
Cũng xuất hiện trong
Tiểu sử
- 1919
- 1941
- 1972
- 1977
- 1988
Trước khi trở thành giám mục, trước những đám đông, những thánh đường và danh hiệu mà thế giới sẽ gắn cho ông — Billy Graham của châu Phi — Festo Kivengere chỉ là một cậu bé trên những ngọn đồi xanh cao vút của Kigezi, ở tận góc tây nam xa xôi của Uganda, lẽo đẽo đi sau đàn gia súc. Ông sinh năm 1919 trong một gia đình thuộc dòng dõi cai trị truyền thống đầy kiêu hãnh, giữa cộng đồng những người chăn nuôi bán du mục của xứ ấy, và thế giới đầu đời của ông là cỏ cao, sương mù trên núi, và sự nhẫn nại chậm rãi của đàn bò. Khi còn là cậu bé chăn bê, đôi khi ông lật xem những cuốn sách tranh nhỏ của hội truyền giáo kể chuyện về một người tên là Giê-xu. Ông không thể ngờ rằng nhân vật trong những trang sách ấy một ngày kia sẽ trở thành toàn bộ ý nghĩa cuộc đời mình — cũng không ngờ ý nghĩa ấy sẽ phải trả giá đắt đến dường nào.
Khoảng mười tuổi, ông được đưa vào một trường truyền giáo mới lập ở làng mình, và vì nhanh nhẹn, sáng dạ, ông được gửi đi xa để học thêm. Ông học đọc và học suy luận; ông học thuộc sách giáo lý Cơ Đốc; trên giấy tờ, ông là một Cơ Đốc nhân. Nhưng đó chỉ là đức tin trên danh nghĩa. Đến tuổi thiếu niên, ông bỏ hẳn đức tin ấy. Ở trường trung học, ông nhập bọn với một nhóm bạn chẳng hề bị đụng chạm bởi cuộc phục hưng đang khuấy động quanh họ, tối đến lén ra các cửa hàng, và hăng hái uống rượu, hút thuốc. Khi đã có bằng cấp và trở về quê làm một thầy giáo trẻ, được các giáo sĩ chủ quản kỳ vọng dạy Kinh Thánh cho trẻ em, ông dạy với giọng mỉa mai, không nhịn được những lời châm chọc nhắm vào bản văn thánh mà chính ông không tin.
Một dòng thác ánh sáng
Suốt thời gian ấy, cuộc Phục Hưng Đông Phi vĩ đại — phong trào của những người Balokole, “những người được cứu” — đang lan khắp vùng như gió lướt qua đồng cỏ cao. Nó đến với Festo không qua một cuộc tranh luận mà qua một người bạn. Một ngày kia, một thanh niên khác cũng tên Festo — Festo Rwamunahe — đến gặp ông, đổi khác đến không còn nhận ra, và nói đơn sơ: “Ba giờ trước, Chúa Giê-xu đã trở thành một thực tại sống động đối với tôi. Tôi biết tội lỗi tôi đã được tha.” Rồi anh xin Festo tha thứ cho lối sống hai người từng theo đuổi với nhau, và hứa sẽ không bao giờ sống như thế nữa. Kivengere không có lời nào đáp lại trước một niềm vui mà ông không cách nào gạt đi bằng lý lẽ.
Điều ông không biết là có hai cô bé đã cầu nguyện cho ông, gọi đích danh ông.
Sự biến đổi ấy là trọn vẹn, và không bao giờ phai nhạt. Thầy giáo hay chế giễu kia trở thành một trong những tiếng nói trẻ nhất và rạng rỡ nhất của cuộc phục hưng đang tràn qua Uganda, Rwanda, Kenya và Tanzania. Những người Balokole sống bằng sự xưng tội công khai, bằng tiếng hát vui mừng — bài ca lớn của họ là Tukutendereza Yesu, “Chúng con ngợi khen Ngài, lạy Chúa Giê-xu” — và bằng một sự khăng khăng mãnh liệt rằng Cơ Đốc nhân phải luôn bước đi trong ánh sáng của thập tự giá, không để món nợ nào tồn đọng với Đức Chúa Trời và với mọi người lân cận. Festo thấm nhuần điều ấy, và nó trở thành cốt tủy trong sự giảng dạy của ông cho đến cuối đời.
Được kêu gọi cho cả thế giới
Ông dạy học, ông truyền giảng, và ân tứ làm cho Phúc Âm trở nên sống động và gần gũi đã đưa ông đi mỗi lúc một xa hơn. Về sau ông làm thông dịch viên cho Billy Graham khi Graham giảng ở châu Phi — chuyển tiếng Anh của nhà truyền giảng người Mỹ thành những lời chạm thấu lòng người bằng tiếng Luganda và các thứ tiếng khác, và học hỏi bục giảng của các chiến dịch truyền giảng từ bên trong. Năm 1971, ông cùng nhà truyền giảng Nam Phi Michael Cassidy khởi xướng tổ chức African Evangelistic Enterprise tại Đông Phi, một đội ngũ những nhà truyền giảng châu Phi mang Tin Lành vào các thành phố của lục địa. Ông từ chối những lời mời đến với những công việc thoải mái và nổi bật hơn — kể cả một lời mời từ chính Billy Graham — để dồn sức mình cho châu Phi. Được phong chức mục sư, ông trở thành một trong những nhà truyền giảng được yêu mến nhất mà lục địa ông từng sản sinh, và năm 1972 ông được tấn phong Giám mục Kigezi, người chăn bầy trên chính những ngọn đồi nơi ông từng chăn gia súc.
Ông nhận chức vụ vào đúng giờ khắc tồi tệ nhất. Idi Amin đã cướp chính quyền, và Uganda đang rơi vào khủng bố.
Những năm tháng của con thú
Dưới thời Amin, những vụ mất tích bắt đầu — những trạm chặn đường, những cuộc bắt bớ lúc nửa đêm, những thi thể trong rừng và dưới sông. Hội Thánh không chịu im lặng. Tháng 2 năm 1977, các giám mục Anh giáo, do Tổng Giám mục Janani Luwum dẫn đầu, đệ trình một bản phản đối những vụ giết người của chế độ. Câu trả lời đến rất nhanh. Luwum bị bắt, và ngày 16 tháng 2 năm 1977, ông bị giết. Festo Kivengere là một trong những người thân cận nhất với ông và là một trong những người cuối cùng thấy ông còn sống; ông đã chờ bên ngoài tòa nhà nơi tổng giám mục bị giam giữ cho đến khi binh lính chĩa súng buộc ông phải rời đi. Luwum đã lặng lẽ nói với ông từ trước: “Họ sắp giết tôi. Tôi không sợ.”
Giờ đây hiểm nguy vây quanh Festo. Ông là người đã bị nhắm đến, một giám mục đã ký tên vào bản phản đối và có tiếng nói vang khắp thế giới. Ngay đêm sau khi Luwum bị sát hại, ông và vợ là Mera bỏ trốn. Họ lái xe xa hết mức con đường cho phép, rồi, được những người trong Hội Thánh thông thạo địa hình dẫn đường, họ đi bộ xuyên rừng và leo lên sườn dãy núi ngăn cách Uganda với Rwanda, bước đi trong bóng tối về phía biên giới. Ông vượt biên mà hầu như không mang theo gì ngoài cuốn Kinh Thánh.
“Tôi yêu Idi Amin”
Khi đã an toàn nơi lưu vong, Festo hoàn toàn có thể trở thành một tiên tri của sự lên án. Thế nhưng ông lại tìm thấy một con đường khó hơn. Ông nhận ra sự cay đắng đang trỗi dậy trong chính lòng mình — mối căm ghét tự nhiên, chính đáng của một người đối với kẻ đã giết tổng giám mục của mình và đẩy dân mình vào khủng bố — và ông biết nó đang đầu độc ông. Ngay trong năm khủng bố ấy, khi Uganda kỷ niệm một trăm năm Phúc Âm đến xứ sở, ông chứng kiến những Cơ Đốc nhân bị cầm tù vẫn ca hát trong ngục và biết bao người nam người nữ lũ lượt đến với Đấng Christ, và ông không thể mang lòng căm ghét vào trong ánh sáng ấy.
Đức Thánh Linh cho tôi thấy rằng tâm thần tôi đang trở nên chai cứng, và sự cứng cỏi cùng cay đắng của tôi đối với những kẻ bắt bớ chúng tôi chỉ có thể đem lại mất mát thuộc linh… Vì vậy tôi phải xin Chúa tha thứ, và xin ân điển để yêu Tổng thống Amin nhiều hơn.
— Festo Kivengere
Bước ngoặt đến khi ông chiêm ngưỡng Đấng Christ trên thập tự giá, cầu nguyện: “Lạy Cha, xin tha cho họ, vì họ không biết mình làm điều gì.” Ông thấy rằng lời cầu nguyện ấy không loại trừ một ai — kể cả kẻ bạo chúa của chính đất nước mình. Ông quỳ xuống và tha thứ cho Amin, gọi đích danh hắn, và bình an lại tràn ngập linh hồn ông như vào buổi sáng tháng Mười năm xưa. Từ cuộc vật lộn ấy ra đời một cuốn sách nhỏ đáng kinh ngạc, xuất bản năm 1977, với một nhan đề khiến nhiều người nhìn thấy phải sửng sốt: Tôi Yêu Idi Amin (I Love Idi Amin). Đó không phải là cuốn sách bào chữa cho điều ác. Đó là một lời chứng rằng tình yêu đã cứu Festo đủ mạnh để vươn tới ngay cả kẻ đã tìm cách hủy diệt ông.
Trên thập tự giá, Chúa Giê-xu đã phán: “Lạy Cha, xin tha cho họ, vì họ không biết mình làm điều gì.” Dù Idi Amin gian ác đến đâu, làm sao tôi có thể đối xử với hắn kém hơn thế?
— Festo Kivengere
Trở về quê, và về nhà
Khi Amin sụp đổ năm 1979, Festo trở về. Ông trở lại với một giáo phận tan nát và một dân tộc đầy thương tích, và dốc sức tái thiết — phục hồi các nhà thờ, chăm sóc trẻ mồ côi và người tị nạn, dồn mình vào công tác cứu trợ và hòa giải cũng sẵn lòng như vào việc giảng dạy. Và ông đã giảng, khắp thế giới: trong những sân vận động chật kín ở châu Phi, trong các thánh đường và giảng đường đại học phương Tây, luôn với cùng một sứ điệp mà ông đã học được khi còn là thầy giáo trẻ quỳ gối — rằng tình yêu của Đức Chúa Trời là thật, rằng tình yêu ấy gặp chúng ta nơi thập tự giá, và đủ quyền năng để thay đổi không chỉ từng cá nhân mà cả lịch sử cay đắng giữa các dân tộc. Ông không bao giờ đánh mất âm điệu của sự trả giá trong Phúc Âm mình rao giảng.
Hòa bình không tự nhiên mà có. Đó là một món quà bởi ân điển của Đức Chúa Trời. Nó đến khi lòng người được phơi bày trước tình yêu của Đấng Christ. Nhưng điều này luôn phải trả giá. Vì tình yêu của Đấng Christ đã được bày tỏ qua sự chịu khổ, và những ai kinh nghiệm tình yêu ấy không bao giờ có thể thực hành nó mà không phải trả một giá nào đó.
— Festo Kivengere
Cuối cùng, cái giá ấy cũng đè lên thân thể ông. Festo Kivengere qua đời vì bệnh bạch cầu ngày 18 tháng 5 năm 1988, vẫn giảng đạo cho đến gần cuối đời, vẫn nói về Đấng Christ đã khiến linh hồn ông ngập tràn ánh sáng. Khi ấy ông chưa đến bảy mươi tuổi. Ông để lại lời chứng của một con người được chữa lành — rằng một người chăn bò từ Kigezi, từng là một thầy giáo hay chế nhạo, có thể được ân điển chinh phục trọn vẹn đến nỗi thà leo núi trong bóng tối còn hơn ấp ủ sự báo thù, và viết tên một bạo chúa vào một cuốn sách về tình yêu. Cuộc đời ông vẫn là một trong những ô cửa sổ rõ ràng nhất mà Hội Thánh thời hiện đại có được để nhìn vào một chân lý giản dị mà choáng ngợp nằm ở trung tâm đức tin: rằng nơi thập tự giá, không ai nằm ngoài sự tha thứ, và những ai đã được tha nhiều thì được giải phóng để tha thứ, bất kể giá nào.
Bài viết về Festo Kivengere (1)
Hỏi và đáp
Festo Kivengere xuất thân từ đâu?
Ông sinh năm 1919 trên những ngọn đồi xanh cao vút của Kigezi, ở tận góc tây nam xa xôi của Uganda, trong một gia đình thuộc dòng dõi cai trị truyền thống đầy kiêu hãnh, giữa cộng đồng những người chăn nuôi bán du mục của xứ ấy. Thế giới đầu đời của ông là cỏ cao, sương mù trên núi và sự nhẫn nại chậm rãi của đàn bò; khi còn là cậu bé chăn bê, đôi khi ông lật xem những cuốn sách tranh nhỏ của hội truyền giáo kể chuyện về một người tên là Giê-xu — không hề ngờ rằng nhân vật trong những trang sách ấy một ngày kia sẽ trở thành toàn bộ ý nghĩa cuộc đời mình, cũng không ngờ ý nghĩa ấy sẽ phải trả giá đắt đến dường nào.
Đức tin của ông trước khi được cứu ra sao?
Khoảng mười tuổi, ông được đưa vào một trường truyền giáo mới lập và, vì nhanh nhẹn, sáng dạ, ông được gửi đi xa để học thêm; ông học thuộc sách giáo lý Cơ Đốc và trên giấy tờ là một Cơ Đốc nhân. Nhưng đó chỉ là đức tin trên danh nghĩa, và đến tuổi thiếu niên ông bỏ hẳn đức tin ấy, sa vào rượu chè và thuốc lá ở trường trung học. Khi trở về quê làm một thầy giáo trẻ, được kỳ vọng dạy Kinh Thánh cho trẻ em, ông dạy với giọng mỉa mai, không nhịn được những lời châm chọc nhắm vào bản văn thánh mà chính ông không tin.
Ông đã được cứu như thế nào vào năm 1941?
Cuộc Phục Hưng Đông Phi — phong trào của những người Balokole, “những người được cứu” — đang lan khắp vùng, và nó đến với Festo qua một người bạn, Festo Rwamunahe, người đến gặp ông, đổi khác đến không còn nhận ra, và nói: “Ba giờ trước, Chúa Giê-xu đã trở thành một thực tại sống động đối với tôi. Tôi biết tội lỗi tôi đã được tha.” Vào một sáng Chúa Nhật đầu tháng 10 năm 1941, trong một buổi thờ phượng Anh giáo bình thường theo sách cầu nguyện, người ta đứng dậy khắp nơi trong nhà thờ để xưng tội, và Festo quỳ xuống dâng mình trọn vẹn — như thể có một dòng thác ánh sáng tuôn vào linh hồn ông.
Hai đứa trẻ cầu nguyện đã góp phần gì trong việc ông được cứu?
Điều ông không biết là có hai cô bé đã cầu nguyện cho ông, gọi đích danh ông. Cô cháu gái mười bốn tuổi của ông nói rằng cô và một người bạn mười hai tuổi tên Eva đã cầu nguyện cho linh hồn ông, và Đức Chúa Trời đã phán với các cô rằng lời cầu nguyện của họ sẽ được nhậm ngay trong cuối tuần ấy. Ngày hôm sau, Festo được giao việc dẫn các học trò nam đến nhà thờ, và tại đó cơn phục hưng ập đến trên ông. Hai đứa trẻ đã cầu nguyện; thiên đàng đã giữ đúng hẹn — và thầy giáo hay chế giễu kia trở thành một trong những tiếng nói trẻ nhất và rạng rỡ nhất của cuộc phục hưng đang tràn qua Uganda, Rwanda, Kenya và Tanzania.
Cuộc phục hưng Balokole đã dạy ông điều gì?
Những người Balokole sống bằng sự xưng tội công khai, bằng tiếng hát vui mừng — bài ca lớn của họ là “Tukutendereza Yesu,” “Chúng con ngợi khen Ngài, lạy Chúa Giê-xu” — và bằng một sự khăng khăng mãnh liệt rằng Cơ Đốc nhân phải luôn bước đi trong ánh sáng của thập tự giá, không để món nợ nào tồn đọng với Đức Chúa Trời và với mọi người lân cận. Festo thấm nhuần điều ấy, và nó trở thành cốt tủy trong sự giảng dạy của ông cho đến cuối đời. Sự bước đi liên tục trong ánh sáng, cùng tinh thần sẵn sàng xưng tội và hòa giải ngay lập tức, về sau đã chứng tỏ chính là kỷ luật nâng đỡ ông vượt qua cơn khủng bố còn đang chờ phía trước.
Vì sao ông được biết đến là “Billy Graham của châu Phi”?
Ân tứ làm cho Phúc Âm trở nên sống động và gần gũi đã đưa ông đi mỗi lúc một xa hơn, và ông làm thông dịch viên cho Billy Graham khi Graham giảng ở châu Phi, học hỏi bục giảng của các chiến dịch truyền giảng từ bên trong. Năm 1971, ông cùng nhà truyền giảng Nam Phi Michael Cassidy khởi xướng tổ chức African Evangelistic Enterprise tại Đông Phi. Được phong chức mục sư, ông trở thành một trong những nhà truyền giảng được yêu mến nhất mà lục địa ông từng sản sinh, và năm 1972 ông được tấn phong Giám mục Kigezi — người chăn bầy trên chính những ngọn đồi nơi ông từng chăn gia súc — nhận chức vụ đúng lúc Idi Amin cướp chính quyền.
Chuyện gì đã xảy ra khi Tổng Giám mục Luwum bị sát hại?
Tháng 2 năm 1977, các giám mục Anh giáo, do Tổng Giám mục Janani Luwum dẫn đầu, đệ trình một bản phản đối những vụ giết người của chế độ. Câu trả lời đến rất nhanh: Luwum bị bắt và bị giết ngày 16 tháng 2 năm 1977. Festo là một trong những người thân cận nhất với ông và là một trong những người cuối cùng thấy ông còn sống; ông đã chờ bên ngoài tòa nhà nơi tổng giám mục bị giam giữ cho đến khi binh lính chĩa súng buộc ông phải rời đi. Luwum đã lặng lẽ nói với ông từ trước: “Họ sắp giết tôi. Tôi không sợ.” Giờ đây hiểm nguy vây quanh Festo, một người đã bị nhắm đến vì đã ký tên vào bản phản đối và có tiếng nói vang khắp thế giới.
Ông đã trốn thoát khỏi Uganda bằng cách nào?
Ngay đêm sau khi Luwum bị sát hại, ông và vợ là Mera bỏ trốn. Họ lái xe xa hết mức con đường cho phép, rồi, được những người trong Hội Thánh thông thạo địa hình dẫn đường, họ đi bộ xuyên rừng và leo lên sườn dãy núi ngăn cách Uganda với Rwanda, bước đi trong bóng tối về phía biên giới. Ông vượt biên mà hầu như không mang theo gì ngoài cuốn Kinh Thánh. Ở đâu đó trên những sườn núi ấy, giữa giá lạnh và sợ hãi, một vị giám mục cùng vợ vừa đi vừa dâng lời cầu nguyện của kẻ bị săn đuổi — không biết rặng núi kế tiếp sẽ là nơi an toàn hay có một tên lính.
Cuốn sách “Tôi Yêu Idi Amin” của ông mang ý nghĩa gì?
Khi đã an toàn nơi lưu vong, Festo hoàn toàn có thể trở thành một tiên tri của sự lên án, nhưng ông nhận ra sự cay đắng đang trỗi dậy trong chính lòng mình và biết nó đang đầu độc ông. Khi chiêm ngưỡng Đấng Christ trên thập tự giá cầu nguyện “Lạy Cha, xin tha cho họ,” ông thấy rằng lời cầu nguyện ấy không loại trừ một ai, và ông quỳ xuống tha thứ cho Amin, gọi đích danh hắn. Từ cuộc vật lộn ấy ra đời một cuốn sách nhỏ đáng kinh ngạc, xuất bản năm 1977: “Tôi Yêu Idi Amin” (I Love Idi Amin) — không phải cuốn sách bào chữa cho điều ác, mà là một lời chứng rằng tình yêu đã cứu ông đủ mạnh để vươn tới ngay cả kẻ đã tìm cách hủy diệt ông.
Ông hiểu thế nào về sự tha thứ và cái giá của hòa bình?
Khi được hỏi làm sao ông có thể yêu một con người như thế, ông không giả vờ rằng mình có cảm tình với hắn: “Tôi có thể không ưa Idi Amin, nhưng nếu tôi là một tín đồ Cơ Đốc thì tôi buộc phải tha thứ cho ông ta, yêu ông ta bằng tình yêu của Đấng Christ, và mong điều cao quý nhất, tốt đẹp nhất cho cuộc đời ông ta.” Khi Amin sụp đổ năm 1979, Festo trở về tái thiết một giáo phận tan nát, chăm sóc trẻ mồ côi và người tị nạn. Ông dạy rằng “hòa bình không tự nhiên mà có. Đó là một món quà bởi ân điển của Đức Chúa Trời... nhưng điều này luôn phải trả giá.” Ông qua đời vì bệnh bạch cầu ngày 18 tháng 5 năm 1988, vẫn giảng về Đấng Christ đã khiến linh hồn ông ngập tràn ánh sáng.
Chân dung: Korirk01, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons — adapted (black-and-white)