Sura 10 · dakika 13 za kusoma · dakika 17 za kusikiliza
Maombi na Utii
“Utii ulijidhihirisha ndani ya Fletcher wa Madeley, ambao natamani ningeweza kuueleza au kuuiga. Ulimzalia moyo ulio tayari kuukumbatia kila msalaba kwa hamu na furaha. Alikuwa na upendo wa pekee kwa wana-kondoo wa kundi, akajitoa kwa bidii kubwa kabisa kuwafundisha, jambo ambalo alikuwa na kipawa cha pekee kwalo. . . . Mazungumzo yake yote nami yalichanganyika hivyo na maombi na sifa, hata kila shughuli, na kila mlo, vilikuwa, kana kwamba, vimetiwa manukato kwa hayo.” — JOHN WESLEY.
CHINI ya sheria ya Musa, utii ulionekana kuwa “bora kuliko dhabihu, na kusikiliza kuliko mafuta ya kondoo waume.” Katika Kumbukumbu la Torati 5:29, Musa anamwonyesha Mungu Mwenyezi akijieleza juu ya sifa hii hasa kwa namna isiyoacha shaka yoyote juu ya uzito alioweka katika kutekelezwa kwake. Akiutaja ukaidi wa watu wake, analia:
“Laiti wangekuwa na moyo kama huu ndani yao, wa kunicha mimi, na kuzishika amri zangu zote sikuzote, ili wapate kufanikiwa wao, na watoto wao baada yao.”
Bila shaka utii ni fadhila kuu, sifa ya askari. Kutii ni jambo la askari kuliko yote. Ni somo lake la kwanza na la mwisho, naye lazima ajifunze kulitenda wakati wote, bila kuhoji, bila kunung’unika. Tena, utii ni imani katika matendo, nao ni mbubujiko wa upendo kama vile ulivyo kipimo chake hasa. “Yeye aliye na amri zangu, na kuzishika, ndiye anipendaye.”
Zaidi ya hayo: utii ndio mlinzi na uhai wa upendo.
“Mkizishika amri zangu,” asema Yesu, “mtakaa katika pendo langu; kama vile mimi nilivyozishika amri za Baba yangu, na kukaa katika pendo lake.”
Ni tamko la ajabu kama nini juu ya uhusiano unaoanzishwa na kudumishwa na utii! Mwana wa Mungu ameshikwa kifuani mwa pendo la Baba, kwa sababu ya utii wake! Na kile kinachomwezesha Mwana wa Mungu kukaa daima katika pendo la Baba yake kinafunuliwa katika maneno yake mwenyewe, “Kwa kuwa nafanya sikuzote yale yampendezayo.”
Kipawa cha Roho Mtakatifu kwa kipimo kamili na katika uzoefu ulio tajiri zaidi, hutegemea utii wa upendo:
“Mkinipenda, mtazishika amri zangu,” ndilo neno la Bwana. “Nami nitamwomba Baba, naye atawapa Msaidizi mwingine, ili akae nanyi hata milele.”
Kumtii Mungu ni sharti la ustawi wa kiroho, la kuridhika moyoni, na la uthabiti wa moyo. “Kama mkikubali na kutii, mtakula mema ya nchi.” Utii hufungua malango ya Mji Mtakatifu, na kutoa njia ya kuufikia mti wa uzima.
“Heri wao wazishikao amri zake, wapate haki ya kuuendea mti wa uzima, na kuingia mjini kwa milango yake.”
Utii ni nini? Ni kuyafanya mapenzi ya Mungu: ni kuzishika amri zake. Ni amri ngapi zinazounda utii? Kushika nusu yake, na kuvunja nusu nyingine — je, huo ni utii wa kweli? Kushika amri zote isipokuwa moja — je, huo ni utii? Katika jambo hili, Mtume Yakobo ni wazi kabisa: “Mtu awaye yote atakayeishika sheria yote,” asema, “ila akajikwaa katika neno moja, amekosa juu ya yote.”
Roho inayomsukuma mtu kuvunja amri moja ndiyo roho inayoweza kumsukuma kuzivunja zote. Amri za Mungu ni kitu kimoja, na kuvunja moja ni kuipiga kanuni ile iliyo chini ya zote na inayopita katika zote. Yeye asiyesita kuvunja amri moja tu, angezivunja zote — jambo hili lina uwezekano mkubwa — chini ya shinikizo lilo hilo, na akizungukwa na hali zile zile.
Utii wa wanadamu wote unadaiwa. Hakuna kitu kilicho pungufu ya utii kamili kitakachomridhisha Mungu, na kuzishika amri zake zote ndio uthibitisho wake ambao Mungu anautaka. Lakini je, twaweza kuzishika amri zote za Mungu? Je, mtu aweza kupokea uwezo wa kimaadili unaomwezesha kuitii kila moja yake? Hakika aweza. Kwa kila ishara, mwanadamu aweza, kwa njia ya maombi, kupata uwezo wa kulifanya jambo hili hasa.
Je, Mungu hutoa amri ambazo wanadamu hawawezi kuzitii? Je, yeye ni mwenye kujiamulia hivyo, mkali hivyo, asiye na upendo hivyo, hata atoe amri zisizoweza kutiiwa? Jibu ni kwamba katika kumbukumbu zote za Maandiko Matakatifu, hakuna hata tukio moja lililoandikwa la Mungu kumwamuru mtu yeyote kufanya jambo lililokuwa nje ya uwezo wake. Je, Mungu si mwenye haki na hajali hivyo hata amtake mwanadamu kile asichoweza kukitoa? Hakika sivyo. Kudhani hivyo ni kuisingizia tabia ya Mungu.
Hebu tulitafakari wazo hili, kwa kitambo: Je, wazazi wa duniani huwataka watoto wao kufanya kazi wasizoweza kuzifanya? Yuko wapi baba ambaye angefikiri, hata, kuwa dhalimu na mwonevu hivyo? Je, Mungu ana wema na haki pungufu kuliko wazazi wa duniani wenye makosa? Je, wao ni bora na wenye haki zaidi kuliko Mungu aliye mkamilifu? Ni wazo la kipumbavu na lisilosimama kama nini!
Kwa msingi wake, kumtii Mungu ni sifa ile ile kama kuwatii wazazi wa duniani. Kwa jumla, kunamaanisha kuiacha njia yako mwenyewe, na kuifuata njia ya mwingine; kuyasalimisha mapenzi yako kwa mapenzi ya mwingine; kujitiisha chini ya mamlaka na matakwa ya mzazi. Amri, zikitoka kwa Baba yetu wa mbinguni au kwa baba yetu wa duniani, huongozwa na upendo, na amri zote za namna hiyo ni kwa faida kubwa ya wale wanaoamriwa. Amri za Mungu hazitolewi kwa ukali wala kwa udhalimu. Daima hutolewa kwa upendo na kwa faida yetu, na kwa hiyo yatupasa kuzisikia na kuzitii. Kwa maneno mengine, hata tukilipima kwa thamani yake ya chini kabisa — kwa kuwa Mungu ametupa amri zake ili kutuletea mema, basi kutii kunalipa. Utii huleta thawabu yake wenyewe. Mungu ameamuru iwe hivyo, na kwa kuwa ameamuru, hata akili ya kibinadamu yaweza kutambua kwamba kamwe asingedai kile kilicho nje ya uwezo wetu kukitoa.
Utii ni upendo, ukitimiza kila amri, upendo ukijieleza wenyewe. Kwa hiyo, utii si dai gumu tulilowekewa, kama vile isivyo huduma ambayo mume humtendea mkewe, au mke humtendea mumewe. Upendo hufurahia kutii, na kumpendeza yule unayempenda. Hakuna taabu katika upendo. Huenda kukawa na madai, lakini hakuna kero. Hakuna kazi isiyowezekana kwa upendo.
Kwa urahisi ulioje na kwa namna ya kawaida kabisa Mtume Yohana asema: “Na lo lote tuombalo, twalipokea kwake, kwa kuwa twazishika amri zake, na kuyatenda yapendezayo machoni pake.”
Huu ndio utii, ukitangulia mbele ya kila amri na amri zote. Ni upendo, ukitii kabla haujaamriwa. Wanakosea sana, na hata kutenda dhambi, wale wanaotangaza kwamba wanadamu hawana budi kutenda uovu, ama kwa sababu ya mazingira, ama ya urithi, ama ya mwelekeo wa tabia. Amri za Mungu si nzito. Njia zao ni njia za kupendeza, na mapito yao ni amani. Kazi inayoangukia utii si ngumu. “Nira Yangu haiumizi kuivaa, na mzigo ninaowapa ni mwepesi.”
Iwe mbali na Baba yetu wa mbinguni, kuwadai watoto wake mambo yasiyowezekana. Inawezekana kumpendeza katika mambo yote, kwa maana si vigumu kumpendeza. Yeye si bwana mgumu, wala si mkuu mkali, “akichukua asichokiweka, na kuvuna asichokipanda.” Mungu ashukuriwe, inawezekana kwa kila mtoto wa Mungu, kumpendeza Baba yake wa mbinguni! Kwa kweli ni rahisi zaidi sana kumpendeza yeye kuliko kuwapendeza wanadamu. Zaidi ya hayo, twaweza kujua tunapompendeza. Huu ndio ushuhuda wa Roho — uhakika wa ndani wa Kimungu, wanaopewa watoto wote wa Mungu kwamba wanayafanya mapenzi ya Baba yao, na kwamba njia zao zinapendeza machoni pake.
Amri za Mungu ni za haki na zimejengwa juu ya haki na hekima. “Basi torati ni takatifu, na ile amri ni takatifu, na ya haki, na njema.” “Njia zako ni za haki na za kweli, Ee Mfalme wa watakatifu.” Basi, amri za Mungu zaweza kutiiwa na wote wanaotafuta riziki ya neema inayowawezesha kutii. Amri hizi lazima zitiiwe. Serikali ya Mungu iko hatarini. Watoto wa Mungu wana wajibu wa kumtii; kutotii hakuwezi kuruhusiwa. Roho ya uasi ndicho kiini hasa cha dhambi. Ni kuikataa mamlaka ya Mungu, jambo ambalo Mungu hawezi kulivumilia. Hajawahi kulivumilia, na kutangaza msimamo wake huo kulikuwa sehemu ya sababu ya Mwana wa Aliye Juu kudhihirishwa kati ya wanadamu:
“Maana yale yasiyowezekana kwa torati, kwa vile ilivyokuwa dhaifu kwa sababu ya mwili, Mungu, kwa kumtuma Mwanawe mwenyewe katika mfano wa mwili wa dhambi, na kwa ajili ya dhambi, aliihukumu dhambi katika mwili; ili haki ya torati itimizwe ndani yetu, sisi tusioenenda kwa kufuata mambo ya mwili, bali mambo ya Roho.”
Ikiwa mtu yeyote atalalamika kwamba ubinadamu, chini ya anguko, ni dhaifu mno na hauna msaada wa kuzitii amri hizi kuu za Mungu, jibu linalofaa ni kwamba, kwa njia ya upatanisho wa Kristo, mwanadamu amewezeshwa kutii. Upatanisho ndio Sheria ya Mungu ya Kuwezesha. Kile ambacho Mungu hutenda ndani yetu, katika kuzaliwa upya na kwa kazi ya Roho Mtakatifu, hutupa neema ya kuwezesha inayotosha kwa yote tunayotakiwa, chini ya Upatanisho. Neema hii hutolewa bila kipimo, kwa kujibu maombi. Hivyo, wakati Mungu anaamuru, wakati huo huo amejifunga kwa ahadi kutupa nguvu zote za mapenzi na neema ya nafsi zinazohitajika ili kutimiza madai yake. Kwa kuwa hili ni kweli, mwanadamu hana udhuru kwa kutotii kwake, na anastahili kulaumiwa sana kwa kukataa, au kushindwa, kuipata neema inayohitajika, ambayo kwayo aweza kumtumikia Bwana kwa heshima, na kwa kicho cha utauwa.
Liko jambo moja la maana ambalo wale wanaotangaza kwamba haiwezekani kuzishika amri za Mungu hulisahau kwa ajabu, nalo ni ile kweli iliyo hai, inayotangaza kwamba kwa njia ya maombi na imani, tabia ya mwanadamu hubadilishwa, na kufanywa mshiriki wa tabia ya Uungu; kwamba kusita kote kwa kumtii Mungu huondolewa ndani yake, na kwamba kushindwa kwake kwa asili kuzishika amri za Mungu, kunakotokana na hali yake ya kuanguka na ya kukosa msaada, huondolewa kwa utukufu. Kwa badiliko hili kuu linalotendwa katika tabia yake ya kimaadili, mtu hupokea nguvu ya kumtii Mungu kwa kila njia, na kumpa uaminifu kamili wenye furaha. Ndipo aweza kusema, “Kuyafanya mapenzi yako, Ee Mungu wangu, ndiyo furaha yangu.” Si tu kwamba uasi ulio ndani ya mwanadamu wa asili huondolewa, bali pia moyo unaolitii Neno la Mungu kwa furaha hupokelewa kwa baraka.
Ikidaiwa kwamba mtu asiyefanywa upya, akiwa na ulemavu wote wa Anguko juu yake, hawezi kumtii Mungu, hakutakuwa na kukana. Lakini kutangaza kwamba, baada ya mtu kufanywa upya na Roho Mtakatifu, kupokea tabia mpya, na kuwa mtoto wa Mfalme, bado hawezi kumtii Mungu, ni kushika msimamo wa kuchekesha, na zaidi ya hayo, ni kuonyesha ujinga wa kusikitisha juu ya kazi na maana za Upatanisho.
Utii kamili usio na shaka ndio hali ambayo mtu wa maombi ameitiwa. “Wakiinua mikono iliyotakata pasipo hasira wala majadiliano,” ndilo sharti la maombi ya utii. Hapa uaminifu wa ndani na upendo, pamoja na usafi wa nje, vinawekwa kuwa viambatanishi vya maombi yanayokubalika.
Yohana anatoa sababu ya maombi kujibiwa katika kifungu kilichonukuliwa kabla: “Na lo lote tuombalo, twalipokea kwake, kwa kuwa twazishika amri zake, na kuyatenda yapendezayo machoni pake.”
Kwa kuwa kuzishika amri za Mungu kunaonyeshwa hapa kuwa sababu ya yeye kujibu maombi, ni haki kudhani kwamba sisi twaweza kuzishika amri za Mungu, twaweza kuyatenda yale yanayompendeza. Je, Mungu angefanya kushika amri zake kuwa sharti la maombi yenye matokeo, mwadhani, kama angejua kwamba hatuwezi kuzishika sheria zake? Hakika, hakika sivyo!
Utii waweza kuomba kwa ujasiri mbele ya Kiti cha neema, na wale wanaoutenda ndio pekee wawezao kuomba, kwa namna hiyo. Watu wasiotii huwa na woga katika kukaribia kwao na husitasita katika dua zao. Wanazuiwa kwa sababu ya makosa yao. Mtoto anayeomba lakini aliye mtiifu huja mbele ya baba yake kwa matumaini na ujasiri. Ufahamu wake wenyewe wa kuwa mtiifu humpa moyo mkuu na kumwondolea hofu inayozaliwa na kutotii.
Kuyafanya mapenzi ya Mungu bila kusita, ndiyo furaha kama vile ilivyo pendeleo la mtu wa maombi anayefanikiwa. Ni yeye mwenye mikono safi na moyo mweupe, awezaye kuomba kwa matumaini. Katika Mahubiri ya Mlimani, Yesu alisema:
“Si kila mtu aniambiaye, Bwana, Bwana, atakayeingia katika ufalme wa mbinguni, bali ni yeye afanyaye mapenzi ya Baba yangu aliye mbinguni.”
Kwa tamko hili kuu laweza kuongezwa jingine:
“Mkizishika amri zangu, mtakaa katika pendo langu; kama vile mimi nilivyozishika amri za Baba yangu, na kukaa katika pendo lake.”
“Kazi ya Mkristo,” asema Luther, “ni maombi.” Lakini Mkristo ana kazi nyingine ya kujifunza, kabla hajaanza kujifunza siri za kazi ya maombi. Lazima ajifunze vema kazi ya utii kamili kwa mapenzi ya Baba. Utii hufuata upendo, na maombi hufuata utii. Shughuli ya kuzishika kweli amri za Mungu huambatana bila kutengana na shughuli ya kuomba kweli.
Mtu aliyekuwa asiyetii aweza kuomba. Aweza kuomba rehema ya msamaha na amani ya nafsi yake. Aweza kuja mbele ya kiti cha miguu cha Mungu kwa machozi, kwa kuungama, kwa moyo uliotubu, na Mungu atamsikia na kuyajibu maombi yake. Lakini maombi ya namna hii si ya mtoto wa Mungu, bali ni ya mwenye dhambi aliyetubu, asiye na njia nyingine ya kumkaribia Mungu. Ni milki ya nafsi isiyohesabiwa haki, si ya yule aliyeokolewa na kupatanishwa na Mungu.
Maisha ya utii husaidia maombi. Huyapeleka maombi upesi mbele ya kiti cha enzi. Mungu hawezi kuacha kusikia maombi ya mtoto mtiifu. Siku zote amewasikia watoto wake watiifu walipoomba. Utii usiohoji una uzito mkubwa machoni pa Mungu, mbele ya kiti cha enzi cha neema ya mbinguni. Hutenda kama mawimbi yanayokutana ya mito mingi, na huleta wingi na ukamilifu wa mtiririko pamoja na nguvu katika chumba cha maombi. Maisha ya utii si maisha yaliyorekebishwa tu. Si maisha ya zamani yaliyopakwa rangi upya, wala maisha ya kwenda kanisani tu, wala ganda zuri la shughuli. Wala si kufuata kwa nje matakwa ya maadili ya umma. Zaidi sana kuliko hayo yote kumo katika maisha ya Kikristo yaliyo ya utii wa kweli, yenye kumcha Mungu.
Maisha ya utii kamili; maisha yaliyotulia katika uhusiano wa karibu kabisa na Mungu; ambapo mapenzi yanapatana kabisa na mapenzi ya Mungu; ambapo maisha ya nje yanaonyesha tunda la haki — maisha kama hayo hayaweki kizuizi chochote mbele ya chumba cha ndani, bali, kama Haruni na Huri, huiinua na kuitegemeza mikono ya maombi.
Ikiwa una tamaa ya dhati ya kuomba vema, lazima ujifunze jinsi ya kutii vema. Ikiwa una tamaa ya kujifunza kuomba, basi lazima uwe na tamaa ya dhati ya kujifunza jinsi ya kuyafanya mapenzi ya Mungu. Ikiwa unatamani kumwomba Mungu, lazima kwanza uwe na tamaa iteketezayo ya kumtii. Ikiwa ungetaka kuwa na njia huru ya kumfikia Mungu katika maombi, basi kila kizuizi kilicho cha namna ya dhambi au kutotii, lazima kiondolewe. Mungu hufurahia maombi ya watoto watiifu. Maombi yatokayo midomoni mwa wale wanaofurahia kuyafanya mapenzi yake, hufika masikioni mwake kwa wepesi mkubwa, na kumwelekeza kuyajibu upesi na kwa wingi. Machozi peke yake hayana sifa ya kustahili. Hata hivyo yana kazi yake katika maombi. Machozi yanapaswa kuubatiza mahali petu pa dua. Yeye ambaye hajawahi kulia kwa ajili ya dhambi zake, hajawahi kuomba kwa kweli juu ya dhambi zake. Machozi, wakati mwingine, ndiyo hoja pekee ya mwenye kutubu. Lakini machozi ni kwa ajili ya yaliyopita, kwa ajili ya dhambi na makosa. Iko hatua nyingine na daraja jingine, inayosubiri kuchukuliwa. Ni ile ya utii usiohoji, na mpaka itakapochukuliwa, maombi ya kuomba baraka na riziki ya kudumu, hayatafaa kitu.
Kila mahali katika Maandiko Matakatifu Mungu anaonyeshwa akichukizwa na kutotii na akiihukumu dhambi, na hili ni kweli katika maisha ya wateule wake kama vile ilivyo katika maisha ya wenye dhambi. Hakuna mahali popote anapoikubali dhambi, au kutoa udhuru kwa kutotii. Siku zote, Mungu huweka mkazo juu ya kuzitii amri zake. Kuzitii huleta baraka, kutozitii hukutana na maafa. Hili ni kweli, katika Neno la Mungu, tangu mwanzo wake hadi mwisho wake. Ni kwa sababu hii, kwamba watu wa maombi, katika Maandiko Matakatifu, walikuwa na mvuto mkubwa hivyo kwa Mungu. Watu watiifu, siku zote, wamekuwa karibu zaidi na Mungu. Hawa ndio walioomba vema na kupokea mambo makuu kutoka kwa Mungu, walioyaleta mambo makuu kutimia.
Kumtii Mungu kuna uzito mkubwa mno katika ulimwengu wa maombi. Jambo hili haliwezi kusisitizwa kupita kiasi wala mara nyingi mno. Kutetea dini inayovumilia kutenda dhambi, ni kuikata ardhi chini ya miguu ya maombi yenye matokeo. Kutoa udhuru kwa kutenda dhambi kwa hoja kwamba kumtii Mungu hakuwezekani kwa watu wasiozaliwa upya, ni kuidharau tabia ya kuzaliwa mara ya pili, na kuwaweka watu mahali ambapo maombi yenye nguvu hayawezekani. Wakati mmoja Yesu aliuliza ghafula swali linalofaa sana na la kumgusa mtu binafsi, likipiga moja kwa moja kiini cha kutotii, aliposema: “Mbona mnaniita, Bwana, Bwana, nanyi hamyatendi niyasemayo?”
Yeye atakaye kuomba, lazima atii. Yeye atakaye kupata kitu chochote katika maombi yake, lazima apatane kabisa na Mungu. Maombi huwatia wale wanaoomba kwa unyofu roho ya utii, kwa maana roho ya kutotii haitoki kwa Mungu na si mali ya majeshi ya Mungu yanayoomba.
Maisha ya utii ni msaada mkubwa kwa maombi. Kwa kweli, maisha ya utii ni lazima kwa maombi, kwa maombi ya namna inayotimiza mambo. Kukosekana kwa maisha ya utii huyafanya maombi kuwa sherehe tupu, jina lisilofaa tu. Mwenye dhambi aliyetubu hutafuta msamaha na wokovu na hupata jibu la maombi yake hata akiwa na maisha yaliyotiwa doa na kuharibiwa na dhambi. Lakini waombezi wa kifalme wa Mungu huja mbele zake wakiwa na maisha ya kifalme. Maisha matakatifu huzaa maombi matakatifu. Waombezi wa Mungu “huinua mikono iliyotakata,” ishara ya maisha ya haki na ya utii.