William Carey — Fundi wa Viatu Aliyeubadilisha Ulimwengu

Alikuwa Nani

William Carey alizaliwa tarehe 17 Agosti 1761, huko Paulerspury, Northamptonshire, Uingereza, mwana wa mfumaji ambaye baadaye alikuja kuwa mwalimu wa shule ya kijiji. Alifundishwa ufundi wa kutengeneza viatu, akajielimisha kwa nidhamu ya ajabu, akaimudu Kilatini, Kigiriki, Kiebrania, Kiholanzi, na Kifaransa huku akitengeneza viatu, na akawa mchungaji wa Kibaptisti mwaka 1786. Mwaka 1792 alichapisha “Uchunguzi wa Wajibu wa Wakristo wa Kutumia Njia kwa Ajili ya Kuwaongoa Wapagani” — hoja ya kimfumo, ya kurasa 87, ikionyesha kwamba Agizo Kuu liliwalazimu kila kizazi cha Wakristo kuwafikia kila kabila ambalo bado halijafikiwa duniani. Mwaka huohuo alishiriki kuanzisha Chama cha Umisheni cha Kibaptisti (Baptist Missionary Society) na akasafiri kwa meli kwenda India mwaka 1793. Hakurudi kamwe Uingereza. Alitumia miaka arobaini na moja nchini India, akatafsiri Biblia katika Kibengali, Kisanskriti, na lugha na lahaja nyingine ishirini na saba, akaanzisha Chuo cha Serampore, akapigania kukomeshwa kwa sati (kuchomwa kwa wajane) na mauaji ya watoto wachanga, na akaanzisha shirika la kwanza la kisasa la umisheni la Kiprotestanti. Alifariki mwaka 1834 akiwa na umri wa miaka sabini na mbili, na akazikwa India.

Maono Yake kwa Huduma ya Kimisheni na ya Kujitoa Dhabihu

William Carey hakulihubiri tu Agizo Kuu — alilithibitisha kwa hoja, akaliweka katika mfumo, akalifadhili, na akaliishi. Mchango mkubwa wa “Uchunguzi” wake ulikuwa kubomoa pingamizi lile la Kikalvini lenye heshima la enzi yake: kwamba iwapo Mungu alikusudia kuwaokoa wapagani, angefanya hivyo bila kutumia mwanadamu. Jibu la Carey lilikuwa kuonyesha, kutokana na Maandiko yote na kutokana na historia ya kanisa, kwamba Mungu siku zote alitumia njia za kibinadamu — mjumbe aliyetumwa, Neno lililotafsiriwa, kanisa lililoanzishwa — kutimiza makusudi yake ya ukombozi. Wajibu wa kwenda haukuwa wa mitume peke yao; ulikuwa kwa kila Mkristo wa kila kizazi aliyekuwa na uwezo wa kutii.

Kaulimbiu ambayo Carey aliifungamanisha na maisha yake — “Tarajia mambo makubwa kutoka kwa Mungu; jaribu mambo makubwa kwa ajili ya Mungu” — haikuwa kaulimbiu ya kuchochea hisia tu bali kauli ya kitheolojia yenye pande mbili. Matarajio yalitangulia: Mungu wa Maandiko ni Mungu atendaye, atimizaye makusudi yake, ashikaye neno lake watu wake wanaposali na kutii. Agizo alilokuwa amelitoa halikuwa nia tukufu tu bali mwelekeo wa uhakika wa historia ya ukombozi.

Alikuwa ameahidi: “Niite, nami nitakuitikia, nitakuambia mambo makubwa, magumu, usiyoyajua” (Yeremia 33:3). Zaidi ya hayo, alikuwa amejifunga kwa matokeo: “Kwa maana dunia itajawa na kumjua utukufu wa Bwana, kama maji yanavyoifunika bahari” (Habakuki 2:14). Carey aliziamini ahadi hizi kabisa, nazo zilizaa ndani yake si ulegevu bali tendo lililolipuka, la kimfumo, na la gharama.

Mfumo ambao Carey aliuendeleza huko Serampore — uliojulikana kama Utatu wa Serampore pamoja na wenzake Marshman na Ward — ulikuwa mtazamo uliojumuisha yote kuhusu umisheni ambao karne ya ishirini ingekuja kuugundua tena na kuuita “huduma kamilifu.” Alitafsiri Maandiko. Alianzisha shule. Alianzisha chuo kilichowafundisha viongozi Wahindi. Aliishawishi serikali ya kikoloni dhidi ya desturi zilizoangamiza utu wa mwanadamu. Aliigiza imani kwamba kumfikia mtu kwa injili ni kumjali mtu mzima, na kwamba Neno la Mungu lililotafsiriwa ndilo chombo chenye nguvu zaidi kilichopo kwa ajili ya kuubadilisha utamaduni kutoka ndani. Aliuweka mtazamo huu uliojumuisha yote katika upeo mpana wa Agizo: “Na kuwafundisha kuyashika yote niliyowaamuru ninyi” (Mathayo 28:20). Yote aliyoamuru Yesu yalijumuisha kumjali mjane, mgeni, maskini, na aliyeonewa.

Dhabihu ya Carey haikuwa ya kushtua kwa namna ya kifo cha shahidi — ilikuwa dhabihu tulivu zaidi, yenye kusaga taratibu, ya safari ndefu. Alimtazama mke wake Dorothy akiteremkia katika ugonjwa wa akili huko India; alifariki huko mwaka 1807 bila kupata nafuu kamwe. Aliwazika watoto. Alitazama moto wa ghala mwaka 1812 ukiteketeza miswada ya tafsiri isiyoweza kupatikana tena, iliyowakilisha miaka ya kazi — na akaanza upya juma lililofuata. Moto uliiteketeza kazi, alisema, lakini haukuweza kuliteketeza neno lililokuwa limetafsiriwa. Alishikilia lile Ayubu alilotangaza: “Lakini anaijua njia niiendeayo; akiisha kunijaribu, nitatoka kama dhahabu” (Ayubu 23:10). Jaribu lilikuwa la kweli. Dhahabu iliyotokana nalo ilikuwa miaka arobaini na moja ya kazi ya umisheni ambayo kanisa bado linavuna matunda yake.

Theolojia yake ya Biblia iliyotafsiriwa kuwa chombo kikuu cha umisheni imeuumba mwendo mzima wa kisasa wa umisheni. Alielewa kwamba Maandiko katika lugha ya watu wenyewe hayakuwa chombo cha uinjilisti tu bali nguvu ya kubadilisha yenye uwezo wa kuupatia utamaduni sura mpya kutoka mizizi yake ya ndani kabisa — kwa sababu Mungu aliyenena kupitia hayo ndiye Mungu aliyewaumba watu waliyasoma. Unabii wa Isaya kuhusu neno la Mungu ulikuwa dhana ya msingi ya Carey: “Ndivyo litakavyokuwa neno langu, litokalo katika kinywa changu; halitanirudia bure, bali litatimiza mapenzi yangu, nalo litafanikiwa katika mambo yale niliyolituma” (Isaya 55:11). Alitafsiri Biblia katika lugha ambazo hazikuwahi kuwa nayo, na akamtumaini Mungu wa Biblia kufanya alilokuwa akifanya siku zote: kunena kupitia hiyo na kubadilisha kila kitu.

Maagizo ya mwisho ya kichungaji ya Carey kwa mmisionari kijana, aliyoyatoa muda mfupi kabla ya kifo chake, ni maneno ya kaburini kwa maisha yake yote: “Nitakapokuwa nimekwenda, msiseme lolote kuhusu Dkt. Carey. Semeni kuhusu Mwokozi wa Dkt.

Carey.” Hakuwa amekuja India ili akumbukwe. Alikuwa amekuja kwa sababu Yesu alikuwa amesema, “Kama vile Baba alivyonituma mimi, nami nawapeleka ninyi” (Yohana 20:21). Alikuwa ametumwa. Alikuwa amekwenda. Naye yule aliyemtuma alikuwa pamoja naye kila hatua ya miaka ile arobaini na moja.

Sala

Bwana wa mavuno, inua katika kizazi chetu wanaume na wanawake wenye ushupavu mtakatifu kama wa Carey — watakaopanda mahali ambapo hakuna kilichowahi kuota, watafsiri mahali ambapo hakuna Neno bado, na kuvumilia miaka mirefu ya shamba gumu bila kurudi nyuma.

Pale tunapotoa visingizio vya kutotenda, tunyamazishe kwa uharaka wa wale ambao bado hawajafikiwa. Na pale moto unapoiteketeza kazi yetu, tupe neema ya kuanza upya.

Amina.