Kukua

Baada ya mwamini kujisalimisha kikamilifu na kuamini, hupata maisha ya ushirika wenye furaha na amani. Jambo hili huibua swali, “Je, huu ndio mwisho? “Ninajibu kwa msisitizo “Hapana, ni mwanzo tu.” Lakini jambo hili linaeleweka kidogo mno hata wengi huwapinga wale wanaotetea njia ya imani. Wanadai kuwa watetezi hao hawaamini katika kukua ndani ya neema. Wanadaiwa kufundisha kwamba nafsi yaweza kufikia hali kamilifu. Hakuna maendeleo zaidi ya hapo. Fundisho hilo huyafuta maagizo yote ya Maandiko yanayohusu kukua na maendeleo.

Kwa kuwa kinyume chake ndicho cha kweli, sharti sasa nilitafakari suala hili. Natamani, ikiwezekana, kuyajibu kikamilifu mapingamizi kama hayo. Pia natamani kuonyesha mahali na njia ya Kimaandiko kwa nafsi kukua. Andiko linalonukuliwa zaidi ni 2 Petro 3:18. Lasema, “ Lakini kueni katika neema, na katika kumjua Bwana wetu na Mwokozi Yesu Kristo. Utukufu una yeye sasa na hata milele. Amina. “ Andiko hili laonyesha imani yetu katika mapenzi ya Mungu kwetu. Pia laonyesha imani yetu kwamba amefanya iwezekane kwetu kuyaonja. Twayakubali, kwa maana yake kamili, maagizo yote na ahadi zote. Zahusu kukua kwetu ndani ya Kristo katika mambo yote, hata tuwe wakamilifu, na kufikia kimo cha utimilifu wake.

Twafurahi kwamba si lazima sikuzote tuwe kama watoto wachanga, wenye kuhitaji maziwa. Twaweza, kwa kutumia na kukua, kuwa hodari katika neno la haki. Ndipo tutakapoweza kupambanua jema na baya na kuhitaji chakula kigumu. Wala hakuna ambaye angehuzunika kuliko sisi kwa wazo la maisha ya Kikristo kufikia mwisho.

Hakungekuwa na maendeleo zaidi ya hapo. Lakini twaamini katika kukua kunakoleta ukomavu. Twaamini katika ukuaji ambao, kwa hakika, huzaa matunda yaliyoiva. Twatarajia kufikia lengo tuliliwekewa mbele yetu, na tusipofikia, twahisi kwa hakika kuna kasoro fulani katika kukua kwetu. Hakuna mzazi ambaye angeridhika ikiwa, mwaka baada ya mwaka, mtoto wake angebaki mchanga asiyejiweza. Wala hakuna mkulima ambaye angependezwa ikiwa nafaka yake ingeota jani tu, lakini isitoe suke wala punje kamili ndani ya suke.

Kukua, ili kuwe halisi, sharti kuendelee mbele. Siku, wiki, na miezi sharti vilete ukomavu katika kitu kinachokua. Lakini je, ndivyo ilivyo kwa sehemu kubwa ya kile kinachoitwa kukua katika neema?

Je, si mara nyingi mno kwamba yule Mkristo hasa anayekitamani, mwishoni mwa mwaka, hujikuta hajaendelea katika uzoefu wake wa Kikristo kama alivyokuwa mwanzoni? Bidii yake, ujitoaji wake, na kujitenga kwake na ulimwengu si kamili kama vilivyokuwa maisha yake ya Kikristo yalipoanza.

Nilikuwa nikiwasihi kikundi cha Wakristo wachukue hatua ya papo hapo, iliyo dhahiri, kuingia katika Nchi ya Ahadi. Bibi mmoja mwenye akili sana akanikatiza. Alidhani maneno yake yang’oa kabisa hoja yangu. Akapaza sauti, “Ah! Lakini, rafiki yangu mpendwa, mimi naamini katika kukua ndani ya neema.” “Umekuwa ukikua kwa muda gani?” nikauliza. “Yapata miaka ishirini na mitano,” lilikuwa jibu lake. “Nawe umekuwa usiye wa kilimwengu na uliyejitoa kwa Bwana kwa kiasi gani zaidi sasa kuliko ulipoanza maisha yako ya Kikristo?” nikaendelea, “Kwa kusikitisha!” lilikuwa jibu. “Naogopa kwamba mimi si hivyo hata kidogo.” Macho yake yakafumbuka kuona kwamba, kwa uchache, kukua kwake kulikuwa kumeshindwa. Kulikuwa kumefanya kinyume chake.

Tatizo lake, na la kila mtu mwingine wa namna hiyo, ni hili tu, wanajaribu kukua ili kuingia katika neema, badala ya kukua ndani yake. Wako kama kichaka cha waridi. Mtunza bustani angekipanda katika njia ngumu, yenye mawe ili kikue kuelekea kitalu cha maua. Lakini kingedhoofika na kunyauka badala ya kustawi. Wana wa Israeli waliokuwa wakitanga-tanga jangwani ni mfano kamili wa namna hii ya kukua. Walikuwa wamesafiri miaka arobaini. Walipiga hatua nyingi za uchovu. Walipata pumziko kidogo kutokana na kutanga-tanga kwao. Lakini, mwishowe, hawakuwa karibu zaidi na Nchi ya Ahadi kuliko walipoanza. Huko Kadesh-Barnea, walikuwa mipakani mwa nchi hiyo.

Hatua chache tu zingaliwaingiza ndani yake.

Walipomaliza kutanga-tanga kwao katika tambarare za Moabu, walikuwa mipakani mwake. Lakini sasa kulikuwa na mto wa kuvuka, ambao haukuwepo mwanzoni. Kutanga-tanga kwao na mapigano yao jangwani hakukuwapatia hata inchi moja ya Nchi ya Ahadi. Ili kuimiliki nchi hii, sharti mtu awe kwanza ndani yake. Ili kukua katika neema, sharti mtu apandwe kwanza ndani yake. Lakini, mara walipokuwa ndani ya nchi, ushindi wao ulikuwa wa haraka sana. Mara nafsi ipandwapo katika neema, itakua zaidi katika mwezi mmoja kuliko katika miaka mingi katika udongo mwingine wo wote. Kwa maana neema ni udongo wenye rutuba kupita yote, na mimea inayoota humo ni mimea ya ukuaji wa ajabu.

Mtunza bustani wa Kimungu huitunza. Jua la Haki huipa joto. Umande utokao Mbinguni huinyweshea. Kwa hakika, si ajabu kwamba huzaa matunda. “Nyingine mara mia, nyingine sitini, nyingine thelathini.” Lakini, ina maana gani “kukua katika neema”? Watu wachache huelewa neema ya Mungu ni nini. Kwa hiyo, ni vigumu kulijibu swali hili. Kusema kwamba ni upendeleo wa bure, usiostahiliwa, ni kueleza kidogo tu ya maana yake. Ni upendo wa Mungu wa ajabu, usio na mipaka, uliomiminwa juu yetu bila kipimo. Haujaegemea juu ya ustahili wetu, bali juu ya upendo wake usio na kikomo, usiochunguzika. Kimo chake na kina chake vyapita maarifa yote. Mara kwa mara nadhani kwamba twaibadilisha maana ya “upendo” kwa Mungu. Twaielewa vema katika matumizi yake ya kibinadamu.

Lakini, ikiwa upendo wa kibinadamu ulipata kuwa wenye huruma, wenye kujitoa sadaka, na wenye ujitoaji; ikiwa waliweza kuvumilia na kustahimili; ikiwa uliweza kuteseka kwa furaha kwa ajili ya wapendwa wake; ikiwa ungejimimina wenyewe kwa faraja na furaha yao, basi upendo wa Kimungu ni mkuu zaidi sana. Ni wenye huruma zaidi bila kikomo, wenye kujitoa sadaka, na wenye ujitoaji. Wafurahi kuvumilia na kustahimili, kuteseka, na kuwapa kwa wingi zawadi zake bora wale unaowapenda.

Chukua huruma na upendo wote uujuao, msomaji mpendwa. Ongeza upendo wa ndani zaidi uliopata kuuhisi.

Kisha ongeza upendo ulio na nguvu zaidi uliopata kupewa. Baadaye, rundika juu yake upendo wa mioyo yote yenye kupenda ulimwenguni.

Sasa uzidishe kwa kutokuwa na mwisho. Ndipo waweza kuupata kwa hafifu mwonekano wa upendo wa Mungu ndani ya Kristo Yesu. Na huu ndio neema. Kupandwa katika neema ni kuishi katika upendo. Ina maana kujifunika ndani yake, kujichovya ndani yake, na kuufurahia. Ina maana kutojua kitu ila upendo, na kukua katika maarifa na imani ndani yake. Ina maana kuutumaini kikamilifu na kutokuwa na shaka kwamba utayapanga mambo yote vema.

Kukua katika neema ni kinyume cha kujitegemea kwa vyo vyote, cha jitihada za nafsi zote, cha usheria wa kila namna. Ni kuweka kukua kwetu, pamoja na kila kitu kingine, mikononi mwa Bwana na kukuacha kwake. Twapaswa kumtumaini Mkulima wetu. Ustadi wake na hekima yake ni kamili. Kwa hiyo, hatutayahoji mbinu zake wala mpango wake wa kulima. Ni kukua kama vile yungiyungi au watoto wachanga wanavyokua. Kukua, bila kujali wala kuhangaika. Kukua kwa nguvu ya uhai ambayo sharti ikue. Kukua kwa sababu twaishi na sharti tukue. Kukua kwa sababu yeye aliyetupanda alituumba tukue.

Kwa hakika, hivi ndivyo Bwana wetu alivyokusudia. Alisema, “Na mavazi, ya nini kuwahangaikia? Yatafakarini maua ya mashamba, jinsi yameavyo; hayafanyi kazi, wala hayasokoti; nami nawaambia, ya kwamba hata Sulemani katika fahari yake yote hakuvikwa vizuri kama mojawapo la hayo. Basi, ikiwa Mungu huyavika hivi majani ya kondeni, yaliyopo leo na kesho hutupwa kalibuni, je! hatawavika ninyi kwa zaidi sana, enyi wa imani haba?” Au, asemapo tena, “Naye ni yupi kwenu ambaye kwa kuhangaika aweza kujiongezea hata saa moja katika kipimo cha maisha yake?” Hakuna jitihada katika kukua kwa mtoto au kwa yungiyungi. Hawafanyi kazi wala hawasokoti. Hawajinyoshi wala hawajikazi.

Hawafanyi jitihada yo yote kukua. Hawajui hata kwamba wanakua. Lakini, kwa nguvu ya uhai wa ndani, wanakua. Riziki ya Mungu, mtunza bustani, jua, na mvua huwalea.

Na tokeo lake ni la hakika. Hata Sulemani, asema Bwana wetu, katika fahari yake yote, hakuvikwa vizuri kama mojawapo la hayo.

Mavazi ya Sulemani yaligharimu taabu nyingi na dhahabu, lakini ya yungiyungi hayakugharimu lo lote la hayo. Twaweza kutaabika ili kujitengenezea mavazi mazuri ya kiroho. Twaweza kujikaza kwa ajili ya kukua kiroho. Lakini hatutafanikiwa kitu. Hakuna mtu awezaye kujiongezea dhiraa moja katika kimo chake kwa kufikiri. Jitihada zetu haziwezi kulingana na vazi zuri ambalo Mkulima mkuu huwapa mimea ya bustani yake. Huota chini ya utunzaji wake.

Kama ningeweza kuwafanya wasomaji wangu waone jinsi tusivyojiweza katika kukua, naamini jambo hilo lingaliyapumzisha maisha mengi.

Wazia mtoto aliyeshikwa na wazo la kukua. Asingekua isipokuwa ajaribu. Alisisitiza juu ya mchanganyiko wa kamba na kapi ili kujinyoosha hadi kimo alichokitaka. Yaweza kuwa, ni kweli, angepoteza siku zake katika kujikaza kwa uchovu. Lakini, hakungekuwa na badiliko katika ukweli huu, “Hakuna mtu awezaye kujiongezea kimo chake kwa kufikiri.” Miaka yake ya taabu ingepotea bure ikiwa isingezuia mwisho aliouonea shauku.

Wazia yungiyungi ikijaribu kujivika uzuri. Ilinyoosha majani na vishina vyake ili kukua. Ilijaribu kuziongoza mawingu na mwangaza wa jua, ili kukidhi mahitaji yake. Lakini, picha hizi mbili huonyesha ukweli. Wakristo wengi wanataka kukua. Wanajua wanapaswa. Wanahisi hamu ya ndani ya kukua. Lakini, wanajaribu kufanya hivyo kwa kutaabika na kusokota. Wanajichosha kwa jitihada za nafsi zisizo na mwisho.

Ni kuchosha kutazama. Kueni, rafiki wapendwa. Lakini, tafadhali, kueni katika njia ya Mungu, njia pekee ya kweli. Hakikisheni kwamba mmekita mizizi katika neema. Kisha, mwacheni mtunza bustani wa Kimungu awalime kwa njia yake mwenyewe.

Jiwekeni wazi mbele ya uwepo wake katika mwangaza wa jua. Umande wa mbinguni na uwaangukie. Kisha, oneni yatakayotukia. Majani, maua, na matunda sharti vije kwa majira yake. Mkulima wenu ni mstadi.

Hashindwi kamwe katika mavuno yake. Ila tu msiuzuie mwangaza wa Jua la Haki wala kuanguka kwa umande utokao Mbinguni. Kifuniko chembamba sana chaweza kuzuia joto au unyevu. Mmea waweza kunyauka hata katikati yao. Kizuizi kidogo kati ya nafsi yako na Kristo chaweza kukufanya ufifie kama mmea ulio pishoni au chini ya pishi. Iwekeni anga wazi. Fungueni kila sehemu yenu ili kupokea baraka ambazo Mkulima wetu wa Kimungu aweza kuzileta.

Oteni katika mwangaza wa upendo wake. Nyweni maji ya wema wake. Wekeni nyuso zenu zikimtazama juu yeye.

Tazameni, na nafsi zenu zitaishi. Hamhitaji kufanya jitihada zo zote kukua, bali jitihada zenu na zielekezwe zote katika hili, kwamba mkae ndani ya Mzabibu. Mtunza bustani anayeutunza mzabibu atayatunza matawi yake pia. Atayapogoa, kuyasafisha, kuyanywesha, na kuyatunza. Yatakua na kuzaa matunda yatakayodumu.

Kama yungiyungi, fahari yao itapita hata ya Sulemani.

Itakuwaje ikiwa mwaonekana kwenu wenyewe kuwa mmepandwa wakati huu katika udongo wa jangwani ambapo hakuna kitu kiwezacho kuota!

Mtumainini kikamilifu mtunza bustani mkuu. Atalifanya jangwa lile kuchanua na kuunda chemchemi katika mchanga wake. Ahadi ni ya hakika. Mtu amtumainiye Bwana, “Kwa maana atakuwa kama mti uliopandwa kando ya maji, uenezao mizizi yake karibu na mto, wala hautaogopa wakati ujapo joto, bali jani lake litakuwa bichi; wala hautahangaika mwaka wa ukame, wala hautaacha kuzaa matunda.”(Yeremia 17:8)Ni haki kuu ya mtunza bustani wetu wa Kimungu. Aweza kuugeuza udongo wo wote kuwa udongo wa neema, mara tu tuwekapo kukua kwetu mikononi mwake. Hahitaji kutuhamishia shamba jingine. Pale pale tulipo, pamoja na mazingira yaliyotuzunguka tu, hulifanya jua lake kuangaza na umande wake kuanguka juu yetu. Huyageuza vizuizi vyetu vikubwa kuwa njia bora za kukua kwetu. Sijali mazingira yaweza kuwa yapi, nguvu yake itendayo maajabu yaweza kutimiza jambo hili. Nasi sharti tumtumaini kwa yote.

Kwa hakika yeye ni yule tuwezaye kumtumaini.

Akituma dhoruba, pepo, mvua, au mwangaza wa jua, sharti tuikubali. Sharti tumtumaini, kwa imani isiyoyumba, kwamba atatulima na kutuleta kwenye ukomavu. Ajua njia iliyo bora kufanya hivi. Huviongoza vitu vya asili ili kuhakikisha kukua kwetu kwa haraka. Basi, niwasihini, kuacha jitihada zenu zote za kutaka kukua, na kwa urahisi kujiacha mkue. Yaacheni yote kwa yule Mtunza bustani, ambaye ni wajibu wake, na ambaye yeye peke yake aweza kuyasimamia. Hakuna magumu katika hali yako yawezayo kumshinda.

Hakuna lo lote katika yaliyopita yako liwezalo kuiharibu kazi yake kamili. Wala kufinywa kwa kukua kwako, ukavu wa maisha yako, au kilema cho chote. Ukipenda, jiwekeni kabisa mikononi mwake na mwacheni afanye apendavyo nanyi. Ahadi yake mwenyewe iliyojaa neema kwa watoto wake wenye kurudi nyuma yawahakikishia jambo hili. “ Nitawaponya kuasi kwao ,” asema: “Nitawapenda kwa ukunjufu, kwa maana hasira yangu imemgeukia mbali.

Nitakuwa kama umande kwa Israeli; atachanua kama yungiyungi; atakita mizizi kama miti ya Lebanoni.

Matawi yake yatasambaa; uzuri wake utakuwa kama mzeituni, na harufu yake nzuri kama Lebanoni.”(Hosea 14:4-6) “Watarudi na kukaa chini ya uvuli wangu; watastawi kama nafaka; watachanua kama mzabibu; sifa yao itakuwa kama divai ya Lebanoni.” (Hosea 14:7) Na tena asema, “ Msiogope, enyi wanyama wa kondeni, kwa maana malisho ya nyikani yamekuwa mabichi; mti wazaa matunda yake; mtini na mzabibu vyatoa nguvu zake.”(Yoeli 2:22-26) Na sakafu za kupuria zitajaa ngano, na mashinikizo yatafurika divai na mafuta. Nami nitawarudishia miaka ile iliyoliwa na nzige waharibuo, nzige wakubwa, na madumadu, na tunutu, jeshi langu kubwa nililolituma kati yenu. Nanyi mtakula chakula tele na kushiba, na kulisifu jina la Bwana, Mungu wenu, aliyewatendea maajabu; na watu wangu hawataaibika kamwe.” (Yoeli 2:25-26) Lo! Ungeweza. Lakini, wajua Bwana wako alikusudia nini aliposema, “Na mavazi, ya nini kuwahangaikia? Yatafakarini maua ya mashamba, jinsi yameavyo; hayafanyi kazi, wala hayasokoti”(Mathayo 6:28).

Maneno haya huonyesha maisha na kukua tofauti sana na maisha na kukua kwa kawaida kwa Wakristo.

Huonyesha maisha ya pumziko na kukua bila jitihada. Lakini, maisha haya na kukua huku vina matokeo matukufu. Kwa kila nafsi ipatayo kuwa yungiyungi katika bustani ya Bwana, na ikuayo kama yungiyungi zikuavyo, mavazi yale yale matukufu yatapewa. Watajua fungu la fumbo kumhusu Mpendwa wao: “Hujilisha katikati ya yungiyungi.”

Sisi tunaotumaini kikamilifu twaamini katika kukua ndani ya neema. Ni kukua kuletako matokeo yanayotamaniwa. Huchanua na kuwa ua na tunda, hukawa mti uliopandwa kando ya mito ya maji. Huzaa matunda kwa majira yake. Majani yake hayanyauki. Hufanikiwa katika yote ayafanyayo. Twafurahi kujua kwamba, katika urithi wa Bwana, mimea mingi ya namna hiyo inakua sasa. Kama vile yungiyungi zikuavyo kwa kuliona jua, zinabadilishwa kuwa mfano ule ule kwa kuutazama utukufu wa Bwana, toka utukufu hata utukufu, kwa Roho wa Bwana.

Ukiwauliza jinsi wanavyokua haraka na vema hivyo, wangesema hawalihangaikii jambo hilo. Hawakutambui kukua kwao. Bwana wao aliwaambia wakae ndani yake. Aliahidi kwamba wakifanya hivyo, wangezaa matunda mengi. Huelekeza fikira zao katika kukaa tu, ambako ndiko fungu lao. Huyaacha mengine kwa Mkulima wao mwema, ambaye yeye peke yake aweza kuyasimamia. Utaona kwamba nafsi za namna hiyo hazishughuliki kujitazama nafsi zao, bali kumtazama Yesu.

Hawataabiki wala kusokota kwa ajili ya mavazi yao ya kiroho. Humwachia Bwana awavike apendavyo.

Jitihada za nafsi na kujitegemea vimefikia mwisho kwao. Kujishughulisha kwao na nafsi kumeondoka, kumehamishiwa mikononi mwa mwingine. Nafsi imekuwa si kitu kabisa, na Kristo peke yake ndiye kila kitu katika vyote kwa watu kama hawa.

Na tokeo lililobarikiwa ni hili, kwamba hata Sulemani, katika fahari yake yote, hakuvikwa kama hawa watakavyovikwa. Na tulichunguze suala hili kwa vitendo.

Sote twajua kwamba kukua si jambo la jitihada, bali ni tokeo la uhai wa ndani, kanuni ya kukua. Kunyoosha na kuvuta kote ulimwenguni hakungeweza kuufanya mti wa mwaloni uliokufa ukue. Lakini mwaloni ulio hai hukua bila kunyoshwa. Basi ni wazi kwamba jambo la msingi ni kupata ndani yako uhai ukuao. Ndipo hutashindwa ila kukua. Na uhai huu ndio uhai uliositirika pamoja na Kristo katika Mungu, uhai wa ajabu wa Kimungu wa Roho Mtakatifu akaaye ndani. Jazwa na huu, mwamini mpendwa. Sharti ukue, ujue usijue.

Usihangaike juu ya kukua kwako. Hakikisha tu unao uhai ukuao.

Kaa ndani ya Mzabibu. Uache uhai utokao kwake utiririke katika mishipa yako yote ya kiroho. Usiweke kizuizi cho chote mbele ya nguvu yake kuu itoayo uhai, ikitenda kazi ndani yako kusudi lote jema la mapenzi yake. Jisalimishe kabisa kwa mwongozo wake wa upole. Weka kukua kwako mikononi mwake, kikamilifu kama ulivyoyaweka mambo yako mengine yote. Mruhusu ayasimamie apendavyo. Usijishughulishe nako, wala hata kukufikiria.

Mtumaini bila masharti, na kila wakati.

Ipokee zawadi ya kila kitambo, kutoka mikononi mwake mipendwa. Ni ule mwangaza wa jua au umande unaohitajika kwa kukua kwako. Semeni “Ndiyo” daima kwa mapenzi ya Baba yenu. Hata sasa, huenda umejaribu, kama wengi wafanyavyo, kuwa yungiyungi na mtunza bustani pia, shamba la mizabibu na mtunza bustani pia. Umejitwika mizigo na wajibu ambao ni wa mtunza bustani wa Kimungu peke yake. Yeye peke yake aweza kuibeba. Tangu sasa kubali kuchukua nafasi yako halali na kuwa tu kile ulicho hasa. Jiambie mwenyewe, “Ikiwa mimi ni bustani tu, si mtunza bustani; ikiwa mimi ni mzabibu tu, si mtunza bustani, basi sharti niitunze bustani na kutimiza fungu lake.”” Sipaswi kunyakua nafasi ya mtunza bustani wala kujaribu kutimiza fungu lake.”

Usichague udongo wako mwenyewe wala kuweka mipaka yako. Usipande mbegu zako mwenyewe, kupogoa, au kutunza mizabibu yako. Uridhike na kile Mkulima wa Kimungu akupangiacho, na kwa utunzaji autoao. Mwache achague mimea na matunda gani ya kulima. Akipenda, mwache aoteshe kiazi kwa furaha kama waridi. Na, mwache aithamini fadhila za kila siku kadiri ya shauku zilizotukuka. Uridhike na majira ayatumayo, na jua na mvua. Kubali kukua kwako, kiwe cha haraka au cha polepole. Kwa kifupi, uridhike na njia zake zote, hata kama hatuzielewi.

Mna pumziko lisilo na mwisho katika jambo hili. Kama vile ua la zambarau lipumzikavyo katika pembe yake, hupokea kwa kuridhika sehemu yake ya kila siku. Huziacha mvua zinyeshe, majua yachomoze, na dunia izunguke, bila uchungu wo wote wa wasiwasi. Vivyo hivyo, sharti tupumzike katika wakati uliopo kama Mungu atuvyopa. Twapaswa kupokea, bila wasiwasi, sehemu yetu ya kila siku katika mpango wake mkuu.

Ni wenye kuumba na wenye kukomboa.

Upepo uvumao hauwezi kamwe kuuua mti ambao Mungu huupanda. Wavuma mashariki, wavuma magharibi. Majani laini yana pumziko kidogo. Lakini upepo wo wote uvumao ni bora. Mti ambao Mungu huupanda hukita mizizi ndani zaidi, hukua juu zaidi, hueneza matawi mapana zaidi. Kwa maana nia njema ya Mungu hukidhi mahitaji yake yote. Baridi kali haiwezi kuunyausha mti ambao Mungu huukinga. Mizizi ni yenye joto chini ya theluji laini. Wakati wa masika ufikapo, hujua, na kila chipukizi litachanua. Mti ambao Mungu huukinga huendelea kukua mchana na usiku, hata, mtamu kwa kuonja na mzuri kwa kuona, hutoa tunda lake.

Hakuna dhoruba iwezayo kuuangamiza mti ambao Mungu huujua. Wala radi, mvua, umeme, au kimbunga haviwezi. Vitakapokwisha nguvu zao, wenyewe wabaki. Mti ambao Mungu huujua. Katika kila tufani, wasimama imara. Toka siku yake ya kwanza hata ya mwisho, wazidi kupendeza daima.

Ikiwa katika bustani tulivu ya nafsi, mbegu ambayo Mungu huipanda, mbegu ndogo, punde itakua. Nao, watu wote watalijua.

Kwa ajili ya nchi ya mbinguni, huiamuru ichanue. Mbegu ambayo Mungu huipanda, nayo huchipuka mchana na usiku; katika uhai, katika mauti, hukua sawasawa, hukua milele.