Hội Thánh đầu tiên

Ignatius of Antioch

Ignatius thành An-ti-ốt (khoảng năm 35 – khoảng năm 108) là giám mục thành An-ti-ốt ở Sy-ri, và đã viết bảy bức thư ngắn trong khi bị lính áp giải băng qua Tiểu Á để bị giết trong…

Sinh
35
Mất
108
Trên Ochorus
1 cuốn sách

Nên bắt đầu đọc từ đâu

Bắt đầu với

Các Thư Tín Của Ignatius Và Câu Chuyện Cuộc Đời Ông

Bắt đầu đọc
Kế hoạch đọc Tiếng Nói Của Hội Thánh Đầu Tiên 128 ngày

Sách của Ignatius of Antioch (1)

Tiểu sử

  1. 35
  2. 108

Ignatius thành An-ti-ốt đã viết bảy bức thư ngắn trong mấy tuần cuối cùng của đời mình, trong những giờ ngắn ngủi tranh thủ được, dưới sự canh giữ của lính, trên một chặng đường bị giải đi băng qua Tiểu Á để đến đấu trường. Chúng thuộc hàng những văn kiện khẩn thiết nhất của văn chương Cơ Đốc. Không có điều gì trong đó là lý thuyết suông. Một người biết rõ mình sẽ chết ra sao đang viết cho những Hội Thánh mà ông sẽ không bao giờ gặp lại, và ông dành những bức thư ấy không phải cho bản thân mình, mà cho họ.

Ông sinh khoảng năm 35 SCN, có lẽ tại Sy-ri, và đang là giám mục thành An-ti-ốt khi bị bắt, nhiều khả năng dưới triều hoàng đế Trajan, khoảng năm 107 đến 110 SCN. An-ti-ốt là nơi quan trọng: đó là thành phố lớn thứ ba của đế quốc, là Hội Thánh nơi các môn đồ lần đầu tiên được gọi là Cơ Đốc nhân, là căn cứ từ đó Phao-lô và Ba-na-ba đã được sai đi. Các tác giả đời sau nói rằng Ignatius là người thứ hai hoặc thứ ba coi sóc Hội Thánh ở đó sau Phi-e-rơ, và một truyền thống không thể kiểm chứng cho rằng ông từng là môn sinh của sứ đồ Giăng. Ông tự gọi mình là Theophorus, “người mang Đức Chúa Trời”, và dường như ông dùng chữ ấy như một cái tên chứ không phải để khoe khoang.

Vì sao ông bị kết án, chúng ta không biết. Thời ấy không có cuộc bắt bớ nào trên toàn đế quốc; chính thư từ trao đổi giữa Trajan với Pliny cho thấy một chính sách không lùng bắt Cơ Đốc nhân, nhưng trừng phạt những ai bị đưa ra tòa mà không chịu chối bỏ đức tin. Một chuyện gì đó ở địa phương đã đưa Ignatius ra trước quan tòa, và bản án là bị ném cho thú dữ tại Rô-ma. Chỉ riêng điều đó cũng đủ lạ để đáng lưu tâm: lẽ ra xử tử ông ngay tại An-ti-ốt thì đơn giản hơn. Thay vào đó, người ta giải ông đi một nghìn năm trăm dặm để chết như một trò tiêu khiển công cộng ở kinh đô.

Cuộc hành trình

Con đường đi theo đường bộ băng qua Tiểu Á, và chính con đường ấy đã để lại cho chúng ta những bức thư. Tại Si-miệc-nơ, toán lính canh dừng lại đủ lâu để các phái đoàn từ những Hội Thánh lân cận đến gặp ông: Ê-phê-sô, Magnesia, Tralles đều sai giám mục và chấp sự của mình đến chào thăm một người tử tội. Ông viết thư hồi âm cho từng Hội Thánh, rồi viết trước cho Hội Thánh tại Rô-ma. Đi xa hơn nữa, tại Trô-ách, ông viết thêm ba thư: gửi tín hữu Phi-la-đen-phi, gửi tín hữu Si-miệc-nơ, và gửi Polycarp, vị giám mục trẻ của Si-miệc-nơ, người đã đến thăm ông và chính mình nửa thế kỷ sau cũng sẽ bị thiêu sống.

Hoàn cảnh chẳng hề nhẹ nhàng, và ông mô tả nó bằng một nét hài hước khô khốc vẫn còn giữ nguyên sự sắc sảo sau mười chín thế kỷ:

Từ Sy-ri cho đến tận Rô-ma, tôi phải chiến đấu với thú dữ, cả trên đất liền lẫn trên biển, cả ban đêm lẫn ban ngày, bị xiềng vào mười con báo, tức là một toán lính, là những kẻ dù được nhận ơn huệ lại càng tỏ ra tệ hại hơn.

— Ignatius, thư gửi tín hữu Rô-ma, chương 5

Bức thư gửi Rô-ma là bức lạ lùng nhất trong bảy bức, và là bức người ta nhớ đến. Ông nghe tin rằng các Cơ Đốc nhân ở kinh đô, vốn có ảnh hưởng, định dùng ảnh hưởng ấy để xin giảm án cho ông. Ông viết thư để nài xin họ đừng làm thế. Lời nài xin ấy không phải là sự ra vẻ can đảm; nó giống tiếng một người khát đang xin nước hơn:

Tôi là lúa mì của Đức Chúa Trời, hãy để tôi bị nghiền nát bởi răng của thú dữ, hầu cho tôi được thấy là bánh tinh sạch của Đấng Christ. Tôi không ra mệnh lệnh cho anh em như Phi-e-rơ và Phao-lô. Các ngài là sứ đồ; còn tôi chỉ là một kẻ tử tội.

— Ignatius, thư gửi tín hữu Rô-ma, chương 4

Độc giả ngày nay thấy điều này khó chấp nhận, và họ có lý do để thấy như vậy. Nơi Ignatius có một niềm khao khát tử đạo mà sự dạy dỗ Cơ Đốc về sau đã cố ý kiềm chế lại; Hội Thánh đi đến chỗ khẳng định rằng không ai nên tìm kiếm cái chết, và điều đó là đúng. Nhưng trước khi phán xét ông, đáng để đọc ông thật kỹ. Ông không say mê đau đớn, và ông chưa bao giờ khuyên ai khác đi con đường của mình. Điều ông muốn là Đấng Christ, với một niềm khao khát mà ông khó lòng diễn tả thành lời, và đấu trường chỉ đơn giản là cánh cửa đã mở ra trước mặt ông. Ông chỉ sợ một điều duy nhất: rằng mình sẽ được tha và tiếp tục sống như một người nửa vời.

Điều ông thật sự viết

Trong hoàn cảnh như thế, điều đáng kinh ngạc về những bức thư là chúng nói về chính Ignatius ít đến nhường nào. Sáu trong bảy bức là thư mục vụ bàn về những vấn đề bình thường của Hội Thánh, do một người chỉ còn vài tuần để sống viết ra.

Ông viết về sự hiệp một, hết lần này đến lần khác, vì các hội chúng đang bị chia rẽ. Phương thuốc của ông là quy tụ mọi sự quanh giám mục, các trưởng lão và các chấp sự, và quanh một bàn tiệc duy nhất: đừng làm gì mà không có giám mục, hãy giữ một Tiệc Thánh, hãy cùng nhau ca hát như một ca đoàn chung một giọng. Đây là những bức thư sớm nhất trong đó chức vụ ba bậc xuất hiện như một thực tế đã ổn định, và chúng đã bị mọi giáo hội tranh cãi kể từ đó. Nếu đọc với tấm lòng tĩnh nguyện thay vì như một bản hiến chương, thì mối bận tâm ẩn bên dưới đơn giản hơn và khó bác bỏ hơn. Ông đã thấy từ bên trong một Hội Thánh chia rẽ trông như thế nào, và ông đang dốc chút sức lực cuối cùng để ngăn chặn điều đó.

Ông viết chống lại một sự dạy dỗ khi ấy đã lan truyền: rằng Đấng Christ chỉ có vẻ như có thân thể, và chỉ có vẻ như chịu khổ. Ignatius hoàn toàn không chút kiên nhẫn với điều đó. Ông nói: nếu Chúa chỉ có vẻ như chịu khổ, thì tôi cũng chỉ có vẻ như đang mang xiềng xích, và vậy thì tại sao tôi lại phó mình cho sự chết? Một người đang bị xiềng có một lối tắt đi thẳng vào cốt lõi của lập luận ấy mà không học giả nào sánh kịp.

Và ông viết về sự cầu nguyện, liên tục, dưới hình thức những lời nhờ cậy. Ông xin gần như mọi Hội Thánh cầu nguyện cho mình, và ông xin mà chẳng giữ chút thể diện nào, như một người xin được giúp đỡ.

Câu ấy là trái tim mục vụ của toàn bộ tuyển tập. Ông đã bị đem đi khỏi hội chúng của mình và không thể trở về với họ, và điều ông làm trước hoàn cảnh ấy là giao họ cho Đức Chúa Trời và nài xin các Hội Thánh khác nâng đỡ họ.

Con người trong những bức thư

Ignatius là người dễ khâm phục nhưng khó mến ngay từ lần gặp đầu. Ông tự ngắt lời mình. Ông chồng chất hình ảnh nhanh hơn khả năng triển khai chúng, khi gọi tín hữu Ê-phê-sô là những viên đá của đền thờ Đức Chúa Cha, được chuẩn bị sẵn cho công trình xây dựng, được kéo lên đúng chỗ nhờ thập tự giá như nhờ chiếc tời của người thợ xây, với Đức Thánh Linh làm sợi dây, đức tin làm lối đi lên và tình yêu thương làm con đường. Câu văn chồng đến bốn ẩn dụ trước khi kết thúc, vậy mà vẫn đứng vững. Ông xin lỗi vì sự nồng nhiệt quá mức của mình rồi một đoạn sau lại tái phạm. Không có gì được trau chuốt ở đây, và chính sự thô ráp ấy là một phần bằng chứng: chẳng ai ngồi soạn một tác phẩm tĩnh nguyện giả mạo lại viết vụng và vội vàng đến thế.

Dù nói nhiều về thú dữ, ông cũng là người dịu dàng. Ông bảo Polycarp hãy gánh lấy bệnh tật của mọi người, hãy kiên nhẫn với những người khó tính, đừng nản lòng trước những người dường như chẳng đáng gì, hãy đứng vững như cái đe dưới búa. Ông nhớ đến những người nô lệ trong các hội chúng và căn dặn rằng chớ khinh dể họ, và cũng vậy, họ chớ trở nên kiêu ngạo. Ông hỏi thăm từng người có tên tuổi và gửi lời chào đến một bà góa cùng gia đình bà. Một người chỉ còn ba tuần nữa là vào đấu trường lại đang lo lắng không biết vị giám mục trẻ có đang quá khắt khe với chính mình không. Ông dặn Polycarp đừng để các bà góa bị bỏ bê, hãy nói chuyện với từng người trong hội chúng như huấn luyện viên làm với vận động viên, và hãy tìm đến những người mà chẳng ai khác có thời giờ dành cho. Dù đấu trường đã tác động thế nào đến trí tưởng tượng của ông, nó đã không khiến ông trở nên cao ngạo. Những bản năng cuối cùng được ghi lại của Ignatius thành An-ti-ốt là bản năng của một mục sư coi sóc hội chúng, lo sao cho những người khó tính không bị lãng quên.

Rô-ma

Về cái chết của ông, chúng ta không có lời kể của nhân chứng nào. Các bản Công vụ tử đạo của ông, được soạn về sau, mang tính truyền thuyết trong các chi tiết, và tóm lại một cách trung thực thì ông bị giải đến Rô-ma và bị xử tử, gần như chắc chắn là trong đấu trường, vào khoảng giữa năm 107 và 110 SCN. Polycarp, khi viết cho Hội Thánh Phi-líp ít lâu sau đó, có nhắc đến Ignatius và những bức thư, và xin thêm tin tức về ông, điều cho thấy cái chết đã đến sớm còn tin tức thì lan đi chậm.

Đôi lời về chính các văn bản, vì điều này quan trọng với bất cứ ai đọc ông. Các bức thư của Ignatius được ưa chuộng đến mức bị nới rộng ra: một biên tập viên thời cổ đã thêm thắt vào bảy bức thư chân chính và ngụy tạo thêm sáu bức nữa, và suốt nhiều thế kỷ Hội Thánh đã đọc bản bị thổi phồng ấy. Giới học thuật thế kỷ mười chín, trước hết là công trình của J. B. Lightfoot, đã phân định rõ ràng, và bản ngắn hơn của bảy bức thư là bản mà các học giả ngày nay xem là chân chính. Các ấn bản cũ in cả hai bản song song, vì thế độc giả có thể gặp cùng một câu văn hai lần trong những bộ áo hơi khác nhau.

Những gì còn lại là một cuốn sách nhỏ, có thể đọc xong trong một buổi tối. Đó là tiếng nói của một người đang bước về phía cái chết của mình với tâm trí hoàn toàn đặt nơi Hội Thánh của người khác, những cuộc tranh chấp của người khác, đức tin của người khác. Ông xin được nhớ đến như người hèn mọn nhất trong số họ. Ông được ghi nhớ vì đến cuối cùng, ông đã nghĩ về họ chứ không nghĩ về chính mình.

Hỏi và đáp

Ignatius thành An-ti-ốt là ai?

Ignatius là giám mục thành An-ti-ốt ở Sy-ri — thành phố lớn thứ ba của đế quốc, nơi các môn đồ lần đầu tiên được gọi là Cơ Đốc nhân và là nơi Phao-lô và Ba-na-ba đã được sai đi. Sinh khoảng năm 35 SCN, ông bị bắt, nhiều khả năng dưới triều hoàng đế Trajan, khoảng năm 107 đến 110 SCN. Ông tự gọi mình là Theophorus, “người mang Đức Chúa Trời”, dường như là để dùng làm tên gọi chứ không phải để khoe khoang, và một truyền thống không thể kiểm chứng cho rằng ông từng là môn sinh của sứ đồ Giăng.

Ông đã viết gì, và trong hoàn cảnh nào?

Ông viết bảy bức thư ngắn trong mấy tuần cuối cùng của đời mình, trong những giờ ngắn ngủi tranh thủ được, dưới sự canh giữ của lính, trên chặng đường bị giải đi băng qua Tiểu Á để bị giết trong đấu trường tại Rô-ma. Chúng thuộc hàng những văn kiện khẩn thiết nhất của văn chương Cơ Đốc — không có điều gì trong đó là lý thuyết suông. Một người biết rõ mình sẽ chết ra sao đang viết cho những Hội Thánh mà ông sẽ không bao giờ gặp lại, và ông dành những bức thư ấy không phải cho bản thân mình, mà cho họ.

Vì sao ông bị kết án?

Chúng ta không biết. Thời ấy không có cuộc bắt bớ nào trên toàn đế quốc; chính thư từ của Trajan cho thấy một chính sách không lùng bắt Cơ Đốc nhân, nhưng trừng phạt những ai bị đưa ra tòa mà không chịu chối bỏ đức tin. Một chuyện gì đó ở địa phương đã đưa Ignatius ra trước quan tòa, và bản án là bị ném cho thú dữ tại Rô-ma — đủ lạ để đáng lưu tâm, vì lẽ ra xử tử ông ngay tại An-ti-ốt thì đơn giản hơn là giải ông đi một nghìn năm trăm dặm để chết như một trò tiêu khiển công cộng.

Các bức thư được viết ở đâu và gửi cho ai?

Chính con đường đã để lại cho chúng ta những bức thư. Tại Si-miệc-nơ, toán lính canh dừng lại đủ lâu để các phái đoàn từ Ê-phê-sô, Magnesia và Tralles đến gặp ông, và ông viết thư hồi âm cho từng nơi, rồi viết trước cho Hội Thánh tại Rô-ma. Đi xa hơn nữa, tại Trô-ách, ông viết thêm ba thư — gửi tín hữu Phi-la-đen-phi, gửi tín hữu Si-miệc-nơ, và gửi Polycarp, vị giám mục trẻ của Si-miệc-nơ, người đã đến thăm ông và chính mình nửa thế kỷ sau cũng sẽ bị thiêu sống.

Ông muốn nói gì khi nhắc đến “mười con báo”?

Ông mô tả toán lính canh mình bằng một nét hài hước khô khốc vẫn còn giữ nguyên sự sắc sảo sau mười chín thế kỷ: “Từ Sy-ri cho đến tận Rô-ma, tôi phải chiến đấu với thú dữ, cả trên đất liền lẫn trên biển, cả ban đêm lẫn ban ngày, bị xiềng vào mười con báo, tức là một toán lính, là những kẻ dù được nhận ơn huệ lại càng tỏ ra tệ hại hơn.”

Vì sao ông nài xin các Cơ Đốc nhân ở Rô-ma đừng cứu ông?

Ông nghe tin rằng các Cơ Đốc nhân ở kinh đô, vốn có ảnh hưởng, định dùng ảnh hưởng ấy để xin giảm án cho ông, và ông viết thư để nài xin họ đừng làm thế: “Tôi là lúa mì của Đức Chúa Trời, hãy để tôi bị nghiền nát bởi răng của thú dữ, hầu cho tôi được thấy là bánh tinh sạch của Đấng Christ. Tôi không ra mệnh lệnh cho anh em như Phi-e-rơ và Phao-lô. Các ngài là sứ đồ; còn tôi chỉ là một kẻ tử tội.”

Độc giả ngày nay nên nhìn nhận niềm khao khát tử đạo của ông thế nào?

Một cách khó khăn, và họ có lý do để thấy khó. Nơi Ignatius có một niềm khao khát mà sự dạy dỗ Cơ Đốc về sau đã cố ý kiềm chế lại, khi khẳng định một cách đúng đắn rằng không ai nên tìm kiếm cái chết. Nhưng ông chưa bao giờ khuyên ai khác đi con đường của mình và cũng không say mê đau đớn; điều ông muốn là Đấng Christ, với một niềm khao khát mà ông khó lòng diễn tả thành lời, và đấu trường chỉ đơn giản là cánh cửa đã mở ra trước mặt ông. Ông chỉ sợ một điều duy nhất: rằng mình sẽ được tha và tiếp tục sống như một người nửa vời.

Các bức thư chủ yếu nói về điều gì?

Trong hoàn cảnh như thế, điều đáng kinh ngạc là chúng nói về chính Ignatius ít đến nhường nào. Sáu trong bảy bức là thư mục vụ bàn về những vấn đề bình thường của Hội Thánh. Ông viết về sự hiệp một hết lần này đến lần khác, vì các hội chúng đang bị chia rẽ — hãy quy tụ mọi sự quanh giám mục, các trưởng lão và các chấp sự, và quanh một bàn tiệc duy nhất. Đây là những bức thư sớm nhất trong đó chức vụ ba bậc xuất hiện như một thực tế đã ổn định, và ông cũng viết mạnh mẽ chống lại sự dạy dỗ cho rằng Đấng Christ chỉ có vẻ như có thân thể và chỉ có vẻ như chịu khổ.

Ông đã xin người khác cầu nguyện cho mình như thế nào?

Liên tục, và chẳng giữ chút thể diện nào, như một người xin được giúp đỡ. Ông xin gần như mọi Hội Thánh nhớ đến hội chúng mà ông đã bị đem đi khỏi: “Xin anh em nhớ trong lời cầu nguyện của mình đến Hội Thánh tại Sy-ri, là Hội Thánh nay có Đức Chúa Trời làm Đấng chăn giữ thay cho tôi.” Khi tin tức đến với ông trên đường rằng cơn bắt bớ tại An-ti-ốt đã chấm dứt, ông viết lại cho tín hữu Si-miệc-nơ: “Lời cầu nguyện của anh em đã thấu đến Hội Thánh An-ti-ốt, và Hội Thánh ấy nay được bình an.”

Ông là người như thế nào, và ông đã qua đời ra sao?

Ông là người dễ khâm phục nhưng khó mến ngay từ đầu — ông tự ngắt lời mình và chồng chất hình ảnh nhanh hơn khả năng triển khai chúng — thế nhưng ông lại dịu dàng: ông bảo Polycarp hãy gánh lấy bệnh tật của mọi người, hãy đứng vững như cái đe dưới búa, đừng để các bà góa bị bỏ bê, và hãy tìm đến những người mà chẳng ai khác có thời giờ dành cho. Về cái chết của ông, chúng ta không có lời kể của nhân chứng nào; ông bị xử tử tại Rô-ma, gần như chắc chắn là trong đấu trường, vào khoảng giữa năm 107 và 110 SCN. Ông xin được nhớ đến như người hèn mọn nhất trong số họ.