Các cuộc Đại Phấn hưng

Jarena Lee

Sinh ra là người tự do tại New Jersey, Jarena Lee được cải đạo dưới chức vụ của Richard Allen và trở thành người phụ nữ đầu tiên được chính thức cho phép giảng đạo trong Hội Thánh…

Sinh
1783
Mất
1864
Trên Ochorus
1 cuốn sách

Nên bắt đầu đọc từ đâu

Bắt đầu với

Kinh Nghiệm Tôn Giáo và Nhật Ký

Bắt đầu đọc

Sách của Jarena Lee (1)

Tiểu sử

  1. 1783
  2. 1804
  3. 1811
  4. 1819
  5. 1864

Jarena Lee sinh ra là người tự do vào ngày 11 tháng 2 năm 1783, tại Cape May, New Jersey — một điều hiếm có đối với một đứa trẻ da đen ở nước Mỹ thời cách mạng, và là một ơn thương xót mà bà không bao giờ xem là đương nhiên. Sự tự do không miễn cho bà khỏi gian khổ. Năm 7 tuổi, bà bị gửi đi xa cha mẹ 60 dặm để làm đầy tớ gái, và bà lớn lên trong cô đơn, xa nhà, khao khát một điều mà hoàn cảnh không thể ban cho mình. Từ rất lâu trước khi hiểu được Phúc Âm, bà đã ý thức về Đức Chúa Trời: một lương tâm nhạy bén, một nỗi sợ sự chết, một cảm nhận rằng mình được dựng nên cho điều gì đó lớn hơn việc phục dịch trong nhà của một gia đình khác.

Chính niềm khao khát ấy đã kéo bà, khi còn là một thiếu nữ, đến Philadelphia — cái nôi của Hội Thánh người da đen tự do. Tại đó bà được nghe Mục sư Richard Allen giảng dạy, một người từng là nô lệ, đã sáng lập Hội Thánh Bethel thuộc Giám Lý Giám Mục Phi Châu và chẳng bao lâu sau trở thành giám mục đầu tiên của hệ phái AME. Trước đó bà đã trải qua nhiều năm tìm kiếm tôn giáo — thử hết hội chúng này đến hội chúng khác, bị cáo trách về tội lỗi, có lúc tâm hồn bị đè nặng đến nỗi kẻ cám dỗ thúc ép bà tự kết liễu đời mình. Nhưng bà tin rằng suốt thời gian ấy, Đức Chúa Trời vẫn “đang thương xót tranh đấu” với bà. Dưới chức vụ của Allen, vào khoảng năm 1804, cuộc tìm kiếm dài lâu của bà đã đi đến hồi kết.

Linh hồn tôi đã được cải đạo cách vinh hiển về cùng Đức Chúa Trời, khi đang nghe giảng, ngay từ lúc bài giảng vừa bắt đầu.

— Jarena Lee

Sự cải đạo không làm bà dừng lại; nó khiến bà khao khát tìm kiếm một công việc sâu nhiệm hơn. Trong nhiều năm, bà vật lộn với tội lỗi của chính mình, với sự nghi ngờ, thậm chí với cám dỗ tuyệt vọng. Rồi một ngày kia, khi ở một mình, sự bảo đảm mà bà hằng cầu xin đã ập xuống trên bà như một cơn bão ánh sáng.

Tiếng gọi bà không sao làm im được

Không lâu sau đó, Jarena Lee nghe thấy điều mà bà chỉ có thể mô tả là một tiếng nói — một mệnh lệnh từ bên trong, không thể nhầm lẫn, bảo bà hãy rao giảng Phúc Âm. Điều đó khiến bà sợ hãi. Bà là một phụ nữ da đen nghèo, ít học, sống trong một Hội Thánh và một thời đại dành bục giảng hoàn toàn cho nam giới. Nhưng tiếng gọi ấy không rời bỏ bà, nên bà đem nó đến chính Richard Allen.

Bà thưa với ông cách thẳng thắn “rằng Chúa đã tỏ cho tôi biết, rằng tôi phải rao giảng Phúc Âm.” Allen, một người tử tế nhưng bị ràng buộc bởi Kỷ luật Giám Lý, trả lời rằng sách kỷ luật của họ không có điều khoản nào cho nữ truyền đạo. Lee vâng phục — bề ngoài là vậy. Bên trong, niềm xác tín chỉ càng thêm sâu đậm, và bà dần nhận ra sự từ chối ấy là sự mù lòa của thời đại chứ không phải ý muốn của Đức Chúa Trời. Trong tự truyện của mình, bà đã viết ra một lời biện hộ cho việc phụ nữ giảng đạo mà đến nay vẫn còn vang vọng:

Nếu người nam có thể giảng đạo, vì Đấng Cứu Thế đã chết cho người, thì sao người nữ lại không? bởi Ngài cũng đã chết cho nàng. Chẳng phải Ngài là một Đấng Cứu Thế trọn vẹn, chứ không phải chỉ một nửa sao?

— Jarena Lee

Năm 1811, bà kết hôn với Mục sư Joseph Lee, người chăn bầy một hội chúng da đen tại Snow Hill, cách Philadelphia một quãng đường. Cuộc hôn nhân đưa bà rời xa cộng đồng Bethel đã nuôi dưỡng mình, vào một sự cô lập mà bà cảm nhận sâu sắc. Rồi đau buồn ập đến từng đợt: chỉ trong khoảng 6 năm, bà đã chôn cất chồng và nhiều người con, và thấy mình trở thành góa phụ với một đứa con nhỏ và gần như chẳng còn gì. Thế nhưng nỗi đau không dập tắt tiếng gọi — nó làm cho tiếng gọi ấy rõ ràng hơn. Bị tước mất những chỗ dựa mình từng nương tựa, bà càng nương cậy Đức Chúa Trời hơn, và mệnh lệnh rao giảng thuở trước trở lại với sức mạnh mới.

“Một sự thúc giục hoàn toàn siêu nhiên”

Bước đột phá đến vào khoảng năm 1819, ngay tại ngôi nhà thờ nơi bà đã được cải đạo. Một nhà truyền đạo khách mời đứng lên giải nghĩa một phân đoạn Kinh Thánh, rồi ấp úng, và dường như mất đi sự giúp đỡ của Đức Thánh Linh. Điều xảy ra tiếp theo, Jarena Lee không bao giờ nhận là việc do chính mình làm.

Ngay giây phút ấy, tôi bật dậy, như bởi một sự thúc giục hoàn toàn siêu nhiên, và tôi được trợ giúp từ trên cao để giảng một lời khích lệ trên chính phân đoạn mà người anh em của tôi đã chọn.

— Jarena Lee

Bà đã giảng — không chuẩn bị, không được phép, và rực lửa — rồi ngồi xuống run rẩy, chắc chắn rằng mình đã làm nhục bản thân và sẽ bị khai trừ. Thay vào đó, Giám mục Allen đứng dậy trước toàn thể hội chúng. Ông nói với họ rằng 8 năm trước, người phụ nữ này đã đến xin ông cho phép được giảng đạo, và ông đã khước từ; nhưng giờ đây ông tin, cũng trọn vẹn như đối với bất cứ nhà truyền đạo nào đang có mặt, rằng Đức Chúa Trời đã kêu gọi bà vào công việc ấy. Đó là sự đáp lời cho một lời cầu nguyện mà bà, giống như Giô-na, đã mang theo gần một thập kỷ.

Với sự chúc phước ấy, bà trở thành người phụ nữ đầu tiên được chính thức cho phép giảng đạo trong Hội Thánh Giám Lý Giám Mục Phi Châu.

Hàng ngàn dặm vì Phúc Âm

Những gì tiếp theo là một trong những cuộc đời giảng đạo phi thường nhất của thế kỷ mười chín. Suốt nhiều thập kỷ, Jarena Lee đã đi — bằng đôi chân, bằng xe ngựa, và bằng những “toa” xe lửa mới mẻ — hàng ngàn dặm mỗi năm, khắp các tiểu bang tự do và vào cả vùng đất có chế độ nô lệ, giảng dạy trong các nhà thờ và các buổi nhóm trại, trong nhà riêng và giữa đồng trống, cho cả hội chúng da đen lẫn da trắng. Chỉ trong một năm, bà ghi lại rằng mình đã đi hơn 2.000 dặm và giảng gần 200 bài giảng. Bà thường là người phụ nữ duy nhất trên bục giảng, và cũng thường gặp phải sự nghi kỵ, kiệt sức và nghèo khó. Nhật ký của bà, được ghi chép trung tín suốt những năm 1820, 30 và 40, là bản ghi chép về một người phụ nữ đơn giản là không chịu dừng lại.

Trang này qua trang khác, đó cũng là bản ghi chép về sự cầu nguyện. Bà cầu nguyện để bước vào những thị trấn xa lạ và những buổi nhóm thù nghịch; bà cầu nguyện cho người bệnh và người đang tìm kiếm; bà cầu nguyện khi thân thể kiệt quệ và túi tiền trống rỗng, và bà ghi lại, với sự mộc mạc của người viết nhật ký, cách Đức Chúa Trời đã gặp gỡ mình.

Những chuyến đi đã đưa bà vào hiểm nguy thật sự. Bà giảng tại các tiểu bang có chế độ nô lệ như Maryland và xa hơn nữa, nơi một phụ nữ da đen tự do rao giảng Phúc Âm — và giá trị ngang nhau của mọi linh hồn mà Đấng Christ đã chết thay — là một sự khiêu khích, và có lần bà đã giảng trong khi những người nam người nữ bị nô lệ khóc trước mặt bà còn chủ của họ thì đứng nhìn. Bà không bao giờ tách rời Phúc Âm mình rao giảng khỏi cảnh nô lệ mình chứng kiến; bà tin chắc rằng Đức Chúa Trời, Đấng đã khiến bà được tự do trong Đấng Christ, không hề tạo nên ai để làm nô lệ. Toàn bộ chức vụ của bà là một lập luận sống động rằng Tin Lành thuộc về người nghèo, người nô lệ, người ít học, và người phụ nữ cũng trọn vẹn như thuộc về bất cứ ai khác.

Bà xem những gian khổ của mình là sự thông công với Đấng Christ, chứ không phải lý do để than phiền. Trước sự phản đối một phụ nữ đứng trên bục giảng, bà đáp lại bằng cách giảng hay hơn; trước cảnh nghèo khó, bà đáp lại bằng cách tin cậy Đức Chúa Trời cho bữa ăn kế tiếp và dặm đường kế tiếp; trước nỗi cô đơn, bà đáp lại bằng cách đi sâu hơn vào sự hiện diện mà bà đã biết từ đêm tia chớp của sự bảo đảm đánh vào linh hồn mình. Bà không có học vấn chính quy và cũng không có người bảo trợ nào trên đất — chỉ có một tiếng gọi, một quyển Kinh Thánh, và một niềm xác tín rằng Đấng ban tiếng gọi sẽ ban sức lực.

Một quyển sách, và một khoảng lặng dài

Năm 1836, Jarena Lee đã làm một điều chưa người phụ nữ Mỹ gốc Phi nào từng làm: bà xuất bản tự truyện của mình, Cuộc Đời và Kinh Nghiệm Tôn Giáo của Jarena Lee (The Life and Religious Experience of Jarena Lee), tự trả tiền in để lời chứng của mình sống lâu hơn chính mình. Năm 1849, bà mở rộng nó thành quyển Kinh Nghiệm Tôn Giáo và Nhật Ký của Bà Jarena Lee (Religious Experience and Journal of Mrs. Jarena Lee) đầy đủ hơn, thêm vào nhật ký hành trình chiếm phần lớn quyển sách này. Cả hai quyển sách, bà tự mang trong hành lý của mình và bán tại chính các buổi nhóm của mình — một nữ truyền đạo da đen tự xuất bản về tiếng gọi của mình, bất chấp mọi khuôn phép của thời đại.

Sau năm 1849, các ghi chép về bà im bặt; người ta cho rằng bà qua đời vào khoảng năm 1864, khi đã ngoài tám mươi tuổi, những năm cuối đời không được ghi chép lại. Trong một thời gian dài, tên tuổi bà cũng chìm trong im lặng, chủ yếu chỉ được Hội Thánh mà bà từng phục vụ ghi nhớ. Nhưng lời chứng của bà đã thật sự sống lâu hơn bà, đúng như bà mong ước. Năm 2016, Hội Thánh Giám Lý Giám Mục Phi Châu đã truy phong chức mục sư cho bà, chính thức ban cho bà vị thế mà thời đại đã khước từ còn Đức Chúa Trời thì rõ ràng đã ban. Jarena Lee chưa bao giờ thật sự chờ đợi sự cho phép ấy. Bà có một Đấng Cứu Thế trọn vẹn, và một Phúc Âm trọn vẹn để rao giảng, và bà đã dành cả đời để chứng minh rằng Tin Lành không thiên vị ai — rằng Đức Chúa Trời, Đấng đã chết cho người nữ cũng chắc chắn như cho người nam, sẽ dùng người Ngài kêu gọi, và đáp lời cầu nguyện của những ai không chịu buông Ngài ra.

Hỏi và đáp

Jarena Lee là ai?

Sinh ra là người tự do tại New Jersey năm 1783, Jarena Lee được cải đạo dưới chức vụ của Richard Allen và trở thành người phụ nữ đầu tiên được chính thức cho phép giảng đạo trong Hội Thánh Giám Lý Giám Mục Phi Châu, đi hàng ngàn dặm để rao truyền Phúc Âm. Bà đã xuất bản quyển tự truyện đầu tiên do một phụ nữ Mỹ gốc Phi viết, và dành nhiều thập kỷ đi bộ, đi xe ngựa và đi xe lửa để mang một sứ điệp mà bà tin chắc thuộc về người nghèo, người nô lệ, người ít học và người phụ nữ cũng trọn vẹn như thuộc về bất cứ ai khác.

Thời thơ ấu của bà ra sao?

Bà sinh ra là người tự do vào ngày 11 tháng 2 năm 1783 tại Cape May, New Jersey — một điều hiếm có đối với một đứa trẻ da đen ở nước Mỹ thời cách mạng, và là một ơn thương xót mà bà không bao giờ xem là đương nhiên. Sự tự do không miễn cho bà khỏi gian khổ: năm 7 tuổi, bà bị gửi đi xa cha mẹ 60 dặm để làm đầy tớ gái, và bà lớn lên trong cô đơn, xa nhà, và từ rất lâu trước khi hiểu được Phúc Âm, bà đã ý thức về một lương tâm nhạy bén, một nỗi sợ sự chết, và một cảm nhận rằng mình được dựng nên cho điều gì đó lớn hơn.

Bà đã được cải đạo như thế nào?

Niềm khao khát ấy đã kéo bà đến Philadelphia, cái nôi của Hội Thánh người da đen tự do, nơi bà được nghe Richard Allen giảng dạy, một người từng là nô lệ, đã sáng lập Hội Thánh Bethel và sau này trở thành giám mục đầu tiên của hệ phái AME. Bà đã trải qua nhiều năm tìm kiếm tôn giáo, có lúc tâm hồn bị đè nặng đến nỗi kẻ cám dỗ thúc ép bà tự kết liễu đời mình; rồi vào khoảng năm 1804, “Linh hồn tôi đã được cải đạo cách vinh hiển về cùng Đức Chúa Trời, khi đang nghe giảng, ngay từ lúc bài giảng vừa bắt đầu.”

Kinh nghiệm nên thánh của bà là gì?

Sự cải đạo không làm bà dừng lại; nó khiến bà khao khát tìm kiếm một công việc sâu nhiệm hơn, và trong nhiều năm bà vật lộn với tội lỗi của chính mình, với sự nghi ngờ và cám dỗ tuyệt vọng. Rồi khi ở một mình, sau nhiều tuần nài xin để được biết chắc rằng mình hoàn toàn thuộc về Chúa, sự bảo đảm đã ập xuống trên bà như một cơn bão ánh sáng: “Ngay giây phút ấy, như thể một tia chớp xuyên qua tôi, tôi bật dậy và kêu lên: ‘Chúa đã thánh hóa linh hồn tôi!’ Chẳng có ai nghe điều này ngoài các thiên sứ đứng chung quanh để chứng kiến niềm vui của tôi.”

Tiếng gọi mà bà không sao làm im được là gì?

Không lâu sau đó, bà nghe thấy điều mà bà chỉ có thể mô tả là một mệnh lệnh từ bên trong, không thể nhầm lẫn, bảo bà hãy rao giảng Phúc Âm, và điều đó khiến bà sợ hãi — một phụ nữ da đen nghèo, ít học, sống trong một Hội Thánh và một thời đại dành bục giảng hoàn toàn cho nam giới. Bà đem tiếng gọi ấy đến Richard Allen, một người tử tế nhưng bị ràng buộc bởi Kỷ luật Giám Lý, và ông trả lời rằng sách kỷ luật của họ không có điều khoản nào cho nữ truyền đạo. Bề ngoài bà vâng phục, nhưng bên trong niềm xác tín chỉ càng thêm sâu đậm.

Bà đã biện hộ cho việc phụ nữ giảng đạo như thế nào?

Bà dần nhận ra sự từ chối ấy là sự mù lòa của thời đại chứ không phải ý muốn của Đức Chúa Trời, và đã viết ra một lời biện hộ mà đến nay vẫn còn vang vọng: “Nếu người nam có thể giảng đạo, vì Đấng Cứu Thế đã chết cho người, thì sao người nữ lại không? bởi Ngài cũng đã chết cho nàng. Chẳng phải Ngài là một Đấng Cứu Thế trọn vẹn, chứ không phải chỉ một nửa sao?” Đó là niềm xác tín mà toàn bộ chức vụ của bà sẽ chứng minh — rằng Tin Lành không thiên vị ai.

Nỗi đau buồn đã định hình tiếng gọi của bà ra sao?

Năm 1811, bà kết hôn với Mục sư Joseph Lee, cuộc hôn nhân đưa bà rời xa cộng đồng Bethel, vào một sự cô lập mà bà cảm nhận sâu sắc. Rồi đau buồn ập đến từng đợt: chỉ trong khoảng 6 năm, bà đã chôn cất chồng và nhiều người con, và thấy mình trở thành góa phụ với một đứa con nhỏ và gần như chẳng còn gì. Thế nhưng nỗi đau không dập tắt tiếng gọi — nó làm cho tiếng gọi ấy rõ ràng hơn; bị tước mất những chỗ dựa, bà càng nương cậy Đức Chúa Trời hơn, và mệnh lệnh rao giảng thuở trước trở lại với sức mạnh mới.

Bước đột phá vào khoảng năm 1819 là gì?

Ngay tại ngôi nhà thờ nơi bà đã được cải đạo, một nhà truyền đạo khách mời đứng lên giải nghĩa một phân đoạn Kinh Thánh, rồi ấp úng, và dường như mất đi sự giúp đỡ của Đức Thánh Linh. Bà viết: “Ngay giây phút ấy, tôi bật dậy, như bởi một sự thúc giục hoàn toàn siêu nhiên,” và giảng một lời khích lệ trên chính phân đoạn của ông; rồi ngồi xuống run rẩy, chắc chắn rằng mình đã làm nhục bản thân. Thay vào đó, Giám mục Allen đứng dậy trước toàn thể hội chúng và tuyên bố rằng giờ đây ông tin, cũng trọn vẹn như đối với bất cứ nhà truyền đạo nào đang có mặt, rằng Đức Chúa Trời đã kêu gọi bà — sự đáp lời cho một lời cầu nguyện mà bà đã mang theo gần một thập kỷ.

Cuộc đời giảng đạo của bà như thế nào?

Đó là một trong những cuộc đời giảng đạo phi thường nhất của thế kỷ mười chín. Suốt nhiều thập kỷ, bà đã đi hàng ngàn dặm mỗi năm — bằng đôi chân, bằng xe ngựa, và bằng những toa xe lửa mới mẻ — khắp các tiểu bang tự do và vào cả vùng đất có chế độ nô lệ, giảng dạy trong các nhà thờ, các buổi nhóm trại, nhà riêng và giữa đồng trống, cho cả hội chúng da đen lẫn da trắng. Chỉ trong một năm, bà ghi lại rằng mình đã đi hơn 2.000 dặm và giảng gần 200 bài giảng, và nhật ký của bà, trang này qua trang khác, là bản ghi chép về sự cầu nguyện đã đưa bà vào những thị trấn xa lạ và những buổi nhóm thù nghịch.

Bà đã viết gì, và bà được ghi nhớ ra sao?

Năm 1836, bà đã làm điều chưa người phụ nữ Mỹ gốc Phi nào từng làm, xuất bản tự truyện của mình, “Cuộc Đời và Kinh Nghiệm Tôn Giáo của Jarena Lee,” tự trả tiền in để lời chứng của mình sống lâu hơn chính mình, và năm 1849 bà mở rộng nó bằng nhật ký hành trình của mình. Sau năm 1849, các ghi chép về bà im bặt; người ta cho rằng bà qua đời vào khoảng năm 1864. Lời chứng của bà đã thật sự sống lâu hơn bà: năm 2016, Hội Thánh Giám Lý Giám Mục Phi Châu đã truy phong chức mục sư cho bà, ban cho bà vị thế mà thời đại đã khước từ còn Đức Chúa Trời thì rõ ràng đã ban.