Chính Thống
Lời Dẫn Nhập Bênh Vực Mọi Điều Khác

Chương 2 · 13 phút đọc · 17 phút nghe

Lời Dẫn Nhập Bênh Vực Mọi Điều Khác

Lý do duy nhất có thể biện minh cho cuốn sách này là nó đáp lại một lời thách thức. Ngay cả một tay súng kém cũng trở nên đáng trọng khi anh ta nhận lời đấu súng. Cách đây ít lâu, khi tôi cho xuất bản một loạt bài viết vội vàng nhưng chân thành dưới nhan đề Những Kẻ Dị Giáo, vài nhà phê bình mà tôi hết lòng kính trọng trí tuệ của họ (tôi có thể đặc biệt nhắc đến ông G. S. Street) đã nói rằng tôi bảo mọi người hãy khẳng định thuyết vũ trụ của mình thì cũng hay lắm, nhưng chính tôi đã cẩn thận tránh né việc minh họa những lời khuyên của mình bằng tấm gương của bản thân. “Tôi sẽ bắt đầu bận tâm về triết lý của tôi,” ông Street nói, “khi nào ông Chesterton trình bày triết lý của ông ấy cho chúng ta.” Có lẽ đó là một lời gợi ý thiếu thận trọng khi nói với một người chỉ chực viết sách hễ có chút khiêu khích nhỏ nhoi nhất. Nhưng dẫu sao, dù ông Street đã khơi nguồn và tạo nên cuốn sách này, ông không cần phải đọc nó. Nếu ông có đọc, ông sẽ thấy rằng trong những trang sách này tôi đã cố gắng, theo một cách mơ hồ và rất riêng, bằng một loạt bức tranh tâm trí hơn là một chuỗi suy diễn, trình bày triết lý mà tôi đã đi đến chỗ tin theo. Tôi sẽ không gọi nó là triết lý của tôi; vì tôi không làm ra nó. Đức Chúa Trời và nhân loại đã làm ra nó; và nó đã làm ra tôi.

Tôi thường ấp ủ ý muốn viết một truyện phiêu lưu về một người Anh đi du thuyền, vì tính sai lộ trình một chút mà khám phá ra nước Anh, cứ tưởng rằng đó là một hòn đảo mới ở vùng biển phương Nam. Tuy nhiên, tôi luôn thấy mình hoặc quá bận, hoặc quá lười để viết tác phẩm tuyệt vời này, nên tôi cũng có thể đem nó cho đi để làm ví dụ minh họa triết học. Có lẽ mọi người sẽ có chung cảm tưởng rằng người đàn ông đã đổ bộ (vũ trang đến tận răng và nói chuyện bằng cách ra dấu) để cắm lá cờ Anh lên ngôi đền man rợ kia, mà hóa ra lại là cung điện Pavilion ở Brighton, hẳn đã cảm thấy mình khá ngớ ngẩn. Ở đây tôi không quan tâm đến việc chối rằng trông anh ta ngớ ngẩn. Nhưng nếu bạn tưởng rằng anh ta cảm thấy mình ngớ ngẩn, hoặc chí ít cảm giác ngớ ngẩn là cảm xúc duy nhất hay trổi hơn cả của anh ta, thì bạn chưa nghiên cứu một cách đủ tinh tế bản tính lãng mạn phong phú của nhân vật chính trong câu chuyện này. Sự lầm lẫn của anh ta thật ra là một sự lầm lẫn hết sức đáng ghen tị; và anh ta biết điều đó, nếu anh ta đúng là người như tôi nghĩ. Còn gì thú vị hơn là trong cùng vài phút được có tất cả những nỗi kinh hãi đầy mê hoặc của việc ra nước ngoài, cộng với tất cả sự an toàn ấm áp tình người của việc trở về nhà? Còn gì tuyệt hơn là có được tất cả niềm vui khám phá Nam Phi mà không phải chịu cái sự bắt buộc đáng ghét là đặt chân lên đó? Còn gì vinh quang hơn là lấy hết can đảm để khám phá New South Wales, rồi nhận ra, trong dòng nước mắt hạnh phúc trào dâng, rằng đó thật ra là xứ South Wales cũ. Ít ra đối với tôi, đây dường như là vấn đề chính của các triết gia, và theo một nghĩa nào đó cũng là vấn đề chính của cuốn sách này. Làm sao chúng ta có thể xoay xở để vừa kinh ngạc trước thế giới mà lại vừa thấy mình ở nhà trong đó? Làm sao thành phố vũ trụ kỳ lạ này, với những công dân nhiều chân, với những ngọn đèn khổng lồ và cổ xưa, làm sao thế giới này có thể cùng lúc ban cho chúng ta sự mê hoặc của một thành phố xa lạ lẫn sự an ủi và vinh dự của một thành phố là của chính chúng ta?

Chứng minh rằng một đức tin hay một triết lý là đúng từ mọi góc nhìn sẽ là một công việc quá lớn, ngay cả đối với một cuốn sách lớn hơn cuốn này rất nhiều; cần phải đi theo một con đường lập luận; và đây là con đường mà tôi đề nghị đi theo ở đây. Tôi muốn trình bày đức tin của mình như là điều đặc biệt đáp ứng nhu cầu thuộc linh kép này, nhu cầu về sự pha trộn giữa cái quen thuộc và cái xa lạ mà thế giới Cơ Đốc đã gọi rất đúng là sự lãng mạn. Vì chính chữ “lãng mạn” (romance) đã mang trong nó sự mầu nhiệm và ý nghĩa cổ xưa của thành Rô-ma (Rome). Ai bắt tay tranh luận về bất cứ điều gì cũng luôn nên bắt đầu bằng cách nói ra điều mình không tranh luận. Ngoài việc nêu ra điều mình định chứng minh, người ấy luôn nên nêu ra điều mình không định chứng minh. Điều tôi không định chứng minh, điều tôi định xem là nền tảng chung giữa tôi và bất kỳ người đọc bình thường nào, chính là việc một đời sống năng động và giàu tưởng tượng là điều đáng mong ước, một đời sống đẹp như tranh và đầy sự tò mò thi vị, một đời sống mà dù sao đi nữa con người phương Tây dường như vẫn luôn khao khát. Nếu một người nói rằng sự diệt vong tốt hơn sự hiện hữu, hoặc sự hiện hữu trống rỗng tốt hơn sự đa dạng và phiêu lưu, thì người ấy không thuộc những người bình thường mà tôi đang trò chuyện. Nếu một người chuộng cái hư không, thì tôi chẳng có gì để cho người ấy cả. Nhưng gần như tất cả những người tôi từng gặp trong xã hội phương Tây nơi tôi sống đều đồng ý với mệnh đề chung rằng chúng ta cần đời sống lãng mạn thực tế này; sự kết hợp giữa một điều gì đó lạ lùng với một điều gì đó an toàn. Chúng ta cần nhìn thế giới sao cho kết hợp được ý niệm về sự kỳ diệu và ý niệm về sự đón chào. Chúng ta cần được hạnh phúc trong xứ sở kỳ diệu này mà chưa một lần chỉ đơn thuần thấy thoải mái. Chính thành tựu này của tín điều tôi là điều tôi sẽ chủ yếu theo đuổi trong những trang sách này.

Nhưng tôi có một lý do đặc biệt để nhắc đến người đàn ông trên chiếc du thuyền, kẻ đã khám phá ra nước Anh. Vì tôi chính là người đàn ông trên chiếc du thuyền ấy. Tôi đã khám phá ra nước Anh. Tôi không thấy làm sao cuốn sách này có thể tránh khỏi việc nói nhiều về bản thân; và tôi cũng không hẳn thấy (nói thật lòng) làm sao nó có thể tránh khỏi sự nhàm chán. Tuy nhiên, sự nhàm chán sẽ giải thoát tôi khỏi lời buộc tội mà tôi lấy làm tiếc nhất; lời buộc tội là khinh suất. Thứ ngụy biện nhẹ tênh đơn thuần là điều tôi tình cờ khinh bỉ nhất trong mọi điều, và có lẽ việc đây lại chính là điều tôi thường bị buộc tội là một sự thật lành mạnh. Tôi không biết điều gì đáng khinh bằng một nghịch lý đơn thuần; một sự bênh vực khéo léo đơn thuần cho điều không thể bênh vực. Nếu đúng (như người ta vẫn nói) rằng ông Bernard Shaw sống nhờ nghịch lý, thì lẽ ra ông đã phải là một triệu phú tầm thường; vì một người có trí óc năng động như ông có thể nghĩ ra một lời ngụy biện cứ mỗi sáu phút. Việc đó dễ như nói dối; bởi vì nó chính là nói dối. Dĩ nhiên, sự thật là ông Shaw bị cản trở một cách tàn nhẫn bởi thực tế rằng ông không thể nói bất kỳ lời dối nào trừ khi ông nghĩ đó là sự thật. Tôi thấy mình cũng ở dưới cùng một ách nô lệ không chịu nổi ấy. Cả đời tôi chưa bao giờ nói điều gì chỉ vì tôi thấy nó buồn cười; dù dĩ nhiên tôi cũng có thói hư vinh thông thường của con người, và có thể đã thấy nó buồn cười vì chính tôi đã nói ra nó. Mô tả một cuộc gặp gỡ với một con quỷ tóc rắn gorgon hay một con quái vật sư tử đầu chim griffin, một sinh vật không hề tồn tại, là một chuyện. Khám phá ra rằng con tê giác quả thật có tồn tại rồi lấy làm thích thú vì trông nó cứ như thể không tồn tại, lại là chuyện khác. Người ta tìm kiếm chân lý, nhưng có thể người ta theo bản năng mà đuổi theo những chân lý phi thường hơn. Và tôi xin dâng cuốn sách này với lòng nồng hậu nhất đến tất cả những người vui tính ghét những gì tôi viết, và xem nó (rất có lý, theo chỗ tôi biết) như một trò hề vụng về hay một câu đùa nhạt nhẽo duy nhất.

Vì nếu cuốn sách này là một câu đùa thì đó là câu đùa nhắm vào chính tôi. Tôi là người đã hết sức táo bạo khám phá ra điều đã được khám phá từ trước. Nếu trong những gì tiếp theo có yếu tố trò hề, thì trò hề ấy là do tôi chịu phần; vì cuốn sách này giải thích việc tôi đã tưởng mình là người đầu tiên đặt chân lên Brighton rồi lại thấy mình là người sau chót. Nó kể lại những cuộc phiêu lưu nặng nề như voi của tôi trong khi đuổi theo điều hiển nhiên. Không ai có thể thấy trường hợp của tôi lố bịch hơn chính tôi thấy; không người đọc nào có thể buộc tội tôi ở đây là đang tìm cách biến họ thành kẻ ngốc: tôi mới là kẻ ngốc của câu chuyện này, và không kẻ phản loạn nào sẽ lật đổ tôi khỏi ngai vàng ấy. Tôi thành thật thú nhận mọi tham vọng ngớ ngẩn của thời cuối thế kỷ mười chín. Như mọi cậu bé nghiêm trang khác, tôi đã cố đi trước thời đại. Như chúng, tôi đã cố đi trước chân lý chừng mười phút. Và tôi thấy rằng mình đi sau chân lý một nghìn tám trăm năm. Tôi đã gân cổ lên với một sự cường điệu non nớt đến đau lòng khi nói ra những chân lý của mình. Và tôi đã bị trừng phạt theo cách thích đáng nhất và buồn cười nhất, vì tôi vẫn giữ được những chân lý của mình: nhưng tôi đã khám phá ra, không phải rằng chúng không phải là chân lý, mà đơn giản là chúng không phải của tôi. Khi tôi tưởng mình đứng một mình, thật ra tôi đang ở trong cái tình thế lố bịch là được cả thế giới Cơ Đốc hậu thuẫn. Có thể là, xin Trời tha thứ cho tôi, tôi đã cố gắng tỏ ra độc đáo; nhưng tôi chỉ thành công trong việc tự mình phát minh ra một bản sao kém cỏi của những truyền thống sẵn có của tôn giáo văn minh. Người đàn ông trên du thuyền tưởng mình là người đầu tiên tìm ra nước Anh; tôi tưởng mình là người đầu tiên tìm ra châu Âu. Tôi đã cố lập nên một dị giáo của riêng mình; và khi đã thêm những nét hoàn chỉnh cuối cùng cho nó, tôi khám phá ra rằng đó chính là sự chính thống.

Có thể sẽ có ai đó thấy thích thú khi đọc chuyện về sự thất bại hạnh phúc này. Có thể một người bạn hay một kẻ thù sẽ thấy vui khi đọc về việc tôi đã dần dần học được, từ sự thật của một truyền thuyết lạc loài nào đó hoặc từ sự giả dối của một triết lý đang thống trị nào đó, những điều mà lẽ ra tôi đã có thể học được từ sách giáo lý vấn đáp của mình—nếu tôi từng học nó. Có thể có hoặc không có chút thú vị nào khi đọc về việc cuối cùng tôi đã tìm thấy trong một câu lạc bộ vô chính phủ hay một ngôi đền Ba-by-lôn điều mà lẽ ra tôi đã có thể tìm thấy ở nhà thờ giáo xứ gần nhất. Nếu có ai thấy thú vị khi biết những bông hoa ngoài đồng hay những câu nói trên một chuyến xe ngựa chở khách, những biến cố chính trị hay những nỗi đau tuổi trẻ đã hợp lại theo một trật tự nhất định thế nào để tạo nên một niềm xác tín nhất định về sự chính thống Cơ Đốc, thì có lẽ người ấy sẽ đọc cuốn sách này. Nhưng trong mọi việc đều có một sự phân công lao động hợp lý. Tôi đã viết cuốn sách, và không gì trên đời có thể khiến tôi đọc nó.

Tôi thêm một ghi chú thuần túy câu nệ, và nó nằm ở đầu sách, đúng như chỗ một ghi chú lẽ tự nhiên phải nằm. Những tiểu luận này chỉ nhằm bàn về thực tế rằng nền thần học Cơ Đốc cốt lõi (được tóm tắt đầy đủ trong Bài Tín Điều Các Sứ Đồ) là cội rễ tốt nhất của nghị lực và của một nền đạo đức lành mạnh. Chúng không nhằm bàn đến câu hỏi rất hấp dẫn nhưng hoàn toàn khác, là đâu là nơi nắm giữ thẩm quyền hiện nay để công bố tín điều ấy. Khi chữ “sự chính thống” được dùng ở đây, nó có nghĩa là Bài Tín Điều Các Sứ Đồ, như mọi người tự xưng là Cơ Đốc nhân đã hiểu cho đến cách đây không lâu, và cách sống chung trong lịch sử của những người giữ tín điều ấy. Chỉ vì giới hạn trang sách, tôi buộc phải tự giới hạn mình vào những gì tôi đã nhận được từ tín điều này; tôi không đụng nhiều đến vấn đề đang bị tranh cãi nhiều giữa các Cơ Đốc nhân hiện đại, là chính chúng ta đã nhận được nó từ đâu. Đây không phải là một chuyên luận về giáo hội mà là một kiểu tự truyện cẩu thả. Nhưng nếu có ai muốn biết ý kiến của tôi về bản chất thực sự của thẩm quyền ấy, thì ông G. S. Street chỉ cần ném cho tôi thêm một lời thách thức nữa, và tôi sẽ viết cho ông một cuốn sách khác.

Bạn đã đọc xong Lời Dẫn Nhập Bênh Vực Mọi Điều Khác