Yohana Krisostomo — Mchungaji Mwenye Kinywa cha Dhahabu

Alikuwa Nani

Yohana Krisostomo alizaliwa karibu mwaka 347 BK huko Antiokia, nchini Shamu, mwana wa afisa wa jeshi, naye alipata elimu bora zaidi ya kikale ambayo enzi yake ingeweza kuitoa kabla ya kuongoka kwake na kuingia katika maisha ya Kikristo ya kujinyima chini ya askofu Meletio. Alitumia miaka kadhaa ya kumkomaza akiwa mtawa katika jangwa la Shamu kabla ya kurudi Antiokia, ambako vipawa vyake kama mhubiri vilivuta umati mkubwa na kumpatia jina ambalo kwalo historia inamkumbuka baada ya kifo chake: Krisostomo, “Mwenye Kinywa cha Dhahabu.” Mnamo mwaka 398 BK, Mfalme Arkadio alimteua kuwa Askofu Mkuu wa Konstantinopoli kinyume na mapenzi yake, naye Krisostomo aliupokea wajibu huo kwa unyofu uleule aliouleta katika kila jambo: mara moja aliuza samani za anasa za jumba la askofu na kutumia fedha zilizopatikana kujenga hospitali kwa ajili ya maskini, akawaondoa makasisi wafisadi, akaanza kuhubiri — kwa malkia na kwa mwombaji kwa unyofu uleule wa maneno — kila Jumapili. Kukataa kwake kuwasifu wenye nguvu kulisababisha vipindi viwili vya uhamishoni, na cha pili ndicho kilichomuua; alifariki mwaka 407 BK akiwa katika safari ya kulazimishwa milimani mwa Ponto.

Maono Yake kwa Wito wa Kichungaji

Kito cha Krisostomo kuhusu huduma ya kichungaji, “Juu ya Ukuhani,” kilichoandikwa mapema katika utumishi wake, kingali ni mojawapo ya uchambuzi wenye kina zaidi wa wito wa kichungaji katika maandiko ya Kikristo. Hoja yake kuu ni rahisi kwa kudanganya: kutunza roho ndiyo kazi yenye madai makubwa zaidi, yenye matokeo mazito zaidi, na yenye hatari zaidi kuliko kazi zote za wanadamu. Inadai zaidi ya utabibu, zaidi ya sheria, zaidi ya uongozi wa dola, kwa sababu eneo lake ni roho ya milele, na kushindwa kwake hakupimwi kwa hasara ya kidunia bali kwa hasara isiyoweza kutenduliwa. Krisostomo hakuandika haya ili kuwavunja moyo wachungaji bali kuwaita katika kiwango cha uzito kinacholingana na uzito wa mambo yaliyo hatarini.

Msingi wa maono ya kichungaji ya Krisostomo ulikuwa ni kuelewa kwamba kusanyiko halikuwa hadhira ya mchungaji bali lilikuwa kundi lake — mwili ulio hai ambao yeye, chini ya Kristo, alikuwa na wajibu juu yake. Alichora tofauti kali kabisa kati ya mchungaji na mtu wa mshahara kwa maneno ya Yesu mwenyewe: “Mimi ndimi mchungaji mwema. Mchungaji mwema huutoa uhai wake kwa ajili ya kondoo.

Mtu wa mshahara, wala si mchungaji, ambaye kondoo si mali yake, humwona mbwa-mwitu akija, akawaacha kondoo, akakimbia.” (Yohana 10:11–12). Jaribio la mchungaji wa kweli, alifundisha Krisostomo, halikuja wakati huduma ilipokuwa rahisi na kusanyiko lilipokuwa likiongezeka, bali mbwa-mwitu walipofika — wakati kusimama imara kulipogharimu kitu cha kweli. Yeye mwenyewe alilipita jaribio hili kwa gharama ya uhai wake.

Krisostomo alisisitiza vilevile kwamba kuhubiri kwa uaminifu ndicho kitovu kisichoweza kujadiliwa cha huduma ya kichungaji. Mchungaji ambaye hakulilisha kundi kwa Neno alikuwa mchungaji kwa jina tu. Alihubiri mstari kwa mstari kupitia vitabu vizima vya Biblia katika enzi ambayo desturi hiyo haikuwa ya kawaida, akiwa na hakika kwamba kusanyiko lilihitaji shauri lote la Mungu, si uteuzi uliochaguliwa kwa uangalifu. Aliuchukua mzigo wa Paulo kwa maana yake halisi kabisa: “Lihubiri neno, uwe tayari, wakati ukufaao na wakati usiokufaa; karipia, kemea, na kuonya kwa uvumilivu wote na mafundisho” (2 Timotheo 4:2). Mahubiri yake mwenyewe, yaliyohifadhiwa katika mahubiri themanini na tisa juu ya Mathayo na sitini na nane juu ya Mwanzo miongoni mwa mamia mengine, yalikuwa mfano hai wa amri hii. Hayakuwa maonyesho ya usemi bali matendo ya kichungaji — kulisha kwa uangalifu, kwa kudumu, na kwa uvumilivu kundi la kondoo.

Theolojia yake ya kichungaji kuhusu maskini ilikuwa miongoni mwa michango yake ya pekee na yenye madai makubwa zaidi.

Krisostomo aliamini kwamba jinsi kusanyiko lilivyowatendea maskini ilikuwa kipimo cha moja kwa moja cha kiasi cha uzito ambacho kwacho lilikuwa limeielewa injili. Hubiri lake juu ya Mathayo 25 — ambamo alifafanua maana ya kutisha kwamba Kristo alikuwepo katika nafsi ya kila mtu mwenye njaa, mwenye kiu, na asiye na makazi — lilikuwa miongoni mwa mahubiri ya kichungaji yenye uzito wa kijamii wa haraka zaidi katika historia ya Kikristo.

Aliandika: “Je, wataka kuuheshimu mwili wa Kristo? Usimpuuze anapokuwa yu uchi. Usimsujudie hekaluni hali umevaa hariri, kisha umtelekeze nje ambako anateseka kwa baridi na uchi.” Aliuweka msingi wa jambo hili si katika nadharia ya kijamii bali katika tamko la Paulo: “Hapana Myahudi wala Myunani, hapana mtumwa wala huru, hapana mtu mume wala mtu mke; maana ninyi nyote mmekuwa mmoja katika Kristo Yesu” (Wagalatia 3:28). Jumuiya ya kichungaji ambayo iliuchukua mstari huu kwa uzito, alihoji, haingeweza kuwa bila kujali mateso ya kimwili ya yeyote miongoni mwa washiriki wake.

Krisostomo pia alikuwa mwanatheolojia mkuu wa kichungaji wa ujasiri. Aliwaona wachungaji wengi mno waliomzunguka wakifanya hesabu ya makini ya kiasi gani cha kweli wangeweza kukihubiri bila kuwaudhi wale ambao ufadhili wao uliishikilia kanisa. Aliiona huduma ya namna hii kuwa ya kudharauliwa. Wajibu wa mchungaji haukuwa kwa hadhi yake ya kijamii bali kwa roho zilizo chini ya uangalizi wake, nazo roho hizo zilihitaji kweli hata — na hasa — pale ambapo kweli hiyo haikukaribishwa.

Alishikamana na onyo la Paulo kwa uthabiti usioyumba: “Maana utakuja wakati ambapo watu hawatayavumilia mafundisho yenye uzima; bali kwa kuzifuata tamaa zao wenyewe watajikusanyia walimu makundi kwa makundi, wapate kuambiwa yale ambayo masikio yao yenye kuwasha yanatamani kuyasikia” (2 Timotheo 4:3). Krisostomo alikataa kuwa mmoja wa walimu hao. Vipindi vyake viwili vya uhamishoni ndiyo gharama aliyoilipa kwa kukataa huko, naye aliilipa bila malalamiko.

Urithi wake wa mwisho wa kichungaji ulikuwa ni mfano wa kifo chake mwenyewe. Akisukumwa na askari kupitia milimani katika baridi kali ya majira ya pukutiko, akiwa dhaifu mno hata kushindwa kutembea, alikufa akiwa na maneno yaleyale midomoni mwake yaliyofungua huduma yake: “Utukufu na uwe kwa Mungu kwa mambo yote.” Kilikuwa kifo cha kichungaji kwa maana yake kamili — kufa kulikohubiri. Alikuwa amelifundisha kusanyiko lake katika huduma yake yote kwamba mateso hayakuwa kinyume cha upendo wa Mungu bali ni kushiriki katika mateso ya Kristo. Sasa aliwaonyesha jinsi jambo hilo lilivyoonekana katika mtu aliyeliamini. Alikuwa ameishi ushuhuda wa Paulo: “Nimejifunza kuridhika katika hali yo yote niliyo nayo” (Wafilipi 4:11). Naam, alikuwa ameishi hivyo. Naye alikuwa amelifundisha kundi lake, kwa neno na kwa mfano, kufanya vivyo hivyo.

Sala

Bwana Yesu, Mchungaji Mwema, utupe ujasiri wa Krisostomo — kulihubiri Neno pale linapokaribishwa na pale lisipokaribishwa, kusimama kati ya watu wetu na mbwa-mwitu bila kujali gharama, na kuwapenda maskini si kama mradi bali kama Wewe mwenyewe. Utufanye kuwa wachungaji walio radhi kuiweka chini raha yetu, sifa yetu, na starehe yetu katika kulihudumia kundi ambalo umetukabidhi tulitunze.

Amina.