Sura 9 · saa 1 dakika 11 za kusoma · saa 1 dakika 31 za kusikiliza
Sehemu ya 1 — Matumizi ya Kujinyenyekeza
Ndugu waheshimiwa na wapendwa, shughuli yetu hapa leo ni kuzinyenyekeza nafsi zetu mbele za Bwana kwa ajili ya uzembe wetu uliopita, na kumsihi Mungu atusaidie katika kazi yetu kwa wakati ujao. Kwa kweli, hatuwezi kutarajia hili la pili bila lile la kwanza. Ikiwa Mungu atatusaidia katika wajibu wetu wa wakati ujao, atatunyenyekeza kwanza kwa ajili ya dhambi yetu iliyopita. Yeye asiyeyatambua makosa yake kiasi cha kuyaombolezea kwa unyofu, hatakuwa kwa urahisi na utambuzi zaidi wa kumsukuma kuyarekebisha. Huzuni ya toba inaweza kuwepo bila badiliko la moyo na la maisha; kwa sababu hisia kali huamshwa kwa urahisi kuliko kuongoka kwa kweli. Lakini badiliko lile haliwezi kutokea bila kiasi kizuri cha huzuni hiyo. Kwa hakika, tunaweza kwa haki kuanzia hapa maungamo yetu; kwa maana ni jambo la kawaida mno kwetu kutarajia kutoka kwa watu wetu kile ambacho sisi wenyewe tunakifanya kidogo au hatukifanyi kabisa. Tunajitaabisha kiasi gani kuwanyenyekeza wao, ilhali sisi wenyewe hatujanyenyekea! Tunawasihi kwa nguvu kiasi gani ili tuwatoe machozi machache ya toba, (nayo ni machache mno) ilhali macho yetu wenyewe ni makavu! Ole wetu! Jinsi tunavyowapa kielelezo cha ugumu wa moyo, huku tukijitahidi kwa maneno yetu kuwayeyusha na kuwalainisha! Ee, kama tungejitahidi hata nusu tu kuigusa na kuirekebisha mioyo yetu wenyewe kama tunavyofanya kwa mioyo ya wasikilizaji wetu, hali isingekuwa kwa wengi wetu kama ilivyo! Ni kidogo mno tunachofanya kwa ajili ya kunyenyekezwa kwao; lakini naogopa kwamba ni kidogo zaidi sana kile ambacho baadhi yetu wanafanya kwa ajili ya nafsi zao wenyewe. Wengi mno hufanya kitu fulani kwa ajili ya nafsi za watu wengine, huku wakionekana kusahau kwamba wanazo nafsi zao wenyewe za kuzitunza. Wanaliendesha jambo hili kana kwamba sehemu yao ya kazi ni kuita watu watubu, na sehemu ya wasikilizaji ni kutubu; yao ni kudai machozi na huzuni, na ya watu wengine ni kulia na kuhuzunika; yao ni kuikemea dhambi, na ya watu ni kuiacha; yao ni kuhubiri wajibu, na ya wasikilizaji ni kuutekeleza.
Lakini tunaona kwamba viongozi wa Kanisa katika Maandiko waliziungama dhambi zao wenyewe, pamoja na dhambi za watu. Ezra aliziungama dhambi za makuhani, pamoja na zile za watu, akilia na kujitupa chini mbele ya nyumba ya Mungu. Danieli aliiungama dhambi yake mwenyewe, pamoja na ile ya watu. Nadhani, tukiyatafakari vema majukumu ambayo yameshaelezwa, na jinsi tulivyoyatekeleza kwa upungufu, hatuna haja ya kusitasita juu ya swali hili, kwamba je, tunayo sababu ya kujinyenyekeza? Sina budi kusema, ingawa najihukumu mwenyewe kwa kulisema, kwamba yeye anayesoma hata onyo hili moja tu la Paulo kwa wazee wa kanisa la Efeso, na kuyalinganisha maisha yake nalo, lazima awe mzito wa akili na mgumu wa moyo, ikiwa hatayeyuka kwa kuutambua uzembe wake, na kulazwa mavumbini mbele za Mungu, na kushurutishwa kuomboleza kwa ajili ya mapungufu yake makubwa, na kukimbilia damu ya Kristo na neema yake ya kusamehe ili apate kimbilio. Nina hakika, ndugu, kwamba hakuna hata mmoja wenu ambaye kwa akili yake anayakubali mafundisho ya uasherati wa kiroho, yanayopinga ulazima wa maungamo, majuto, na kujinyenyekeza, naam, hata kwa ajili ya kusamehewa dhambi! Basi, je, si jambo la kusikitisha kwamba mioyo yetu si ya kiorthodoksi kama vichwa vyetu? Lakini naona kwamba tumejifunza somo letu nusu tu, tunapolijua na kuweza kulitamka. Akili inapokuwa imelijifunza, bado kuna kazi zaidi kuyafundisha mapenzi yetu na hisia zetu, macho yetu, ndimi zetu, na mikono yetu. Ni jambo la kuhuzunisha kwamba wengi wetu huwahubiri wasikilizaji wetu mpaka wanalala usingizi; lakini ni la kuhuzunisha zaidi, ikiwa tumejisomea na kujihubiria wenyewe mpaka tumelala usingizi, na tumesema muda mrefu hivyo dhidi ya ugumu wa moyo, mpaka moyo wetu wenyewe umekuwa mgumu chini ya kelele za makaripio yetu wenyewe. Na ili mpate kuona kwamba si huzuni isiyo na sababu ambayo Mungu anaitaka kwetu, nitawakumbusha dhambi zetu nyingi, na kuziweka kwa utaratibu mbele yenu, ili tupate kutenda kwa uwazi na kwa uaminifu katika maungamo ya hiari, na ili tumwone Mungu kuwa ‘mwaminifu na wa haki hata atuondolee dhambi zetu, na kutusafisha na udhalimu wote.’ Katika jambo hili nadhani ninayo ridhaa yenu ya moyo wote, na kwamba mtakuwa mbali sana na kuchukizwa nami, hata kama ningewaaibisha ninyi binafsi, na wengine walio katika kazi hii, hata mtakubali tayari kutia sahihi mashtaka haya, na kuwa washtaki wa nafsi zenu wenyewe kwa unyenyekevu; nami niko mbali sana na kujihesabia haki kwa kuwashtaki wengine, hata kwamba kwa unyofu ninaliweka jina langu la kwanza katika hati ya mashtaka. Kwa maana mwenye dhambi mnyonge, anayestahili kushtakiwa kwa makosa mengi na makubwa hivyo, anawezaje kuthubutu kujihesabia haki mbele za Mungu? Au anawezaje kujitetea kuwa hana hatia, yeye ambaye dhamiri yake ina mengi hivyo ya kusema dhidi yake? Ikiwa ninaitia aibu huduma, si juu ya cheo chenyewe, bali juu ya nafsi zetu, kwa kuifunua dhambi ile iliyo aibu yetu. Utukufu wa kazi yetu tukufu hauipi dhambi yetu utukufu wo wote; kwa maana ‘dhambi ni aibu ya watu wo wote.’ Na wawe wachungaji au watu, ni wale tu ‘waziungamao na kuziacha dhambi zao watakaopata rehema,’ ilhali ‘yeye afanyaye moyo wake kuwa mgumu ataanguka katika msiba.’
Dhambi kubwa tulizo na hatia nazo, sitajaribu kuzihesabu zote; na kwa hiyo kuiruka kwangu dhambi yo yote fulani hakupaswi kuchukuliwa kama kuikana au kuihalalisha. Lakini nitaona kuwa ni wajibu wangu kutaja chache ambazo zinalia kwa sauti kuu zikidai kujinyenyekeza na marekebisho ya haraka.
Ila sina budi kwanza kutanguliza ungamo hili, kwamba, licha ya makosa yote yaliyopo sasa miongoni mwetu, siamini kwamba Uingereza imewahi kuwa na huduma yenye uwezo na uaminifu kama huu tangu ilipokuwa taifa, kama ilivyo nayo siku hii ya leo; nami naogopa kwamba ni mataifa machache duniani, kama yapo kabisa, yaliyo na huduma kama hiyo. Hakika najua kwamba badiliko limekuwa kubwa mno katika miaka hii kumi na miwili, hata kwamba kulitazama ni mojawapo ya furaha kubwa kuliko zote nilizowahi kuwa nazo ulimwenguni. Ee, ni makusanyiko mangapi sasa yanayofundishwa kwa uwazi na mara kwa mara, ambayo wakati ule yaliishi katika giza kuu! Ni watu wangapi wenye uwezo na waaminifu walioko sasa katika jimbo moja, ukilinganisha na waliokuwepo wakati ule! Jinsi gani Mungu ameyafanikisha kwa neema masomo ya vijana wengi, waliokuwa watoto wadogo mwanzoni mwa machafuko yaliyopita, hata sasa wanawafunika wengi wa wazee wao! Ni maili ngapi ningalisafiri miaka ishirini iliyopita, na hata pungufu ya hapo, ili kumsikia mmoja wa wale wanatheolojia wa zamani wenye kuheshimiwa, ambao makusanyiko yao sasa yamepungua, na vipawa vyao vinaonwa kuwa duni, kwa sababu ya maendeleo makubwa ya wale waliowafuata! Na hasa, jinsi gani Bwana ameitendea kwa rehema jimbo hili maskini la Worcester, kwa kuwainua wengi hivyo wanaoipa heshima kazi hii takatifu, na ambao kwa kujikana nafsi na kwa hiari, kwa bidii na bila kuchoka, hujitoa wenyewe kwa ajili ya mema ya nafsi za watu! Namhimidi Bwana aliyeniweka katika ujirani kama huu, ambapo naweza kuwa na ushirika wa kindugu na watu wengi hivyo wenye uwezo, waaminifu, wanyenyekevu, wenye nia moja, na wenye amani. Ee, laiti Bwana angeidumisha kwa muda mrefu rehema hii ya ajabu kwa jimbo hili lisilostahili! Nami natumaini nitafurahi katika Mungu muda wote nitakaoishi, kwa ajili ya badiliko la jumla katika sehemu nyingine, ambalo nimeishi hata kuliona: kwamba mamia mengi hivyo ya watu waaminifu wanafanya kazi kwa bidii hivyo kwa ajili ya kuziokoa nafsi za watu, ingawa adui ananung’unika na kusaga meno; na kwamba wengine zaidi wanachipuka kwa kasi. Najua kuna watu fulani, ambao vipawa vyao naviheshimu, ambao, kwa kuwa wana mawazo tofauti nao kuhusu jambo la utawala wa kanisa, watachukizwa hata kwa kutaja kwangu badiliko hili la heri: lakini sina budi kukiri, hata kama ningekuwa mfuasi kamili wa uaskofu, ikiwa nauujua moyo wangu, nisingeweza kujizuia kufurahi licha ya hayo yote. Nini! Tusifurahie ustawi wa Kanisa, kwa sababu watu hao wanatofautiana katika rai moja kuhusu utaratibu wake? Je, niyafumbe macho yangu nisizione rehema za Bwana? Nafsi za watu si duni kwangu kiasi hicho, hata niwaonee wivu kwa kupata mkate wa uzima, kwa sababu unamegwa kwao kwa mkono usio na idhini ya maaskofu. Ee, laiti kila kusanyiko lingepatiwa hivyo! Lakini kila kitu hakiwezi kufanyika mara moja. Walikuwa na muda mrefu wa kuisimika huduma iliyoharibika; na wale wajinga na wenye kashfa wanapoondolewa, hatuwezi kuumba uwezo ndani ya wengine ili wajaze nafasi zao; ni lazima tungojee wakati wa kuandaliwa kwao na kukua kwao; na hapo, ikiwa Uingereza haitaifukuza Injili kwa kuitumia vibaya, yaani kwa kukataa kwao kwa makusudi kurekebishwa, na kwa kuichukia nuru, wana uwezekano wa kuwa taifa lenye heri kuliko yote chini ya mbingu. Kwa maana, kuhusu madhehebu yote na uzushi unaonyemelea ndani na kutusumbua kila siku, sina shaka kwamba Injili, ikiendeshwa na huduma yenye uwezo na inayojikana nafsi, itayatawanya na kuyaaibisha yote kwa ufanisi.
Lakini mtasema, huku si kuungama dhambi, bali ni kuwasifu wale ambao mnadai kuziungama dhambi zao. Kwa hili najibu, ni kukiri kunakostahili kwa wema wa Mungu, na shukrani kwa ajili ya rehema zake za ajabu, ili nisionekane kuwa sina shukrani katika maungamo, wala hata kidogo kuzifunika au kuzidharau neema za Mungu, huku nikiyafunua madhaifu ambayo kwa wengi huambatana nazo; kwa maana mambo mengi yamevurugika kwa huzuni hata kwa walio bora kuliko wote, kama itakavyoonekana katika mambo mahususi yafuatayo.
1. Mojawapo ya dhambi zetu mbaya kabisa na zilizo wazi kabisa ni KIBURI. Hii ni dhambi iliyo na nafasi kubwa mno hata ndani ya walio bora kati yetu, lakini ambayo kwetu inachukiza zaidi na haina udhuru kuliko kwa watu wengine. Hata hivyo imeenea kiasi hicho kwa baadhi yetu, hata inatunga mazungumzo yetu, inatuchagulia marafiki, inazitengeneza nyuso zetu, inaweka mkazo na msisitizo juu ya maneno yetu. Inaijaza mioyo ya watu fulani tamaa za kupanda juu na mipango ya kujikweza: inawatawala kwa mawazo ya wivu na uchungu dhidi ya wale wanaowazuia mwanga wao, au wanaoufunika utukufu wao kwa njia yo yote, au wanaozuia kuendelea kwa sifa yao. Ee, ni mwandani wa kudumu namna gani, ni amiri dhalimu namna gani, ni adui mjanja, mwerevu na mwenye kujipenyeza namna gani, dhambi hii ya kiburi! Huenda na watu kwa muuza nguo, kwa muuza hariri, kwa fundi cherehani: huwachagulia kitambaa chao, mapambo yao, na mtindo wao. Wahudumu wachache zaidi wangejionyesha kwa majivuno katika mitindo ya nywele na ya mavazi, kama isingekuwa kwa amri ya uovu huu dhalimu. Nami laiti haya yangekuwa ndiyo yote, au ndiyo mabaya kuliko yote. Lakini, ole wetu! ni mara ngapi huenda nasi katika chumba chetu cha kujisomea, na kuketi nasi pale na kuifanya kazi yetu! Ni mara ngapi huchagua somo letu, na, mara nyingi zaidi bado, maneno yetu na mapambo yetu! Mungu anatuamuru tuwe wazi kadiri tuwezavyo, ili tuwafundishe wajinga; na tuwe wenye kushawishi na wenye uzito kadiri tuwezavyo, ili tuiyeyushe na kuibadilisha mioyo yao iliyo migumu. Lakini kiburi husimama kando na kuyapinga yote, na kutoa vichezeo vyake na mambo yake madogo madogo. Huchafua kuliko kung’arisha; na, kwa kisingizio cha mapambo yanayostahili sifa, huyavunjia heshima mahubiri yetu kwa vipambo vya kitoto: kana kwamba mwana wa mfalme angepaswa kupambwa kwa vazi la mchezaji wa jukwaani, au la mpumbavu aliyepakwa rangi. Hutushawishi tulipake dirisha rangi, ili lifiche nuru: na kuwaambia watu wetu yale wasiyoweza kuyaelewa; ili tuwajulishe kwamba tunaweza kunena pasipo faida. Ikiwa tunalo fungu lililo wazi na linalochoma, huliondolea makali yake, na kuufifisha uhai wa mahubiri yetu, kwa kisingizio cha kuondoa kwa tupa ukali, kutokuwa sawa, na maneno ya ziada. Mungu anapotuagiza tushughulike na watu kama kwamba tunashughulikia uhai wao, na kuwasihi kwa bidii yote tuliyo nayo, dhambi hii iliyolaaniwa huyatawala yote, na kuzihukumu amri takatifu kabisa za Mungu, na kutuambia, ‘Nini! mnataka watu wadhani mmerukwa na akili? mnataka waseme mnaghadhibika au mnapayuka? Je, hamwezi kunena kwa utulivu na kwa kiasi?’ Na hivyo ndivyo kiburi kinavyotunga mahubiri ya watu wengi; na kile kiburi kinachotunga, ndicho Ibilisi anachotunga; na ni mahubiri ya namna gani Ibilisi atakayotunga, na kwa kusudi gani, tunaweza kukisia kwa urahisi. Ingawa maudhui ni ya Mungu, lakini ikiwa vazi lake, na namna yake, na kusudi lake vinatoka kwa Shetani, hatuna sababu kubwa ya kutarajia mafanikio.
Na kiburi kinapokwisha kuyatunga mahubiri, huenda nasi mimbarini, hutengeneza sauti yetu, hututia hamasa tunapohubiri, hutuepusha na kile kinachoweza kuwachukiza watu, hata kiwe cha lazima namna gani, na kutuweka katika kuzifuatilia sifa za bure. Kwa ufupi, jumla ya yote ni hii, huwafanya watu, katika kujisomea na katika kuhubiri, kujitafuta wenyewe, na kumkana Mungu, wakati wanapaswa kuutafuta utukufu wa Mungu, na kujikana wenyewe. Wakati wanapaswa kuuliza, Niseme nini, na niseme jinsi gani, ili kumpendeza Mungu zaidi, na kufanya mema zaidi, kiburi huwafanya waulize, Niseme nini, na niwasilishe jinsi gani, ili nidhaniwe kuwa mhubiri msomi mwenye uwezo, na nisifiwe na wote wanaonisikia? Mahubiri yakishakwisha, kiburi huenda nao nyumbani, na kuwafanya watamani zaidi kujua kama walisifiwa, kuliko kama walifaulu katika kuziokoa nafsi za watu. Kama isingekuwa kwa aibu, wangeweza kupata moyoni mwao kuwauliza watu jinsi walivyowapenda, na kuwavuta watoe sifa zao. Wakitambua kwamba wanaonwa kuwa wa hadhi ya juu, hufurahi, kama walioufikia mwisho wao; lakini wakiona kwamba wanahesabiwa kuwa watu dhaifu au wa kawaida tu, huchukizwa, kama waliokosa tuzo waliyokuwa wakiilenga.
Lakini hata haya si yote, wala si mabaya kuliko yote, kama mabaya zaidi yanaweza kuwepo. Ee, laiti isingesemwa kamwe juu ya wahudumu wacha Mungu, kwamba wameweka mioyo yao kiasi hicho katika kusifiwa na watu, na katika kukaa juu kabisa katika heshima ya wanadamu, hata wanaona wivu juu ya vipawa na majina ya ndugu zao wanaopendelewa kuliko wao, kana kwamba yote yanayotolewa kwa mwingine yameondolewa katika sifa yao; na kana kwamba Mungu aliwapa vipawa vyake viwe mapambo na marembo tu ya nafsi zao, ili watembee kama watu wenye sifa ulimwenguni, na kana kwamba vipawa vyake vyote alivyowapa wengine vinapaswa kukanyagwa na kudharauliwa, ikiwa vinaonekana kusimama njiani mwa heshima yao! Ni mtakatifu gani huyu, mhubiri wa Kristo, naye anaonea wivu kile kilicho na sura ya Kristo, na kuvichukia vipawa vyake ambavyo Yeye angepaswa kupata utukufu kwavyo, na yote hayo kwa sababu vinaonekana kuuzuia utukufu wetu. Je, kila Mkristo wa kweli si kiungo cha mwili wa Kristo, na kwa hiyo hushiriki baraka za mwili mzima, na za kila kiungo chake kimoja kimoja? Na je, kila mtu hana deni la kumshukuru Mungu kwa ajili ya vipawa vya ndugu zake, si tu kwa kuwa yeye mwenyewe ana sehemu ndani yake, kama vile mguu unavyonufaika na uongozi wa jicho; bali pia kwa sababu malengo yake mwenyewe yanaweza kufikiwa kwa vipawa vya ndugu zake, sawasawa na kwa vipawa vyake mwenyewe? Kwa maana ikiwa utukufu wa Mungu, na heri ya Kanisa, si lengo lake, yeye si Mkristo. Je, fundi ye yote atamchukia mwenzake, kwa sababu anamsaidia kuifanya kazi ya bwana wake? Hata hivyo, ole wetu! jinsi kosa hili ovu kabisa lilivyo la kawaida miongoni mwa wahudumu wa Kristo! Wanaweza kwa siri kuichafua sifa ya wale wanaosimama njiani mwa sifa yao wenyewe; na kile wasichoweza kufanya kwa maneno yaliyo wazi na ya dhahiri kwa sababu ya aibu, wasije wakathibitika kuwa waongo na wasingiziaji, watakifanya kwa maneno ya jumla, na kwa madokezo ya kijicho, wakizusha mashaka pale wasipoweza kuthibitisha mashtaka. Na wengine hufika mbali kiasi kwamba hawataki mtu ye yote aliye na uwezo kuliko wao aingie katika mimbari zao, wasije wakasifiwa zaidi kuliko wao wenyewe. Ni jambo la kutisha, kwamba mtu ye yote, aliye na hata chembe ndogo kabisa ya kumcha Mungu, aweze kuvionea wivu hivyo vipawa vya Mungu, na apendelee kwamba wasikilizaji wake wa kimwili wabaki bila kuongoka, na wale wenye usingizi wabaki bila kuamshwa, kuliko kwamba hayo yafanywe na mwingine ambaye huenda akapendelewa kuliko yeye. Naam, uovu huu uliolaaniwa umeenea kiasi hicho, hata katika makusanyiko makubwa, yaliyo na haja ya msaada wa wahubiri wengi, ni vigumu, mahali pengi, kupata wawili walio sawa wanaoishi pamoja katika upendo na utulivu, na kwa nia moja kuiendeleza kazi ya Mungu. Lakini isipokuwa mmoja wao yu chini kabisa ya mwenzake katika vipawa, na ameridhika kuhesabiwa hivyo, au isipokuwa yeye ni msaidizi wa mwenzake, na kutawaliwa naye, wao hushindana kuwania ukuu, na kuoneana wivu juu ya maslahi ya kila mmoja, na kutembea kwa ugeni na kwa wivu kati yao, kwa aibu ya ungamo lao, na kwa hasara kubwa ya watu wao. Naona aibu kulifikiria, kwamba nilipokuwa nikijitahidi kuwashawishi watu wenye mamlaka na nafasi katika mambo ya umma, kuhusu ulazima mkubwa wa kuwa na wahudumu zaidi ya mmoja katika makusanyiko makubwa, wao huniambia, hawatakubaliana kamwe. Natumaini pingamizi hili halina msingi kwa walio wengi; lakini ni jambo la kuhuzunisha kwamba liwe kweli kwa ye yote. La, watu wengine wamezama katika kiburi kiasi kwamba, wakati wangeweza kupata msaidizi aliye sawa nao ili kuiendeleza kazi ya Mungu, wangependelea kujitwika mzigo wote wenyewe, ingawa ni zaidi ya wanavyoweza kubeba, kuliko kwamba mtu ye yote ashiriki pamoja nao katika heshima, au kwamba nafasi yao katika kuheshimiwa na watu ipunguzwe.
Ndiyo sababu pia watu huzikuza mno rai zao wenyewe, na huwa wakali wa kuwahukumu wo wote wanaotofautiana nao katika mambo madogo, kana kwamba ni sawa kutofautiana nao na kutofautiana na Mungu. Hutarajia kwamba wote wafuate hukumu yao, kana kwamba wao ndio watawala wa imani ya Kanisa; na huku tukiukemea ule udai wa Papa wa kutokosea, wengi mno miongoni mwetu wangetaka kuwa mapapa sisi wenyewe, na kila mtu akubaliane na uamuzi wetu, kana kwamba hatuwezi kukosea. Ni kweli, tunao unyenyekevu wa kutosha kutolisema waziwazi; tunajidai kwamba ni ushahidi wa kweli tu, unaoonekana katika hoja zetu, ambao tunatarajia watu waukubali, na kwamba bidii yetu ni kwa ajili ya kweli na si kwa ajili yetu wenyewe: lakini kama vile kile kilicho chetu lazima kihesabiwe kuwa kweli, vivyo hivyo hoja zetu lazima zihesabiwe kuwa na nguvu; na zikichunguzwa kwa uhuru tu, na kuonekana kuwa za udanganyifu, kama tulivyo wazito mno kuliona hilo sisi wenyewe, kwa sababu ni zetu, vivyo hivyo tunakasirika kwamba lifunuliwe kwa wengine. Tunatetea makosa yetu kiasi hicho, kana kwamba yote yanayosemwa dhidi yake yanasemwa dhidi ya nafsi zetu, na kana kwamba tumedhulumiwa vibaya kwa hoja zetu kupinduliwa kabisa, ambazo kwazo sisi tuliidhulumu kweli na nafsi za watu. Jambo hili limefikia hali hii, kwa sababu ya kiburi chetu, kwamba ikiwa kosa au hoja ya udanganyifu inaangukia chini ya ulinzi wa jina linaloheshimiwa, (jambo ambalo si nadra hata kidogo,) ni lazima ama tuliachie ushindi, na kuitoa kweli, au sivyo tuwe wenye kulidhulumu jina lile linalolilinda; kwa maana ingawa hamjishughulishi na nafsi zao, wao hujiweka chini ya mapigo yote mnayozipiga hoja zao; na huyasikia kwa uchungu kana kwamba mmesema juu yao wenyewe, kwa sababu wanadhani itafuata machoni pa wengine, kwamba kuhojiana kwa udhaifu ni ishara ya mtu dhaifu. Kwa hiyo, mkiona kuwa ni wajibu wenu kuyaaibisha makosa yao na hoja zao za uongo, kwa kuufunua uchi wao, wao hulichukua kana kwamba mmeziaibisha nafsi zao; na hivyo majina yao yanapaswa kuwa ngome au boma la kulinda makosa yao, na heshima yao inapaswa kuyalinda maneno yao yote yasishambuliwe.
Kwa hakika roho zetu ziko juu kiasi hicho, hata inapokuwa wajibu wa mtu ye yote kutukemea au kutupinga, kwa kawaida hatuvumilii jambo lenyewe wala namna lilivyofanywa. Tunampenda mtu atakayesema kama tunavyosema, na kuwa na rai yetu, na kuikuza sifa yetu, ingawa, katika mambo mengine, hastahili sana heshima yetu. Lakini yeye anayetupinga na kutofautiana nasi, na kutushughulikia kwa uwazi kuhusu makosa yetu na kutuambia upungufu wetu, hapendezi kwetu. Hasa katika kuendesha mabishano yetu ya hadharani, ambapo jicho la ulimwengu liko juu yetu, ni vigumu kwetu kuvumilia upinzani wo wote au kushughulikiwa kwa uwazi. Najua kwamba lugha ya matusi inapaswa kuchukiwa, na kwamba tunapaswa kuilinda kwa upole sifa ya kila mmoja wetu, kadiri uaminifu wetu kwa kweli utakavyoruhusu. Lakini kiburi chetu huwafanya wengi mno miongoni mwetu kudhani kwamba wote wasiotustaajabia wanatudharau, naam, na wale wasiostaajabia yote tunayosema, na wasioitiisha hukumu yao chini ya makosa yetu yaliyo dhahiri kabisa. Sisi ni wepesi wa kuumia kiasi hicho, hata mtu hawezi kutugusa bila sisi kuumia; na tumejikweza kiasi hicho, hata mtu asiye stadi wa kutoa pongezi, na asiye hodari wa kujipendekeza kupita kiasi cha watu wa kawaida, ni vigumu ajue jinsi ya kutushughulikia kwa uangalifu hivyo, na kuyatimiza matarajio yetu kila hatua, bila kuwepo neno fulani, au upungufu fulani wa kujali, ambao roho zetu za kujikweza zitaushika, na kuuchukua kama kuidhulumu heshima yetu.
Nakiri kwamba mara nyingi nimestaajabu kwamba dhambi hii ovu kabisa inachukuliwa kuwa nyepesi hivyo, na kudhaniwa kuwa inapatana hivyo na hali takatifu ya moyo na ya maisha, wakati dhambi ndogo zaidi sana zinatangazwa na sisi wenyewe kuwa za kuhukumiwa hivyo kwa watu wetu. Nami nimestaajabu zaidi, kuona tofauti kati ya wahubiri wacha Mungu na wenye dhambi wasiomcha Mungu, katika jambo hili. Tunaposema na walevi, wapenda dunia, au watu wajinga wasioongoka, tunawaaibisha kwa kadiri ya mwisho, na kulisema kwa uwazi kadiri tuwezavyo kunena, na kuwaambia juu ya dhambi yao, na aibu yao, na taabu yao; nasi tunatarajia kwamba si tu wayavumilie yote kwa subira, bali wayapokee yote kwa shukrani. Na wengi ninaoshughulika nao huyapokea kwa subira, na wenye dhambi wengi wakubwa huwasifu zaidi wahubiri wanaowabana zaidi, na husema kwamba hawajali kumsikiliza mtu asiyewaambia waziwazi juu ya dhambi zao. Lakini tukisema na wahudumu wacha Mungu dhidi ya makosa yao au dhambi zao, tusipowaheshimu na kuwastahi, na kusema kwa ulaini kadiri tuwezavyo kunena, naam, tusipochanganya sifa pamoja na makaripio yetu, na ikiwa sifa hazitatawala, hata kuzamisha nguvu yote ya karipio au ya kukanusha, hulichukua kuwa karibu dhuluma isiyovumilika. Ndugu, najua huu ni ungamo la kuhuzunisha, lakini kwamba haya yote yawepo miongoni mwetu, kunapaswa kutuhuzunisha zaidi kuliko kuambiwa habari zake. Kama uovu huu ungeweza kufichwa, nisingeufunua, angalau si kwa uwazi hivyo mbele ya macho ya wote. Lakini, ole wetu! umekwisha kuwa wazi tangu zamani mbele ya macho ya ulimwengu. Tumejivunjia heshima kwa kuiabudu heshima yetu; tunachapisha aibu yetu, na kuhubiri aibu yetu, na hivyo kuitangaza kwa ulimwengu wote. Wengine watadhani kwamba nanena kwa upendo kupita kiasi ninapowaita watu kama hao kuwa watu wacha Mungu, ambao ndani yao dhambi kubwa hivyo inatawala kiasi hicho. Najua, kwa kweli, kwamba pale inapotawala, isipochukiwa, na kuombolezewa, na kufishwa kwa sehemu kubwa, hapawezi kuwa na utauwa wa kweli; nami namsihi kila mtu ajiangalie kwa wivu mkali na kuuchunguza moyo wake mwenyewe. Lakini ikiwa wote walio na hatia ya ishara yo yote, au nyingi, kati ya hizo za kiburi zilizotajwa hapo juu hawana neema, Bwana awarehemu wahudumu wa nchi hii, na atupe upesi roho nyingine; kwa maana basi neema ni kitu adimu kuliko wengi wetu tulivyodhani. Hata hivyo sina budi kusema, kwamba sikusudii kuwaingiza wahudumu wote wa Kristo katika shtaka hili. Kwa sifa ya neema ya Mungu na isemwe, tunao baadhi miongoni mwetu, ambao ni mashuhuri kwa unyenyekevu na upole, na ambao, katika mambo haya, ni vielelezo kwa makundi yao na kwa ndugu zao. Huo ndio utukufu wao, na utakuwa utukufu wao; na unawafanya kuwa wenye heshima ya kweli na wa kupendeza machoni pa Mungu na pa watu wote wema, na hata machoni pa wasiomcha Mungu wenyewe. Ee, laiti sisi wengine tungekuwa kama wao! Lakini, ole wetu! hivyo sivyo ilivyo kwa sisi sote.
Laiti Bwana angetulaza miguuni pake, katika machozi ya huzuni isiyo ya unafiki kwa ajili ya dhambi hii! Ndugu, niruhusuni nilijadili jambo hili kidogo na moyo wangu mwenyewe na mioyo yenu, ili tuone ubaya wa dhambi yetu, tukarekebishwe! Je, kiburi si dhambi ya mashetani — mzaliwa wa kwanza wa jehanamu? Je, si hicho ambacho sura ya Shetani imo ndani yake kwa sehemu kubwa? Na je, kivumiliwe ndani ya watu ambao, kama sisi, wamejitoa kupigana naye na ufalme wake? Kusudi lenyewe la Injili ni kutushusha; na kazi ya neema huanzishwa na kuendelezwa katika kujinyenyekeza. Unyenyekevu si pambo tu la Mkristo, bali ni sehemu ya lazima ya kiumbe kipya. Ni kujipinga kwa maneno yenyewe kusema mtu ni Mkristo, naye hana unyenyekevu. Wote watakaokuwa Wakristo lazima wawe wanafunzi wa Kristo, na ‘kumjia ili kujifunza kwake,’ na somo analowafundisha ni ‘kuwa wapole na wanyenyekevu wa moyo.’ Lo, ni maagizo mangapi na mifano mingapi ya ajabu ambayo Bwana wetu na Mwalimu wetu ametupa kwa ajili ya jambo hili! Je, tunaweza kumtazama akiiosha na kuifuta miguu ya watumishi wake, na bado tukabaki wenye kiburi na wenye kujifanya mabwana? Je, yeye azungumze na watu wa hali ya chini kabisa, nasi tuwaepuke kana kwamba hawastahili kuangaliwa nasi, na kudhani kwamba hakuna wanaofaa kuwa pamoja nasi isipokuwa watu wa mali na heshima? Ni wangapi kati yetu wanaoonekana mara nyingi zaidi katika nyumba za mabwana wakubwa kuliko katika vibanda vya maskini, ambao ndio wanaohitaji msaada wetu zaidi? Wengi wetu wangeona ni kujidhalilisha kuwa kila siku pamoja na watu wahitaji kabisa na walio kama ombaomba, tukiwafundisha njia ya uzima na wokovu; kana kwamba tumekabidhiwa roho za matajiri peke yao! Ole wetu! Ni nini hasa tulicho nacho cha kujivunia? Je, ni mwili wetu? Mbona, je, haukufanywa kwa vitu vilevile kama vya wanyama; na je, hautakuwa punde wenye kuchukiza na kunuka kama mzoga? Je, ni neema zetu? Mbona, kadiri tunavyozijivunia zaidi, ndivyo tunavyokuwa na kidogo zaidi cha kujivunia. Ikiwa sehemu kubwa hivyo ya asili ya neema iko katika unyenyekevu, ni upuuzi mkubwa kuijivunia. Je, ni maarifa yetu na elimu yetu? Mbona, ikiwa tuna maarifa yoyote kabisa, lazima tujue jinsi tulivyo na sababu nyingi za kunyenyekea; na ikiwa tunajua zaidi kuliko wengine, lazima tujue sababu nyingi zaidi kuliko wengine za kunyenyekea. Ni kidogo mno wanachokijua hata wenye elimu kuliko wote, ukilinganisha na yale wasiyoyajua! Kujua kwamba mambo yamepita uwezo wako, na kujua jinsi ulivyo mjinga, mtu angedhani hakupaswi kuwa sababu kubwa ya kiburi. Hata hivyo, je, mashetani hawajui zaidi kuliko ninyi? Nanyi mtajivunia kitu ambacho mashetani wanawapita ndani yake? Kazi yetu yenyewe ni kuwafundisha watu wetu somo kuu la unyenyekevu; basi, je, haifai kabisa sisi wenyewe kuwa na kiburi? Lazima tujifunze unyenyekevu, na kuhubiri unyenyekevu; na je, hatupaswi kuwa nao na kuutenda unyenyekevu? Mhubiri wa unyenyekevu mwenye kiburi, angalau, ni mtu anayejihukumu mwenyewe. Ni hali ya kusikitisha kama nini, kwamba dhambi mbaya hivi haitambuliwi nasi kwa urahisi zaidi, bali wengi walio na kiburi kuliko wote wanaweza kuilaumu kwa wengine, na bado wasiione ndani yao wenyewe! Ulimwengu unawatambua baadhi yetu kuwa wana nia za kutamani makuu, na hutafuta nafasi ya juu kabisa, na lazima wawe watawala na kushika mamlaka popote waendapo, la sivyo haiwezekani kuishi wala kufanya kazi pamoja nao. Katika mashauriano yoyote, hawaji kutafuta kweli, bali kuwaamuru wengine, ambao huenda ndio wanaofaa kuwafundisha wao. Kwa neno moja, wana roho za majivuno na za kutawala kiasi kwamba ulimwengu unavuma habari zake, na bado hawataki kuiona ndani yao wenyewe!
Ndugu, natamani kushughulika kwa ukaribu na moyo wangu mwenyewe na mioyo yenu. Nawasihi mfikiri kama itatuokoa kuisifu neema ya unyenyekevu tusipokuwa nayo, au kuisema vibaya dhambi ya kiburi huku tukiiendekeza? Je, wengi wetu hatuna sababu ya kuchunguza kwa bidii kama unyoofu wa moyo unaweza kwenda pamoja na kiasi cha kiburi kama tunachokiona ndani yetu? Tunapomwambia mlevi kwamba hawezi kuokolewa asipokuwa na kiasi, na mzinzi kwamba hawezi kuokolewa asipokuwa safi, je, hatuna sababu kubwa vilevile, ikiwa tuna kiburi, kujiambia wenyewe kwamba hatuwezi kuokolewa tusipokuwa wanyenyekevu? Kwa kweli kiburi ni dhambi kubwa kuliko ulevi au uasherati; na unyenyekevu ni wa lazima kama ulivyo utulivu wa kiasi na usafi. Kwa kweli, ndugu, mtu anaweza kwa hakika vilevile, na kwa ujanja zaidi, kufanya haraka kwenda jehanamu kwa njia ya kuhubiri Injili kwa bidii, na kuonekana kuwa na juhudi kwa maisha matakatifu, kama kwa njia ya ulevi na uchafu. Kwa maana utakatifu ni nini, isipokuwa kujitoa kwa Mungu na kumwishia yeye? Na hali ya kuhukumiwa ni nini, isipokuwa kujitoa kwa nafsi ya kimwili na kujiishia wenyewe? Na je, kuna mtu anayejiishia mwenyewe zaidi, au anayemwishia Mungu kidogo zaidi, kuliko mtu mwenye kiburi? Na je, kiburi hakiwezi kumfanya mhubiri ajifunze kwa ajili yake mwenyewe, na kuomba na kuhubiri, na kuishi kwa ajili yake mwenyewe, hata wakati anapoonekana kuwapita wengine katika kazi? Si kazi peke yake, bila kanuni na kusudi lililo sawa, itakayothibitisha kwamba sisi ni wanyoofu. Kazi inaweza kuwa ya Mungu, na bado tukaifanya, si kwa ajili ya Mungu, bali kwa ajili yetu wenyewe. Nakiri kwamba ninaona hatari ya kudumu katika jambo hili kiasi kwamba, nisipokesha nisije nikajifunza kwa ajili yangu mwenyewe, na kuhubiri kwa ajili yangu mwenyewe, na kuandika kwa ajili yangu mwenyewe, badala ya kwa ajili ya Kristo, ningepotea upesi; na baada ya yote, sijihesabii haki mwenyewe, wakati ninapolazimika kuihukumu dhambi hii. Fikirini, nawasihi, ndugu, kuna chambo gani katika kazi ya huduma ya Neno, vya kumvuta mtu kwenye ubinafsi, hata katika kazi zilizo za juu kabisa za utauwa. Sifa ya mtu mcha Mungu ni mtego mkubwa vilevile kama sifa ya mtu msomi. Lakini ole wake yeye anayejitwalia sifa ya utauwa badala ya utauwa wenyewe! ‘Amin, nawaambia, Wamekwisha kupata thawabu yao.’ Nyakati zilipokuwa zote ni za elimu na taratibu tupu za nje, jaribu la wenye kiburi lilielekea upande huo. Lakini sasa, kwa rehema ya Mungu isiyoneneka, mahubiri yaliyo hai zaidi na ya kimatendo yanaheshimiwa, na utauwa wenyewe unaheshimiwa, jaribu la wenye kiburi ni kujifanya kuwa wahubiri wenye juhudi na watu wacha Mungu. Lo, ni jambo zuri kama nini kuwa na watu wakisongamana kutusikiliza, na kuguswa na yale tusemayo, na kutukabidhi hukumu zao na hisia zao! Ni jambo la kuvutia kama nini kusifiwa kuwa mtu mwenye uwezo kuliko wote na mcha Mungu kuliko wote katika nchi nzima, kuwa maarufu katika nchi yote kwa ubora wa juu kabisa wa kiroho! Ole wetu, ndugu, neema kidogo ikiunganishwa na vishawishi kama hivyo, itatosha kuwafanya mjiunge na walio mstari wa mbele kabisa katika kuendeleza kazi ya Kristo ulimwenguni. Naam, kiburi kinaweza kufanya hivyo bila neema maalum.
Lo, kwa hiyo, jitazameni nafsi zenu kwa wivu na tahadhari; na, katikati ya masomo yenu yote, hakikisheni mnajifunza unyenyekevu. ‘Kila ajikwezaye atadhiliwa, naye ajinyenyekeshaye atakwezwa.’ Kwa kawaida ninaona kwamba karibu watu wote, wawe wema au wabaya, huwachukia wenye kiburi, na kuwapenda wanyenyekevu. Kiburi kinajipinga chenyewe kiasi hiki kwamba, kwa kujua ubaya wake mwenyewe, mara nyingi hujiazima vazi la kawaida la unyenyekevu. Tuna sababu zaidi ya kukitilia shaka na kujihadhari nacho, kwa sababu ni dhambi iliyotia mizizi ndani kabisa katika asili yetu, na ni vigumu kuing’oa kutoka katika nafsi kama dhambi nyingine yoyote.
2. Hatujitoi kwa uzito, bila kujizuia, na kwa bidii katika kazi ya Bwana kama inavyowapasa watu wa wito wetu na wa ahadi tulizojifunga nazo. Namshukuru Bwana kwamba wapo wengi wanaoifanya kazi hii kwa nguvu zao zote. Lakini, ole wetu! ni kwa upungufu ulioje na kwa uzembe ulioje ambao wengi, hata kati ya wale tunaowahesabu kuwa wahudumu wacha Mungu, huitekeleza kazi yao! Ni wachache kama nini kati yetu wanaojiendesha katika ofisi yetu kama watu waliojitoa kwayo kabisa, na waliotakasa vyote walivyo navyo kwa kusudi hilohilo! Na ili mpate kuona misingi yangu ya ungamo hili, nitataja baadhi ya mifano ya uzembe wetu wenye dhambi.
(1) Kama tungejitoa ipasavyo kwa kazi yetu, tusingekuwa wazembe hivi katika masomo yetu. Ni watu wachache wanaojitaabisha kama inavyohitajika ili kuzielimisha akili zao ipasavyo, na kujiandaa kwa ajili ya kazi yao inayofuata. Baadhi ya watu hawafurahii masomo yao hata kidogo, bali huchukua saa moja tu mara kwa mara, kama kazi isiyopendeza wanayolazimishwa kuifanya, nao hufurahi wanapokuwa wametoka chini ya nira hiyo. Je, si hamu ya asili ya kupata maarifa, wala hamu ya kiroho ya kumjua Mungu na mambo ya Kiungu, wala kutambua ujinga wetu mkubwa na udhaifu wetu, wala kuuhisi uzito wa kazi yetu ya kihuduma — je, hakuna hata moja ya mambo haya yote litakalotushikilia karibu zaidi na masomo yetu, na kutufanya tujitaabishe zaidi katika kuitafuta kweli? Ee, ni wingi ulioje wa mambo ambayo mhudumu anapaswa kuyafahamu! na ni upungufu mkubwa kama nini kuyakosa maarifa hayo! na ni jinsi gani tutayahitaji maarifa hayo katika kazi yetu! Wahudumu wengi hujifunza tu ili kutunga mahubiri yao, na kidogo sana zaidi ya hapo, ilhali kuna vitabu vingi vya kusomwa, na mambo mengi ambayo hatupaswi kuyakosa kuyajua. Naam, hata katika kujifunza kwa ajili ya mahubiri yetu tunazembea mno, tukikusanya tu kweli chache zilizo tupu, bila kufikiri maneno yenye nguvu zaidi ambayo kwayo tunaweza kuzipeleka hadi ndani ya dhamiri na mioyo ya watu. Lazima tujifunze jinsi ya kuwathibitishia watu makosa yao na kuingia ndani yao, na jinsi ya kuifikisha kila kweli hadi kiini kabisa, wala tusiyaachie yote haya wepesi wetu wa kusema papo hapo bila maandalizi, isipokuwa katika hali za lazima. Hakika, ndugu, uzoefu utawafundisha kwamba watu hawafanywi wasomi wala wenye hekima bila kujifunza kwa bidii na kazi isiyochoka na uzoefu.
(2) Kama tungejitoa kwa moyo wote kwa kazi yetu, ingefanywa kwa nguvu zaidi, na kwa uzito zaidi, kuliko inavyofanywa na wengi wetu. Ni wahudumu wachache kama nini wanaohubiri kwa nguvu zao zote, au kunena juu ya furaha za milele na mateso ya milele kwa namna ambayo inaweza kuwafanya watu waamini kwamba wanamaanisha kweli! Ingeuumiza moyo wa mtu kuona kundi la wenye dhambi waliokufa, wenye usingizi, wakiketi chini ya mhudumu, wasisikie neno hata moja linaloweza kuwahuisha au kuwaamsha. Ole wetu! tunasema kwa usingizi mno na kwa upole mno, hata wenye dhambi waliolala hawawezi kusikia. Pigo huanguka kwa wepesi mno hata wenye dhambi wenye mioyo migumu hawawezi kulisikia. Wengi wa wahudumu hawatataka hata kuipaza sauti yao, na kujiamsha wenyewe ili kunena kwa bidii. Lakini kama wanasema kwa sauti kubwa na kwa bidii, ni wachache kama nini wanaoiambatanisha na uzito na bidii katika maudhui! Na bado bila hili, sauti hufaa kidogo; watu wataiona kuwa ni kelele tu, wakati maudhui hayalingani nayo. Ingemhuzunisha mtu hadi moyoni kusikia ni mafundisho bora kiasi gani baadhi ya wahudumu walio nayo mikononi mwao, ilhali wanayaacha yafe mikononi mwao kwa kukosa matumizi ya karibu na yaliyo hai; ni maudhui yanayofaa kiasi gani walio nayo ya kuwathibitishia wenye dhambi makosa yao, na jinsi wanavyoyatumia kidogo; ni mema mangapi wangeweza kufanya kama wangeyapeleka hadi mioyoni, na bado hawawezi au hawataki kufanya hivyo.
Ee ndugu zangu, ni kwa uwazi ulioje, kwa ukaribu ulioje, kwa bidii iliyoje, tunavyopaswa kuutoa ujumbe wenye uzito kama wetu, wakati uzima wa milele au mauti ya milele ya wanadamu wenzetu umo ndani yake! Naona kwamba hatupungukiwi na jambo lolote kama tunavyopungukiwa na uzito huu; na bado hakuna kitu kisichofaa zaidi kwa kazi kama hii kuliko kuwa wepesi na wazito wa roho. Nini! kusema kwa ubaridi kwa ajili ya Mungu, na kwa ajili ya wokovu wa wanadamu? Je, tunaweza kuamini kwamba watu wetu lazima waongoke au wahukumiwe, na bado tukasema kwa sauti ya usingizi? Kwa jina la Mungu, ndugu, jitahidini kuiamsha mioyo yenu wenyewe kabla hamjaenda mimbarini, ili mpate kufaa kuiamsha mioyo ya wenye dhambi. Kumbukeni kwamba lazima waamshwe au wahukumiwe, na kwamba mhubiri mwenye usingizi hataweza kwa urahisi kuwaamsha wenye dhambi wenye usingizi. Ingawa mnayapa mambo matakatifu ya Mungu sifa za juu kabisa kwa maneno, lakini mkifanya hivyo kwa ubaridi, kwa namna yenu mtaonekana kuyafuta yale mliyoyasema kwa maudhui. Ni aina ya kudharau mambo makuu, hasa mambo makuu kiasi hicho, kuyanena bila hisia nyingi na bila bidii ya moyo. Namna ya kusema, pamoja na maneno, lazima iyadhihirishe. Ikiwa tumeamriwa, ‘Lo lote mkono wako utakalolipata kulifanya, ulifanye kwa nguvu zako,’ basi hakika kazi kama kuhubiri kwa ajili ya wokovu wa wanadamu inapaswa kufanywa kwa nguvu zetu zote. Lakini, ole wetu, ni wachache kama nini kwa idadi watu wa namna hiyo! Ni hapa na pale tu, hata kati ya wahudumu wema, tunapompata mmoja aliye na namna ya kusema yenye bidii, yenye kushawishi, yenye nguvu, kiasi kwamba watu wanaweza kumhisi akihubiri wanapomsikia.
Ingawa siwasukumi kuwa na sauti kubwa kila wakati katika utoaji wenu (kwa maana hilo litaifanya bidii yenu idharauliwe), lakini hakikisheni mna uzito wa kudumu; na pale maudhui yanapohitaji hivyo (kama inavyopaswa, angalau katika sehemu ya matumizi), basi pazeni sauti yenu, wala msizibakize nguvu za roho zenu. Semeni na watu wenu kama na watu ambao lazima waamshwe, ama hapa ama jehanamu. Watazameni pande zote kwa jicho la imani, na kwa huruma, na kufikiri ni katika hali gani ya furaha au mateso ambamo wote lazima wawe milele; na hapo, naona, jambo hilo litawafanya muwe na bidii, na kuuyeyusha moyo wenu ili mhisi hali yao. Lo, msiseme hata neno moja la ubaridi au la kutojali juu ya jambo kubwa kama mbinguni au jehanamu. Lolote mfanyalo, watu na waone kwamba mnamaanisha kweli. Kwa kweli, ndugu, ni kazi kubwa zinazopaswa kufanywa, wala msidhani kwamba mchezo utazimaliza. Hamwezi kuivunja mioyo ya watu kwa kuwafanyia mzaha, au kuwasimulia hadithi laini, au kutoa hotuba ya kujipamba. Watu hawataziacha anasa zao wanazozipenda kuliko zote kwa ombi la usingizi la mtu ambaye haonekani kumaanisha anachokisema, wala kujali sana kama ombi lake litakubaliwa au la. Mkisema kwamba kazi ni ya Mungu, na kwamba anaweza kuifanya kwa njia dhaifu kabisa, ninajibu, Ni kweli, anaweza kufanya hivyo; lakini bado njia yake ya kawaida ni kutenda kazi kwa njia ya vyombo, na kufanya si maudhui yanayohubiriwa peke yake, bali pia namna ya kuhubiri, kuwa chombo cha kazi hiyo.
Kwa wengi wa wasikilizaji wetu, matamshi yenyewe na sauti ya kusema ni jambo kubwa. Maudhui bora kabisa hayatawagusa kwa shida, ikiwa hayatatolewa kwa namna inayogusa. Angalieni, hasa, kwamba pasiwe na kujifanya, bali mseme nao kwa ukaribu kama mngefanya kama mngekuwa mnazungumza na yeyote kati yao ana kwa ana. Ukosefu wa sauti na maneno ya ukaribu ni kosa kubwa katika utoaji wetu mwingi, nalo ni jambo tunalopaswa kuwa waangalifu sana kulirekebisha. Mtu anapokuwa na sauti ya kusoma au ya kutoa hotuba, kama mvulana wa shule akighani somo lake, au akirudia hotuba, ni wachache wanaoguswa na lolote analosema. Basi, na tujiamshe wenyewe kwa kazi ya Bwana, na kusema na watu wetu kana kwamba ni kwa ajili ya uhai wao, na kuwaokoa kana kwamba kwa nguvu, ‘tukiwavuta motoni.’ Shetani hatabembelezwa kutoka katika milki yake: lazima tuzizingire roho za wenye dhambi, ambazo ni ngome yake, na kutafuta mahali nguvu zake kuu zilipo, na kuyaelekeza mizinga ya Mungu dhidi yake, na kuishambulia kwa karibu, mpaka ufa ufanyike; kisha tusiwaache kwa hila zao waujenge tena. Kwa kuwa tunashughulika na viumbe wenye akili, na kwa kuwa wanaitumia vibaya akili yao dhidi ya kweli, lazima tuhakikishe kwamba mahubiri yetu yote ni ya kuthibitisha, na kwamba tunaifanya nuru ya Maandiko na ya Akili iangaze kwa mwangaza mkuu mbele ya nyuso za wasiomcha Mungu, hata iwalazimishe kuona, isipokuwa wafumbe macho yao kwa makusudi. Hubiri lililojaa maneno matupu tu, hata likiwa limetungwa kwa ustadi kiasi gani, likikosa nuru ya ushahidi na uhai wa juhudi, si kitu ila sanamu au mzoga uliovishwa vizuri.
Katika kuhubiri, kuna ushirika wa roho, na kupitishwa kwa kitu fulani kutoka roho zetu kwenda kwa roho zao. Kama vile sisi na wao tulivyo na akili na mapenzi na hisia, ndivyo mwelekeo wa juhudi zetu lazima uwe kupitisha nuru kamili kabisa ya ushahidi kutoka akilini mwetu kwenda akilini mwao, na kuipa joto mioyo yao, kwa kuwasha ndani yao hisia takatifu kana kwamba zimepitishwa kutoka kwetu wenyewe. Mambo makuu tunayopaswa kuwapendekezea wasikilizaji wetu yana sababu za kutosha upande wao, nayo yamewekwa wazi mbele yao katika Neno la Mungu. Kwa hiyo, tunapaswa kujiandaa kwa kila aina ya ushahidi, ili tupate kuwajia akilini mwao kama mafuriko, na kwa hoja zetu na kuwasihi kwetu tuyatie aibu mapingamizi yao yote matupu, na kuangusha kila kitu mbele yetu, ili walazimike kujisalimisha kwa nguvu ya kweli.
(3) Kama tumejitoa kwa moyo wote kwa kazi ya Mungu, mbona hatuyahurumii makusanyiko maskini yasiyo na wahudumu yaliyo kandokando yetu, na kujishughulisha kuyasaidia kupata wahudumu wenye uwezo; na, wakati huo huo, kwenda mara kwa mara kuyasaidia, wakati shughuli za watu tuliokabidhiwa zitakapotupa nafasi yoyote? Hubiri moja katika maeneo yenye ujinga zaidi, kwa makusudi kwa ajili ya kazi ya kuongoka, likitolewa na wahubiri walio hai zaidi na wenye nguvu zaidi, lingeweza kuwa msaada mkubwa pale ambapo njia za kudumu za neema zimekosekana.
3. Ushahidi mwingine wa kusikitisha kwamba hatujajitoa sisi wenyewe na vyote tulivyo navyo kwa utumishi wa Mungu kama tunavyopaswa, ni kuthamini kwetu kunakozidi manufaa yetu ya kidunia kinyume na manufaa na kazi ya Kristo. Hili nitalidhihirisha kwa mifano mitatu:
(1) Kubadilika-badilika kwa wahudumu kufuatana na majira. Nisingependa mtu yeyote awe mgomvi na wale wanaomtawala, wala asitii amri zao zozote zilizo halali. Lakini si aibu ndogo ya wahudumu kwamba wengi wao, kwa ajili ya faida ya kidunia, daima hujifananisha na kundi lililo na uwezekano mkubwa zaidi wa kuendeleza malengo yao. Wakitafuta faida za kidunia, hujifananisha na mamlaka ya kidunia; wakitafuta sifa za watu wengi, hujifananisha na kundi la Kanisa linaloheshimiwa zaidi. Hili, ole wetu! ni ugonjwa ulioenea kama tauni. Katika siku za Konstantino, ni jinsi gani Waorthodoksi walivyokuwa na nguvu! Katika siku za Konstantio karibu wote waligeuka kuwa Waariano, hata walikuwa wachache sana maaskofu ambao hawakuasi au kuisaliti kweli, hata miongoni mwa watu wale wale waliokuwa katika Baraza la Nikaya. Kwa kweli, wakati si Liberio peke yake, bali hata Osio mkuu mwenyewe alipoanguka, ambaye alikuwa mwenyekiti katika mabaraza mengi hivyo ya kiorthodoksi, ni nini bora zaidi kingetarajiwa kwa watu walio dhaifu zaidi? Kama si faida ya kidunia, ingewezekanaje kwamba wahudumu, katika nchi zote za ulimwengu, wawe ama wote, ama karibu wote, wa dini ile inayoheshimiwa zaidi, na inayopatana zaidi na manufaa yao ya kidunia? Miongoni mwa Wagiriki, wote ni wa imani ya Kigiriki: miongoni mwa Wapapa, karibu wote ni Wapapa: katika Norway, Sweden, na Denmark, karibu wote ni Walutheri: na vivyo hivyo katika nchi nyingine. Ni ajabu kwamba wawe wote katika haki katika nchi moja, na wote katika makosa katika nchi nyingine, kama faida za kimwili hazikuwa na nguvu kubwa juu ya watu, wanapojishughulisha na kuitafuta kweli. Tofauti za akili, na hali nyingine zisizohesabika, zingeleta bila kuepukika tofauti kubwa ya maoni juu ya mambo mbalimbali. Lakini mfalme, na mkondo wa watu walio na mamlaka, wakienda njia moja, mtawaona wahudumu wengi wakikubaliana nao kikamilifu kabisa, tena bila uchunguzi wowote wa ziada. Ni jinsi gani wahudumu wa kawaida kwa ujumla walivyobadilisha dini yao pamoja na mfalme, nyakati mbalimbali, katika nchi hii! Si wote, kwa kweli, kama Kitabu chetu cha Mashahidi kinavyoweza kushuhudia, lakini bado wengi wao. Na ugonjwa uleule wa kuwa wepesi kupindishwa bado unatufuata; hata unawapa adui zetu nafasi ya kusema kwamba sifa na vyeo ndivyo dini yetu na thawabu yetu.
(2) Tunayajali mno mambo ya dunia, na kuyakwepa majukumu yatakayoyadhuru au kuyazuia manufaa yetu ya muda huu. Ni jambo la kawaida kama nini kwa wahudumu kujizamisha katika shughuli za dunia! Wengi mno wako kama vile wafuasi wa madhehebu wangetaka tuwe, wanaotuambia kwamba tunapaswa kwenda kulima na kujitaabisha kwa ajili ya riziki yetu, na kuhubiri bila kujifunza sana hivyo. Hili ni somo linalojifunzwa kwa urahisi. Watu hawaonyeshi hamu yoyote ya kutupilia mbali masumbufu, ili nafsi zao wenyewe na Kanisa vipate kuwa na uangalifu wao wote.
Na hasa, ni mara ngapi kama nini yanapuuzwa yale majukumu ambayo, yakitekelezwa, yana uwezekano wa kupunguza mali zetu! Kwa mfano, je, hawapo wengi wasiothubutu, wasiotaka, kuanzisha utekelezaji wa nidhamu ya kanisa katika makanisa yao, kwa sababu inaweza kuwazuia watu wasiwalipe haki zao? Hawataki kuwakwaza wenye dhambi kwa nidhamu, wasije wakajikwaza wenyewe katika mali zao. Naona kwamba fedha ni hoja yenye nguvu mno kwa baadhi ya watu kuweza kuijibu, ambao hata hivyo wanaweza kutangaza kwamba ‘kupenda fedha ni mzizi wa kila aina ya uovu,’ na kutoa hotuba ndefu juu ya hatari ya kutamani. Kwa sasa sitawaambia zaidi ya hili: Ikiwa ilikuwa dhambi ya mauti hivyo kwa Simoni Mchawi kutaka kununua kipawa cha Mungu kwa fedha, itakuwaje kuuza kipawa chake, kazi yake, na roho za watu kwa ajili ya fedha? Na tuna sababu gani ya kuogopa, fedha yetu isije ikapotea pamoja nasi!
(3) Ukame wetu katika matendo ya upendo, na katika kutumia vyote tulivyo navyo kwa utumishi wa Bwana wetu. Kama manufaa ya kidunia yasingeshinda sana dhidi ya manufaa ya Kristo na ya Kanisa, hakika wahudumu wengi wangezaa matunda zaidi katika matendo mema, na wangetumia zaidi walivyo navyo kwa ajili ya utukufu wake.
Uzoefu umethibitisha kikamilifu kwamba matendo ya upendo huondoa kwa nguvu kubwa kabisa chuki za awali, na kuufungua moyo kwa maneno ya utauwa. Watu wakiona kwamba mmejitoa kufanya mema, wataamini kwa urahisi zaidi kwamba ninyi ni wema, na kwamba ni jema lile mnalowashawishi kulifanya. Wanapoona kwamba mnawapenda, na kutafuta mema yao, watawaamini kwa urahisi zaidi. Na wanapoona kwamba hamtafuti mambo ya dunia, watayashuku nia zenu kidogo zaidi, na watavutwa nanyi kwa urahisi zaidi kutafuta kile mnachokitafuta. Lo, ni mema mangapi wahudumu wangeweza kufanya, kama wangejitoa kabisa kufanya mema, na kuweka wakfu uwezo wao wote na mali zao kwa kusudi hilo! Msiseme kwamba ni jambo dogo kuitendea mema miili ya watu, na kwamba hili litawavuta kwetu tu, wala si kwa Mungu; kwa maana ni chuki za awali ndizo kizuizi kikubwa cha kuongoka kwa watu, na hili litasaidia kuziondoa. Tungeweza kuwatendea watu mema zaidi, kama wangekuwa tu tayari kujifunza kwetu; na hili litawafanya wawe tayari, na hapo bidii yetu zaidi inaweza kuwafaidia. Nawasihi, ndugu, msidhani kwamba ni upendo wa kawaida unaotarajiwa kutoka kwenu, kama vile si utauwa wa kawaida unaotarajiwa. Lazima, kwa kadiri ya talanta zenu, mwende mbali zaidi kuliko wengine. Haitoshi kumpa maskini kidogo: wengine hufanya hivyo kama ninyi. Lakini ni jambo gani la pekee mnalofanya kwa mali zenu kwa ajili ya utumishi wa Bwana wenu? Najua hamwezi kutoa kile msichokuwa nacho; lakini naona kwamba vyote mlivyo navyo vinapaswa kuwekwa wakfu kwa Mungu. Najua pingamizi kubwa ni hili, ‘Tuna mke na watoto wa kuwatunza: kidogo hakitawatosha kwa sasa, wala hatulazimiki kuwaacha wakiwa ombaomba.’ Kwa hili ninajibu:
[a] Kuna maandiko machache ya Biblia yanayotumiwa vibaya kuliko lile la mtume: ‘Mtu yeyote asiyewatunza jamaa zake, na hasa watu wa nyumbani mwake, ameikana imani, naye ni mbaya kuliko mtu asiyeamini.’ Neno hili hufanywa kisingizio cha kukusanya mafungu ya urithi na kuwawekea wazao mali tele, ilhali mtume ananena tu juu ya wale waliowatupa jamaa zao maskini na familia zao juu ya Kanisa, ili watunzwe kutoka katika hazina ya pamoja, wakati wao wenyewe walikuwa na uwezo wa kuwatunza; kana kwamba mtu mwenye mjane nyumbani mwake, aliye mama yake au binti yake, angetaka atunzwe na parokia, ilhali yeye mwenyewe anazo mali za kutosha. Maneno yanayofuata yanaonyesha kwamba mtume anazungumzia mahitaji ya sasa, wala si urithi wa baadaye, anapowaagiza ‘wale walio na wajane wawasaidie, wala kanisa lisilemewe, ili liwasaidie wale walio wajane kweli kweli.’
[b] Mnaweza kuwalea watoto wenu kama watu wengine wanavyofanya, ili waweze kujipatia riziki yao wenyewe kwa kazi au shughuli fulani ya halali, bila akiba nyingine kubwa. Najua kwamba upendo wenu na utunzaji wenu lazima uanzie nyumbani, lakini haupaswi kuishia hapo. Mnawajibika kufanya kadiri mwezavyo kuwalea watoto wenu ili wapate kufaa kumtumikia Mungu kwa namna bora kabisa, lakini hamwajibiki kuwaachia utajiri, wala kuacha kazi nyingine za lazima za upendo, kwa sababu tu ya kuwawekea akiba kubwa zaidi. Lazima kuwe na uwiano fulani kati ya tunachowawekea familia zetu na tunachotoa kwa ajili ya Kanisa la Kristo. Moyo wa upendo wa kweli na wa kujikana nafsi, uliojitoa wenyewe pamoja na vyote ulivyo navyo kwa Mungu, ungekuwa mwamuzi bora wa uwiano unaofaa, na ungeona ni njia gani ya matumizi inayoelekea kumtumikia Mungu kwa namna kuu zaidi, na njia hiyo ndiyo ungeifuata.
[c] Nakiri kwamba nisingependa watu wakae muda mrefu mno chini ya majaribu ya kukosa kiasi, wasije wakajijeruhi wenyewe na ungamo lao kwa maanguko yao. Lakini hata hivyo naona ni jambo zito kwamba watu hawawezi kufanya zaidi ili kuua tamaa ya mwili, wapate kuishi bila kuoa, wasiwe na yale majaribu yatokanayo na mke na watoto, yanayowazuia kuendeleza malengo ya huduma yao kwa kazi za upendo. Ikiwa yeye asiyeoa anafanya vizuri zaidi kuliko yeye aoaye, hakika wahudumu wangejitahidi kufanya lililo bora. Na ikiwa yeye awezaye ‘kulipokea neno hili’ anapaswa kulipokea, tungelijitahidi kulifikia. Hili ni mojawapo ya mambo ya juu kabisa ya busara ya Kirumi, inayodai kwamba ni wajibu wa maaskofu, makasisi, na madaraja mengine ya kidini kutokuoa; na kwa njia hiyo hawana wazao wa kumaliza mapato ya kanisa, wala wa kushughulisha fikira zao; bali wanaifanya kazi ya umma kuwa ndiyo maslahi yao, na wanajitoa kwa ajili yake maadamu wako hai, na wanaiachia vyote walivyo navyo wanapokufa. Inasikitisha kwamba kwa ajili ya kusudi lililo bora zaidi hatuwezi kuwaiga zaidi katika kujikana nafsi, pale ambapo jambo hilo lingeweza kufanyika.
[d] Lakini wale ambao lazima waoe, wangeoa wake wawezao kujitunza wenyewe na watoto wao, au wawatunze kwa kiwango ambacho mali zao za kidunia zinaruhusu, na watoe kadiri wawezavyo sehemu kubwa ya mali ya kanisa kwa ajili ya huduma ya kanisa.
Nisingependa kumsukuma mtu ye yote kwenye kupita kiasi. Lakini katika jambo hili, mwili na damu huwafanya hata watu wema kuwa na upendeleo kiasi kwamba huyaona majukumu yao, tena majukumu ya thamani na uzito mkubwa sana, kuwa ni kupita kiasi. Kama ubatili wa kidunia usingetupofusha, tungeweza kuona pale ambapo faida ya umma, au faida nyingine kubwa zaidi, ilitwita kujikana nafsi zetu na familia zetu. Kwa nini tusiishi kwa kubana zaidi na kwa umaskini zaidi duniani, kuliko kuziacha bila kufanyika kazi zile ambazo huenda zikawa za manufaa makubwa kuliko akiba yetu tele? Lakini katika mambo ya wajibu tunashauriana na mwili na damu; na ni shauri gani utakalotupa, tunaweza kujua kwa urahisi. Utatuambia kwamba lazima tuwe na riziki ya kutosha; na riziki ya kutosha ya watu wengi wacha Mungu iko chini kidogo tu ya viwango vya yule tajiri wa mfano (Luka 16:19). Ikiwa hawavikwi mavazi bora kabisa, na ‘kufanya anasa kila siku kwa fahari,’ basi hawana riziki ya kutosha. Mtu anayehubiri taji isiyoharibika hapaswi kutafuta sana ubatili upitao. Na yeye anayehubiri kuudharau utajiri anapaswa yeye mwenyewe kuudharau na kuonyesha hivyo kwa maisha yake. Na yeye anayehubiri kujikana nafsi na kuufisha mwili anapaswa kuzitenda fadhila hizi mbele ya macho ya wale anaowahubiria, ikiwa anataka mafundisho yake yaaminiwe. Wakristo wote wametakaswa; na kwa hiyo wao wenyewe, pamoja na vyote walivyo navyo, wamewekwa wakfu ‘kwa matumizi ya Bwana wao.’ Lakini wahudumu wametakaswa mara mbili: wamejitoa kwa Mungu kama Wakristo na pia kama wahudumu; na kwa hiyo wanawajibika mara mbili kumheshimu kwa vyote walivyo navyo. Ee ndugu, tazama wingi wa kazi njema zilizo mbele yetu, na ni chache mno kati yake tunazozitia mikono yetu! Najua ulimwengu unatutarajia tuwe na zaidi ya tulicho nacho; lakini ikiwa hatuwezi kutimiza matarajio ya wasio na akili, basi na tufanye kadiri tuwezavyo kutimiza matarajio ya Mungu, na ya dhamiri, na ya watu wote wenye haki. ‘Ndivyo alivyopenda Mungu, kwamba kwa kutenda mema mzibe vinywa vya watu wajinga wasio na akili.’ Hasa wale wahudumu wenye mapato makubwa zaidi wanapaswa kuwa wakarimu zaidi katika kutenda mema. Nitatoa mfano mmoja tu kwa sasa. Kuna wahudumu wengine wenye mshahara wa pauni mia moja na hamsini, mia mbili, au mia tatu kwa mwaka, na wana parokia kubwa mno kiasi kwamba hawawezi kufanya hata robo ya kazi ya huduma, wala hata mara moja kwa mwaka kushughulika na nusu ya watu wao mmoja mmoja ili kuwafundisha; na hata hivyo wanaridhika na mahubiri ya hadharani, kana kwamba hayo ndiyo yote yaliyokuwa ya lazima, na kuacha karibu kila kitu kingine bila kufanyika, kwa hatari ya milele au hukumu ya milele ya umati wa watu, kuliko kuwatunza mtu mmoja au wawili wenye bidii wa kuwasaidia. Au ikiwa wana msaidizi, ni kijana fulani tu asiye na sifa za kutosha kwa kazi hiyo, wala si mtu atakayelilinda kundi kwa uaminifu na kwa bidii, na kuwapa yale mafundisho ya mtu mmoja mmoja ambayo ni ya lazima mno. Ikiwa huku si kujitumikia wenyewe kwa Mungu, na kuziuza roho za watu ili tupate riziki tele zaidi duniani, basi ni nini? Naona watu kama hao wangeogopa, isije ikawa, wakati wanahesabiwa na wanadamu kuwa wahubiri bora na wahudumu wacha Mungu, wakahesabiwa na Kristo kuwa wauaji katili wa roho; na isije ikawa vilio vya roho zile walizozisaliti kwa hukumu vikalia masikioni mwao milele na milele. Je, kuhubiri hubiri zuri kutatosha, wakati hamwatazami tena kamwe, bali mnawanyima msaada ule wa karibu ulio wa lazima, na kuzigeuza riziki zile kwa ajili ya mwili wenu wenyewe, riziki ambazo zingepaswa kuleta msaada kwa roho nyingi hivyo? Mwawezaje kufumbua vinywa vyenu dhidi ya wadhalimu, wakati ninyi wenyewe ni wadhalimu wakubwa namna hiyo, si wa miili ya watu tu, bali wa roho zao? Mwawezaje kuhubiri dhidi ya ukosefu wa huruma, wakati ninyi wenyewe hamna huruma kiasi hicho? Na mwawezaje kunena dhidi ya wahudumu wasio waaminifu, wakati ninyi wenyewe si waaminifu kiasi hicho? Dhambi hii si ndogo kwa sababu haionekani, na haichukiwi machoni pa watu, au kwa sababu upendo mnaouzuia ni wa namna ambayo watu hawawalaumu kwa kuuzuia. Shetani mwenyewe, adui yao mkuu, ana ridhaa yao muda wote katika kazi ya kuwaangamiza. Kwa hiyo si upunguzo wa dhambi yenu kwamba mna ridhaa yao; kwa maana ridhaa hiyo mnaweza kuipata mapema zaidi kwa madhara yao ya milele kuliko kwa faida yao ya milele.
Na sasa, ndugu zangu, nawasihi mlitafakari yale yaliyokwisha kusemwa; na mtazame kama hii si dhambi kuu na ya kusikitisha ya wahudumu wa Injili, kwamba hawajajitoa kikamilifu kwa Mungu, wala hawajitoi wenyewe na vyote walivyo navyo kwa ajili ya kuiendeleza kazi ile iliyobarikiwa waliyoichukua; na kama kuupendeza mwili, na kujitafutia nafsi, na maslahi yaliyo tofauti na yale ya Kristo, si ndiyo yanayotufanya tuache sehemu kubwa ya wajibu wetu, na kumtumikia Mungu katika sehemu ya kazi yake iliyo rahisi zaidi na inayosifiwa zaidi, na kujiondoa katika ile ambayo ingetuletea gharama na mateso? Na kama jambo hili halionyeshi kwamba wengi mno kati yetu ni wa kidunia ingawa waonekana kuwa wa mbinguni, na huyafikiri mambo ya chini wakati wanahubiri mambo ya juu, na huuabudu ulimwengu wakati wanawaita watu kuudharau? Na kama Salvian asemavyo, ‘Hakuna mtu anayeupuuza wokovu kuliko yule anayetanguliza kitu cho chote juu ya Mungu’: wanaomdharau Mungu wataonekana kuwa wanaodharau wokovu wao wenyewe.
4. Tuna hatia kubwa ya kuudharau umoja na amani ya Kanisa zima. Ingawa sikutani na mtu ye yote ambaye hatanena kwa ajili ya umoja na amani, au angalau ambaye atanena waziwazi dhidi yake, hata hivyo si kawaida kukutana na watu wanaojitahidi kuiendeleza; bali mara nyingi mno tunawakuta watu wanaoichukia, na kuitilia shaka, kama si wao wenyewe kuwa vyombo vya mgawanyiko. Wapapa wamelitumia vibaya jina la Kanisa la kiulimwengu kwa muda mrefu kiasi kwamba, kwa kuwapinga, wengi aidha wamelitoa katika kanuni zao za imani, au hulibakiza jina tu huku hawaelewi, au hawatafakari, asili ya jambo lenyewe; au hudhani inatosha kuamini kwamba kuna mwili wa namna hiyo, ingawa hawajiendeshi kama viungo vyake. Ikiwa Wapapa wataliabudu Kanisa, je, kwa sababu hiyo tulikane, tulipuuze, au tuligawanye? Ni dhambi kubwa na ya kawaida katika ulimwengu wote wa Kikristo, kuishika dini kwa namna ya kikundi; na badala ya kulipenda na kulitunza kwa upole Kanisa zima la ulimwengu, kuufunga upendo huo na heshima hiyo kwa chama kimoja. Si kwamba hatupaswi kuzitanguliza, katika makadirio yetu na ushirika wetu, sehemu zilizo safi zaidi kuliko zile zisizo safi, na kukataa kushiriki na mtu ye yote katika dhambi zake; lakini hata hivyo sehemu iliyo dhaifu kabisa na yenye ugonjwa inapaswa kuhurumiwa na kusaidiwa kwa kadiri ya uwezo wetu wote; na ushirika lazima udumishwe kwa kadiri iwezekanavyo kihalali, na usiepukwe mahali po pote, isipokuwa kwa msukumo wa lazima; kama vile tunavyopaswa kuwapenda majirani zetu walio na tauni au ukoma, na kuwapa msaada wote tuwezao, na kukiri mahusiano yetu yote ya haki nao, na kuwagawia mahitaji, ingawa hatuwezi kuwa na ushirika nao mahali pamoja; na katika magonjwa mengine yasiyoambukiza kiasi hicho, tunaweza kuwa nao zaidi kwa ajili ya kuwasaidia, kadiri wanavyouhitaji zaidi.
Kati ya umati wa wale wasemao kwamba wao ni wa Kanisa la kiulimwengu, ni nadra kukutana na watu wenye roho ya kiulimwengu. Watu hawalitafakari wala kuliheshimu Kanisa zima kwa ujumla, bali hukitazama chama chao wenyewe kana kwamba ndicho kizima. Ikiwa kuna wengine wanaoitwa Walutheri, wengine Wakalvini, na migawanyiko midogo midogo kati ya hawa, na vivyo hivyo vyama vingine kati yetu, wengi wao wataomba kwa bidii kwa ajili ya kufanikiwa kwa chama chao, na kufurahi na kushukuru mambo yanapowaendea vyema; lakini chama kingine cho chote kikiteseka, hawajali sana, kana kwamba si hasara hata kidogo kwa Kanisa. Hata kama ni kikundi kidogo kabisa kisichomiliki mataifa mengi, naam, wala miji duniani, wako tayari kujiendesha kana kwamba wao ndio Kanisa zima, na kana kwamba mambo yanapowaendea vyema wao, basi yanaliendea vyema Kanisa. Tunampigia kelele Papa kuwa ni Mpinga Kristo, kwa kulifunga Kanisa ndani ya uzio wa Kirumi, na bila shaka huo ni mfarakano wa kuchukiza; lakini, ole wetu! ni wangapi wanaowaiga kupita kiasi huku wakiwakemea! Na kama vile Wapapa wanavyolipenyeza neno Kirumi katika kanuni yao ya imani, na kuligeuza Kanisa la kiulimwengu kuwa Kanisa Katoliki la Kirumi, kana kwamba hakuna wakatoliki wengine, na Kanisa halina upana mkubwa zaidi, ndivyo ilivyo kwa wengine wengi kuhusu vyama vyao mbalimbali. Wengine wanataka liwe kanisa la kiulimwengu la Kilutheri, na wengine kanisa la kiulimwengu la Matengenezo (Reformed); wengine kanisa la kiulimwengu la Waanabaptisti, na vivyo hivyo kwa wengine. Na ikiwa hawatofautiani wao kwa wao, hawasumbuki sana kwa kutofautiana na wengine, hata ikiwa ni na karibu ulimwengu wote wa Kikristo. Amani ya chama chao wanaichukua kuwa ndiyo amani ya Kanisa. Basi si ajabu ikiwa hawaipeleki mbali zaidi.
Ni nadra kiasi gani kukutana na mtu anayeumia au kutokwa damu kwa majeraha ya Kanisa, au anayeyachukua moyoni kwa dhati kana kwamba ni yake mwenyewe, au aliyewahi kuwa na mawazo ya bidii juu ya kuyaponya! Hapana; bali karibu kila chama hudhani kwamba furaha ya vyama vingine iko katika kugeukia kwao; na kwa sababu hawana nia moja nao, wanapiga kelele, Waangusheni! na hufurahi kusikia habari za kuanguka kwao, wakidhani kwamba hiyo ndiyo njia ya Kanisa kuinuka, yaani, kuinuka kwao wenyewe. Ni wachache kiasi gani wanaoielewa hali halisi ya mabishano kati ya vyama mbalimbali; au waliowahi kupambanua vizuri ni mangapi kati yake ni ya maneno tu, na mangapi ni ya kweli! Na ikiwa wale wanaoelewa jambo hili, kwa nia ya kutoa ufahamu sahihi na kuleta mapatano, wakiwaelezea wengine, hilo huchukuliwa kuwa ni kupunguza uzito wa kosa lao, na kukubaliana nao kimwili katika dhambi yao. Watu wachache huwa na bidii kwa ajili ya amani mpaka wazeeke, au wawe na uzoefu mwingi wa roho na kanuni za watu, na kuiona vizuri zaidi kuliko hapo awali hali halisi ya Kanisa na tofauti mbalimbali. Na hapo ndipo wanapoanza kuandika vitabu vyao vya amani (Irenicons), na vingi vya namna hiyo vipo hata leo. Kama vile kijana katika joto la tamaa na hisia zake alivyohesabiwa kuwa hafai kuwa msikilizaji wa falsafa ya maadili, ndivyo tunavyoona kwamba vijana wale wale ambao huenda wakawa na bidii kwa ajili ya amani na umoja watakapokuwa na uzoefu zaidi, wana bidii kwa ajili ya vikundi vyao dhidi ya mambo hayo katika joto la ujana wao. Na kwa hiyo, wapatanishi kama hawa niliowataja mara chache hufanya jema kubwa zaidi kuliko kutuliza dhamiri zao wenyewe katika kutimiza wajibu mkubwa namna hiyo, na kuwafanya wachache kuwa na kiasi, na kuwaokoa na hatia zaidi, na kuacha nyuma yao, watakapokuwa wamekufa, ushuhuda dhidi ya ulimwengu wa ukaidi, wa kujiona, usiopenda amani. Naam, mara nyingi jambo hilo humweka mtu chini ya shaka, aidha ya kuupendelea uzushi fulani, au ya kupunguza bidii yake, ikiwa tu atajaribu kazi ya upatanisho. Kana kwamba hakuna bidii inayohitajika kwa ajili ya kweli kuu za msingi za umoja na amani ya Kanisa, bali kwa ajili ya vyama tu, na baadhi ya kweli fulani fulani. Na Ibilisi amepata faida kubwa kwa njia hii, kwa kuwatumia mawakala wake mwenyewe, Wasosinia wale wa bahati mbaya, katika kuandika maandiko mengi mno kwa ajili ya umoja na amani ya kiulimwengu na ya kiulimwengu kupita yote, waliyoyafanya kwa malengo yao wenyewe; na kwa njia hiyo adui wa amani amefanikisha kwamba ye yote anayetoa wito wa amani, mara huwekwa chini ya shaka ya kuwa mtu anayeihitaji ili makosa yake mwenyewe yavumiliwe. Ni hali ya kutisha, kwamba uzushi upewe sifa, kana kwamba hakuna walio rafiki wa umoja na amani kama wao; na kwamba wajibu mkubwa na wa lazima namna hiyo, ambao ustawi wa Kanisa unautegemea kiasi hicho, uletwe katika shaka au aibu ya namna hiyo. Ndugu, sisemi haya yote bila sababu iliyo dhahiri. Tuna migawanyiko ya kusikitisha kati yetu huko Uingereza, tukizingatia utauwa wa watu wenyewe, na udogo wa jambo la ugomvi wetu, kama ile ambayo mataifa mengi chini ya mbingu yamewahi kuijua. Kinachotuweka katika mafarakano kwa sehemu kubwa ni muundo na utaratibu sahihi wa serikali ya Kanisa tu. Je, umbali huo ni mkubwa kiasi kwamba Wapresbiteri, Waepiskopali, na Wakongregationali hawawezi kupatana vizuri? Kama wangekuwa tu tayari kwa moyo wote na wenye shauku ya amani, wangeweza. Najua wangeweza. Nimezungumza na watu wenye kiasi kutoka vyama vyote, na ninatambua, kwa makubaliano yao, kwamba ingekuwa kazi rahisi. Kama mioyo ya watu ingeihisi tu hali ya Kanisa, na kuguswa bila unafiki na upendo wa wao kwa wao, na kama wangejitia kwa moyo wote kuitafuta, kuimarisha amani salama na yenye furaha kungekuwa kazi rahisi. Kama tusingeweza kukubaliana katika kila jambo, tungeweza kwa urahisi kupunguza tofauti zetu, na kudumisha ushirika kwa msingi wa makubaliano yetu katika mambo makuu; tukiamua njia iliyo salama zaidi ya kushughulikia kutokubaliana kwetu kuliko kuchache na kudogo, bila hatari wala usumbufu kwa Kanisa. Lakini je, jambo hili limefanyika kwa kiasi kikubwa? Halijafanyika. Na isemwe kwa aibu ya nyuso zetu sote, halijafanyika. Kila chama na kijipendekeze sasa kadiri kinavyopenda, jambo hili litaandikwa kwa aibu ya huduma ya Uingereza maadamu Injili itadumu ulimwenguni.
Na ee, ni mazidisho mazito kiasi gani yanayoambatana na dhambi hii! Nadhani hapajawahi kuwa na watu, tangu siku za mitume, waliokiri utauwa kwa namna kuu zaidi. Wengi wao wamefungwa kwa viapo na maagano makuu, kwa ajili ya umoja na matengenezo: wote wanakiri thamani ya amani, na wengi wao watahubiri kwa ajili yake, na kunena kwa ajili yake, huku hata hivyo wakikaa kimya na kuipuuza, kana kwamba haistahili kufuatiliwa. Watasoma na kuhubiri juu ya maandiko yale yanayotuamuru ‘Tafuteni kwa bidii kuwa na amani na watu wote,’ na ‘kwa upande wenu, mkae katika amani na watu wote,’ na hata hivyo wako mbali sana na kuifuatilia, na kufanya yote wawezayo kwa ajili yake, kiasi kwamba wengi huinung’unikia, na kuwachukia na kuwalaumu wale wanaojitahidi kuiendeleza; kana kwamba bidii yote kwa ajili ya amani hutokana na kupungua kwa bidii yetu kwa ajili ya utakatifu; na kana kwamba utakatifu na amani vimegombana kiasi kwamba haviwezi kupatanishwa: ilhali imeonekana, kwa uzoefu wa muda mrefu, kwamba mapatano ni rafiki wa hakika wa utauwa, na utauwa daima huelekea kwenye mapatano; huku, kwa upande mwingine, makosa na uzushi huzaliwa na mafarakano, kama vile mafarakano yanavyozaliwa na kulishwa nayo. Tumeona, kwa huzuni yetu, kwamba pale ambapo watumishi wa Mungu wangepaswa kuishi pamoja kama kitu kimoja — wa moyo mmoja, na roho moja, na mdomo mmoja — na kujengana katika imani na utakatifu, na kuonyana na kusaidiana dhidi ya dhambi, na kufurahi pamoja katika tumaini la utukufu ujao, sisi, kinyume chake, tumeishi katika wivu wa kutiliana shaka, na kuuzamisha upendo mtakatifu katika mashindano machungu, na kujitahidi kuaibishana na kudhoofishana, na kuviongeza vyama vyetu wenyewe kwa haki au kwa dhuluma. Sisi, tuliozoea kujivunia upendo wetu kwa ndugu kama alama ya unyofu wetu katika imani, sasa tumeugeuza kuwa upendo kwa chama tu; na wale walio kinyume cha chama hicho hupata zaidi hasira yetu na wivu wetu na uovu wetu kuliko upendo wetu. Najua kwamba sivyo ilivyo kwa wote, wala si jambo linalotawala kwa mwamini ye yote wa kweli; lakini hata hivyo ni la kawaida kiasi kwamba linaweza kutufanya tuutilie shaka unyofu wa wengi wanaodhaniwa, na wao wenyewe na wengine, kuwa wanyofu kuliko wote. Wala si sisi peke yetu tunaoungua katika mwali huu, bali tumewavuta watu wetu ndani yake, na kuwalea ndani yake, hata wengi wa wacha Mungu katika taifa hili wameangukia katika vyama, na wamegeuza sehemu kubwa ya utauwa wao wa zamani kuwa maoni matupu na mabishano na wivu na uhasama. Naam, ingawa zamani ilikuwa ikihesabiwa kuwa alama ya hakika ya mtu mnyonge asiye na neema kuwadhihaki wacha Mungu, ni wachache kiasi gani sasa wanaositasita kuwadhihaki na kuwasingizia kwa siri wale wasio wa maoni yao! Mtu mcha Mungu wa upande wa maaskofu anaweza kwa heshima kumdharau na kumsingizia Mpresbiteri; na Mpresbiteri, Mkongregationali; na Mkongregationali, wote wawili. Na lililo baya kuliko yote, watu wa kawaida wasio na elimu wanayaona haya yote, na si kwamba wanatudhihaki tu, bali wanafanywa wagumu nasi dhidi ya dini; na tunapojaribu kuwashawishi wawe watu wa dini, wanaona vyama vingi mno, hata hawajui wajiunge na kipi; na hudhani kwamba ni sawa tu kutokuwa wa chama cho chote, kama kuwa wa kimojawapo, kwa kuwa hawana hakika ni kipi kilicho sahihi; na hivyo maelfu wamefikia kuidharau dini yote, kwa sababu ya migawanyiko yetu; na wengi wa watu maskini wa kimwili wanaanza kujiona kuwa katika hali iliyo bora kati ya hizo mbili, kwa sababu wanashikilia taratibu zao za zamani, wakati sisi hatushikilii cho chote. Najua kwamba baadhi ya watu hawa ni wasomi na waheshimiwa, na hawakusudii malengo mabaya kama haya. Kuwafanya watu kuwa wagumu katika ujinga si kusudi lao. Lakini hilo ndilo linalotokea. Kukusudia mema huku ukitenda mabaya si jambo la nadra. Ni nani anayeweza, kwa kumheshimu mtu ye yote duniani, kukaa kimya na kuuzuia ulimi wake, wakati anaona watu wakikimbilia hivi uharibifu wao wenyewe, na roho za watu zikiangamizwa kwa mashindano ya wanatheolojia kwa ajili ya vyama vyao na maslahi yao mbalimbali? Bwana aujuaye moyo wangu, anajua, (ikiwa mimi mwenyewe naujua,) kwamba kama vile mimi si wa chama kimojawapo cha hivi, vivyo hivyo sineni neno lo lote kati ya haya kwa upendeleo wa kikundi kwa ajili ya chama kimoja, au dhidi ya kingine, kama vilivyo, sembuse kwa hasira dhidi ya mtu ye yote; bali kama ningethubutu kwa dhamiri, ningenyamazia haya yote, kwa hofu ya kuwakwaza wale ambao lazima niwaheshimu. Lakini mimi ni nani ila mtumishi wa Kristo? na maisha yangu yana thamani gani, ila kumtumikia yeye? na ni fadhili za nani ziwezazo kunilipa kwa uharibifu wa Kanisa? na ni nani awezaye kunyamaza wakati roho zinaangamizwa? Si mimi, kwa upande wangu, maadamu Mungu ni Bwana wangu, na neno lake ni kanuni yangu; kazi yake ni shughuli yangu; na kufanikiwa kwake, kwa ajili ya kuokoa roho, ni lengo langu. Ni nani awezaye kupatana na jambo linalopingana kwa kusikitisha namna hiyo na maslahi ya Bwana wake, na lengo lake kuu maishani? Wala nisingesema lo lote kati ya haya, kama lingehusu tu eneo nililokabidhiwa mimi mwenyewe, ambapo, namshukuru Mungu, jeraha ni dogo tu, ukilinganisha na lilivyo katika mahali pengine pengi. Lakini kuyajua makusanyiko kadhaa ya jirani, na mengine yaliyo mbali zaidi, kumenisukuma kutoa maoni haya. Kweli tunaweza kuzungumza juu ya amani maadamu tu hai, lakini hatutaipata kamwe ila kwa kurudi kwenye usahili wa kitume. Imani ya Wapapa ni kubwa mno kiasi kwamba watu wote hawawezi kuikubali, wala hata watu wao wote, kama wasingeilazimisha kwa hoja zitokanazo na moto, kitanzi, na mateso ya kamba (strappado). Na wengi wanaowapinga Wapapa huwaiga mno katika urefu wa kuchosha wa maungamo yao ya imani wanayoyatia sahihi, na katika upya wa mambo wanayoyalazimisha, ingawa wako mbali nao kabisa katika aina ya mambo yanayolazimishwa. Tutakaporudi mara moja kwenye usahili wa kale wa imani, hapo, na si kabla ya hapo, ndipo tutakaporudi kwenye upendo na amani ya kale. Kwa hiyo ningewapendekezea ndugu zangu wote, kama jambo la lazima kabisa kwa amani ya Kanisa, kwamba waungane katika kweli za lazima, na wavumiliane katika mambo yanayoweza kuvumiliwa; wala wasitunge kanuni ya imani iliyo kubwa zaidi, na mambo ya lazima mengi zaidi, kuliko yale aliyoyaweka Mungu. Kwa kusudi hili, niruhusuni niwasihi mzingatie mambo yafuatayo:
(1) Msiweke mkazo mkubwa mno juu ya maoni yanayobishaniwa, ambayo yana watu wacha Mungu, na hasa makanisa mazima, pande zote mbili.
(2) Msiweke mkazo mkubwa mno juu ya mabishano yale ambayo hatimaye yanarudi kwenye mashaka ya kifalsafa tu, kama yalivyo baadhi ya mabishano yasiyo na faida kuhusu hiari ya mwanadamu, namna Roho anavyotenda kazi, na maagizo ya milele ya Mungu.
(3) Msiweke mkazo mkubwa mno juu ya mabishano yale yaliyo ya maneno tu, ambayo kama yangechambuliwa kwa makini, yangeonekana kuwa si zaidi ya hayo. Ya aina hii ni mengi zaidi (nasema hivi kwa uhakika, kutokana na ujuzi thabiti) kati ya yale yanayopiga kelele kubwa ulimwenguni na kulirarua Kanisa, kuliko karibu yeyote kati ya wabishi wenye bidii niliowahi kuzungumza nao anavyoonekana kutambua, au anavyoelekea kuamini.
(4) Msiweke mkazo mkubwa mno juu ya fundisho lolote la imani ambalo lilikataliwa na Kanisa zima la Kristo, au halikujulikana kwalo, katika kizazi chochote tangu Maandiko yalipokabidhiwa kwetu.
(5) Hata zaidi, msiweke mkazo mkubwa juu ya yale ambayo vizazi vyovyote vilivyo safi zaidi au vyenye busara zaidi havikuyajua kabisa.
(6) Na zaidi ya yote, msiweke mkazo mkubwa juu ya fundisho lolote ambalo hakuna kizazi hata kimoja tangu mitume kilichowahi kulipokea, bali vyote kwa kawaida vilishika kinyume chake.
Najua inasemwa kwamba mtu anaweza kukubali na kutia sahihi Maandiko na kanuni za imani za kale, na bado akashikilia Usosinia au uzushi mwingine. Kwa hilo najibu: Vivyo hivyo anaweza kukubali kipimo kingine chochote ambacho akili zenu wenyewe zitabuni; na mnapotega mtego wa kuwakamata wazushi, badala ya kuweka kipimo cha ushirika wa Kanisa, mtakosa lengo lenu; naye mzushi, kwa utelezi wa dhamiri yake, atapenya na kupita, na Mkristo mwenye moyo mwororo huenda akanaswa. Tena kwa kanuni yenu mpya ya imani, Kanisa linaelekea kupata mafarakano mapya, ikiwa hamshikamani kwa karibu na maneno ya Maandiko.
Yeye atakayeishi hadi wakati ule wa heri, Mungu atakapoyaponya makanisa yake yaliyovunjika, ataona haya yote ninayoyatetea yakitekelezwa, na kiasi hiki kikichukua nafasi ya ile bidii ya kugawanya-gawanya upya, na fundisho la utoshelevu wa Maandiko likithibitishwa; na maungamo yote ya imani ya wanadamu na tafsiri zao yakithaminiwa tu kama misaada ya kutumikia, wala hayafanywi kuwa kipimo cha ushirika wa Kanisa, isipokuwa kwa kadiri yanavyolingana na Maandiko. Lakini mpaka kizazi hicho cha uponyaji kifike, hatuwezi kutarajia kwamba kweli ziletazo uponyaji zitapokelewa, kwa sababu hakuna roho za uponyaji ndani ya viongozi wa Kanisa. Lakini kazi itakapopaswa kufanyika, watendakazi wataandaliwa kwa ajili yake; na heri watakuwa watendaji wa kazi tukufu namna hiyo.
5. Mwisho, sisi ni wazembe kwa namna ya kusikitisha katika kutimiza wajibu tunaoukiri, kwa mfano, nidhamu ya kanisa. Ikiwa kuna kazi yoyote ya matengenezo ya kuanzishwa, ni wangapi wasiokwenda mbele zaidi ya kadiri wanavyovutwa! Ingekuwa vema kama wote wangefanya hata hicho kidogo. Na kazi inapoelekea kuwa ngumu na ya gharama, jinsi gani tunavyosita kuifanya, na ni visingizio vingapi tunavyotoa kwa kuiacha! Ni nini kimezungumzwa zaidi, na kuombewa zaidi, na kushindaniwa zaidi katika Uingereza kwa miaka mingi iliyopita, kuliko nidhamu? Kwa kweli ni watu wachache tu wasioonekana kuwa na bidii katika kubishana kwa ajili ya upande mmoja au mwingine; wengine kwa ajili ya njia ya maaskofu, wengine kwa ajili ya ile ya Wapresbiteri, na wengine kwa ajili ya ile ya Wakongregationali. Na bado, tunapofika kwenye utekelezaji wake, kwa kadiri ninavyoona, tunakubaliana kabisa: wengi wetu hatufuati njia yoyote. Wakati mwingine imenistaajabisha kuutazama uso wa Uingereza, na kuona jinsi makusanyiko machache katika nchi yalivyo na utekelezaji wowote wa maana wa nidhamu, na wakati huohuo kufikiri ni vitabu vingapi vimeandikwa kuitetea, na jinsi karibu huduma yote ya taifa ilivyojifunga kuiunga mkono. Jinsi walivyoishindania kwa bidii, na kupaza malalamiko mengi ya haki dhidi ya wanaoipinga, na bado, licha ya hayo yote, hawafanyi kitu, au karibu hawafanyi kitu, katika kuitekeleza. Nimestaajabu ni nini kinachowafanya wawe na bidii hivyo katika kuunga mkono kile ambacho matendo yao yanaonyesha kwamba mioyo yao inakipinga. Lakini naona kwamba bidii ya kubishana ni ya asili zaidi kwetu kuliko bidii takatifu, ya utii, itendayo kazi. Ni wahudumu wangapi katika Uingereza wasiowajua watu waliokabidhiwa, wala hawawezi kusema ni nani washiriki wao; ambao hawajawahi kumtenga hata mwenye dhambi mmoja mkaidi, wala kumleta hata mmoja kwenye maungamo ya hadharani na ahadi ya kujirekebisha, wala hata kumwonya mmoja hadharani ili kumwita kwenye toba ya namna hiyo! Lakini wanadhani wanatimiza wajibu wao ikiwa hawawapi sakramenti ya Meza ya Bwana (wakati labda watu wenyewe wanaikwepa kwa hiari yao); na wakati huohuo tunawaacha wakiwa washiriki rasmi wa makanisa yetu (kwa maana ushirika wa kanisa haumo tu katika kushiriki Meza ya Bwana; la sivyo, watoto waliobatizwa wakiwa wachanga ni nini?), na tunawapa ushirika mwingine wote pamoja na Kanisa, wala hatuwaiti kwenye toba ya binafsi kwa ajili ya dhambi zao. Je, si agizo la Mungu kwamba wakemewe na kuonywa mmoja mmoja, na kuitwa hadharani kwenye toba, na kutengwa ikiwa wataendelea bila kutubu? Ikiwa haya si wajibu, kwa nini tumepiga kelele na kufanya ghasia namna hiyo ulimwenguni kuyahusu? Ikiwa ni wajibu, kwa nini hatuyatekelezi? Wengi wao hukwepa hata kulisikia Neno lenyewe. Nidhamu ya kale ya Kanisa ilikuwa kali zaidi, wakati Baraza Kuu la Sita huko Trullo lilipoagiza kwamba ‘Yeyote ambaye angekosa kuhudhuria kanisani kwa siku tatu mfululizo, bila dharura ya lazima, alipaswa kutengwa na ushirika.’
Ndugu, sitamani kuukwaza upande wowote, lakini sina budi kusema kwamba dhambi hizi hazipaswi kufunikwa kwa visingizio, kwa kuzipunguza uzito, wala kwa kuzikana. Kwa muda mrefu tumeipigia debe nidhamu, na kila upande njia yake mahususi. Je, mngependa watu waithamini namna yenu ya utawala wa kanisa, au hamngependa? Bila shaka mngependa. Basi, ikiwa mnataka waithamini, ni lazima iwe kwa sababu ya ubora fulani. Basi waonyesheni ubora huo. Ni nini? Unapatikana katika nini? Na ikiwa mnataka wawaamini, waonyesheni, si kwenye karatasi tu, bali katika utendaji; si kwa maneno tu, bali kwa matendo. Watu wanawezaje kujua thamani ya nidhamu bila kuwa na nidhamu yenyewe? Je, ni jina na kivuli tu ndicho mlichopigia kelele hii yote? Wanawezaje kudhani kwamba ni jema kile kisichofanya jema lolote? Kwa kweli, nahofu kwamba hatufuati njia sahihi ya kuitetea hoja yetu; kwamba hata tunaisaliti, huku tukiwa wabishi wenye moto kwa ajili yake. Semeni kweli: je, si mambo haya mawili yanayoudumisha sifa ya nidhamu hii iliyoshindaniwa kwa muda mrefu miongoni mwa watu; yaani, kwa wacha Mungu, sifa tu ya wahudumu wao wanaoitetea, na kwa wengi wa wasiomcha Mungu, kutotekelezwa kwake, kwa sababu wanaona kwamba haina meno, wala haiwasumbui kama walivyotarajia? Ikiwa mara moja utawala wetu utafikia kutegemezwa na kura za wale ambao ingewapasa kurekebishwa au kufukuzwa nao, na watu waovu kabisa wakawa marafiki zake kwa sababu ni rafiki yao katika uovu wao, hapo tutamfanya Bwana asimame dhidi yake, naye ataonekana amesimama dhidi yetu. Kusanyeni pamoja utekelezaji wote wa nidhamu uliofanywa katika wilaya nzima, tangu ilipoanza kushindaniwa hivyo, nami nina shaka kwamba hautaonekana kuwa wa kuvutia kiasi cha kuwafanya watu wacha Mungu waipende kwa sababu ya matunda yake. Mnawezaje kushangaa ikiwa wengi wanaotamani matendo wala si maneno, matengenezo wala si jina tu la matengenezo, wanahamia kwenye makusanyiko yaliyojitenga, wakati ninyi hamwaonyeshi chochote ila jina tupu la nidhamu katika makusanyiko yenu? Wakristo wote huyathamini maagizo ya Mungu, wala hawayaoni kuwa mambo ya bure; na kwa hiyo hawako tayari kuishi bila hayo. Nidhamu si jambo lisilo la lazima kwa Kanisa: ikiwa hamtaweka tofauti kati ya kilicho cha thamani na kilicho kibovu kwa njia ya nidhamu, watu wataiweka kwa njia ya kujitenga. Ikiwa mtawaweka makanisani mwenu makumi mengi au mamia ya watu ambao ni wajinga waziwazi, na wasio na dini kabisa, wala hamwakemei kamwe hadharani (wala labda faraghani), wala kuwaita kwenye toba, wala kuwatenga, hamna haja ya kushangaa ikiwa baadhi ya roho zenye hofu zitakimbia kutoka makanisani mwenu, kama kutoka kwenye jengo bovu ambalo wanahofu liko karibu kuwaangukia vichwani. Fikirini, nawasihi: kama mngewatendea vivyo hivyo kuhusu sakramenti kama mnavyowatendea kuhusu nidhamu, na kuwaonyesha tu mkate na divai, bila kuwaruhusu kamwe kuonja ukumbusho huu wa upendo wa Mkombozi wao, je, mngeweza kutarajia kwamba jina la sakramenti lingewatosheleza, au kwamba wangeupenda ushirika wenu? Basi, kwa nini mdhani kwamba wataridhika na sauti tupu ya neno utawala wa kanisa?
Zaidi ya hayo, fikirini ni hasara gani mnayoitia hoja yenu katika mabishano yenu yote na watu wenye maoni tofauti. Ikiwa kanuni zenu ni bora kuliko zao, na utendaji wao ni bora kuliko wenu, watu watadhani kwamba swali ni hili: kipi kinatamanika zaidi, jina au jambo lenyewe, kivuli au kiini; nao wataiona njia yenu kuwa desturi tupu ya kudanganya, kwa sababu wanawaona mkiwa wa kidesturi tu katika kuitumia, naam, kwamba hamwitumii kabisa. Katika haya ninayoyasema sasa, sisemi dhidi ya namna yenu ya utawala, bali kwa ajili yake; na nawaambia kwamba ni ninyi mnaoipinga, ninyi mnaoonekana kuwa na shauku kubwa hivyo kwa ajili yake, kwa kuwa mnaiaibisha zaidi kwa kutoitumia kuliko mnavyoipatia heshima kwa hoja zenu zote. Nanyi mtagundua, kabla hamjamaliza, kwamba utekelezaji wake kwa uaminifu ungekuwa hoja yenu yenye nguvu kuliko zote. Mpaka hapo, watu watawaelewa kana kwamba mmetangaza waziwazi: Hatutaki maonyo ya hadharani, wala maungamo, wala kutengwa na ushirika; njia yetu ni kutofanya jema lolote, bali kusimamisha jina tupu la utawala. Sitamani kumhimiza mtu yeyote kutimiza wajibu huu mkuu wakati usiofaa. Lakini je, hautafika kamwe wakati unaofaa? Je, mngeacha mahubiri na sakramenti kwa miaka mingi hivyo kwa kisingizio kwamba wakati haufai? Je, mtapata wakati bora zaidi kwa ajili yake mkiwa mmekufa? Ni wangapi ambao tayari wamekufa kabla hawajafanya lolote katika kazi hii muhimu, ingawa walikuwa wakijiandaa kwa ajili yake kwa muda mrefu! Najua kwamba wengine wana mambo mengi zaidi ya kuwakatisha tamaa na vizuizi kuliko wengine; lakini ni kukatishwa tamaa gani na vizuizi gani vinavyoweza kutuondolea wajibu kama huu? Mbali na sababu ambazo tumekwisha kuzieleza, hebu sababu hizi chache zifikiriwe kwa uzito:
(1) Ni ishara ya kusikitisha jinsi gani tunavyoifanya kuwa, katika kuwahubiria watu wetu, kuishi katika kuacha kwa makusudi na kwa kuendelea wajibu wowote unaojulikana! Na je, tutafanya hivyo mwaka baada ya mwaka, naam, siku zetu zote? Ikiwa visingizio vitaiondoa hatari ya ishara hii, ni mtu gani ambaye hatavipata kama ninyi?
(2) Tunaonyesha waziwazi uvivu na uzembe, kama si kukosa uaminifu, katika kazi ya Kristo. Nasema kutokana na uzoefu. Ni uvivu ulionizuia kwa muda mrefu hivyo kutimiza wajibu huu, nao ulitetea kwa nguvu dhidi yake. Kwa kweli ni kazi ya kusumbua na yenye maumivu, na inayodai kiasi fulani cha kujikana nafsi, kwa sababu itatuletea chuki ya waovu. Lakini je, tunathubutu kuitanguliza raha na utulivu wetu wa kimwili, au upendo na amani ya watu waovu, mbele ya utumishi wetu kwa Kristo Bwana wetu? Je, watumishi wavivu wanaweza kutarajia thawabu njema? Kumbukeni, ndugu, kwamba sisi wa wilaya hii tumeahidi hivi mbele za Mungu, katika ibara ya pili ya makubaliano yetu: ‘Tunakubali na kuazimia, kwa msaada wa Mungu, kwamba kwa kadiri Mungu anavyotujulisha wajibu wetu, tutajitahidi kwa uaminifu kuutimiza, wala hatutaacha kwa sababu ya hofu yoyote au hasara katika mali zetu, au kwa sababu ya nyuso zilizokunjwa na chuki ya wanadamu, au kwa kishawishi chochote cha kimwili cha namna hiyo.’ Nawasihi mjifunze ahadi hii, na kulinganisha utendaji wenu nayo. Wala msidhani kwamba mlinaswa kwa kujifunga hivyo; kwa maana sheria ya Mungu iliwawekea wajibu uleule kabla ahadi yenu haijafanya hivyo. Hapa hakuna kitu ila kile ambacho wengine wamefungwa nacho, kama ninyi.
(3) Kupuuza nidhamu kuna mwelekeo mkubwa wa kudanganya roho zisizokufa, kwa kuwafanya wale wasio Wakristo wadhani kwamba ni Wakristo, kwa kuwa wanaruhusiwa kuishi wakiwa na sifa ya Wakristo, wala hawatengwi na wengine kwa agizo la Mungu: tena kunaweza kuwafanya watu wa makwazo wadhani kwamba dhambi yao ni jambo linalovumilika, kwa kuwa inavumiliwa hivyo na wachungaji wa kanisa.
(4) Tunauharibu Ukristo wenyewe machoni pa ulimwengu, na tunafanya sehemu yetu kuwafanya waamini kwamba Kristo hapendelei utakatifu zaidi kuliko Shetani, au kwamba dini ya Kikristo haidai utakatifu zaidi kuliko dini za uongo za ulimwengu. Kwa maana ikiwa watakatifu na wasio watakatifu wote wanaruhusiwa kuwa kondoo wa zizi moja, bila njia yoyote kutumiwa kuwatenganisha, tunamchafulia jina Mkombozi, kana kwamba yeye ndiye mwenye hatia ya jambo hilo, na kana kwamba hii ndiyo asili ya amri zake.
(5) Tunadumisha mafarakano, kwa kuwaruhusu waovu kabisa kubaki makanisani mwetu bila kukemewa, hata Wakristo wengi waaminifu wanadhani kwamba wanalazimika kujitenga nasi. Nimezungumza na baadhi ya washiriki wa makanisa yaliyojitenga, waliokuwa watu wenye kiasi, nami nimebishana nao dhidi ya kujitenga; nao wamenihakikishia kwamba walikuwa na msimamo wa Wapresbiteri, au hawakuwa na la kusema dhidi yake, lakini walijiunga na makanisa mengine kwa sababu ya lazima tu, wakidhani kwamba nidhamu, kwa kuwa ni agizo la Kristo, lazima itumiwe na wote wanaoweza; na kwa hiyo hawakuthubutu tena kuishi bila hiyo wakati wangeweza kuipata; nao hawakuweza kupata makanisa ya Wapresbiteri yaliyotekeleza nidhamu, kama walivyoiandikia kuitetea: tena waliniambia kwamba walijitenga pro tempore tu, mpaka Wapresbiteri watakapoitumia nidhamu, na hapo watarudi kwao tena kwa hiari. Nakiri kwamba nilisikitika kwamba watu kama hao walipata sababu yoyote ya namna hiyo ya kujitenga nasi. Si kuwazuia wakosaji wasishiriki sakramenti kutakakotuondolea wajibu wa kuendelea kutekeleza nidhamu, maadamu wao ni washiriki wa makanisa yetu.
(6) Tunafanya mengi kuleta ghadhabu ya Mungu juu yetu wenyewe na juu ya makusanyiko yetu, na hivyo kuyakausha matunda ya kazi zetu. Ikiwa malaika wa kanisa lililoko Thiatira alikemewa kwa kuwavumilia wadanganyifu ndani ya kanisa, sisi tunaweza kukemewa, kwa msingi uleule, kwa kuwavumilia wenye dhambi walio wazi, wa makwazo, wasiotubu.
Na ni vizuizi gani ambavyo sasa vinawazuia wahudumu wa Uingereza kuitekeleza nidhamu ile ambayo wameishindania kiasi hicho? Sababu kuu, kwa kadiri ninavyoweza kujua, ni hii: ‘Ugumu wa kazi hii, na taabu au mateso tunayoelekea kuyapata kwa sababu yake. Hatuwezi kumkemea hadharani hata mwenye dhambi mmoja bila yeye kughadhibika, na kutuwekea kinyongo cha kufa. Tunaweza kuwashawishi wachache sana kukiri hadharani toba ya kweli. Tukiendelea hadi kuwatenga na ushirika, watatuwakia kwa hasira kama wendawazimu. Kama tungewashughulikia, kama Mungu anavyotutaka, wenye dhambi wote wakaidi katika parokia, isingewezekana kuishi kati yao; tungechukiwa na wote kiasi kwamba, kama vile maisha yetu yasingekuwa na faraja, vivyo hivyo kazi zetu zingekosa faida; kwa maana watu wasingetusikiliza wakiwa wamejaa chuki dhidi yetu: kwa hiyo wajibu unakoma kuwa wajibu kwetu, kwa sababu madhara yatakayofuata yangekuwa makubwa kuliko mema.’ Hizi ndizo sababu kuu za kutotekeleza nidhamu, pamoja na kazi kubwa ambayo maonyo ya faragha kwa kila mkosaji yangetugharimu. Basi, kwa haya yote najibu:
[a] Je, sababu hizi si zenye uzito uleule dhidi ya Ukristo wenyewe, hasa katika nyakati na mahali fulani, kama zilivyo dhidi ya nidhamu? Kristo hakuja kuleta amani duniani: Tutakuwa na amani yake, lakini si amani ya ulimwengu; kwa maana ametuambia kwamba ulimwengu utatuchukia. Je, Bradford, au Hooper, au yeyote kati ya wale waliochomwa moto katika siku za Malkia Mary, hawangeweza kutoa sababu nyingi zaidi ya hizi zote dhidi ya wajibu wa kuyakiri Matengenezo? Je, hawangeweza kusema, ‘Jambo hili litatufanya tuchukiwe, na litayaweka maisha yetu wenyewe hatarini kuchomwa motoni?’ Kristo amehukumu kwamba yeye si Mkristo asiyechukia vyote alivyo navyo, hata na maisha yake mwenyewe, kwa ajili yake; na bado sisi tunaweza kuifanya hatari ya hasara ya kidunia kuwa sababu dhidi ya kazi yake! Ni nini hicho ila unafiki, kukwepa mateso, na kushika tu kazi zilizo salama na rahisi, na kujidanganya kwamba zilizobaki si wajibu? Kwa kweli hii ndiyo njia ya kawaida ya kukwepa mateso: kupuuza wajibu ambao ungetuweka katika mateso hayo. Kama tungetimiza wajibu wetu kwa uaminifu, wahudumu wangepata fungu lilelile kati ya wanaojiita Wakristo kama watangulizi wao walivyopata kati ya wapagani na makafiri wengine. Lakini kama hamwezi kuteswa kwa ajili ya Kristo, kwa nini mliutia mkono wenu kwenye jembe lake? Kwa nini hamkuketi kwanza na kuihesabu gharama? Hili ndilo linalofanya kazi ya huduma itekelezwe bila uaminifu, kwa sababu inaingiwa kwa nia ya kimwili; watu huiingia kama maisha ya raha, na heshima, na hadhi, nao huazimia kufikia malengo yao, na kupata walichotarajia, kwa haki au kwa dhuluma. Hawakutazamia chuki na mateso, nao watayakwepa, hata ikiwa ni kwa kuikwepa kazi yao.
[b] Kuhusu kujifanya wenyewe kushindwa kuwatendea mema, najibu: Sababu hiyo ina uzito uleule dhidi ya kuhubiri waziwazi, kukemea, au wajibu mwingine wowote ambao watu waovu watatuchukia kwa ajili yake. Mungu atayabariki maagizo yake mwenyewe ili yalete mema, la sivyo asingeyaweka. Mkiwaonya na kuwakemea hadharani watu wa makwazo, na kuwaita kwenye toba, na kuwatenga wakaidi, mnaweza kuwatendea mema wengi mnaowakemea, na labda hata wale waliotengwa wenyewe. Angalau nina hakika kwamba ni njia ya Mungu; tena ni njia yake ya mwisho wakati makaripio hayafai kitu. Kwa hiyo ni upotovu kuipuuza njia ya mwisho, tusije tukazibatilisha njia zilizotangulia, wakati njia za mwisho hazipaswi kutumiwa ila kwa kudhaniwa kwamba zile za mwanzo zote zimekwisha kubatilika. Hata hivyo, walio ndani na walio nje wanaweza kupata mema kwa hiyo, hata kama mkosaji mwenyewe hangepata lolote; naye Mungu atapata heshima, wakati Kanisa lake linapotofautishwa waziwazi na ulimwengu, na warithi wa mbinguni na wa jehanamu hawachanganywi kabisa, wala ulimwengu haufanywi kudhani kwamba Kristo na Shetani wanashindania ukuu tu, na kwamba wana mwelekeo uleule kuelekea utakatifu au kuelekea dhambi.
[c] Lakini hata hivyo niwaambie kwamba hakuna magumu makubwa hivyo njiani, wala nidhamu si jambo lisilo na faida kama mnavyodhani. Namshukuru Mungu kwa jaribio dogo, lililochelewa mno, ambalo mimi mwenyewe nimelifanya. Naweza kusema kwa uzoefu kwamba si bure; wala hatari zake si za kiasi cha kuweza kuuhalalisha uzembe wetu.
Nakiri kwamba, kama ningekuwa na mamlaka, mtu yule ambaye hataki kuwatawala watu wake kwa nidhamu angeondolewa kama mchungaji mzembe, kama vile anavyoondolewa kama mhubiri mzembe yule asiyetaka kuhubiri; kwa maana kutawala, nina hakika, ni sehemu ya msingi ya kazi ya mchungaji sawa na kuhubiri.
Sitaendelea zaidi na maungamo haya. Na sasa, ndugu, kinachobaki ni nini, ila kwamba sisi sote tukiri kuwa na hatia ya dhambi hizi zilizotajwa, na kuzinyenyekeza roho zetu kwa sababu ya makosa yetu mbele za Bwana? Je, huku ndiko ‘Jitunzeni nafsi zenu, na lile kundi lote?’ Je, hili linafanana na kielelezo tulichopewa katika andiko hili? Kama sasa tungeonekana wenye mioyo migumu na wasionyenyekea, ingekuwa dalili ya kusikitisha jinsi gani kwetu wenyewe, na kwa Kanisa! Mara nyingi huduma imetishwa na kuchukiwa na maadui wa aina nyingi; na ingawa hili laweza kuonyesha uovu wao usio wa utauwa, laweza pia kutuashiria ghadhabu ya haki ya Mungu. Aminini, ndugu, wahudumu wa Uingereza si wadogo wala si wa mwisho katika dhambi za nchi. Kwa hiyo ni wakati kwetu kuchukua sehemu yetu ya kujinyenyekeza kule ambako tumewaita watu wetu kwa muda mrefu hivyo. Kama tuna akili zetu timamu, tunaweza kutambua kwamba Mungu amekasirishwa nasi, na kwamba ile sauti iliyoliita taifa hili kwenye toba ilisema nasi pia kama ilivyosema na wengine. ‘Mwenye masikio ya kusikia, na asikie’ amri za toba zilizotangazwa katika maokoaji na mahifadhi mengi ya ajabu hivyo; mwenye macho ya kuona, na azione zimeandikwa katika mistari mingi hivyo ya damu. Kwa moto na upanga Mungu amekuwa akituita kwenye kujinyenyekeza; na kama vile ‘hukumu imeanza katika nyumba ya Mungu,’ vivyo hivyo, kujinyenyekeza kusipoanza pale pia, itakuwa ishara mbaya ya mambo yajayo kwetu na kwa nchi.
Nini! Je, tutazikana au kuzipunguza uzito dhambi zetu huku tukiwaita watu wetu kwenye maungamo huru na kamili? Je, si bora kumpa Mungu utukufu kwa maungamo ya unyenyekevu, kuliko, kwa kujihurumia wenyewe, kutafuta majani ya mtini ya kufunika uchi wetu; na kumlazimisha Mungu kujenga utukufu wake, tuliomnyima, juu ya magofu ya utukufu wetu wenyewe, tulioutanguliza mbele yake; na kutwaa kwa nguvu, kwa hukumu kali zaidi, kile tulichokataa kumtolea kwa hiari? Ole wetu! Mkimlazimisha Mungu ajipatie heshima yake kwa namna anavyoweza, anaweza kuipata, kwa huzuni yenu na aibu yenu ya milele. Dhambi zilizotendwa hadharani hutuaibisha zaidi tunapozificha kuliko tunapozikiri. Ni dhambi, wala si maungamo, inayotuletea aibu. Tumezitenda mbele ya jua, hata haziwezi kufichika; na majaribio ya kuzifunika huongeza tu hatia yetu na aibu yetu. Hakuna njia ya kuziba mavunjiko ya heshima yetu yaliyoletwa na dhambi yetu, ila kwa maungamo huru na kujinyenyekeza. Sikuthubutu kuacha kuungama dhambi zangu mwenyewe: na kama yeyote amekwazika kwamba nimeziungama dhambi zao, na ajue kwamba nafanya tu kile nilichokwisha kujifanyia mwenyewe. Na kama wanathubutu kuyakana maungamo ya dhambi yao, na wafanye hivyo kwa hatari yao wenyewe. Lakini kuhusu wahudumu wote wa Kristo walio wanyenyekevu kweli, sina shaka kwamba wao watachochewa zaidi kuziombolezea dhambi zao kwa taadhima zaidi mbele ya makusanyiko yao mbalimbali, na kuahidi kujirekebisha.