Haki ya Mungu Juu ya Upendo Wetu

WALE walioyakubali niliyoyasema hakika lazima wakiri wajibu wetu wa kumpenda Mungu. Lakini ikiwa wapo makafiri wasiotaka kufanya hata hivyo, Mungu ana cha kuikanganya kutokuwa kwao na shukrani, kwa mema yasiyohesabika ambayo kwayo huitajirisha nafsi na mwili. Je, si kutoka kwake kwamba mwanadamu hupokea mkate uupao uhai, nuru imwangazayo, na hewa aivutayo pumzi? Nikitaja haya kwanza, si kwa sababu nayahesabu kuwa makuu, kwa maana yanahusu mwili tu, bali ni ya lazima zaidi. Kwa mema yetu makuu ni lazima tuangalie ndani ya nafsi, sehemu iliyo bora ya nafsi yetu. Mema hayo ni — ubora, akili, na wema. Nisemapo juu ya ubora ndani ya mwanadamu, namaanisha hiari iliyomo ndani yake, ndiyo imwinuayo juu ya viumbe vingine vyote vyenye uhai na kuviweka chini ya utawala wake. Akili humthibitishia ubora wake, na wakati huohuo huthibitisha kuwa hakuupata kwa nafsi yake mwenyewe; na, mwisho, wema humfanya autafute kwa bidii, na aonapo, aukumbatie kwa nguvu, Yeye ambaye yeye ni kazi yake. Mema haya matatu kila mojawapo huonyesha pande mbili. Ubora huonwa kuwa haki mahususi ya asili ya kibinadamu, na pia kuwa kisababishi cha hofu ile ambayo mwanadamu daima ameiingiza katika kila kiumbe kingine chenye uhai. Akili hutambua utukufu wa mwanadamu, lakini wakati huohuo hukiri kwamba ingawa umo ndani yake, lakini hautoki kwake; na, mwisho, wema katika tendo lake maradufu huchochea kumtafuta kwa hamu Yeye ambaye tunadaiwa naye kuwapo, na, aonekanapo, kumshikamana naye kwa hamu vivyo hivyo. Zaidi ya hayo, ubora pasipo akili haufai kitu; na akili pasipo wema yaweza kudhuru tu; kama vile hoja ifuatayo ithibitishavyo. Hakuna akili iwezayo kujivuna kwa kuwako kwake bila kujua kwamba ipo; lakini kama, ikijua kwamba ipo, inapuuza kwamba ipo hivyo, si kwa nafsi yake, bali kwa mwingine, na kujitukuza katika nafsi yake, si katika Mungu, inapaswa kuyatafakari maneno ya Mtume: “Una nini usichokipata? Nawe mbona wajivuna kana kwamba hukukipata?” Hasemi tu, “mbona wajivuna?” bali huongeza, “kana kwamba hukukipata,” akionyesha kwamba si lawama kujivuna kwa kuwa nacho, bali kujivuna kana kwamba hukukipata. Kwa sababu nzuri kujivuna namna hiyo huitwa majivuno ya bure, kwa kuwa hakukai juu ya mwamba imara wa kweli. Mtume hutofautisha haya na majivuno ya haki kwa kusema: “Yeye ajivunaye na ajivune katika Bwana, yaani katika kweli, kwa maana Mungu ndiye kweli.”

Basi twaona ya kuwa kuna mambo mawili ya kujua: Kwanza, sisi ni nini; kisha, kwamba hatukuwa hivyo kwa nafsi zetu. Tukikosa lolote kati ya haya mawili, ama hatutajivuna kamwe, au utukufu tunaojitwalia utakuwa wa “bure.” Mwishoni, “kama hujijui wewe mwenyewe, toka nje ukatange nyuma ya makundi ya wenzako.” Hivi ndivyo kweli itokeavyo; kwa maana mtu aliye katika heshima asipoujua utukufu wake mwenyewe, hufananishwa kwa haki, kwa sababu ya ujinga huo, na wanyama wanaoshiriki naye uharibifu na uhai wenye kupotea wa dunia hii. Kwa kutojijua, kiumbe ambacho akili hukitofautisha na wanyama hujichanganya nao; kwa sababu, kwa kutokuujua utukufu wake mwenyewe, ambao wote umo ndani, hujiachilia katika udadisi wa bure na kujishughulisha na uzuri wa nje unaohisiwa. Hutumbukia katika sura ya viumbe vya chini kwa kutojua ya kuwa amepokea kitu kikuu kuliko wao. Na huu ni ujinga ambao ni lazima tujilinde nao kwa bidii. Kamwe tusijidharau kuwa duni kuliko Mungu alivyotuumba. Lakini kwa uangalifu mkubwa zaidi ni lazima tuuepuke ule ujinga mwingine utufanyao kujitwalia zaidi ya tulivyo navyo; jambo tulifanyalo tunapojinasibisha kwa kosa vipawa ambavyo huenda tunavyo. Zaidi ya aina hizi mbili za ujinga, unabaki, wa kuchukizwa na kukimbiwa zaidi, ule ujuvi ungetuongoza kwa kujua kujivuna kwa wema tunaoweza kuwa nao, bila hofu ya kumnyang’anya mwingine utukufu unaomstahili Yeye kwa mambo tunayoyajua vema kuwa hayatoki kwetu wenyewe. Katika hali ya kwanza, hatujivuni kamwe. Katika ya pili, twajivuna, lakini si katika Mungu. Katika ya tatu, hatutendi dhambi tena kwa ujinga bali kwa makusudi kwa kunyakua kile kilicho cha Mungu peke yake. Ujasiri huu, ukilinganishwa na kosa la pili, ni mkubwa zaidi katika hili: kwamba humdharau Mungu, ambapo lile lingine halikumjua. Ukilinganishwa na la kwanza, hutufanya kuwa kama mashetani; ambapo lile lingine lilitufanya kuwa kama wanyama. Kiburi peke yake, uovu mkuu kuliko yote, chaweza kutufanya kuwa na hatia ya kutumia vipawa tulivyovipokea kana kwamba ni vyetu kwa asili, na ya kumnyang’anya Mfadhili wetu, kwa faida yetu wenyewe, utukufu ulio wake kwa haki. Kwa hiyo katika ubora na akili ni lazima tuongeze wema, tunda lake lililo halali. Ni kwa wema tunamtafuta na kumfikia Mwenye ukarimu Muumba wa vitu vyote, Yeye ambaye tunapaswa katika mambo yote kumtolea utukufu ulio wake; la sivyo tutateseka kwa kuwa tuliyajua yaliyo haki, na kupuuza kuyatenda. Anayefanya hivyo

hakuutumia akili yake kwa wema, bali “amewaza uovu kitandani mwake;” amejaribu, kama mtumishi mwovu, kugeuka kando na kujitwalia utukufu ambao Bwana wake mwema angepaswa kuupokea, akijua vema kwa kipawa cha akili kwamba yeye mwenyewe hakuwa na haki juu yake. Ni dhahiri kwamba ubora pasipo akili haufai, na kwamba akili pasipo wema huelekea kwenye maangamizi. Lakini, kwa mtu aliye na wema, wala akili wala ubora haviwezi kumdhuru; hupaza sauti yake na kumsifu Mungu kwa bidii, akisema: “Si kwetu sisi, Ee Bwana, si kwetu sisi, bali kwa jina lako uupe utukufu;” yaani: “Bwana, hatudai haki juu ya akili, wala ubora; twakuachia yote wewe, kwa maana kwako tumepata yote tuliyo nayo.”

Lakini twatanga-tanga kidogo, katika shauku yetu ya kuthibitisha kwamba wale wasiomjua Kristo, hata wao, wafundishwa vya kutosha na sheria ya asili, na kwa vipawa walivyo navyo vya mwili na nafsi, kumpenda Mungu kwa ajili ya Mungu mwenyewe. Kurudia kwa maneno machache yaliyosemwa hapo juu: Yuko wapi kafiri asiyejua kwamba kutoka kwake yeye peke yake ambaye hulifanya jua lake liwaangazie wenye haki na wasio haki, na mvua inyeshe juu ya watakatifu na wenye dhambi, kutoka kwake yeye peke yake amepokea yote yaliyo ya lazima kwa uhai; nuru, hewa, na chakula? Ni mtu gani, awe mwovu kiasi gani, aihusishaye ile hali bora ya pekee ya wanadamu na mwingine yeyote isipokuwa Yeye asemaye katika Mwanzo, “Na tumfanye mtu kwa mfano wetu na sura yetu”? Ni nani aonaye mwanzilishi wa akili katika mwingine yeyote isipokuwa Yeye awafundishaye watu wote? Kwa mkono gani mwingine yeyote atadhani kupokea wema, isipokuwa kutoka kwa Mungu wa wema? Basi Mungu ana haki njema ya kupendwa kwa ajili yake mwenyewe, hata kwa ujuzi wa kafiri asiyemjua Kristo; na yeye asiyempenda Bwana Mungu wake kwa moyo wake wote na nafsi yake yote na nguvu zake zote hana udhuru; kwa maana haki yake ya asili na akili hupaza sauti kutoka vilindi vya nafsi yake kwamba yeye amefungwa kumpenda kwa ukamilifu Yeye ambaye kutoka kwake anashikilia vitu vyote. Lakini ni vigumu sana, la, haiwezekani kwa nguvu za asili au uwezo wa hiari kuvipeleka vyote kwa Mungu, badala ya kubakiza baadhi kwa sifa yetu wenyewe: imeandikwa: “Wote hutafuta vya kwao wenyewe;” na mahali pengine: “Mawazo ya moyo wa mwanadamu ni maovu tangu ujana wake.”