Kukilea Kizazi Kijacho: Kulea Watoto Wacha Mungu

"Na maneno haya ninayokuamuru leo, yatakuwa katika moyo wako; nawe uwafundishe watoto wako kwa bidii, na kuyanena uketipo katika nyumba yako, na utembeapo njiani, na ulalapo, na uondokapo." Kumbukumbu la Torati 6:6-7 (KJV) Hakuna shamba la umisionari lililo kubwa zaidi duniani kuliko nyumba yako mwenyewe. Watoto ambao Mungu amewaweka chini ya uangalizi wako ndio kizazi kijacho cha Kanisa, viongozi wajao wa kijiji chako, mji wako, taifa lako. Jinsi wanavyolelewa itaamua kama injili itasonga mbele au itarudi nyuma katika Afrika Mashariki katika miaka ijayo. Na chini ya Mungu, hakuna mtu mwenye ushawishi zaidi juu ya mtoto katika miaka ya mwanzo kuliko mama.

Katika Agano la Kale, Mungu aliwapa wazazi maagizo ya wazi. Ile Shema, katika Kumbukumbu la Torati sura ya sita, inawaambia wazazi wawafundishe watoto wao amri za Mungu kwa bidii. Neno "kwa bidii" ni la maana. Si mafundisho ya kawaida tu, si jambo linalofanywa asubuhi za Jumapili peke yake, bali ni jambo la kudumu, linaloendelea, lililofumwa katika kila kipindi cha maisha. Utembeapo, uketipo, ulalapo, uondokapo — kweli ya Mungu inapaswa kunenwa, kuoneshwa kwa mfano, na kurudiwa.

Mfikirie Yokebedi, mama yake Musa. Aliishi chini ya amri ya kutisha ya Farao kwamba watoto wote wa kiume wa Kiebrania lazima watupwe katika Mto Nile. Lakini alimcha Mungu zaidi kuliko alivyomwogopa Farao. Alimficha mtoto wake kwa miezi mitatu. Kisha, alipokuwa hawezi tena kumficha, alitengeneza kikapu kidogo cha matete, akakipaka lami, akamweka mwanawe ndani, na akamlaza kati ya matete ya mto. Binti yake Miriamu aliangalia karibu. Binti wa Farao alipomkuta yule mtoto, Miriamu alisogea mbele na akajitolea kumtafutia mwanamke Mwebrania wa kumnyonyesha. Kwa maongozi ya Mungu, Yokebedi aliajiriwa kumnyonyesha mwanawe mwenyewe. Kwa miaka ya kwanza ya maisha yake — labda miaka mitatu au minne, ambayo katika wakati ule ndivyo watoto walivyonyonyeshwa — Musa alikua mikononi mwa mama yake, akisikia habari za Mungu wa Ibrahimu, Isaka, na Yakobo. Alikuwa na miaka michache tu ya kumwaga ndani yake kabla ya kukabidhiwa kwenye jumba la Farao. Lakini miaka ile ilitosha. Utambulisho wa Musa ulikuwa umeimarishwa.

Alijua yeye ni nani. Alijua yeye ni wa nani. Na baada ya miongo mingi, alichagua kuteseka pamoja na watu wa Mungu kuliko kufurahia anasa za dhambi kwa kitambo. Enyi akina mama, msidharau kamwe thamani ya miaka ile ya mwanzo. Chochote mnachopanda katika miaka mitano ya kwanza ya maisha ya mtoto kitazaa matunda kwa maisha yote.

Mfikirie Hana tena. Alipompata mwanawe Samweli, hakumshikilia. Alimwachisha kunyonya, kisha akamleta katika maskani na akamtoa amtumikie Bwana siku zote za maisha yake.

Kila mwaka alikuwa akija na kumletea joho dogo alilokuwa amelishona. Fikiria jambo hilo. Kila mwaka alishona joho na kumpelekea mwanawe, aliyekuwa akitumika katika nyumba ya Mungu. Samweli alikua mbele za Bwana. Mama yake alikuwa amemweka wakfu kabla hajazaliwa, na aliendelea kuwekeza ndani yake hata baada ya kuondoka nyumbani kwake. Waweke wakfu watoto wako kwa Mungu, dada yangu. Si tu kwenye sherehe ya kuwaweka wakfu watoto wachanga, bali kila siku. Waweke juu ya madhabahu ya Bwana kwa maombi. Mtumaini Mungu awatumie kwa utukufu wake.

Wafikirie Eunike na Loisi, mama na bibi yake Timotheo. Paulo anaandika kwamba imani isiyo na unafiki iliyokuwa ndani ya Timotheo ilikaa kwanza katika bibi yake Loisi na katika mama yake Eunike. Vizazi vitatu vya imani katika familia moja. Na hata hivyo baba yake Timotheo alikuwa Myunani, yamkini si mwamini.

Wakati mwingine mama na bibi mcha Mungu wanapaswa kubeba mzigo wa kiroho wa familia. Waliubeba kwa uaminifu. Na Timotheo akawa mchungaji na mwenzi wa karibu wa Paulo. Dada yangu, ikiwa mumeo ni kiongozi imara wa kiroho au sivyo, waweza kuwa Eunike na Loisi. Waweza kulea watoto wanaozijua Maandiko tangu siku zao za mwanzo.

Sasa acha niseme kwa vitendo. Unawaleaje watoto wacha Mungu katika Afrika Mashariki ya leo, wakati mvuto mwingi hivyo unakuvuta kinyume nawe — umaskini, shinikizo la wenzako, burudani zisizo za adili, shule zisizofundisha maadili ya Kikristo, hata ndugu wasioamini?

Kwanza, anzisha ibada ya familia. Kila siku, ikiwezekana. Kusanya familia, hata kama ni kwa dakika kumi au kumi na tano tu. Soma fungu fupi la Maandiko. Lieleze kwa maneno rahisi. Ombeni. Imbeni wimbo wa sifa. Ikiwa watoto wako ni wadogo, ifanye fupi. Wanapokua, ifanye tajiri zaidi. Usiache jambo hili hata unapokuwa umechoka. Hata wakati nyumba ina shughuli nyingi. Kudumu kwa ibada ya familia kutawaumba watoto wako zaidi kuliko mahubiri yoyote wanayosikia siku ya Jumapili.

Pili, wafundishe kuomba. Wafundishe maombi rahisi mwanzoni. Kumshukuru Mungu kwa chakula. Kumshukuru Mungu kwa siku. Kumwombea Baba akiwa mbali kazini. Kumwombea shangazi mgonjwa.

Wanapokua, wafundishe kuomba. Wafundishe kujiombea wenyewe, kuwaombea rafiki zao, walimu wao, taifa lao. Mtoto anayejifunza kuomba akiwa mdogo atakuwa mtu mzima anayeomba.

Tatu, wafundishe kutii. Biblia inawaamuru watoto kuwaheshimu na kuwatii wazazi wao. Hii ndiyo amri ya kwanza yenye ahadi. Mtoto ambaye hajifunzi kumtii mzazi atapata shida baadaye kumtii bosi, mchungaji, au Bwana mwenyewe. Usiogope kuadhibu. Kitabu cha Mithali kinasema kwamba yeye asiyetumia fimbo humchukia mwanawe, bali yeye ampendaye humrudi mara moja. Lakini adhabu kamwe isifanyike kwa hasira wala kwa ukatili. Ni lazima ifanyike kwa upendo, pamoja na maelezo, ikifuatiwa na msamaha na wororo. Watoto wako kamwe wasiwe na shaka kwamba unawapenda, hata wakati unapowarekebisha.

Nne, wafundishe tofauti kati ya jema na baya katika maisha ya kila siku. Wafundishe kuwa wakweli. Wafundishe kufanya bidii katika masomo yao. Wafundishe kuwafanyia wema ndugu zao. Wafundishe kuwa wasaidizi nyumbani — wavulana kama wasichana wafundishwe kuteka maji, kufagia, na kusaidia kupika. Wafundishe kuwaheshimu wazee. Wafundishe kuwa na kiasi katika mavazi na maneno yao. Wafundishe kujiepusha na urafiki mbaya, kwa maana mazungumzo mabaya huharibu tabia njema.

Tano, wasimulie hadithi. Akina mama wa Kiafrika siku zote wamekuwa wasimuliaji hodari wa hadithi. Wasimulie hadithi za Biblia — Nuhu na gharika, Daudi na Goliathi, Danieli na simba, Msamaria mwema, mwana mpotevu. Wasimulie hadithi za Wafiadini wa Uganda, za vijana Kizito na Mbaga na Gyaviira, waliokufa badala ya kuikana imani yao. Wasimulie habari za Mary Slessor, yule mwanamke mdogo Mskoti aliyekwenda Afrika Magharibi na kuokoa maisha ya watoto mapacha waliokuwa wameachwa wafe. Wasimulie habari za Simeon Nsibambi, aliyeomba kwa ajili ya uamsho nchini Uganda. Hadithi huweka kweli moyoni kwa namna ambayo mihadhara haiwezi kamwe.

Sita, kuwepo pamoja nao. Watoto hawajali zawadi za gharama kubwa kama vile wanavyojali muda wako, uangalifu wako, mapenzi yako. Keti nao. Wasikilize. Jifunze majina yao, rafiki zao, hofu zao, ndoto zao. Fahamu kinachoendelea shuleni kwao, moyoni mwao, katika maisha yao.

Watoto wanaohisi kufahamika na kupendwa nyumbani kwao ni vigumu zaidi kuukimbilia ulimwengu wakitafuta upendo mahali pengine.

Saba, ishi kwa mfano wa yale unayofundisha. Watoto hujifunza zaidi kutokana na yale unayoyatenda kuliko yale unayoyasema.

Ukiwaambia wasiseme uongo lakini wakusikia ukimwambia jirani uongo, watajifunza kusema uongo. Ukiwaambia wasamehe lakini wakuone ukishikilia kinyongo, watashikilia kinyongo. Ukiwaambia waombe lakini wasikuone ukiomba kamwe, hawataomba. Lakini ukiishi yale unayofundisha, yataandikwa mioyoni mwao.

Usivunjike moyo ikiwa watoto wako hawaonyeshi mara moja matunda ya mafundisho yako. Watoto wengine huipokea imani haraka. Wengine hupitia kipindi cha kutangatanga kabla ya kurudi.

Mkumbuke Augustino na Monika. Miaka thelathini ya machozi na maombi ilitangulia kuongoka kwake. Endelea kupanda. Endelea kuomba. Mungu aliyeanza kazi njema katika familia yako atakuwa mwaminifu kuimaliza.

Jambo moja zaidi. Baadhi yenu mnaosoma haya huenda msiwe na watoto wa kuzaa. Labda Mungu hajakupa watoto bado. Labda amechagua njia nyingine kwa maisha yako. Usihisi kwamba sura hii haikuhusu wewe. Mungu aweza kukupa wapwa wa kuwamwagia upendo. Aweza kukupa binti za kiroho katika imani. Aweza kukupa huduma kwa yatima — na Mungu anajua Afrika Mashariki ina yatima wengi wanaohitaji shangazi Wakristo. Moyo wa kimama ambao Mungu ameuweka ndani yako waweza kulea watoto wengi, wawe wametoka mwilini mwako au sivyo.

Sala Baba, ninakuletea watoto walio katika maisha yangu. Nakushukuru kwa ajili yao. Nisaidie niwaone kama uwaonavyo Wewe — kama roho za milele ambazo umezikabidhi katika uangalizi wangu. Nipe nguvu za kuwafundisha njia zako kwa bidii. Nipe hekima ninapopaswa kuwarekebisha. Nipe subira ninapokuwa nimechoka. Wafunike kwa rehema zako ninaposhindwa. Uwaokoe, Bwana.

Waite waingie katika ufalme wako. Uwatumie kwa makusudi yako. Nyumba yangu na iwe mahali ambapo Wewe unajulikana na kupendwa, na ambapo kizazi kijacho hujifunza kutembea pamoja nawe. Kwa jina la Yesu, Amina.