Chương 10 · 31 phút đọc · 40 phút nghe
Sự Tự Xét Mình
“Chính anh em hãy tự xét để xem mình có đức tin chăng.”
Có lẽ trong đời sống đạo không có đề tài nào đã gây ra nhiều bất an và khổ sở cho những lương tâm nhạy cảm hơn đề tài tự xét mình này; và cũng không đề tài nào thường dẫn đến thứ ngôn ngữ “càng kém đi” hơn nó — thứ ngôn ngữ mà chương trước chúng ta đã thấy là một trở ngại lớn đến thế cho mọi sự tăng trưởng thuộc linh. Thế nhưng người ta đã không ngừng khắc sâu vào lòng chúng ta rằng tự xét mình là bổn phận của chúng ta, đến nỗi mắt của phần đông chúng ta cứ luôn luôn hướng vào bên trong. Cái nhìn của chúng ta dán chặt vào những trạng thái và cảm xúc bề trong của chính mình đến mức cuối cùng bản ngã, chứ không phải Đấng Christ, đã choán hết cả chân trời.
Ở đây, khi nói bản ngã, tôi muốn nói đến tất cả những gì xoay quanh cái “tôi” to tướng của chúng ta. Bộ từ vựng của nó cứ lặp đi lặp lại “tôi”, “mình” và “của tôi”. Đó là bộ từ vựng mà ai trong chúng ta cũng rất quen thuộc. Những câu hỏi chúng ta tự đặt ra cho mình khi tự xét là bằng chứng cho điều đó: Tôi đã đủ sốt sắng chưa? Tôi đã ăn năn đủ chưa? Tôi có những cảm xúc đúng đắn không? Tôi có hiểu lẽ thật của đạo như mình phải hiểu không? Những lời cầu nguyện của tôi đã đủ nồng nhiệt chưa? Lòng tôi quan tâm đến những điều thuộc về đạo có lớn như lẽ ra phải có không? Tôi có yêu Đức Chúa Trời đủ say mê không? Kinh Thánh có làm tôi vui thích như nó làm người khác vui thích không? Tất cả những câu hỏi ấy, cùng trăm câu hỏi khác về chính mình và về những kinh nghiệm của mình, choán đầy mọi ý nghĩ của chúng ta, và đôi khi choán đầy cả những cuốn sổ tự xét nho nhỏ của chúng ta nữa. Ngày cũng như đêm, chúng ta chú tâm vào những đại từ nhân xưng “tôi”, “mình” và “của tôi”, mà hoàn toàn gạt bỏ mọi ý nghĩ về Đấng Christ, hay mọi lời nói về “Ngài”, “của Ngài”, hoặc “Ngài” nữa.
Nhiều người trong chúng ta biết rõ nỗi khổ sở của việc này hơn ai hết. Nhưng cái ý tưởng cho rằng Kinh Thánh đầy dẫy những mạng lệnh bảo phải tự xét mình đã phổ biến đến nỗi việc ấy dường như là một trong những điều thật sự đạo đức nhất mà chúng ta có thể làm. Dù nó làm cho chúng ta khổ sở đến đâu, chúng ta vẫn cảm thấy mình có bổn phận phải tiếp tục, bất chấp cảm giác vô vọng và tuyệt vọng mỗi ngày một tăng.
Trước quan niệm ấy, nhiều người sẽ ngạc nhiên khi khám phá ra rằng trong cả quyển Kinh Thánh chỉ có hai phân đoạn nói về sự tự xét mình, và không phân đoạn nào có thể dùng để ủng hộ sự tự phân tích bệnh hoạn vốn là kết quả của cái mà chúng ta gọi là tự xét mình.
Một trong hai phân đoạn ấy tôi đã trích ở đầu chương này: “Chính anh em hãy tự xét để xem mình có đức tin chăng.” Đây chỉ đơn giản là lời khích lệ dành cho người Cô-rinh-tô, là những người đang ở trong tình trạng sa sút đáng buồn, để họ xác định dứt khoát xem mình có còn là người tin hay không.
“Chính anh em hãy tự xét để xem mình có đức tin chăng.” Câu ấy không bảo hãy xét xem mình có đủ sốt sắng không, hay mình có những cảm xúc đúng đắn không, hay động cơ của mình có trong sạch không, mà chỉ đơn giản và duy nhất là xét xem mình “có đức tin” hay không. Tóm lại, bạn có tin Đấng Christ hay không? Đó là một câu hỏi đơn giản, chỉ đòi một câu trả lời đơn giản, thẳng thắn: Có hoặc Không.
Đó là ý nghĩa của câu ấy đối với người Cô-rinh-tô khi xưa, và cũng là ý nghĩa của nó đối với chúng ta ngày nay.
Phân đoạn kia chép rằng: “Bởi đó, ai ăn bánh hoặc uống chén của Chúa cách không xứng đáng, thì sẽ mắc tội với thân và huyết của Chúa. Vậy mỗi người phải tự xét lấy mình, và như thế mới ăn bánh uống chén ấy.” Ở đây Phao-lô đang viết về những thói lạm dụng như tham ăn và say sưa đã len lỏi vào việc cử hành Tiệc Thánh. Khi khích lệ họ tự xét mình, ông chỉ đơn giản thúc giục họ bảo đảm rằng mình không làm những điều ấy, nhưng dự phần bữa ăn thánh này một cách đứng đắn và trật tự.
Trong cả hai phân đoạn ấy đều không hề có chút gợi ý nào về sự lục lọi bệnh hoạn những cảm xúc và kinh nghiệm của chính mình mà ngày nay người ta gọi là tự xét mình. Thật đáng kinh ngạc khi từ hai phân đoạn đơn sơ như thế, lại nảy sinh ra một sự dạy dỗ gây biết bao khổ sở cho những linh hồn sốt sắng, đầy lương tâm.
Sự thật là chẳng có thẩm quyền nào của Kinh Thánh cho nỗi ám ảnh thời nay ấy cả; những ai mắc phải nó đều là nạn nhân của những ý tưởng sai lầm về đường lối Đức Chúa Trời đối đãi với con cái Ngài.
Tuy nhiên, có lẽ vài bạn đọc của tôi đang tự hỏi phải chăng tôi đã bỏ sót cả một loạt phân đoạn bảo chúng ta phải “tỉnh thức”; và phải chăng những phân đoạn ấy có nghĩa là canh chừng chính mình, hay nói cách khác, là tự xét mình. Tôi sẽ trích một trong những phân đoạn ấy làm ví dụ, để chúng ta thấy ý nghĩa thật của chúng là gì: “Về ngày và giờ đó, chẳng ai biết chi hết, các thiên sứ trên trời, hay là Con cũng chẳng biết nữa; song chỉ Cha mà thôi. Hãy giữ mình, tỉnh thức; vì các ngươi chẳng biết kỳ đó đến khi nào. Ấy cũng như một người kia đi đường xa, bỏ nhà, giao cho đầy tớ mỗi đứa cai quản một việc, và cũng biểu đứa canh cửa thức canh.
Vậy, các ngươi hãy thức canh, vì không biết chủ nhà về lúc nào, hoặc chiều tối, nửa đêm, lúc gà gáy, hay là sớm mai, e cho người về thình lình, gặp các ngươi ngủ chăng. Điều mà ta nói cùng các ngươi, ta cũng nói cho mọi người: Hãy tỉnh thức!”
Tôi nghĩ nếu chúng ta xem xét kỹ phân đoạn này và những phân đoạn tương tự, chúng ta sẽ thấy rằng thay vì dạy sự tự xét mình, chúng dạy một điều hoàn toàn ngược lại. Quả thật chúng bảo chúng ta phải “tỉnh thức”, nhưng không bảo chúng ta canh chừng chính mình. Rõ ràng đó là những mạng lệnh bảo chúng ta hãy quên mình đi trong khi tỉnh thức canh chờ một Đấng Khác. Điều chúng ta phải canh chờ là sự trở lại của Chúa. Chính tiếng bước chân Ngài đang đến, chứ không phải những bước chân đã qua của chính chúng ta, mới là đối tượng để chúng ta chú tâm. Chúng ta phải tỉnh thức như người canh cửa trông chờ chủ nhà trở về, và phải sẵn sàng, như một người canh giữ tốt, để tiếp rước và chào đón Ngài bất cứ lúc nào Ngài hiện đến.
“Phước cho những đầy tớ ấy, khi chủ về thấy họ thức canh!” Thức canh mà trông chừng điều gì?
Trông chừng chính mình ư? Không, dĩ nhiên là trông chờ Ngài. Nếu chúng ta có thể hình dung một người canh cửa, thay vì trông chờ chủ mình trở về, lại dành thì giờ phân tích một cách bệnh hoạn cách cư xử đã qua của chính mình — cố tìm xem mình đã đủ trung tín chưa, và mải mê tự xét mình đến nỗi lỡ mất tiếng chủ gọi và lúc chủ trở về — thì chúng ta sẽ có một bức tranh về điều xảy ra cho linh hồn nào buông mình theo thói quen sai lầm là canh chừng và nhìn vào bản ngã, thay vì tỉnh thức và nhìn xem Đấng Christ.
Vậy, những phân đoạn này, thay vì dạy sự tự xét mình, lại dạy điều hoàn toàn ngược lại. Đức Chúa Trời phán: “Hãy nhìn xem ta và được cứu”; nhưng linh hồn hay tự phân tích lại nói: “Tôi phải nhìn vào chính mình thì mới mong có chút hy vọng được cứu. Sự cứu rỗi phải đến bởi việc tôi tự sửa mình cho đúng.” Thế nhưng cụm từ “nhìn xem Đức Chúa Jêsus” vẫn thường được công nhận là một trong những khẩu hiệu của đạo Cơ Đốc; mọi Cơ Đốc nhân ở khắp nơi đều sẽ không ngần ngại tuyên bố rằng dĩ nhiên đây là điều duy nhất mà tất cả chúng ta đều phải làm. Nhưng nói xong, họ lại tiếp tục lối cũ là tự soi xét bên trong, cố tìm chút sự cứu rỗi nào đó trong những trạng thái và cảm xúc bề trong của mình, hoặc trong những việc công bình của chính mình, rồi cứ liên tục bị nhận chìm trong tuyệt vọng vì chẳng bao giờ tìm thấy.
Hiển nhiên là chúng ta thấy điều mình nhìn vào, và không thể thấy điều mình ngoảnh mặt đi; và chúng ta không thể nhìn xem Chúa Giê-xu trong khi đang nhìn vào chính mình.
Năng lực để chiến thắng và năng lực để nhẫn nại đến từ việc nhìn xem Chúa Giê-xu và suy ngẫm về Ngài, chứ không đến từ việc nhìn vào hay suy ngẫm về chính mình, hoàn cảnh mình, tội lỗi mình, hay những sự cám dỗ của mình. Mọi sự nhìn vào chính mình đều gây ra yếu đuối và thất bại. Lý do là khi nhìn vào chính mình, chúng ta chẳng thấy gì ngoài chính mình, sự yếu đuối, nghèo nàn và tội lỗi của mình.
Chúng ta không thấy, và không thể thấy, phương thuốc chữa trị và nguồn cung ứng cho những điều ấy, nên dĩ nhiên chúng ta bị đánh bại.
Phương thuốc và nguồn cung ứng lúc nào cũng có đó, nhưng không tìm thấy được ở nơi chúng ta đang nhìn, vì chúng không ở trong bản ngã mà ở trong Đấng Christ. Chúng ta không thể vừa nhìn vào chính mình vừa nhìn xem Đấng Christ cùng một lúc. Một lần nữa tôi xin nhắc lại rằng bản chất tất yếu của sự vật là chúng ta thấy điều mình nhìn vào. Nếu muốn thấy Chúa, chúng ta phải nhìn xem Chúa, chứ không nhìn vào bản ngã. Đối với chúng ta, đó là một vấn đề lựa chọn đơn giản: sẽ là “tôi” hay là Đấng Christ; chúng ta sẽ xây lưng lại với Đấng Christ mà nhìn vào chính mình, hay sẽ xây lưng lại với bản ngã mà nhìn xem Đấng Christ.
Nhiều năm trước, tôi đã được giúp đỡ rất nhiều bởi câu sau đây trong một quyển sách của Adelaide Proctor: “Cứ mỗi một lần nhìn vào bản ngã, hãy nhìn xem Đấng Christ mười lần.” Câu ấy hoàn toàn trái ngược với mọi điều trước đó tôi vẫn nghĩ là đúng, nhưng nó đã thuyết phục linh hồn tôi và giải cứu tôi khỏi thói quen tự xét mình và tự soi xét bệnh hoạn đã làm đời tôi khổ sở trong nhiều năm. Đó là một sự giải cứu không sao tả xiết. Và kinh nghiệm của tôi từ đó đến nay khiến tôi tin rằng còn có một phương châm hay hơn nữa: “Đừng nhìn vào bản ngã lần nào cả, nhưng chỉ và luôn luôn nhìn xem Đấng Christ.”
Luật của Kinh Thánh về đời sống bản ngã không phải là phải canh chừng đời sống bản ngã và làm cho nó tốt hơn, mà là phải “thoát lốt” nó. Khi khuyên các Cơ Đốc nhân Ê-phê-sô sống xứng đáng với chức phận mà họ đã được gọi, Sứ đồ bảo họ rằng họ “phải bỏ cách ăn nết ở ngày trước, thoát lốt người cũ là người bị hư hỏng bởi tư dục dỗ dành.” Dĩ nhiên “người cũ” chính là đời sống bản ngã, và đời sống bản ngã này (mà chúng ta biết quá rõ là quả thật bị hư hỏng bởi tư dục dỗ dành) không phải là thứ để cải thiện, mà là thứ phải “thoát lốt”. Nó phải bị đóng đinh trên thập tự giá.
Phao-lô nói rằng người cũ của chúng ta đã bị đóng đinh trên thập tự giá — tức là đã bị giết chết — với Đấng Christ; và ông tuyên bố với người Cô-lô-se rằng họ không thể nói dối nữa, vì họ “đã lột bỏ người cũ cùng công việc nó”. Ý tưởng của một số người về việc đóng đinh “người cũ” là đặt nó lên một cái bệ, rồi đi vòng quanh nó mà châm những chiếc ghim dai dẳng vào nó để làm nó khổ sở, nhưng lúc nào cũng giữ cho nó sống. Nhưng nếu tôi hiểu đúng ngôn ngữ, thì đóng đinh trên thập tự giá nghĩa là sự chết, chứ không phải là làm cho ai đó khổ sở; và đóng đinh người cũ nghĩa là giết chết nó hẳn, và lột bỏ nó như con rắn lột bỏ lớp da chết vô dụng của mình.
Vậy thì chẳng ích gì cho chúng ta khi xem xét bản ngã và mày mò sửa chữa nó với hy vọng làm cho nó khá hơn, vì điều Chúa muốn chúng ta làm với nó là loại bỏ nó đi. Fénelon, trong quyển Những Lá Thư Thuộc Linh, nói rằng cách duy nhất để đối xử với bản ngã là từ chối không dính dáng gì đến nó. Ông nói chúng ta phải xây lưng lại với cái “tôi” to tướng của mình, và nói với nó rằng: “Ta không biết ngươi, cũng chẳng quan tâm đến ngươi, và ta nhất quyết không để ý gì đến ngươi cả.” Nhưng bản ngã lúc nào cũng quyết giành lấy sự chú ý, và thà bị nghĩ xấu còn hơn là chẳng được ai nghĩ đến chút nào. Và sự tự xét mình, với tất cả những nỗi khổ sở của nó, thường đem lại một thứ thỏa mãn bệnh hoạn cho đời sống bản ngã trong chúng ta; và thậm chí còn đánh lừa bản ngã, khiến nó nghĩ rằng rốt cuộc mình là một thứ bản ngã rất khiêm nhường và sùng đạo.
Con đường an toàn duy nhất và hợp với Kinh Thánh là không dính dáng gì đến bản ngã cả, dù là bản ngã tốt hay bản ngã xấu, nhưng chỉ đơn giản là hoàn toàn phớt lờ bản ngã; và dán mắt, dán tâm trí và dồn mọi sự trông mong của chúng ta vào Chúa, và chỉ một mình Ngài mà thôi. Chúng ta phải thay những đại từ nhân xưng “tôi”, “mình” và “của tôi” bằng những đại từ “Ngài”, “chính Ngài” và “của Ngài”; và phải tự hỏi, không phải “tôi có tốt không?” mà là “Ngài có tốt không?”
Tác giả Thi Thiên nói: “Mắt tôi hằng ngưỡng vọng Đức Giê-hô-va; Vì Ngài sẽ gỡ chân tôi ra khỏi lưới” (Thi Thiên 25:15). Hễ khi nào mắt chúng ta còn hướng về chân mình, và về cái lưới đang quấn lấy chân, thì chúng ta chỉ càng rối thêm. Nhưng khi chúng ta giữ mắt hướng về Chúa, Ngài gỡ chân chúng ta ra khỏi lưới. Đây là một điểm trong kinh nghiệm thực tế mà tôi đã thử nghiệm hàng trăm lần, và tôi biết đó là sự thật. Dù tôi đã mắc vào mớ bòng bong nào, ở bề trong hay bề ngoài, tôi luôn luôn thấy rằng hễ tôi còn dán mắt vào mớ bòng bong ấy và cố gỡ nó ra thì nó càng lúc càng rối thêm; nhưng khi tôi ngoảnh mắt khỏi mớ bòng bong và giữ mắt chăm chú nơi Chúa, thì sớm hay muộn Ngài luôn luôn gỡ nó ra và giải cứu tôi.
Bạn đã bao giờ quan sát một bác nông dân cày ruộng chưa? Nếu đã từng, hẳn bạn để ý rằng muốn cày cho luống thẳng, bác buộc phải dán mắt vào một cái cây, hay một cột hàng rào, hay một vật gì đó ở phía bên kia thửa ruộng, rồi hướng cái cày của mình về vật ấy không chút chao đảo. Nếu bác bắt đầu ngoái lại nhìn luống cày phía sau để xem mình cày có thẳng không, thì cái cày bắt đầu giật qua giật lại, và luống bác đang cày trở nên ngoằn ngoèo. Nếu muốn làm cho chân mình đi đường thẳng, chúng ta phải làm điều mà Sứ đồ nói rằng ông đã làm; chúng ta phải “quên lửng sự ở đằng sau, mà bươn theo sự ở đằng trước, tôi nhắm mục đích mà chạy, để giựt giải về sự kêu gọi trên trời của Đức Chúa Trời trong Đức Chúa Jêsus Christ” (Phi-líp 3:13-14).
Quên những điều ở đằng sau là một phần thiết yếu của việc bươn tới giải thưởng về sự kêu gọi cao trọng của chúng ta; và tôi tin chắc rằng giải thưởng ấy không bao giờ có thể đạt được trừ khi chúng ta chịu bằng lòng quên đi như thế. Khi đã bằng lòng, chúng ta gần như chấm dứt được mọi sự tự xét mình; vì nếu không được ngoái lại nhìn những lỗi lầm đã qua, chúng ta sẽ thấy chẳng còn bao nhiêu thức ăn cho những hành vi tự soi xét nữa.
Chúng ta than phiền vì cơn đói thuộc linh và tự hành hạ mình để biết tại sao cơn đói của mình không được thỏa mãn.
Tác giả Thi Thiên nói: “Con mắt muôn vật đều ngửa trông Chúa, Chúa ban cho chúng đồ ăn tùy theo thì” (Thi Thiên 145:15). Dán mắt vào chính mình, và vào cơn đói của mình, sẽ chẳng bao giờ đem lại nguồn cung ứng thức ăn thuộc linh. Khi tủ đựng thức ăn của một người trống rỗng và người ấy đang chết đói, thì mắt người ấy không bận nhìn sự trống rỗng của cái tủ, mà hướng về nguồn mà người ấy hy vọng hoặc trông đợi có được thức ăn. Tự xét mình cũng giống như một người dành thì giờ xem xét cái tủ trống rỗng của mình, thay vì đi chợ mua thức ăn về cho đầy tủ. Chẳng lạ gì những Cơ Đốc nhân như thế dường như đang chết đói giữa tất cả sự dư đầy dành sẵn cho họ trong Đấng Christ. Họ chẳng bao giờ thấy sự dư đầy ấy, vì họ chẳng bao giờ nhìn vào nó; và một lần nữa tôi nhắc lại rằng điều chúng ta nhìn vào chính là điều chúng ta thấy.
Tôi cảm thấy như thể mình không thể nhắc lại chân lý hiển nhiên này cho đủ, vì không hiểu sao người ta dường như gác lương tri sang một bên khi bước vào đề tài đạo, và dường như mong thấy được những điều mà họ cố ý xây lưng lại. Họ kêu lên: “Lạy Chúa, xin bày tỏ chính Ngài”; nhưng thay vì nhìn xem Ngài, họ nhìn vào chính mình và cứ dán mắt đăm đăm vào những cảm xúc bề trong của mình, rồi lấy làm lạ về “những cách đối đãi huyền nhiệm” của Đức Chúa Trời khi Ngài ẩn mặt trước những lời cầu nguyện nồng nhiệt của họ. Nhưng làm sao họ thấy được điều mà họ không nhìn vào?
Chẳng bao giờ Đức Chúa Trời ẩn mặt khỏi chúng ta, nhưng luôn luôn chính chúng ta ẩn mặt khỏi Ngài, khi “không xây mặt lại ta, trở xây lưng lại” (Giê-rê-mi 32:33). Đấng tiên tri trách con cái Y-sơ-ra-ên về điều đó, và nói thêm rằng họ “đã để những vật gớm ghiếc trong nhà được xưng bởi danh ta” (Giê-rê-mi 32:34). Khi Cơ Đốc nhân dành thì giờ xem xét tình trạng của chính mình, bới móc mọi tội lỗi của mình và than thở về những thiếu sót của mình, thì điều đó há chẳng phải là đặt “vật gớm ghiếc” là bản ngã tội lỗi của chính mình lên cái bệ cao nhất trong lòng, và biến nó thành trung tâm của cả đời sống đạo, của mọi sự quan tâm và nỗ lực của mình sao? Họ đăm đăm nhìn cái bản ngã to tướng, khốn khổ ấy cho đến khi nó choán hết cả chân trời của họ, và họ “xây lưng lại” với Chúa, cho đến khi Ngài khuất hẳn khỏi tầm mắt.
Tôi dám nói rằng có nhiều Cơ Đốc nhân, cứ mỗi một lần nhìn xem Chúa thì lại nhìn vào bản ngã cả ngàn lần, và cứ mỗi một giờ vui mừng trong Ngài thì lại dành hàng trăm giờ than thở về chính mình. Không ở đâu chúng ta được truyền phải ngắm xem cảm xúc mình, kinh nghiệm mình, hay ngay cả tội lỗi mình, nhưng chúng ta được truyền phải xây lưng lại với tất cả những điều ấy, và nhìn xem như lời chép: “Kìa, Chiên con của Đức Chúa Trời, là Đấng cất tội lỗi thế gian đi!” (Giăng 1:29). Một lần nhìn xem Đấng Christ có giá trị cho sự cứu rỗi hơn một triệu lần nhìn vào bản ngã; thế mà ý tưởng của chúng ta sai lầm đến nỗi chúng ta dường như không thể không nghĩ rằng nỗi tủi hổ do sự tự xét mình đem lại hẳn phải có chút năng lực cứu rỗi nào đó trong nó, vì nó làm chúng ta khổ sở biết bao; bởi chúng ta phải đi một quãng đường dài trên hành trình về trời mới học được trọn vẹn rằng chẳng có năng lực cứu rỗi nào trong sự khổ sở cả, và một đức tin vui tươi, đầy tin cậy là thái độ duy nhất đem lại thành công cho linh hồn đang khao khát vươn lên.
Trong sách Ê-sai, chúng ta thấy dân sự của Đức Chúa Trời phàn nàn rằng họ kiêng ăn mà Ngài chẳng đoái xem, họ dằn lòng mà Ngài chẳng biết đến; và Đức Chúa Trời đã ban cho họ câu trả lời đầy ý nghĩa này: “Đó há phải là sự kiêng ăn mà ta chọn lựa, há phải là ngày người ta dằn lòng mình đâu? Cúi đầu như cây sậy, nằm trên bao gai và trên tro, đó há phải điều ngươi gọi là kiêng ăn, là ngày đẹp lòng Đức Giê-hô-va sao?” (Ê-sai 58:5). Dù ai khác có hài lòng với những nỗi khổ sở của sự tự xét mình nơi chúng ta đi nữa, thì điều rất chắc chắn là Đức Chúa Trời không hài lòng. Ngài không muốn chúng ta cúi đầu như cây sậy, cũng như Ngài đã chẳng muốn dân Ngài thuở xưa làm như vậy; và Ngài kêu gọi chúng ta, như Ngài đã kêu gọi họ, hãy quên đi cái bản ngã khốn khổ của mình và bắt tay vào việc làm vơi bớt những nỗi khổ của người khác. “Sự kiêng ăn mà ta chọn lựa, há chẳng phải là bẻ những xiềng hung ác, mở những trói của ách, thả cho kẻ bị ức hiếp được tự do, bẻ gãy mọi ách, hay sao? Há chẳng phải là chia bánh cho kẻ đói, đem những kẻ nghèo khổ đã bị đuổi đi về nhà mình, khi thấy kẻ trần truồng thì mặc cho?” (Ê-sai 58:6-7).
Sự phục vụ người khác như thế có giá trị đối với Chúa lớn hơn vô hạn so với những mùa tự xét mình và tự hạ mình dài nhất; và tôi tin chắc rằng ở đây Ngài đã chỉ cho chúng ta con đường chắc chắn nhất để được giải cứu ra khỏi vũng lầy khổ sở mà những thói quen tự xét mình đã nhận chìm chúng ta vào. Ngài tuyên bố cách mạnh mẽ rằng nếu chúng ta chịu giữ thứ “kiêng ăn” mà Ngài chấp nhận, bằng cách từ bỏ sự “kiêng ăn” của riêng mình là dằn lòng và cúi đầu như cây sậy, mà thay vào đó “mở lòng cho kẻ đói, và làm no kẻ khốn khổ, thì sự sáng ngươi sẽ sáng ra trong tối tăm, và sự tối tăm ngươi sẽ như ban trưa. Đức Giê-hô-va sẽ cứ dắt đưa ngươi; làm cho ngươi no lòng giữa nơi khô hạn lớn; làm cho cứng mạnh các xương ngươi, ngươi sẽ như vườn năng tưới, như nước suối chẳng hề khô vậy” (Ê-sai 58:10-11).
Tất cả những điều này chính là điều chúng ta vẫn cố công đạt tới, nhưng chúng ta đã cố công theo cách của mình, chứ không theo cách của Đức Chúa Trời. Sự “kiêng ăn” mà chúng ta chọn là dằn lòng mình, cúi đầu như cây sậy, và ngồi trong bao gai và tro bụi; và hậu quả là thay vì xương cốt được cứng mạnh và linh hồn được tươi mát như vườn năng tưới, chúng ta chỉ thấy toàn sự gầy mòn, khát khô và khổ sở. Những sự “kiêng ăn” của riêng chúng ta, dù được thực hành nồng nhiệt đến đâu, hay kèm theo bao nhiêu tiếng rên rỉ và nước mắt, cũng chẳng bao giờ đem lại cho chúng ta điều gì khác.
Vậy bây giờ chúng ta hãy thử sự “kiêng ăn” của Đức Chúa Trời. Chúng ta hãy gác bỏ mọi sự lo lắng cho bản thân mà thay vào đó lo cho những anh chị em đang thiếu thốn của mình. Chúng ta hãy thôi cố làm điều gì đó cho đời sống bản ngã nghèo nàn khốn khổ của mình, và bắt đầu cố làm điều gì đó để giúp đời sống thuộc linh của người khác. Chúng ta hãy từ bỏ những nỗ lực vô vọng nhằm tìm trong chính mình điều gì đó để vui thích, và chỉ vui thích nơi Chúa và trong sự phục vụ Ngài. Và nếu chúng ta chịu làm như vậy, mọi ngày khổ sở của chúng ta sẽ chấm dứt.
Nhưng có người có thể hỏi: chẳng lẽ không cần tự xét mình để tìm ra điều gì sai trật và điều gì cần sửa chữa sao? Dĩ nhiên điều ấy sẽ cần thiết nếu chúng ta là công trình do chính tay mình làm ra; nhưng vì chúng ta là việc Đức Chúa Trời làm ra chứ không phải việc của chính mình, nên Ngài là Đấng phải xét chúng ta, vì chỉ một mình Ngài mới biết được điều gì sai trật. Người làm ra đồng hồ là người phải xem xét chiếc đồng hồ khi nó hỏng và chỉnh nó lại cho đúng. Chúng ta đủ khôn ngoan để không mày mò táy máy với đồng hồ của mình; vậy tại sao chúng ta lại không đủ khôn ngoan để thôi táy máy với chính mình? Chắc chắn chúng ta phải thấy rằng sự xem xét của Chúa là loại xem xét duy nhất có ích. Sự xem xét của Ngài giống như sự khám bệnh của một thầy thuốc, là người khám để chữa lành; còn sự tự xét mình của chúng ta giống như sự tự khám của người bệnh, là người càng xem xét những triệu chứng của căn bệnh mình thì lại càng mắc chứng lo âu bệnh tưởng nặng thêm.
Nhưng có thể có người hỏi rằng khi đã thật sự phạm tội, thì chẳng lẽ không nên tự xét và tự trách mình, ít ra là trong một thời gian sao? Đây là một ngụy biện đã đánh lừa rất nhiều người. Dường như thật khó tin rằng chúng ta có thể được tha thứ mà không phải trải qua trước một mùa tự trách mình. Nhưng Kinh Thánh dạy điều gì? Giăng cho chúng ta biết rằng: “Còn nếu chúng ta xưng tội mình, thì Ngài là thành tín công bình để tha tội cho chúng ta, và làm cho chúng ta sạch mọi điều gian ác” (1 Giăng 1:9).
Tất cả điều Đức Chúa Trời muốn là chúng ta quay về cùng Ngài ngay lập tức, nhận tội mình và tin vào sự tha thứ của Ngài; và mỗi phút chúng ta trì hoãn việc ấy để dành thì giờ tự xét và tự trách mình, chỉ là chồng thêm tội lỗi lên trên tội mà chúng ta đã phạm. Nếu có lúc nào chúng ta cần ngoảnh mặt khỏi bản ngã và hướng mắt về Chúa, thì đó chính là lúc chúng ta nhận biết mình đã phạm tội nghịch cùng Ngài. Kẻ thù của chúng ta càng đông, thì nhu cầu cần Đức Chúa Trời của chúng ta càng lớn và càng cấp bách.
Suốt cả Kinh Thánh, chúng ta được dạy bài học này: chết đối với bản ngã và chỉ sống trong Đấng Christ mà thôi. “Không phải là tôi sống nữa, nhưng Đấng Christ sống trong tôi” (Ga-la-ti 2:20) không phải nhằm làm một kinh nghiệm độc nhất dành riêng cho sứ đồ Phao-lô, mà chỉ là lời tuyên bố về điều lẽ ra phải là kinh nghiệm của mọi Cơ Đốc nhân. Đôi khi chúng ta hát: “Lạy Đấng Christ, Ngài là tất cả những gì tôi cần”, nhưng trên thực tế chúng ta còn muốn rất nhiều điều khác nữa. Chúng ta muốn có những tâm trạng và cảm xúc tốt; chúng ta muốn có lòng nhiệt thành và sốt sắng; chúng ta muốn có những sự cảm nhận và những kinh nghiệm làm thỏa lòng; và chúng ta không ngừng tự xét mình để cố tìm cho ra tại sao mình không có những điều ấy.
Chúng ta nghĩ giá như mình có thể tìm ra những chỗ mình thất bại, thì mình sẽ sửa chúng lại cho đúng được.
Nhưng chẳng có năng lực chữa lành hay biến đổi nào trong việc đăm đăm nhìn những thất bại của mình. Con đường duy nhất để trở nên giống Đấng Christ là ngắm xem, không phải sự đáng ghét của chính mình, mà là sự nhân lành và vẻ đẹp của Ngài. Chúng ta trở nên giống điều mình nhìn vào, và nếu dành cả đời nhìn vào bản ngã đáng ghét của mình, chúng ta sẽ càng ngày càng trở nên đáng ghét hơn.
Thực tế chẳng phải chúng ta thấy rằng sự tự xét mình, thay vì làm cho chúng ta tốt hơn, dường như luôn luôn làm cho chúng ta tệ hơn sao? Bởi ngắm xem bản ngã, chúng ta càng ngày càng bị biến đổi nên giống hình ảnh của bản ngã. Trái lại, nếu chúng ta dành thì giờ ngắm xem vinh hiển của Chúa — nghĩa là để tâm trí mình suy gẫm về sự nhân lành và tình yêu của Ngài, và cố gắng thấm nhuần tinh thần của Ngài — thì kết quả tất yếu là chúng ta sẽ được biến đổi, có lẽ chậm chạp nhưng chắc chắn, nên giống hình ảnh của Chúa là Đấng chúng ta đang đăm đăm nhìn xem.
Fénelon nói rằng chúng ta đừng bao giờ buông mình vào bất cứ hành vi tự soi xét nào, dù là tủi hổ vì những thất bại hay tự chúc mừng vì những thành công của mình. Thay vào đó, chúng ta phải không ngừng phó bản ngã và mọi việc làm của bản ngã vào sự quên lãng, và giữ con mắt bề trong của mình chỉ hướng về Chúa mà thôi. Trong khi tự xét mình, thật khó mà không cố tìm cớ bào chữa cho lỗi lầm của mình, và những hành vi tự soi xét của chúng ta thường có nguy cơ biến thành những hành vi tự tôn vinh mình. Cách duy nhất là hoàn toàn phớt lờ bản ngã và quên đi rằng có một kẻ như thế đang tồn tại.
Ai chưa hiểu điều này thì không thể nào cảm nhận được sự yên ủi và nhẹ nhõm khi đã dứt khoát với bản ngã và mọi hành vi tự soi xét. Tôi từng biết những người làm công việc Chúa mà đời sống là một sự dày vò triền miên vì những hành vi ấy; và tôi tin chắc rằng những “Thứ Hai đen tối” mà biết bao mục sư than phiền chẳng gì khác hơn là kết quả của việc buông mình vào những hành vi tự soi xét về các buổi nhóm mình đã hướng dẫn trong nhà thờ hôm trước.
Cách duy nhất để đối xử với mọi hình thức tự soi xét, dù thuộc loại nào, là chỉ đơn giản từ bỏ chúng. Chúng luôn luôn gây hại và chẳng bao giờ đem lại điều tốt. Chúng ắt sẽ dẫn đến một trong hai điều: hoặc làm chúng ta đầy dẫy sự tự khen và tự mãn, hoặc nhận chìm chúng ta xuống vực sâu của sự nản lòng và tuyệt vọng. Dù là điều nào đi nữa, linh hồn tất yếu bị ngăn cách, không còn thấy Đức Chúa Trời và sự cứu rỗi của Ngài.
Một trong những cách hữu hiệu nhất để chiến thắng thói quen này là lập cho mình một nguyên tắc: hễ khi nào bị cám dỗ xét chính mình, chúng ta sẽ luôn luôn lập tức bắt đầu xem xét Chúa thay vào đó. Chúng ta hãy để những ý nghĩ về tình yêu và sự đầy đủ trọn vẹn của Ngài quét sạch mọi ý nghĩ về sự không xứng đáng hay sự bất lực của chính mình.
Trong quyển sách này, tôi đã cố gắng đặt Chúa trước mắt chúng ta trong tất cả vẻ đẹp của bản tính và đường lối Ngài, với hy vọng rằng cảnh tượng ấy sẽ say đắm lòng người đến nỗi kéo mắt chúng ta khỏi mọi điều khác. Nhưng chẳng có sự mặc khải nào về Đức Chúa Trời sẽ có ích gì nếu chúng ta không chịu nhìn vào nó, mà cứ khăng khăng xây lưng lại với điều đã được bày tỏ để đăm đăm nhìn vào những kinh nghiệm bề trong của chính mình. Vì một lần nữa tôi phải nhắc lại rằng chúng ta không thể vừa thấy bản ngã vừa thấy Chúa cùng một lúc, và trong khi đang xem xét bản ngã, chúng ta không thể nhìn xem Ngài.
Fénelon nói về sự tự xét mình như sau: “Có một điều gì đó rất kín giấu và rất lừa dối trong nỗi đau khổ mà nó gây ra; vì trong khi bạn tưởng mình hoàn toàn bận tâm về sự vinh hiển của Đức Chúa Trời, thì trong thẳm sâu linh hồn bạn, chính bản ngã mới là nguyên nhân gây ra mọi phiền muộn của bạn. Quả thật bạn mong muốn Đức Chúa Trời được tôn vinh, nhưng bạn muốn điều đó xảy ra nhờ sự trọn vẹn của chính mình, và như thế bạn đang nuôi dưỡng những tình cảm của lòng tự ái. Đó chỉ là một cái cớ tinh vi để ở lì trong bản ngã... Muốn được không ngừng bảo đảm rằng mình đang làm tốt là một kiểu bất trung với đức tin đơn sơ. Thật ra đó là ước muốn biết mình đang làm gì — điều mà chúng ta sẽ chẳng bao giờ biết, và là điều mà ý muốn của Đức Chúa Trời là chúng ta không nên biết. Đó là la cà dọc đường chỉ để lý luận về con đường. Lối đi an toàn nhất và ngắn nhất là từ bỏ, quên đi và buông bỏ bản ngã, và vì lòng trung tín với Đức Chúa Trời, không nghĩ đến nó nữa. Đó là trọn cả đạo — ra khỏi bản ngã và lòng tự ái, để vào trong Đức Chúa Trời.”
Vì vậy, điều chúng ta phải làm là đóng cửa lại một cách dứt khoát và kiên quyết, một lần đủ cả, đối với bản ngã và mọi kinh nghiệm của bản ngã, dù tốt hay xấu. Chúng ta hãy cùng nói với tác giả Thi Thiên: “Tôi hằng để Đức Giê-hô-va đứng ở trước mặt tôi; Tôi chẳng hề bị rúng động, vì Ngài ở bên hữu tôi.
Bởi cớ ấy lòng tôi vui vẻ, linh hồn tôi nức mừng rỡ; Xác tôi cũng sẽ nghỉ yên ổn” (Thi Thiên 16:8-9).