người Tê-sa-lô-ni-ca. Ông kết luận rằng lập trường đúng đắn của một hội thánh địa phương là thành phố, chứ không phải một hệ phái, một giáo lý chuyên biệt, một hội truyền giáo hay một người lãnh đạo được ưa chuộng. Mục đích của ông là làm cho ranh giới thực tiễn của sự thông công không hẹp hơn ranh giới mà Đấng Christ đã thiết lập.

Sự thấu suốt này chứa đựng sức mạnh thật. Nếu Đức Chúa Trời tiếp nhận một tín hữu vì cớ Đấng Christ, thì Cơ Đốc nhân nên chậm lại trong việc đặt ra những phép thử thứ yếu cho sự thuộc về. Phao-lô nói: “Vậy thì, anh em hãy tiếp lấy nhau, cũng như Đấng Christ đã tiếp anh em, để Đức Chúa Trời được vinh hiển” (Rô-ma 15:7). Sự thông công bắt đầu từ sự tiếp nhận của Đức Chúa Trời.

Nhưng bước chuyển từ một quan sát trong Kinh Thánh sang một quy tắc thể chế mang tính loại trừ thì khó khăn hơn. Tân Ước có các hội thánh địa phương, những buổi nhóm tại gia, các mạng lưới người làm công tác sứ đồ, và những mối liên hệ vượt qua các thành và các miền. Tân Ước không cung cấp một bản hiến chương hiện đại giải thích chính xác nhiều hội chúng trong một đô thị lớn phải liên hệ với nhau ra sao. Vì vậy, những Cơ Đốc nhân trung tín đã phát triển những thể chế khác nhau trong khi cùng tìm cách tôn trọng những bản văn ấy.

Do đó, nguyên tắc một thành một Hội Thánh của Nee nên được xem là một đề xuất giáo hội học, chứ không phải một giáo lý ngang hàng với sự phục sinh. Mục đích tốt đẹp nhất của nó mang tính tiên tri: nó phơi bày việc Cơ Đốc nhân dễ dàng chia rẽ quanh những sở thích và cá tính biết bao. Mối nguy của nó xuất hiện khi một nhóm đồng nhất cách thể hiện hành chính của riêng mình với Hội Thánh trong một thành trọn vẹn đến nỗi các tín hữu khác trên thực tế trở thành hạng thứ hai.

Chính Thân Thể sửa lại sự chắc chắn như thế. Phao-lô nói rằng mắt không được nói với bàn tay rằng: “Ta chẳng cần đến mầy” (1 Cô-rinh-tô 12:21). Một hội chúng thấy được điều gì đó về sự hiệp một có thể cần đến sức mạnh của một hội chúng khác trong lòng thương xót, việc truyền giảng, học thuật thần học, công lý, công cuộc truyền giáo liên văn hóa hay sự chăm sóc mục vụ. Không có cách thể hiện địa phương nào bao trọn được Đấng Christ.

Nee cũng nhấn mạnh sự lãnh đạo số nhiều và sự vận hành của các chi thể bình thường. Những mối quan tâm này vẫn còn giá trị. Thư Ê-phê-sô nói Đấng Christ ban những người có ân tứ “để các thánh đồ được trọn vẹn về công việc của chức dịch và sự gây dựng thân thể Đấng Christ” (Ê-phê-sô 4:12). Người lãnh đạo trang bị cho các thánh đồ; họ không độc quyền chức vụ.

Đây là một sự sửa sai mạnh mẽ đối với thứ Cơ Đốc giáo của người đứng xem. Hội Thánh không phải là một đám khán giả tụ họp quanh một người trình diễn tôn giáo chuyên nghiệp. Mỗi tín hữu là một chi thể có ân điển để ban phát. Người cầu thay thầm lặng, gia đình hiếu khách, người chủ doanh nghiệp, giáo viên, nhà truyền giảng trẻ, vị thánh đồ cao niên, nhạc sĩ, người quản trị, và người có ân tứ thương xót đều góp phần vào sự lành mạnh của Thân Thể.

Thế nhưng sự vận hành phải luôn được tình yêu thương sắp đặt. 1 Cô-rinh-tô 12 dẫn thẳng vào chương 13. Ân tứ thiếu tình yêu thương trở thành tiếng ồn. Giáo hội học thiếu tình yêu thương trở thành kiến trúc không có sự sống.

Giáo lý của Nee về Thân Thể đạt đến điểm phong phú nhất khi nó sinh ra sự khiêm nhường. Tôi cần Đấng Christ nơi anh chị em mình, vì Đức Chúa Trời đã chọn không đặt mọi ân tứ trong tôi. Sự nương cậy vào Thân Thể cùng lúc đánh vào chủ nghĩa cá nhân thuộc linh lẫn sự sùng bái người nổi tiếng trong đời sống thuộc linh. Người dạy dỗ có ân tứ cần được sửa dạy. Người có khải tượng cần những người quản trị. Nhà cải cách can đảm cần những người chăn bầy nhẫn nại. Người chiêm niệm cần những nhà truyền giảng. Hội thánh sung túc cần tiếng nói từ những hội thánh đang chịu khổ.

Đấng Christ vẫn là Đầu, và điều này đặt ra một giới hạn cho mọi thể chế. Không hệ phái, mạng lưới, hội chúng địa phương, ban trưởng lão, sứ đồ, mục sư hay người dạy dỗ nào được trở thành lương tâm của Hội Thánh thay cho Đấng Christ. Các cơ cấu của con người phục vụ Thân Thể; chúng không sở hữu Thân Thể.

Vì vậy, câu hỏi bền lâu mà Nee để lại không chỉ là: “Chúng ta có được tổ chức theo khuôn mẫu của ông không?” Mà là: “Đời sống hội thánh của chúng ta có thật sự xưng nhận một Đầu và một Thân không?” Nếu Đấng Christ là Đầu, những người lãnh đạo sẽ là đầy tớ. Nếu tín hữu là một Thân, sự ganh đua sẽ mất đi phần nào sức mạnh. Nếu các ân tứ được phân phát, các thánh đồ bình thường sẽ được trang bị. Nếu thập tự giá cai trị, sự hiệp một sẽ không đòi hỏi phải giả vờ rằng không có bất đồng.

Một hội thánh có thể bắt chước khuôn mẫu bề ngoài của Nee mà vẫn bỏ lỡ những thực tại này. Một hội thánh khác có thể dùng một cơ cấu khác mà vẫn thể hiện nhiều điều ông khao khát khôi phục. Thước đo thật là Đấng Christ có được tôn kính như Đầu hay không, và dân sự Ngài có được xây dựng chung với nhau trong lẽ thật và tình yêu thương hay không.