
Wasifu
Billy Sunday hakuwahi kumwona baba yake. William Sunday, mjenzi wa matofali, alijiunga na Kikosi cha Ishirini na Tatu cha Askari wa Miguu cha Iowa wakati wa kiangazi cha mwaka 1862, na miezi minne baadaye, tarehe 19 Novemba, mkewe alijifungua mwana wa tatu katika kibanda cha magogo chenye vyumba viwili karibu na Ames, Iowa, akampa mtoto jina la yule askari aliyekuwa mbali. Askari Sunday alifariki kwa ugonjwa katika kambi moja huko Patterson, Missouri, tarehe 22 Desemba, zaidi kidogo ya mwezi mmoja baada ya mtoto kuzaliwa. Mvulana ambaye siku moja angevuta umati mkubwa kuliko mwinjilisti yeyote wa Marekani kabla yake alianza maisha yake akiwa mmoja wa majeruhi wadogo wengi wa vita: yatima wa baba, maskini, na punde akijitegemea mwenyewe.
Yatima wa askari
Mama yake, Mary Jane, aliwaweka wanawe watatu pamoja kwa muda wote alioweza, akisaidiwa na baba yake. Lakini njaa, kama Sunday alivyosema, ilikuwa ikikwaruza mlango wa kibanda, na mwishowe akawaambia wanawe kwamba angewapeleka wawili wao kwenye Makao ya Yatima wa Askari. Alipoamshwa katika hoteli moja huko Ames ili kupanda treni usiku wa manane, aliona kwamba macho ya mama yake yalikuwa mekundu. “Muda wote mimi na Ed tulipokuwa tumelala,” alisema, “mama alikuwa akiomba.” Kwenye jukwaa la stesheni alimkumbatia kila mvulana kwa mkono mmoja na kulia kwa kwikwi kana kwamba moyo wake ungevunjika.
Alikaa miaka miwili hivi katika vituo vya yatima vya Glenwood na Davenport. Kufikia umri wa miaka kumi na minne alikuwa akijitegemea — akifanya kazi za shambani huko Nevada, Iowa, akisoma katika shule ya sekondari ya huko bila kuhitimu, na akifanya kazi ya mtunzaji wa shule. Alipenda kusema kwamba alikuwa ametambaa kutoka “chuo kikuu cha umaskini na mapigo makali.”
Mkimbiaji wa kasi zaidi katika National League
Huko Marshalltown, Iowa, ambako alikimbia katika timu ya kikosi cha zimamoto na kucheza mpira kwa ajili ya mji, alionwa na Cap Anson, nahodha wa Chicago White Stockings, mabingwa wa National League. Mwaka 1883, akiwa bado hajafikisha miaka ishirini na moja, Sunday alitoka moja kwa moja kwenye viwanja vya mtaani vya Iowa hadi Chicago. Hakuwahi kuwa mpigaji hodari sana, lakini alihesabiwa kuwa mkimbiaji wa kasi zaidi katika ligi, na mashabiki walipenda jinsi alivyojirusha kudaka mpira na kuteleza kichwa mbele. Alicheza misimu mitano huko Chicago kisha akahamia Pittsburgh na Philadelphia.
Aliyeandikishwa kando ya barabara
Alasiri moja ya Jumapili huko Chicago — mwaka 1886 au 1887; vyanzo vinatofautiana — yeye na wachezaji wenzake kadhaa walitoka katika baa moja wakaketi kando ya barabara. Ng’ambo ya barabara bendi ya Pacific Garden Mission ilikuwa ikipiga tarumbeta na trombone na kuimba nyimbo za injili ambazo alikuwa amemsikia mama yake akiziimba katika kibanda cha magogo. Kumbukumbu zilimrudia kwa nguvu, naye akalia kwa kwikwi. Kijana mmoja wa bendi ile aliwaalika waende kwenye misheni. Sunday alisimama akazungumza na rafiki zake.
Nimemaliza. Ninakwenda kwa Yesu Kristo. Tumefika mahali pa kuachana.
— Billy Sunday, akikumbuka kona ile ya barabara huko Chicago
Baadhi yao walicheka na wengine wakadhihaki. Alikwenda kwenye misheni tena na tena, na huko, baada ya mazungumzo na maombi pamoja na Bi. Clark, mke wa mwanzilishi wa misheni, alifanya uamuzi wake. “Nilipapasa njia yangu kutoka gizani hadi mikononi mwa Yesu Kristo,” alisema muda mrefu baadaye, “nami nikapiga magoti nikalia, ‘Ee Mungu, uniwie radhi mimi mwenye dhambi!’” Aliogopa dhihaka iliyokuwa ikimngoja uwanjani, lakini mtu wa kwanza kumlaki ndani ya lango asubuhi iliyofuata alikuwa nyota mkuu wa timu, Mike “King” Kelly: “Bill, ninajivunia wewe! Dini si fani yangu, lakini nitakusaidia kadiri niwezavyo.” Anson na wengine wakafuata wakimtia moyo vivyo hivyo.
Badiliko ndani yake lilionekana wazi kwa wachezaji wenzake na kwa mashabiki pia. Aliacha kuapa, kamari na baa, akakataa kucheza mpira katika Siku ya Bwana, na akajiunga na Jefferson Park Presbyterian Church, ambako alijitosa katika mkutano wa maombi wa katikati ya juma na chama cha Christian Endeavor. Huko alikutana na Helen Amelia Thompson — Nell — binti hodari wa Mpresbiteri tajiri wa Kiskoti aliyekuwa katika biashara ya maziwa. Baba yake hakutaka mchezaji mpira wa kulipwa awe mkwewe; mama yake alimtetea Billy, na mwishowe baba yake akakubali. Walifunga ndoa nyumbani kwa akina Thompson tarehe 5 Septemba 1888, na wakatumia fungate yao wakisafiri pamoja na timu. Kwa miaka arobaini na saba iliyofuata hangefanya karibu uamuzi wowote bila yeye.
Mahali pa kuachana
Ukristo wa Sunday uliendelea kumvuta mbali na uwanja wa besiboli. Alihitajika sana katika mikutano ya YMCA, ingawa wakati ule alikuwa mzungumzaji dhaifu anayejikwaa. Wakati wa majira ya kuchipua ya mwaka 1891, akiwa amefungwa na mkataba wa miaka mitatu na Philadelphia, alimwekea Mungu swali hilo kwa maneno rahisi kabisa aliyoyajua: ikiwa Mungu alimtaka aache besiboli na aingie katika kazi ya Kikristo, basi klabu imwachilie kabla ya tarehe 25 Machi. Tarehe 17 barua ilifika kutoka kwa rais wa klabu ikimpa ruhusa ya kuondoka. Kisha klabu ya Cincinnati ikaja na mkataba wa dola 3,500 na mshahara wa mwezi wa kwanza mapema. Baba mkwe wake alimwambia kwamba alikuwa mpumbavu kutoukubali.
Alianza kazi katika YMCA ya Chicago kama katibu msaidizi kwa takriban dola themanini na tatu kwa mwezi — fedha ambazo nyakati nyingine zilichelewa kwa miezi. Kwa miaka mitatu aliwatembelea wagonjwa, aliomba pamoja na waliotaabika, na kupeleka mialiko ndani ya baa, akijifunza kwa karibu kile ambacho pombe ingeweza kuifanyia familia. Mwaka 1893 akawa msaidizi wa J. Wilbur Chapman, mmoja wa wainjilisti waliojulikana sana wa wakati ule — mtangulizi wake, akipanga mikutano ya maombi na kwaya, akigongelea vigingi vya hema, na kusikiliza usiku baada ya usiku mhubiri stadi akiwa kazini. Chapman alimfundisha jinsi ya kujenga hubiri, na akamsisitizia umuhimu wa maombi.
Kisha, wakati wa sikukuu za mwaka 1895–96, telegramu ilifika: Chapman alikuwa akirudi kwenye uchungaji, na kazi ilikuwa imekwisha. Sunday alikuwa na mke, watoto wawili, hana kazi, wala hana fedha. Hangeweza kurudi kwenye besiboli.
Nimeendelea tu, kadiri Bwana alivyonifungulia njia, nikijaribu kufanya kazi yake. Sikuwa na mpango wa jambo la namna hii. Yote ni matendo ya Bwana.
— Billy Sunday, kwa William T. Ellis
Njia ya machujo ya mbao
Kwa miaka kumi na miwili alifanya kazi katika kile alichokiita “mzunguko wa mafuta ya taa,” miji midogo sabini hivi, mingi yao katika Iowa na Illinois, isiyo na taa za umeme. Dhoruba ya theluji ilipoliangusha hema lake huko Salida, Colorado, mwaka 1906, alianza kusisitiza kwamba miji imjengee maskani rahisi za mbao, sakafu zake zikiwa zimetandazwa machujo ya mbao ili kupunguza kelele. Katika eneo la Puget Sound, miongoni mwa wakataji miti waliojua maana ya kufuata njia ya machujo ya mbao kurudi nyumbani kutoka msituni, kutembea mbele wakati wa mwaliko kukaitwa “kuikanyaga njia ya machujo ya mbao.” Kuanzia mwaka 1908 Nell alisafiri pamoja naye na kuendesha shughuli nzima, akiwaacha watoto wadogo kwa yaya; kundi la wafanyakazi likakua kuwazunguka, miongoni mwao kiongozi wa uimbaji Homer Rodeheaver.
Jukwaani Sunday hakufanana na kitu chochote ambacho dini ya Marekani ilikuwa imekiona. Alikimbia, alisimama juu ya mimbari, alivunja viti, na kuteleza jukwaani kama mkimbiaji anayejirusha kunyakua kituo cha nyumbani, kwa mfululizo wa lugha ya mitaani. Wachungaji wengi walichukizwa, na si bila sababu — angeweza kuwa mkali na mkatili. Lakini chini ya maonyesho hayo kulikuwa na jambo ambalo umati haukuliona kila mara.
Kabla nyundo haijainuliwa kujenga maskani, makanisa ya mji yaligawanywa katika wilaya na mitaa kwa ajili ya mikutano ya maombi ya nyumbani, iliyofanyika kila ilipowezekana katika nyumba za watu wasioongoka. Mara nyingi watu waliripotiwa kuongoka kabla mwinjilisti hajafika.
Desturi ya Sunday mwenyewe ilikuwa ile ile. Ellis alimsikia akiomba chumbani mwake kabla ya kutoka kwenda kuhubiri, kwa namna ile ile rahisi ya mazungumzo aliyoomba nayo jukwaani.
Kamwe sihubiri hubiri mpaka nimelilowesha katika maombi. Kamwe.
— Billy Sunday, katika hubiri lake “Teach Us to Pray”
Kati ya mwaka 1915 na 1917 alihubiri Philadelphia, Boston, Detroit, Buffalo na miji mingine mikubwa, na wakati wa majira ya kuchipua ya mwaka 1917, Marekani ilipoingia katika Vita vya Kwanza vya Dunia, aliendesha kampeni yake kubwa kuliko zote, huko New York, kuanzia Aprili hadi Juni. Watu zaidi ya 98,000 walijitokeza mbele, naye akatoa sadaka yote ya huko kwa mashirika ya misaada ya vita, kama alivyotoa sadaka ya Chicago kwa Pacific Garden Mission alikookoka. Katika kipindi chote cha huduma yake watu wapatao milioni moja waliikanyaga njia ya machujo ya mbao. Hubiri lake maarufu zaidi lilikuwa dhidi ya vileo, na hakuna mtu aliyefanya zaidi yake kuliamsha taifa kwa ajili ya marufuku ya vileo; usiku ule marufuku hiyo ilipoanza kutumika mnamo Januari 1920 aliandaa mazishi ya mzaha ya “John Barleycorn” huko Norfolk, Virginia.
Majaribu
Kumbukumbu ya kweli ina vivuli. Kampeni ziliifanya familia ya Sunday kuwa tajiri, na wakosoaji walizihoji sadaka. Uzalendo wake ungeweza kugeuka kuwa ukali; katika miaka ya 1920 alipokea zawadi kutoka kwa wanachama wa Ku Klux Klan na, akiwa ameajiriwa na wamiliki wa migodi ya makaa ya mawe, aliwazungumzia kwa dharau wachimbaji waliokuwa wamegoma. Baada ya vita umati ulipungua, lakini aliendelea kuhubiri popote alipoalikwa.
Huzuni kubwa kuliko zote ilikuwa nyumbani. Watoto walikuwa wamelelewa kwa sehemu kubwa na watu wengine wakati wazazi wao walipokuwa safarini, na wana wao watatu walihangaika na ulevi na ndoa zilizovunjika; familia ya Sunday ililipa fedha ili kashfa zinyamazishwe. Mwaka 1930 Nora Lynn, yaya aliyekuwa amekuwa sehemu ya familia, alifariki. Mwaka 1932 binti yao Helen alifariki baada ya ugonjwa wa muda mrefu uliomdhoofisha. Mwaka 1933 mwana wao wa kwanza, George, ambaye walikuwa wamemwokoa kutoka kufilisika, alijiua. Wakati mmoja Sunday alikuwa ameomba kwa sauti mbele ya umati katika maskani, kwa uwazi uliowafanya wakosoaji wakunje nyuso, maneno yanayosomeka kwa upole mwingi sasa.
Basi, Yesu, bado sijafika mbinguni. Sitaki kwenda, si bado… Sitaki kumwacha Nell na watoto. Ninaipenda nyumba ndogo tuliyo nayo kule ziwani.
— Billy Sunday, maombi katika maskani
Mapema mwaka 1935 alipatwa na shambulio la moyo, na daktari wake akamwambia akae mbali na mimbari. Hakufanya hivyo. Takriban juma moja kabla ya kufa alihubiri juu ya swali la mlinzi wa gereza, “Yanipasa nifanye nini nipate kuokoka?” — swali lililokuwa limemkuta kando ya barabara huko Chicago nusu karne kabla. Alifariki tarehe 6 Novemba 1935, nyumbani kwa kaka yake Nell, William Thompson, huko Chicago, muda mfupi kabla ya kutimiza miaka sabini na mitatu, akazikwa katika Forest Home Cemetery huko Forest Park, Illinois.
Alikuwa mtu wa makosa makubwa na bidii kubwa zaidi. Alikuwa yatima wa askari ambaye hakusahau kamwe mama yake akiomba usiku kucha, na mchezaji mpira aliyemwomba Mungu ishara na akatimiza upande wake wa mapatano. Kuvunja viti kumepitwa na wakati. Kinachobaki ni injili rahisi aliyoisikia kutoka kwa bendi ya misheni katika kona ya barabara na kuihubiri kwa miaka arobaini: kwamba mwenye dhambi yeyote, hata awe amepotea kiasi gani, bado anaweza kuinuka, akaupa kisogo umati wake wa zamani, na kwenda kwa Yesu Kristo.
Bado hakuna vitabu wala mahubiri katika maktaba kwa mwandishi huyu.