Chương 14 · 33 phút đọc · 43 phút nghe
Những Đoạn Luận Chiến
856
Sự sáng tỏ, sự tối tăm.—Sẽ có quá nhiều tối tăm nếu chân lý không có những dấu hiệu hữu hình. Đây là một dấu hiệu tuyệt diệu: chân lý luôn luôn được gìn giữ trong một Hội Thánh và một hội chúng hữu hình [gồm những con người]. Sẽ có quá nhiều sáng tỏ nếu trong Hội Thánh này chỉ có một ý kiến. Nhưng để nhận biết điều gì là chân thật, người ta chỉ cần nhìn vào điều đã luôn luôn tồn tại; vì chắc chắn rằng chân lý đã luôn luôn tồn tại, và chẳng có điều giả dối nào đã luôn luôn tồn tại.
857
Lịch sử của Hội Thánh đúng ra phải được gọi là lịch sử của chân lý.
858
Thật thú vị khi ở trên một con tàu bị bão tố vùi dập, lúc chúng ta chắc chắn rằng nó sẽ không chìm. Những cuộc bắt bớ quấy nhiễu Hội Thánh cũng thuộc loại ấy.
859
Ngoài bao nhiêu dấu hiệu khác của lòng mộ đạo, họ còn bị bắt bớ nữa, và đó là dấu hiệu tốt nhất của lòng mộ đạo.
860
Hội Thánh ở trong tình trạng tuyệt hảo khi chỉ được một mình Đức Chúa Trời nâng đỡ.
861
Hội Thánh luôn luôn bị tấn công bởi những sai lầm trái ngược nhau, nhưng có lẽ chưa bao giờ cùng một lúc như hiện nay. Và nếu Hội Thánh chịu khổ nhiều hơn vì sự đa tạp của các sai lầm, thì Hội Thánh lại rút ra từ đó lợi ích này: chúng tự hủy diệt lẫn nhau.
Hội Thánh than phiền về cả hai, nhưng than phiền về phái Calvin nhiều hơn hẳn, vì sự ly giáo.
Chắc chắn rằng nhiều người trong hai giáo phái đối nghịch ấy bị lừa dối. Cần phải làm cho họ tỉnh ngộ.
Đức tin bao gồm nhiều chân lý dường như mâu thuẫn với nhau. Có kỳ cười, và có kỳ khóc, v.v. Responde. Ne respondeas, v.v.
Nguồn gốc của điều này là sự kết hợp hai bản tính trong Chúa Giê-xu Christ; và cũng là hai thế giới (sự sáng tạo một trời mới và một đất mới; một sự sống mới và một sự chết mới; mọi sự đều nhân đôi, mà các danh xưng vẫn giữ nguyên); và sau cùng là hai bản tính ở trong người công bình, (vì họ là hai thế giới, và là một chi thể và hình ảnh của Chúa Giê-xu Christ. Và như vậy mọi danh xưng đều hợp với họ: công bình, mà vẫn là tội nhân; chết, mà vẫn sống; sống, mà vẫn chết; được chọn, mà vẫn bị loại bỏ, v.v.).
Vậy có rất nhiều chân lý, cả về đức tin lẫn về đạo đức, dường như mâu thuẫn, nhưng tất cả đều đứng vững cùng nhau trong một hệ thống tuyệt diệu. Nguồn gốc của mọi tà giáo là sự loại trừ một vài chân lý trong số ấy; và nguồn gốc của mọi sự phản bác mà kẻ dị giáo đưa ra chống lại chúng ta là sự không biết một vài chân lý của chúng ta. Và thường xảy ra rằng, vì không thể hiểu được mối liên hệ giữa hai chân lý đối nghịch, và tin rằng chấp nhận chân lý này kéo theo việc loại trừ chân lý kia, họ bám lấy chân lý này, loại trừ chân lý kia, và nghĩ rằng chúng ta chống lại họ. Thế thì sự loại trừ là nguyên nhân tà giáo của họ; còn việc họ không biết rằng chúng ta giữ chân lý kia là nguyên nhân những sự phản bác của họ.
Ví dụ thứ 1: Chúa Giê-xu Christ là Đức Chúa Trời và là người. Phái Arius, không thể dung hòa những điều này mà họ tin là không tương hợp, nói rằng Ngài là người; trong điều này họ là người Công giáo. Nhưng họ chối rằng Ngài là Đức Chúa Trời; trong điều này họ là kẻ dị giáo. Họ cáo rằng chúng ta chối nhân tính của Ngài; trong điều này họ là kẻ không biết.
Ví dụ thứ 2: Về Bí Tích Thánh Thể. Chúng ta tin rằng, vì bản thể của bánh được biến đổi và trở nên đồng bản thể với bản thể của thân thể Chúa chúng ta, nên Chúa Giê-xu Christ thật sự hiện diện trong đó. Đó là một chân lý. Một chân lý khác là Bí Tích này cũng là hình bóng của thập tự giá và của vinh hiển, và là sự tưởng niệm cả hai. Đó là đức tin Công giáo, bao gồm hai chân lý dường như đối nghịch này.
Tà giáo ngày nay, vì không hiểu được rằng Bí Tích này cùng một lúc chứa đựng cả sự hiện diện của Chúa Giê-xu Christ lẫn một hình bóng của Ngài, và rằng đó là một của lễ và là sự tưởng niệm một của lễ, nên tin rằng vì lẽ ấy không thể chấp nhận chân lý này mà không loại trừ chân lý kia.
Họ bám chặt vào một điểm duy nhất này, là Bí Tích này mang tính hình bóng; và trong điều này họ không phải là kẻ dị giáo. Họ nghĩ rằng chúng ta loại trừ chân lý này; do đó họ nêu ra với chúng ta biết bao sự phản bác rút từ những đoạn văn của các Giáo Phụ khẳng định điều ấy. Sau cùng, họ chối sự hiện diện; và trong điều này họ là kẻ dị giáo.
Ví dụ thứ 3: Ân xá.
Vậy, cách ngắn nhất để ngăn ngừa tà giáo là dạy dỗ mọi chân lý; và cách chắc chắn nhất để bác bỏ tà giáo là công bố tất cả những chân lý ấy. Vì kẻ dị giáo sẽ nói gì đây?
Để biết một ý kiến có phải là của một Giáo Phụ hay không ...
862
Tất cả đều sai lầm càng nguy hiểm hơn, vì mỗi người đều theo một chân lý. Lỗi của họ không phải ở chỗ theo một điều giả dối, mà ở chỗ không theo một chân lý khác.
863
Trong thời buổi này, chân lý thật tối tăm, còn sự giả dối thì vững chắc đến nỗi, nếu chúng ta không yêu chân lý, chúng ta không thể biết được chân lý.
864
Nếu có lúc nào chúng ta phải tuyên xưng hai chân lý đối nghịch, thì đó là khi chúng ta bị trách vì bỏ sót một chân lý. Vì thế Dòng Tên và phái Jansen đều sai khi che giấu chúng, nhưng phái Jansen sai hơn, vì Dòng Tên đã tuyên xưng cả hai chân lý tốt hơn.
865
Có hai hạng người coi mọi sự ngang bằng nhau, như ngày lễ với ngày thường, Cơ Đốc nhân với linh mục, mọi sự giữa họ với nhau, v.v. Và do đó một phe kết luận rằng điều gì khi ấy xấu cho linh mục thì cũng xấu cho Cơ Đốc nhân, còn phe kia kết luận rằng điều gì không xấu cho Cơ Đốc nhân thì cũng được phép cho linh mục.
866
Nếu Hội Thánh xưa đã sai lầm, thì Hội Thánh đã sa ngã. Nếu ngày nay Hội Thánh sai lầm, thì không phải là cùng một chuyện; vì Hội Thánh luôn có châm ngôn cao hơn là truyền thống, nhận từ tay Hội Thánh xưa; và như vậy sự quy phục và sự phù hợp này với Hội Thánh xưa thắng thế và sửa chữa mọi sự. Nhưng Hội Thánh xưa đã không giả định Hội Thánh tương lai, và không xem xét Hội Thánh ấy, như chúng ta giả định và xem xét Hội Thánh xưa.
867
Điều ngăn trở chúng ta khi so sánh những gì xưa kia đã xảy ra trong Hội Thánh với những gì chúng ta thấy ở đó ngày nay, là chúng ta thường nhìn Thánh Athanasius, Thánh Teresa và những vị khác như được đội mão vinh quang, và đối xử với chúng ta như những vị thần. Giờ đây, khi thời gian đã làm sáng tỏ mọi sự, thì quả là có vẻ như vậy. Nhưng vào lúc ông bị bắt bớ, vị thánh vĩ đại ấy chỉ là một người tên Athanasius; còn Thánh Teresa là một nữ tu. “Ê-li vốn là người yếu đuối như chúng ta,” Gia-cơ nói thế, để giải trừ cho Cơ Đốc nhân khỏi ý tưởng sai lầm khiến chúng ta khước từ gương của các thánh đồ, xem như không cân xứng với tình trạng của mình. “Các ngài là thánh,” chúng ta nói, “các ngài không giống chúng ta.” Vậy thật ra điều gì đã xảy ra? Thánh Athanasius là một người tên Athanasius, bị cáo nhiều tội ác, bị giáo hội nghị này nọ kết án vì tội này nọ. Mọi giám mục đều tán thành, và sau cùng cả Giáo hoàng. Họ đã nói gì với những người phản đối điều này? Rằng những người ấy phá rối sự bình an, rằng họ gây ra ly giáo, v.v.
Lòng sốt sắng, sự sáng. Bốn hạng người: sốt sắng mà không có hiểu biết; hiểu biết mà không có sốt sắng; chẳng có hiểu biết cũng chẳng có sốt sắng; có cả sốt sắng lẫn hiểu biết. Ba hạng đầu đã kết án ông. Hạng sau cùng tha bổng ông, bị Hội Thánh dứt phép thông công, thế mà lại cứu Hội Thánh.
868
Nếu Thánh Augustine đến vào thời hiện tại, và có ít thẩm quyền như những người bênh vực ông, thì ông sẽ chẳng làm nên được gì. Đức Chúa Trời dẫn dắt Hội Thánh Ngài thật khéo, khi đã sai ông đến từ trước cùng với thẩm quyền.
869
Đức Chúa Trời đã không muốn xá tội mà không có Hội Thánh. Vì Hội Thánh có phần trong sự xúc phạm, Ngài muốn Hội Thánh có phần trong sự tha thứ. Ngài cho Hội Thánh dự phần vào quyền năng này, như các vua cho các nghị viện của mình dự phần. Nhưng nếu Hội Thánh xá hay buộc mà không có Đức Chúa Trời, thì Hội Thánh không còn là Hội Thánh nữa. Vì, như trong trường hợp nghị viện, dầu nhà vua đã ân xá một người, thì điều đó cũng phải được phê chuẩn; nhưng nếu nghị viện phê chuẩn mà không có nhà vua, hoặc từ chối phê chuẩn theo lệnh nhà vua, thì đó không còn là nghị viện của nhà vua nữa, mà là một hội đồng phản loạn.
870
Hội Thánh, Giáo hoàng. Sự hợp nhất, sự đa phức.—Khi xem Hội Thánh như một sự hợp nhất, thì Giáo hoàng, là đầu của Hội Thánh, như là toàn thể. Khi xem Hội Thánh như một sự đa phức, thì Giáo hoàng chỉ là một phần của Hội Thánh. Các Giáo Phụ khi thì xem Hội Thánh theo cách này, khi thì theo cách kia. Và vì vậy họ đã nói về Giáo hoàng một cách khác nhau. (Thánh Cyprian: Sacerdos Dei.) Nhưng khi xác lập một trong hai chân lý này, họ đã không loại trừ chân lý kia. Sự đa phức không quy về sự hợp nhất là hỗn loạn; sự hợp nhất không tùy thuộc vào sự đa phức là chuyên chế. Hầu như không có nước nào ngoài nước Pháp mà ở đó người ta được phép nói rằng Giáo hội nghị ở trên Giáo hoàng.
871
Giáo hoàng là đầu. Còn ai khác được mọi người biết đến? Còn ai khác được mọi người công nhận, có quyền len vào khắp thân thể, vì người ấy nắm giữ cành chính, là cành len vào khắp nơi? Thật dễ biết bao khi làm cho điều này thoái hóa thành chuyên chế! Đó là lý do Đấng Christ đã đặt cho họ giới luật này: Vos autem non sic.
872
Giáo hoàng ghét và sợ những người học thức, là những người không quy phục ông theo ý ông.
873
Chúng ta không được xét đoán Giáo hoàng là gì qua vài lời của các Giáo Phụ—như người Hy Lạp đã nói trong một giáo hội nghị, những quy tắc quan trọng—mà qua các hành động của Hội Thánh và của các Giáo Phụ, và qua các giáo luật.
Duo aut tres in unum. Sự hợp nhất và sự đa phức. Thật là sai lầm khi loại trừ một trong hai, như những người theo Giáo hoàng loại trừ sự đa phức, hoặc như người Huguenot loại trừ sự hợp nhất.
874
Giáo hoàng có bị mất danh dự chăng khi có được sự hiểu biết của mình từ Đức Chúa Trời và từ truyền thống; và tách ông ra khỏi sự hợp nhất thánh này há chẳng phải là làm mất danh dự ông sao?
875
Đức Chúa Trời không làm phép lạ trong sự dẫn dắt thông thường Hội Thánh Ngài. Sẽ là một phép lạ kỳ quặc nếu sự bất khả ngộ ở trong một con người. Nhưng việc sự bất khả ngộ ngự trong một đoàn đông thì dường như thật tự nhiên, vì sự dẫn dắt của Đức Chúa Trời ẩn giấu dưới tự nhiên, như trong mọi công việc khác của Ngài.
876
Các vua tùy ý sử dụng quyền lực của mình; nhưng các Giáo hoàng không thể tùy ý sử dụng quyền lực của họ.
877
Summum jus, summa injuria.
Đa số là cách tốt nhất, vì nó hữu hình, và có sức mạnh để khiến người ta vâng phục. Thế nhưng đó là ý kiến của những người kém khả năng nhất.
Nếu con người có thể làm được, họ đã đặt sức mạnh vào tay công lý. Nhưng vì sức mạnh không để cho mình bị điều khiển theo ý con người, bởi nó là một phẩm chất sờ thấy được, trong khi công lý là một phẩm chất thuộc tinh thần mà con người tùy ý định đoạt, nên họ đã đặt công lý vào tay sức mạnh. Và như vậy điều được gọi là công chính là điều mà người ta buộc phải vâng theo.
Do đó mà có quyền của gươm, vì gươm ban cho một quyền thật sự. Bằng không, chúng ta sẽ thấy bạo lực ở một bên và công lý ở bên kia (cuối Lá Thư Gửi Một Người Tỉnh Lẻ thứ mười hai). Do đó mà có sự bất công của phong trào Fronde, là phong trào nêu cao cái gọi là công lý của mình để chống lại quyền lực. Trong Hội Thánh thì không như vậy, vì ở đó có một công lý thật sự và không có bạo lực.
878
Sự bất công.—Quyền xét xử không được ban ra vì lợi ích của quan tòa, mà vì lợi ích của người đi kiện. Nói điều này với dân chúng thì nguy hiểm. Nhưng dân chúng quá tin các ông; điều đó sẽ không hại gì cho họ, và có thể có ích cho các ông. Vậy nên cần phải cho họ biết. Pasce oves meas, non tuas. Các ông nợ tôi đồng cỏ.
879
Con người thích sự chắc chắn. Họ thích Giáo hoàng không thể sai lầm trong đức tin, và các tiến sĩ có uy tín không thể sai lầm trong đạo đức, để có được sự chắc chắn.
880
Hội Thánh dạy dỗ, và Đức Chúa Trời soi dẫn, cả hai đều không thể sai lầm. Công việc của Hội Thánh chỉ có ích như một sự chuẩn bị cho ân điển hoặc cho sự kết án. Điều Hội Thánh làm thì đủ cho sự kết án, chứ không đủ cho sự soi dẫn.
881
Mỗi lần Dòng Tên có thể lừa gạt Giáo hoàng, họ sẽ khiến cả Cơ Đốc giới phạm tội bội thề.
Giáo hoàng rất dễ bị lừa gạt, vì những công việc bận rộn của ông, và vì lòng tin cậy ông đặt nơi Dòng Tên; còn Dòng Tên thì rất có khả năng lừa gạt ông bằng sự vu khống.
882
Những kẻ khốn nạn đã buộc tôi phải nói về nền tảng của đạo.
883
Tội nhân được thanh tẩy mà không có sự sám hối; người công bình được xưng công bình mà không có tình yêu thương; mọi Cơ Đốc nhân không có ân điển của Chúa Giê-xu Christ; Đức Chúa Trời không có quyền trên ý chí con người; một sự tiền định không có sự mầu nhiệm; một sự cứu chuộc không có sự chắc chắn!
884
Ai muốn làm linh mục thì được phong làm linh mục, như dưới thời Giê-rô-bô-am.
Thật là một điều kinh khủng khi họ đề ra cho chúng ta kỷ luật của Hội Thánh ngày nay là tốt đến nỗi muốn thay đổi nó bị coi là một tội ác. Xưa kia nó tốt một cách không thể sai lầm, vậy mà người ta nghĩ rằng có thể thay đổi nó mà không phạm tội; còn bây giờ, nó thế nào thì cứ thế, chúng ta không được mong nó thay đổi! Quả thật người ta đã được phép thay đổi tục lệ không phong linh mục nếu không hết sức thận trọng, đến nỗi hầu như không có ai xứng đáng; còn người ta lại không được phép than phiền về tục lệ phong biết bao kẻ không xứng đáng!
885
Kẻ dị giáo.—Ê-xê-chi-ên. Mọi người ngoại đạo, và cả nhà tiên tri nữa, đều nói xấu Y-sơ-ra-ên. Nhưng dân Y-sơ-ra-ên chẳng hề có quyền nói với ông: “Ông nói giống như người ngoại đạo,” trái lại, ông nhấn mạnh hết sức vào điều này, là người ngoại đạo cũng nói giống như ông.
886
Phái Jansen giống kẻ dị giáo trong việc cải cách đạo đức; còn các ông thì giống họ trong điều ác.
887
Các ông không biết các lời tiên tri, nếu các ông không biết rằng tất cả những điều này phải xảy ra: các vua chúa, các nhà tiên tri, Giáo hoàng, và ngay cả các linh mục. Thế nhưng Hội Thánh vẫn phải tồn tại. Nhờ ân điển của Đức Chúa Trời, chúng ta chưa đến nỗi như thế. Khốn cho các linh mục này! Nhưng chúng ta hy vọng Đức Chúa Trời sẽ ban lòng thương xót Ngài cho chúng ta để chúng ta không thuộc về số họ.
2 Phi-e-rơ 2: tiên tri giả trong quá khứ, hình ảnh của những tiên tri giả tương lai.
888
... Vậy nên, nếu một mặt quả thật có một vài tu sĩ lỏng lẻo và một vài nhà quyết nghi bại hoại, là những người không thuộc hàng giáo phẩm, đã đắm chìm trong những sự bại hoại này, thì mặt khác chắc chắn rằng các mục tử chân chính của Hội Thánh, là những người canh giữ chân chính Lời Đức Chúa Trời, đã gìn giữ Lời ấy không hề thay đổi trước những nỗ lực của những kẻ đã toan hủy diệt nó.
Và như vậy, các tín hữu chân thật không có cớ gì để theo sự lỏng lẻo ấy, là điều chỉ được trao cho họ bởi bàn tay xa lạ của các nhà quyết nghi này, thay vì giáo lý lành mạnh được trao cho họ bởi bàn tay như người cha của chính các mục tử mình. Và kẻ không tin kính cùng kẻ dị giáo chẳng có căn cứ gì để rêu rao những sự lạm dụng này như là bằng chứng về sự bất toàn trong sự quan phòng của Đức Chúa Trời đối với Hội Thánh Ngài; vì Hội Thánh, đúng ra, gồm trong thân thể hàng giáo phẩm, nên chúng ta chẳng những không thể kết luận từ tình trạng hiện nay rằng Đức Chúa Trời đã bỏ mặc Hội Thánh cho sự bại hoại, mà trái lại, chưa bao giờ rõ ràng hơn lúc hiện tại rằng Đức Chúa Trời che chở Hội Thánh cách hữu hình khỏi sự bại hoại.
Vì nếu một vài người trong số những kẻ ấy, là những người, bởi một ơn gọi phi thường, đã tuyên xưng việc rút lui khỏi thế gian và khoác áo tu sĩ, để sống trong một bậc trọn lành hơn các Cơ Đốc nhân thông thường, lại sa vào những sự thái quá khiến các Cơ Đốc nhân thông thường kinh hãi, và đã trở thành đối với chúng ta như các tiên tri giả xưa kia giữa vòng người Do Thái; thì đây là một sự bất hạnh riêng tư và cá nhân, quả thật đáng than khóc, nhưng từ đó không thể suy ra điều gì chống lại sự chăm sóc mà Đức Chúa Trời dành cho Hội Thánh Ngài; vì tất cả những điều này đã được báo trước cách rõ ràng đến thế, và từ lâu đã được loan báo rằng những cám dỗ này sẽ nảy sinh từ những người thuộc loại này; đến nỗi khi được dạy dỗ kỹ càng, chúng ta thấy ở đây bằng chứng về sự chăm sóc của Đức Chúa Trời hơn là về sự quên lãng của Ngài đối với chúng ta.
889
Tertullian: Nunquam Ecclesia reformabitur.
890
Phải làm cho những kẻ dị giáo, là những kẻ lợi dụng giáo lý của Dòng Tên, biết rằng đó không phải là giáo lý của Hội Thánh [giáo lý của Hội Thánh], và rằng những sự chia rẽ của chúng ta không tách chúng ta khỏi bàn thờ.
891
Nếu khi bất đồng mà chúng ta kết án nhau, thì các ông có lý. Sự đồng nhất mà không có sự đa dạng thì vô ích cho người khác; sự đa dạng mà không có sự đồng nhất thì tai hại cho chúng ta. Điều thứ nhất có hại ở bên ngoài; điều thứ hai có hại ở bên trong.
892
Bằng cách chỉ ra chân lý, chúng ta khiến người ta tin chân lý; nhưng bằng cách chỉ ra sự bất công của các thừa tác viên, chúng ta không sửa được sự bất công ấy. Tâm trí chúng ta được bảo đảm bởi một bằng chứng về sự giả dối; còn túi tiền chúng ta không được an toàn nhờ bằng chứng về sự bất công.
893
Những người yêu mến Hội Thánh than khóc khi thấy đạo đức bại hoại; nhưng ít ra luật lệ vẫn còn. Còn những kẻ này thì làm bại hoại chính luật lệ. Khuôn mẫu đã bị hư hại.
894
Con người chẳng bao giờ làm điều ác cách trọn vẹn và vui vẻ cho bằng khi họ làm điều ấy vì niềm xác tín tôn giáo.
895
Hội Thánh đã vô ích mà lập ra những từ ngữ này, lời rủa sả, tà giáo, v.v. Người ta dùng chúng để chống lại Hội Thánh.
896
Đầy tớ chẳng biết điều chủ mình làm, vì chủ chỉ cho nó biết việc phải làm chứ không cho biết ý định. Và đó là lý do nó thường vâng lời cách nô lệ, và làm hỏng ý định. Nhưng Chúa Giê-xu Christ đã cho chúng ta biết mục đích. Còn các ông thì làm hỏng mục đích ấy.
897
Họ không thể có sự trường tồn, nên họ tìm kiếm tính phổ quát; và vì thế họ làm cho cả Hội Thánh bại hoại, để chính họ được làm thánh.
898
Chống lại những kẻ lạm dụng các đoạn Kinh Thánh, và tự hào khi tìm được một đoạn dường như ủng hộ sai lầm của mình.—Bài đọc ngắn của giờ kinh chiều, Chúa Nhật Thương Khó, lời cầu nguyện cho nhà vua.
Giải thích những lời này: “Ai không ở với ta, thì nghịch cùng ta.” Và những lời khác này: “Ai không nghịch cùng các ngươi, là thuận với các ngươi.” Một người nói: “Tôi chẳng thuận cũng chẳng nghịch”, chúng ta nên đáp lại người ấy ...
899
Ai muốn đưa ra ý nghĩa của Kinh Thánh mà không lấy ý nghĩa ấy từ Kinh Thánh, là kẻ thù của Kinh Thánh. (Augustine, De Doct. Christ.)
900
Humilibus dat gratiam; an ideo non dedit humilitatem?
Sui eum non receperunt; quotquot autem non receperunt an non erant sui?
901
“Ắt hẳn,” Feuillant nói, “điều này không chắc chắn đến thế; vì sự tranh luận cho thấy sự không chắc chắn, (Thánh Athanasius, Thánh Chrysostom, đạo đức, những người không tin).”
Dòng Tên đã không làm cho chân lý trở nên không chắc chắn, nhưng họ đã làm cho sự không tin kính của chính họ trở nên chắc chắn.
Sự mâu thuẫn luôn luôn được cho phép, để làm mù lòa kẻ ác; vì mọi điều xúc phạm đến chân lý hay tình yêu thương đều là điều ác. Đây là nguyên tắc chân thật.
902
Mọi tôn giáo và giáo phái trên thế gian đều đã lấy lý trí tự nhiên làm người dẫn đường. Chỉ một mình Cơ Đốc nhân bị buộc phải lấy các quy tắc của mình từ bên ngoài bản thân, và phải tìm hiểu những quy tắc mà Chúa Giê-xu Christ đã để lại cho người xưa để truyền lại cho các tín hữu chân thật. Sự ràng buộc này làm các cha tốt lành này mệt mỏi. Họ muốn, như những người khác, được tự do theo trí tưởng tượng riêng của mình. Chúng ta kêu gọi họ cũng vô ích, như các nhà tiên tri xưa đã nói với người Do Thái: “Hãy vào Hội Thánh; hãy tìm hiểu những giới luật mà người xưa đã để lại cho Hội Thánh, và hãy đi theo những nẻo ấy.” Họ đã đáp như người Do Thái: “Chúng tôi không khứng đi đường ấy; nhưng chúng tôi sẽ theo những ý tưởng của lòng mình”; và họ đã nói: “Chúng tôi muốn như các dân tộc khác.”
903
Họ biến ngoại lệ thành quy tắc.
Người xưa có ban sự xá tội trước khi làm việc sám hối không? Hãy làm điều này như một ngoại lệ. Nhưng các ông biến ngoại lệ thành một quy tắc không có ngoại lệ, đến nỗi các ông thậm chí không muốn quy tắc ấy là ngoại lệ nữa.
904
Về những sự xưng tội và xá tội không có dấu hiệu ăn năn.
Đức Chúa Trời chỉ nhìn bề trong; Hội Thánh chỉ xét đoán theo bề ngoài. Đức Chúa Trời xá tội ngay khi Ngài thấy sự sám hối trong lòng; Hội Thánh thì khi thấy điều đó trong việc làm. Đức Chúa Trời sẽ lập một Hội Thánh thanh khiết bề trong, là Hội Thánh, bởi sự thánh khiết bề trong và hoàn toàn thuộc linh của mình, làm hổ thẹn sự bất kính bề trong của các nhà hiền triết kiêu ngạo và người Pha-ri-si; còn Hội Thánh sẽ lập một hội chúng gồm những người có nếp sống bề ngoài thanh khiết đến nỗi làm hổ thẹn nếp sống của người ngoại đạo. Nếu trong số họ có những kẻ giả hình, nhưng ngụy trang khéo đến nỗi Hội Thánh không phát hiện ra nọc độc của chúng, thì Hội Thánh dung thứ chúng; vì dầu chúng không được Đức Chúa Trời chấp nhận, là Đấng chúng không thể lừa dối, thì chúng lại được loài người chấp nhận, là những kẻ mà chúng lừa dối được. Và như vậy Hội Thánh không bị mất danh dự bởi cách cư xử của chúng, là cách cư xử có vẻ thánh khiết. Nhưng các ông muốn Hội Thánh không xét đoán bề trong, vì điều đó chỉ thuộc về một mình Đức Chúa Trời, cũng không xét đoán bề ngoài, vì Đức Chúa Trời chỉ chú tâm vào bề trong; và như vậy, khi tước khỏi Hội Thánh mọi sự lựa chọn con người, các ông giữ lại trong Hội Thánh những kẻ phóng đãng nhất, và những kẻ làm Hội Thánh mất danh dự nặng nề đến nỗi các nhà hội của người Do Thái và các môn phái triết gia hẳn đã trục xuất chúng như kẻ không xứng đáng, và đã ghê tởm chúng như kẻ bất kính.
905
Những bậc sống dễ nhất theo thế gian lại là khó sống nhất theo Đức Chúa Trời, và ngược lại. Theo thế gian, không gì khó bằng đời sống tu trì; theo Đức Chúa Trời, không gì dễ hơn sống đời ấy. Theo thế gian, không gì dễ hơn sống trong chức vị cao và của cải lớn; không gì khó hơn sống trong những điều ấy theo Đức Chúa Trời, mà không vướng lợi lộc và lòng ưa thích đối với chúng.
906
Các nhà quyết nghi đặt sự quyết định dưới lý trí bại hoại, và sự lựa chọn các quyết định dưới ý chí bại hoại, để mọi điều bại hoại trong bản tính con người đều góp phần vào cách cư xử của con người.
907
Nhưng liệu có cái nhiên chăng, rằng thuyết cái nhiên đem lại sự bảo đảm?
Sự khác biệt giữa sự yên ổn và sự an toàn của lương tâm. Không gì đem lại sự chắc chắn ngoài chân lý; không gì đem lại sự yên ổn ngoài sự chân thành tìm kiếm chân lý.
908
Ngay cả toàn thể hội đoàn các nhà quyết nghi của họ cũng không thể đem lại sự bảo đảm cho một lương tâm sai lầm, và đó là lý do việc chọn những người dẫn đường tốt là điều quan trọng.
Như vậy họ sẽ mắc tội gấp đôi, vừa vì đã theo những đường lối mà lẽ ra họ không nên theo, vừa vì đã nghe những thầy dạy mà lẽ ra họ không nên nghe.
909
Có thể là gì khác ngoài sự chiều theo thế gian khiến các ông thấy mọi sự đều có thể chấp nhận được? Các ông muốn chúng tôi tin rằng đó là chân lý, và rằng nếu thói đấu kiếm tay đôi không phải là thời thượng, thì các ông vẫn thấy có thể chấp nhận được việc người ta đấu với nhau, khi xét sự việc tự nó sao?
910
Phải chăng chúng ta phải giết người để không còn kẻ ác? Làm vậy là khiến cả hai bên đều thành kẻ ác thay vì một. Vince in bono malum. (Thánh Augustine.)
911
Phổ quát.—Đạo đức học và ngôn ngữ là những khoa học riêng biệt, nhưng lại phổ quát.
912
Thuyết cái nhiên.—Ai cũng có thể dùng nó; không ai có thể lấy nó đi.
913
Họ để cho dục vọng hành động, và kìm hãm những sự áy náy lương tâm; trong khi lẽ ra họ phải làm ngược lại.
914
Montalte.—Những ý kiến lỏng lẻo làm vừa lòng con người đến nỗi thật lạ là ý kiến của họ lại làm phật lòng. Ấy là vì họ đã vượt quá mọi giới hạn. Lại nữa, có nhiều người thấy chân lý mà không thể đạt tới chân lý; nhưng ít người không biết rằng sự thanh khiết của đạo đối nghịch với những sự bại hoại của chúng ta. Thật vô lý khi nói rằng một phần thưởng đời đời được dành cho nền đạo đức của Escobar.
915
Thuyết cái nhiên.—Họ có vài nguyên tắc đúng; nhưng họ lạm dụng chúng. Thế mà sự lạm dụng chân lý phải bị trừng phạt ngang với việc đưa sự giả dối vào.
Như thể có hai địa ngục, một cho những tội nghịch cùng tình yêu thương, một cho những tội nghịch cùng sự công bình!
916
Thuyết cái nhiên.—Lòng nhiệt thành của các thánh đồ trong việc tìm kiếm chân lý hóa ra vô ích, nếu điều có thể chấp nhận được là đáng tin cậy. Sự kính sợ của các thánh đồ là những người luôn theo con đường chắc chắn nhất (Thánh Teresa luôn luôn vâng theo cha giải tội của mình).
917
Hãy bỏ thuyết cái nhiên đi, thì các ông không còn có thể làm vừa lòng thế gian; hãy đưa ra thuyết cái nhiên, thì các ông không còn có thể làm phật lòng thế gian.
918
Đây là những hậu quả của tội lỗi các dân tộc và của Dòng Tên. Giới quyền quý muốn được nịnh hót. Dòng Tên muốn được giới quyền quý yêu mến. Tất cả họ đều đáng bị bỏ mặc cho thần dối trá, phe này để lừa dối, phe kia để bị lừa dối. Họ đã tham lam, tham vọng, ham lạc thú. Coacervabunt tibi magistros. Là những môn đồ xứng đáng với những thầy như thế, họ đã tìm những kẻ nịnh hót, và đã tìm được.
919
Nếu họ không từ bỏ học thuyết cái nhiên của mình, thì những châm ngôn tốt của họ cũng chẳng thánh hơn những châm ngôn xấu, vì chúng được đặt nền trên thẩm quyền loài người; và như vậy, nếu chúng công chính hơn, thì chúng sẽ hợp lý hơn, nhưng không thánh hơn. Chúng giống cái gốc dại mà chúng được tháp vào.
Nếu điều tôi nói không giúp soi sáng các ông, thì nó sẽ có ích cho dân chúng.
Nếu họ nín lặng thì đá sẽ kêu lên.
Sự im lặng là cuộc bắt bớ lớn nhất; các thánh đồ chưa bao giờ im lặng. Quả thật cần có một ơn gọi; nhưng không phải từ các sắc lệnh của Giáo hội nghị mà chúng ta phải biết mình có được kêu gọi hay không, mà là từ sự cần thiết phải lên tiếng. Thế thì, sau khi La Mã đã lên tiếng, và chúng ta nghĩ rằng La Mã đã kết án chân lý, và rằng họ đã viết ra điều đó, và sau khi những sách nói điều ngược lại bị kiểm duyệt; chúng ta phải kêu lớn hơn nữa, càng bị kiểm duyệt bất công bao nhiêu, và họ càng muốn bóp nghẹt lời nói cách dữ dội bao nhiêu, cho đến khi có một Giáo hoàng nghe cả hai bên, và tham khảo thời xưa để thực thi công lý. Như vậy các Giáo hoàng tốt sẽ thấy Hội Thánh vẫn còn đang kêu la.
Tòa Dị Giáo và Hội Dòng là hai tai họa của chân lý.
Sao các ông không cáo buộc họ theo phái Arius? Vì, dầu họ đã nói rằng Chúa Giê-xu Christ là Đức Chúa Trời, có lẽ họ không hiểu điều đó theo nghĩa tự nhiên, mà theo như lời đã chép: Dii estis.
Nếu những Lá Thư của tôi bị kết án ở La Mã, thì điều tôi kết án trong đó bị kết án trên thiên đàng. Ad tuum, Domine Jesu, tribunal appello.
Chính các ông cũng có thể hư hoại.
Tôi đã sợ rằng mình viết không đúng, khi thấy mình bị kết án; nhưng gương của biết bao tác phẩm mộ đạo khiến tôi tin điều ngược lại. Người ta không còn được phép viết hay nữa, Tòa Dị Giáo thật bại hoại hay ngu dốt đến thế!
“Thà phải vâng lời Đức Chúa Trời còn hơn là vâng lời người ta.”
Tôi chẳng sợ gì; tôi chẳng hy vọng gì. Các giám mục thì không như vậy. Port-Royal sợ hãi, và giải tán họ là một chính sách tồi; vì họ sẽ không còn sợ nữa và sẽ gây ra nỗi sợ lớn hơn. Tôi thậm chí không sợ những lời kiểm duyệt tương tự của các ông, nếu chúng không được đặt nền trên những lời kiểm duyệt của truyền thống. Các ông kiểm duyệt tất cả sao? Gì! cả sự kính trọng của tôi nữa ư? Không. Vậy hãy nói là điều gì, nếu không các ông sẽ chẳng làm được gì, nếu các ông không chỉ ra điều ác, và vì sao nó là điều ác. Và đó là điều họ sẽ rất khó làm.
Thuyết cái nhiên.—Họ đã đưa ra một lời giải thích lố bịch về sự chắc chắn; vì, sau khi đã xác lập rằng mọi đường lối của họ đều chắc chắn, họ không còn gọi là chắc chắn điều dẫn đến thiên đàng mà không có nguy cơ không đến được đó theo con đường ấy, mà là điều dẫn đến đó mà không có nguy cơ đi ra khỏi con đường ấy.
920
... Các thánh đồ dùng những sự tinh tế để tự coi mình là kẻ có tội, và buộc tội cả những hành động tốt hơn của mình. Còn những kẻ này dùng những sự tinh tế để bào chữa cho những điều gian ác nhất.
Các nhà hiền triết ngoại đạo đã dựng một tòa nhà bề ngoài cũng đẹp như thế, nhưng trên một nền móng tồi; và ma quỷ đã lừa dối loài người bằng sự giống nhau bề ngoài này, dựa trên một nền móng khác biệt nhất.
Chưa ai từng có một chính nghĩa tốt như tôi; và chưa ai khác từng để lộ chỗ sơ hở cho người ta nắm bắt như các ông....
Họ càng chỉ ra sự yếu đuối nơi con người tôi, thì họ càng làm cho chính nghĩa của tôi thêm thẩm quyền.
Các ông nói tôi là kẻ dị giáo. Điều đó có chính đáng không? Và nếu các ông không sợ loài người thực thi công lý, thì các ông không sợ Đức Chúa Trời thực thi công lý sao?
Các ông sẽ cảm nhận sức mạnh của chân lý, và các ông sẽ chịu khuất phục nó ...
Có điều gì siêu nhiên trong một sự mù lòa như thế. Digna necessitas. Mentiris impudentissime ...
Doctrina sua noscitur vir ...
Lòng mộ đạo giả dối, một tội kép.
Tôi một mình chống lại ba mươi ngàn người. Không. Các ông hãy bảo vệ triều đình; các ông hãy bảo vệ sự lừa dối; hãy để tôi bảo vệ chân lý. Đó là toàn bộ sức mạnh của tôi. Nếu tôi mất nó, tôi sẽ tiêu vong. Tôi sẽ không thiếu những lời cáo buộc và những cuộc bắt bớ. Nhưng tôi có chân lý, và chúng ta sẽ xem ai sẽ lấy nó đi.
Tôi không cần bênh vực đạo, nhưng các ông cũng không cần bênh vực sự sai lầm và sự bất công. Nguyện Đức Chúa Trời, bởi lòng thương xót Ngài, không đoái đến điều ác ở trong tôi, mà đoái đến điều lành ở trong các ông, ban ân điển cho tất cả chúng ta, để chân lý không bị khuất phục trong tay tôi, và để sự giả dối ...
921
Cái nhiên.—Chúng ta hãy xem mình có thật lòng tìm kiếm Đức Chúa Trời không, bằng cách so sánh với những điều chúng ta yêu thích. Có cái nhiên là món ăn này sẽ không đầu độc tôi. Có cái nhiên là tôi sẽ không thua vụ kiện của mình nếu không theo đuổi nó ...
922
Không phải chỉ có sự xá tội mới tha tội trong bí tích giải tội, mà còn có lòng thống hối, là điều không thật nếu nó không tìm đến bí tích.
923
Những người không giữ lời, không có đức tin, không có danh dự, không có chân thật, gian dối trong lòng, gian dối trong lời nói; điều mà xưa kia người ta đã trách con vật lưỡng cư trong truyện ngụ ngôn, là con vật giữ mình ở một vị trí lưng chừng giữa loài cá và loài chim ...
Đối với các vua và các bậc vương hầu, được coi là mộ đạo là điều quan trọng; và vì thế họ phải xưng tội với các ông.