John Newton — Aliyekuwa Mfanyabiashara wa Watumwa Aliyechunga kwa Neema

Alikuwa Nani

John Newton alizaliwa tarehe 4 Agosti 1725, mjini London, mwana wa nahodha wa meli, na alitumia miaka yake ya mwanzo ya utu uzima katika ulimwengu wa ukatili wa biashara ya watumwa katika Atlantiki — kwanza kama baharia aliyelazimishwa jeshini, kisha kama mmoja wa wafanyakazi wa meli, na hatimaye kama nahodha wa meli za watumwa. Dhoruba ya kutisha mwaka 1748 ilianzisha mtafaruku uliozua mwanzo wa wongofu wake, naye alitawazwa kuwa mchungaji wa Kanisa la Uingereza mwaka 1764, akihudumu kama msaidizi wa parokia ya Olney huko Buckinghamshire hadi mwaka 1780. Kwa ushirikiano na William Cowper aliandika zile “Olney Hymns” maarufu, pamoja na “Amazing Grace,” na aliandikiana barua na mamia ya watu kotekote nchini Uingereza — akitunga baadhi ya barua za kichungaji zenye uchangamfu na hekima ya kiutendaji kuliko zote katika lugha ya Kiingereza. Alitumia miaka ishirini na saba ya mwisho ya huduma yake kama mkuu wa kanisa la St. Mary Woolnoth mjini London, ambako aliendelea kuhubiri na kushauri hadi karibu na kifo chake mwaka 1807 akiwa na umri wa miaka themanini na miwili.

Maono Yake kwa Wito wa Uchungaji

Utambulisho wa Newton kama mchungaji haukuweza kutenganishwa na historia yake binafsi. Kwa ushuhuda wake mwenyewe wa maisha yote, yeye alikuwa ushahidi mkuu kuliko wote wa ukweli kwamba neema ya Mungu ilikuwa kuu kuliko dhambi yoyote — jambo ambalo hakuweza kujiruhusu kulisahau, wala hakuruhusu kusanyiko lake kulisahau. Maelezo yake maarufu ya kujihusu katika wosia wake — “John Newton, Karani, aliyewahi kuwa mkanamungu na mpotovu, mtumishi wa watumwa barani Afrika, alihifadhiwa, akarejeshwa, akasamehewa, na kuwekwa kuihubiri ile imani aliyokuwa amejitahidi kwa muda mrefu kuiangamiza, kwa rehema kuu za Bwana na Mwokozi wetu Yesu Kristo” — hayakuwa unyenyekevu wa uongo, bali yalikuwa ndiyo simulizi lililoiongoza huduma yake yote ya kichungaji. Alikuwa mkuu wa wenye dhambi. Kwa hiyo alikuwa na huruma ya ndani kabisa kwa wale waliokuwa wakihangaika.

Barua za kichungaji ambazo Newton aliziandika katika huduma yake ndefu zinajumuisha mojawapo ya makusanyo tajiri kabisa ya mwongozo wa kiroho wa kiutendaji katika lugha ya Kiingereza. Zilikuwa za ajabu kwa jinsi zilivyounganisha usahihi wa kimafundisho na uchangamfu wa kichungaji — bila kamwe kuvitenganisha viwili hivyo, bila kamwe kuruhusu mafundisho kuwa baridi au uchangamfu kuwa hisia tupu. Alifanya kazi kwa mtindo ule wa kitume ambao Paulo aliueleza: “Tulikuwa wapole katikati yenu, kama mama amtunzavyo mtoto wake mdogo” (1 Wathesalonike 2:7). Upole huu haukuwa upole wa mtu ambaye hakuwahi kuujua weusi halisi, bali wa mtu aliyeujua kwa kina na hata hivyo akafikiwa.

Aliweza kuwaandikia wale waliokuwa katika kukata tamaa kiroho kwa mamlaka ya kweli: yeye mwenyewe alikuwa amepitia hapo.

Mojawapo ya michango ya pekee kabisa ya Newton katika uchungaji ilikuwa teolojia yake ya ile kazi ya taratibu ya neema katika maisha ya Mkristo. Hakuvutiwa na madai ya kiroho ya haraka na ya kushtua, naye alishauri uvumilivu — kwake mwenyewe na kwa wengine — katika mchakato ule mrefu na usio sawa wa utakaso.

Alijilinganisha kwa umaarufu na mtu aliyeokolewa nusu kutoka shimo la matope: bado hajatoka, lakini angalau anaelekea upande sahihi na anasogea kuelekea ardhi safi zaidi. Alipata msingi wa kimaandiko wa uvumilivu huu katika ushuhuda wa Paulo mwenyewe: “Si kwamba nimekwisha kupata, wala nimekwisha kuwa mkamilifu; bali nakaza mwendo, ili nipate kulishika lile ambalo kwa ajili yake nimeshikwa na Kristo Yesu” (Wafilipi 3:12). Huu haukuwa udhuru wa ulegevu bali ulinzi dhidi ya kukata tamaa kulikotokana na kutarajia mabadiliko ya papo hapo. Mchungaji aliyeelewa jambo hili aliweza kulishika kundi lake katika ile miaka mirefu ya kati ya maisha ya Mkristo kwa tumaini thabiti na lenye subira.

Newton pia alileta katika huduma yake ya kichungaji uwezo usio wa kawaida wa kuwavumilia wale asiokubaliana nao. Alikuwa Mkalvini aliyekataa kutumia Ukalvini wake kama silaha; alikuwa mwinjilisti aliyedumisha mahusiano ya kichungaji na watu wa misimamo ya kiteolojia tofauti kabisa. Alijenga mwelekeo huu wa amani juu ya maagizo ya Paulo kwa Timotheo: “Tena haimpasi mtumwa wa Bwana kuwa mgomvi; bali kuwa mwanana kwa watu wote, awezaye kufundisha, mvumilivu; akiwaonya kwa upole wao washindanao naye; huenda Mungu akawapa kutubu na kuijua kweli” (2 Timotheo 2:24–25). Newton alitenda upole huu si kwa sababu hakuwa na misimamo, bali kwa sababu alikuwa amejifunza kutokana na historia yake mwenyewe kwamba Mungu alitenda kazi kwa njia ya uvumilivu, si kwa njia ya mabishano, na kwamba dhamira iliyojeruhiwa ilikuwa na uwezekano mkubwa wa kuponywa kwa fadhili kuliko kwa usahihi wa kimafundisho.

Huduma yake ya kichungaji ya kuwepo pamoja na watu — kuwatembelea wagonjwa, wanaokufa, waliochanganyikiwa, na wenye huzuni — ilidumishwa kwa miongo minane kwa imani rahisi kwamba kila roho aliyoikutana nayo ilikuwa imenunuliwa kwa damu ile ile iliyomnunua yeye mwenyewe. Hakuwahi kupoteza mshangao wake wa kuwa amesamehewa. Mshangao huo ulikuwa chemchemi ya huruma yake ya kichungaji. Alipenda maneno ya Paulo kuhusu huduma ya faraja: “Na ahimidiwe Mungu, Baba wa Bwana wetu Yesu Kristo, Baba wa rehema, Mungu wa faraja yote; atufarijiye katika dhiki zetu zote, ili nasi tupate kuwafariji wale walio katika dhiki za namna zote, kwa faraja hiyo ambayo sisi wenyewe tunafarijiwa na Mungu” (2 Wakorintho 1:3–4). Newton alikuwa amepokea faraja hiyo. Alitumia maisha yake yote kuigawa.

Aliendelea kuhubiri katika kanisa la St. Mary Woolnoth hadi uzee mkubwa na hali ya karibu ya upofu, akisema kwa umaarufu alipohimizwa kustaafu: “Nini! Je, yule mkufuru mzee wa Kiafrika akome ilhali bado anaweza kunena?”

Huduma yake ilikuwa uthibitisho kwamba uaminifu wa kichungaji haufungwi na umri, asili, wala historia binafsi — kwamba neema ile inayomkomboa mwenye dhambi mbaya kuliko wote ndiyo pia neema inayomstahilisha mchungaji asiyetarajiwa kuliko wote. Aliidhihirisha ile kweli aliyoiandika Paulo kwa Wakorintho: “Lakini kwa neema ya Mungu nimekuwa hivi nilivyo; na neema yake iliyo kwangu haikuwa bure” (1 Wakorintho 15:10). Neema haikuwa bure kwa John Newton. Ilimfanya kuwa mmojawapo wa wachungaji wenye huruma na wenye matokeo kuliko wote wa karne yake.

Sala

Ee Mungu wa ajabu, ambaye neema yako ni kuu kuliko dhambi yoyote tuliyoitenda au weusi wowote tuliokaa ndani yake, utufanye kuwa wachungaji wasiopoteza kamwe mshangao wetu wa kuwa tumesamehewa. Pale tunaposhawishika kuchunga kutoka urefu wa utakatifu wetu, uturudishe kwenye kumbukumbu ya tulivyokuwa kabla neema yako haijatupata. Utupe upole wa Newton kwa wanaohangaika, subira yake kwa wanaosonga taratibu, na utayari wake usiokwisha wa kufariji kwa faraja ile ambayo sisi wenyewe tumeipokea. Amina.