Omwoyo, Emmeeme n’Omubiri

Enjigiriza ya Nee ku Muntu Esinga Okumwawula ku Balala

Obanga Obulamu bw’Ekikristaayo obwa Bulijjo bwafuula Watchman Nee omwagalwa mu bakkiriza bangi ab’enjiri, Omuntu ow’Omwoyo kye kyamwawula ku balala era ne kimuleetera okukaayanirwa. Ekitabo kino ekinene kyawandiikibwa mu kiseera bwe yali alwadde nnyo era ng’asoma nnyo, mu myaka gya 1920, era kyagezaako ekyo abanoonyereza ab’omu kiseera kino kye bayita mu butuufu “sayikolojiya ya Bayibuli.” Nee yagamba nti omuntu alimu omwoyo, emmeeme n’omubiri, era nti okukula kw’Omukristaayo kwesigamye ku kutegeera engeri ebitundu bino gye bikolamu nga bifugibwa Omwoyo Omutukuvu.

Ekyawandiikibwa ekikulu kyali 1 Basessaloniika 5:23: “Katonda ow’emirembe abatukulize ddala, era omwoyo gwammwe gwonna, n’emmeeme yammwe n’omubiri gwammwe, bikuumibwenga nga tebiriiko kya kunenyezebwa okutuusa ku lunaku olw’okujja kwa Mukama waffe Yesu Kristo.”

Abaebbulaniya 4:12 nayo yalina ekifo ekinene: “Ekigambo kya Katonda kiramu era kikola. Kisala okusinga ekitala eky’obwogi obubiri, era kiyitamu ne kituukira ddala ku mmeeme n’omwoyo.”

Nee yatwala ebyawandiikibwa bino ng’obujulizi nti emmeeme n’omwoyo bitundu oba busobozi obw’enjawulo mu butonde bw’omuntu. Oluvannyuma n’agatta ebigambo n’ebyokulabirako ebirala eby’omu Bayibuli n’akola maapu enzijuvu: omubiri gukwatagana n’ensi erabika; emmeeme erimu ebirowoozo, enneewulira n’okwesalirawo, era y’ewa omuntu okwetegeera nga muntu; omwoyo gw’omuntu gulimu obusobozi ng’omutima ogw’omunda, okutegeera okw’omunda n’okussa ekimu, era gwe guba ekitundu omuntu mw’amanyira Katonda.

Enkola eno eyambye abasomi bangi okunnyonnyola enjawulo wakati w’enneewulira obwereere n’okussa ekimu okw’omwoyo. Naye era ekolokoseddwa olw’okukaka ebigambo bya Bayibuli ebigonvu okuyingira mu nkola enkakanyavu ey’ebitundu bisatu.

Okugyekenneenya mu bwenkanya kulina okutandika n’okukkiriza ekigendererwa kyayo eky’obusumba awamu n’ensalo zaayo mu kunnyonnyola Ebyawandiikibwa.

Omubiri: Engeri Gye Tukwataganamu n’Ensi Erabika

Nee yatwala omubiri ng’ekyo omuntu ky’akozesa okukwatagana n’ebimwetoolodde. Okuyita mu bitundu eby’okuwulira tulaba, tuwulira, tukwata, tulega era tuwunyiriza; okuyita mu mubiri tukola emirimu mu nsi eyatondebwa.

Obukristaayo obw’omu Bayibuli tebutwala mubiri nga kibi mu butonde bwagwo. Olubereberye lugamba nti ebitonde ebirabika birungi. Omwana wa Katonda yafuuka omubiri. Yesu yazuukira n’omubiri. Abakristaayo balindirira “okununulibwa kw’emibiri gyaffe” (Abaruumi 8:23), so si kudduka mu mubiri.

Noolwekyo Pawulo awa omubiri ekitiibwa kingi: “Oba temumanyi ng’omubiri gwammwe ye Yeekaalu ya Mwoyo Mutukuvu Katonda gwe yabawa?” (1 Abakkolinso 6:19).

Enjigiriza ya Nee esinga obulungi ekkiriziganya n’ekyo. Omubiri gulina okuweebwayo eri Katonda ng’ekikozesebwa eky’obutuukirivu. Mu butonde bwagwo si mukama era si mulabe. Ekibi kyakosa okwegomba kw’omubiri, naye okununulibwa kuzingiramu n’omubiri.

Kino kikulu kubanga engeri ezimu ez’obulamu bw’omwoyo obuyitibwa obw’omunda ennyo ziyinza okuseeseetuka ne zigwa mu kwawula omwoyo n’omubiri mu nkola, ng’abalowooza nti ebyetaago by’omubiri biswaza era biziyiza obulamu bw’omwoyo. Ebyawandiikibwa bigatta byonna wamu. Otulo, emmere, eby’okwegatta kw’omusajja n’omukazi, emirimu, okukola dduyiro, obulwadde, okukaddiwa n’okuwummula si bintu ebitaliiko kye bikola ku bulamu bw’omwoyo.

Eriya bwe yaggwaamu essuubi mu 1 Bassekabaka 19, Katonda yamuyamba, mu kitundu, ng’amuwa otulo n’emmere nga tannaba kumubikkulira birala. Yesu yeebaka, yalya, yakaaba amaziga, yakwata ku balwadde, era yakkiriza ensalo z’omubiri.

Obulamu bw’omwoyo obukuze bulabirira omubiri naye tebugusinza.

Emmeeme: Ebirowoozo, Enneewulira n’Okwesalirawo

Nee yakozesa ekigambo “emmeeme” ku bulamu bw’endowooza n’enneewulira: okulowooza, okuwulira n’okwesalirawo. Emmeeme kye kifo obuntu bw’omuntu n’okwetegeera kwe mwe bibeera.

Waliwo obujulizi mu Bayibuli obukwataganya “emmeeme” n’obulamu bw’omuntu, okwegomba kwe n’ebyo by’ayitamu munda, naye engeri Bayibuli gy’ekozesaamu ekigambo kino ngazi. Ekigambo ky’Olwebbulaniya nephesh n’eky’Oluyonaani psyche biyinza okutegeeza obulamu, omuntu, omuntu ye kennyini, oba emmeeme, okusinziira ku mbeera. Ebyawandiikibwa tebikozesa bulijjo “emmeeme” ng’erinnya ery’ekikugu erigenderera obusobozi busatu bwokka.

Kino kye kimu ku bifo abasomi we basaanidde okutwala enkola ya Nee ng’ekifaananyi ky’enjigiriza, so si nga nkuluze ekakibwa ku buli lunyiriri.

Wabula okweraliikirira kwe ng’omusumba kwali kwa mazima. Abakristaayo bayinza okubeera mu bulamu obufugibwa amagezi gaabwe, enneewulira oba okwesalirawo kwabwe, nga balowooza nti obulamu bwabwe buva mu Katonda.

Okuwoza okw’amagezi amangi kuyinza okuba okw’emmeeme singa kusibuka mu malala. Okusinza okw’amaanyi kuyinza okuba okw’enneewulira obwereere singa tekuleeta buwulize. Ekikolwa eky’amaanyi eky’“okukkiriza” kiyinza okuba obukakanyavu bw’omuntu obwambaziddwa olulimi lw’eddiini.

Nee yayagala abakkiriza beebuuze si kyokka obanga ekikolwa kirabika ng’eky’Ekikristaayo, naye era ne gye kisibuka.

Pawulo ayogera ku njawulo efaananako bw’etyo bw’agamba nti, “Okulowooleza mu by’omubiri kwe kufa, naye okufugibwa Omwoyo bwe bulamu n’emirembe” (Abaruumi 8:6). Ensonga si kulowooza oba obutalowooza; ensonga kye kiki ekifuga ebirowoozo.

Omwoyo: Ekitundu Ekitunuulira Katonda

Nee yatwala omwoyo gw’omuntu ng’ekitundu ky’omuntu ekisinga obuziba, ekitunuulira Katonda. Mu kuzaalibwa omulundi ogwokubiri, Omwoyo Omutukuvu awa omwoyo gw’omukkiriza obulamu, n’azzaawo okussa ekimu ne Katonda.

Ebigambo Yesu bye yagamba Nikodemo byali musingi: “Ekizaalibwa omubiri kiba mubiri, n’ekizaalibwa Omwoyo kiba mwoyo” (Yokaana 3:6).

Pawulo awandiika nti, “Omwoyo yennyini akakasiza wamu n’omwoyo waffe nga bwe tuli abaana ba Katonda” (Abaruumi 8:16). Nee yalaba emyoyo ebiri mu lunyiriri olwo: Omwoyo wa Katonda n’omwoyo gw’omuntu.

Kino kyamusobozesa okunnyonnyola obulamu bw’Ekikristaayo ng’okussa ekimu wakati w’Omwoyo Omutukuvu abeera mu mukkiriza n’omwoyo gw’omuntu ogwazaalibwa obuggya. Omwoyo wa Katonda takoma ku kukyusa nneeyisa ng’ali bweru; abeera munda.

“Temumanyi nti mmwe muli yeekaalu ya Katonda era nga Omwoyo wa Katonda abeera mu mmwe?” (1 Abakkolinso 3:16).

Essira Nee lye yateeka ku kino lijjukiza abakkiriza nti Obukristaayo si kukkiriziganya na njigiriza mu birowoozo kyokka. Bwe bulamu obw’omwoyo okuyita mu Mwoyo abeera munda.

Naye kyetaagisa okwegendereza. Ebyawandiikibwa tebiyigiriza bakkiriza kumalira birowoozo byabwe ku kunoonya ekitundu eky’omunda eky’ekyama. Ekibuuzo eky’omugaso kwe kussa ekimu ne Katonda okuyita mu Kristo olw’Omwoyo.

Omutima ogw’Omunda

Nee yateeka omutima ogw’omunda munda mu mwoyo gw’omuntu. Obanga engeri eyo ey’okugusengeka esobola okukakasibwa tekikulu nnyo nga enjigiriza ye ey’amaanyi ku mutima ogw’omunda gwennyini.

Pawulo yagamba nti, “nfuba bulijjo okuba n’emmeeme ennongoofu eri Katonda n’eri abantu” (Ebikolwa by’Abatume 24:16).

Omutima ogw’omunda omulungi gwa mugaso. Katonda bw’abikkula ekibi, omukkiriza asaanidde okukyatula, era n’okuliyirira we kisaanira. Okubuusa amaaso omutima ogw’omunda buli kiseera kiyinza okukakanyaza omutima.

Naye omutima ogw’omunda gusobola okusobya. Pawulo ayogera ku mitima eminafu egyeraliikirizibwa ebintu ebitali bibi mu butonde bwabyo (1 Abakkolinso 8). Era ayogera ku mitima egiyinza okwonooneka oba okusiriizibwa ng’ekyuma ekyengeredde.

Noolwekyo omutima ogw’omunda gulina okubumbibwa Ebyawandiikibwa n’Enjiri.

Oluusi Nee yakubiriza okuwulira okw’obwegendereza obusukkiridde. Kino kiyinza okuleeta obutukuvu mu muntu omulamu obulungi, naye mu muntu atera okweraliikirira buli kantu akatono ng’atya nti ayonoonye, kiyinza okuleeta okwerumiriza okutaggwaawo. Omusaayi gwa Kristo gulina okusigala nga gwe musingi gw’emirembe.

“omusaayi gwa Kristo ... tegulisinga nnyo okutukuza emyoyo gyaffe okuva mu bikolwa ebifu tulyoke tuweereze Katonda omulamu?” (Abaebbulaniya 9:14).

Ekigendererwa ky’omutima ogw’omunda ogwatukuzibwa kwe kuweereza, so si kwemalira ku ggwe wennyini.

Okutegeera okw’Omunda n’Okuluŋŋamizibwa

Nee yakozesa ekigambo “okutegeera okw’omunda” ku kumanya okw’omwoyo okutereevu, okw’enjawulo ku kulowooza okw’ensonga oba ku nneewulira. Yakkiriza nti omwoyo gw’omuntu guyinza okuwulira Katonda gy’akulembera ng’ebirowoozo tebinnakyekenneenya bulungi.

Abakristaayo bangi bamanyi ebintu bye bayiseemu ebifaanana bwe bityo: okuziyizibwa munda, omugugu, emirembe, okukakasibwa ku mutima, oba okuwulira ekkubo ery’okukwata, ebyo oluvannyuma ne bitegeerekeka. Ebyawandiikibwa byogera ku bakkiriza “abakulemberwa Omwoyo wa Katonda” (Abaruumi 8:14).

Naye “okutegeera okw’omunda” kya bulabe singa kitwalibwa nti bulijjo kiva eri Katonda. Okutegeera okw’omunda okw’omuntu kuyinza okuva mu bye yajjukira, mu kutya, mu kwegomba, mu biwundu by’ebyamuyisaako obubi, mu kulaba ebintu ebiddiŋŋana, mu ebyo obuwangwa bwe bisuubira, oba mu kusosola kw’atamanyi nti alina.

Okuluŋŋamya okw’omu Bayibuli kukozesa amakubo mangi: Ebyawandiikibwa, amagezi, okusaba, enteekateeka ya Katonda, okubuulirirwa, ebirabo, embeera, awamu n’emirembe n’obujulirwa bw’Omwoyo. Tewali kuwulira kwa munda kwonna kusinga Kigambo kya Katonda obuyinza.

Pawulo ne banne baasanga enzigi eziggaddwa n’enzigi eziggule mu Ebikolwa by’Abatume 16, naye beeyongera okulowooza, okutambula, n’okwanukula embeera. Okuluŋŋamizibwa kwali kwa bulamu era kukyukakyuka, so si nga kyuma ekikola kyokka.

N’olwekyo engeri ey’obukulu ey’okukozesa enjigiriza ya Nee eri bw’eti: weekuze mu kuwulira Omwoyo, naye ebikuyingira mu mutima obigezese n’obwetoowaze.

“mwekenneenyenga ebintu byonna, kale bwe bibanga ebirungi mubinywezenga” (1 Basessaloniika 5:21).

Okussa Ekimu

Nee yakozesa “okussa ekimu” okunnyonnyola okukolagana obutereevu ne Katonda mu mwoyo. Kino kiyinza okuba nga kye kitundu ky’enkola ye ekisinga obutakaayanirwa, kubanga Endagaano Empya eyita Abakristaayo mu lwatu okussa ekimu ne Kitaffe, Omwana n’Omwoyo.

“mussekimu ne Kitaffe awamu n’Omwana we Yesu Kristo” (1 Yokaana 1:3).

“Ekisa kya Mukama waffe Yesu Kristo, n’okwagala kwa Katonda, n’okussekimu okwa Mwoyo Mutukuvu, bibeerenga nammwe mwenna” (2 Abakkolinso 13:14).

Okusaba si kwanjula byetaago kyokka; kwe kussa ekimu. Okusinza si kuyimba kwokka; kwe kussa ekimu. Okusoma Ebyawandiikibwa si kukuŋŋaanya bya kumanya kyokka; kufuuka ekifo eky’okussa ekimu ng’amazima ga Katonda gayogera n’omukkiriza.

Amaanyi ga Nee mu bulamu bw’okusaba n’okusinza gaali mu kuyita Abakristaayo bave mu ddiini ey’emikolo bayingire mu kussa ekimu ne Katonda nga bakimanyi.

Akabi kali mu kwesigama ku nneewulira n’endowooza z’omuntu yekka. Okussa ekimu ne Katonda tekufuula Byawandiikibwa ebiteetaagisa. Omwoyo abeera mu bakkiriza ye Mwoyo eyaluŋŋamya Ekigambo era agulumiza Kristo.

Omukristaayo “ow’Emmeeme”

Nee yakozesa ebigambo “ow’emmeeme” oba “ow’ekyemmeeme” okunnyonnyola omukkiriza afugibwa okusinga amagezi ag’obuntu, enneewulira oba okwesalirawo, mu kifo ky’omwoyo gw’omuntu nga gufugibwa Omwoyo Omutukuvu.

Ebigambo ebyo byasibuka mu 1 Abakkolinso 2:14, ASV w’egamba nti “the natural man” — mu Luganda “omuntu obuntu” — tafuna bintu bya Mwoyo wa Katonda. Ekigambo ky’Oluyonaani psychikos kiyinza okukwataganyizibwa ne psyche (“emmeeme”) mu nsibuko yaakyo, naye okukifuulamu enjigiriza enzijuvu ku muntu kukaayanirwa.

Mu 1 Abakkolinso, Pawulo ayawula abantu abatalina Mwoyo n’abo abalina Omwoyo. Oluvannyuma anenya Abakristaayo, n’abayita “ab’omubiri.” Nee yagaziya ebibinja bino n’abikolamu enkola enzijuvu ey’emitendera gy’okukula mu mwoyo.

Enkola eno eyinza okutangaaza singa ebuuza obanga obusobozi obw’obuntu bwe butufuga. Ereeta obuzibu Abakristaayo bwe bayitagana “ab’emmeeme” ng’engeri y’okusuula eri endowooza ze batakkiriziganya nazo.

Ow’oluganda asaba obujulizi tekitegeeza nti ye ow’emmeeme. Mwannyinaffe awulira enneewulira ez’amaanyi tekitegeeza nti ye ow’emmeeme. Omukulembeze ateekateeka n’obwegendereza tekitegeeza nti ye ow’emmeeme.

Ebibala by’Omwoyo, so si kukwatagana n’enkola y’endowooza, kye kigezo ekisinga obulungi.

Enneewulira: Kirabo era Kabi

Nee yeegendereza enneewulira kubanga enneewulira ez’eddiini ziyinza okwefaananyiriza ebyo omuntu by’ayitamu mu mwoyo. Enkuŋŋaana z’okuzuukusa ziyinza okuleeta okucamuka okw’ekibiina. Ennyimba ziyinza okukwata ku bantu n’amaanyi. Okutya kuyinza okwefuula okulumirizibwa ku mutima. Omukwano ogw’obwagalanyi guyinza okutwalibwa ng’okuluŋŋamizibwa kwa Katonda.

Okwegendereza kwe kwa mugaso. Naye Ebyawandiikibwa tebiteeka nneewulira mu kifo ekiwakanya omwoyo.

Yesu “n’ajjula essanyu ku bwa Mwoyo Mutukuvu” (Lukka 10:21). Pawulo yagamba olwa Isirayiri nti “ndimunakuwavu nnyo era nga nnumwa mu mutima” (Abaruumi 9:2). Zabbuli ziyigiriza abakkiriza okuleeta eri Katonda okutya, ennaku, obusungu, essanyu, essuubi n’okuyaayaana.

Omwoyo Omutukuvu takendeeza ku nneewulira z’abantu. Azitukuza.

Ekibuuzo ekituufu si kino nti, “Nnawulira n’amaanyi?” wabula, “Enneewulira eno efugibwa amazima n’okwagala? Entwala eri obuwulize obufaanana nga Kristo?”

N’olwekyo ebibinja bya Nee birina okuyamba okwawula ensibuko awatali kuleeta kubuusabuusa nneewulira ennamu.

Ebirowoozo: Bizzibwa Buggya, Tebibuukibwa

Abasomi abamu aba Nee baatuuka ku kya kugamba nti okumanya okw’omwoyo kusinga amagezi mu butonde bwakwo, era nti ebirowoozo birina kugoberera bugoberezi okutegeera okw’omunda. Okutegeera okw’engeri eyo kuyinza okutwala abantu mu kunyooma okulowooza n’okuyiga.

Pawulo agamba nti, “mukyusibwe olw’okudda obuggya mu birowoozo byammwe” (Abaruumi 12:2). Asabira abakkiriza nti “mujjuzibwe okumanya Katonda by’ayagala mu magezi gonna ne mu kutegeera okw’omwoyo” (Abakkolosaayi 1:9).

Omwoyo azza obuggya okulowooza. Takubuuka.

Nee yennyini kino akiraga. Omuntu ow’Omwoyo kitabo ekyekenneenya ennyo, ekijjudde ebibinja n’empaka eziva mu Bayibuli. Ne bwe kiba n’ebisobyo, si mulimu gwa muntu eyali teyeesiga kulowooza.

Ebirowoozo bifuuka eby’obulabe nga byetwala byokka, nga bya malala, oba nga byeyawudde ku buwulize. Tewali kwawula kutuufu awatali birowoozo ebizziddwa obuggya.

Okwesalirawo: Kuweebwayo, Tekusangulwawo

Nee era yalabula ku kwesalirawo kw’omuntu ku bubwe. Naye okwesalirawo okwaweebwayo eri Katonda si kwe kwesalirawo okutaliiwo.

Yesu agamba nti, “Buli ayagala okukola Katonda by’ayagala, ategeera obanga bye njigiriza byange ku bwange oba bya Katonda” (Yokaana 7:17). Obuwulize obuva mu kwagala kw’omuntu bugguulawo ekkubo erituusa ku kutegeera.

Pawulo “n’alowooza mu mutima okugenda” (Ebikolwa by’Abatume 19:21). Obulamu bw’Ekikristaayo buzingiramu okusalawo, okumalirira n’okugumiikiriza.

Obuzibu kwe kwesalirawo okw’omuntu ku bubwe okweteerawo ebigendererwa byakwo, oluvannyuma ne kusaba Katonda abiwe omukisa.

Gessemane etuwa ekyokulabirako: “si nga Nze bwe njagala, wabula ky’oyagala kye kiba kikolebwa” (Lukka 22:42). Okwesalirawo kw’omuntu kwolesebwa era ne kuweebwayo.

Omubiri n’Emmeeme Si Kintu Kimu

Ekitera okutabula abantu mu nkyusa za Nee ezaayanguyizibwa kwe kutwala emmeeme ng’embi. Nee yennyini teyakyogera bulijjo, wadde ng’ebigambo bye biyinza okutuusa abasomi ku ndowooza eyo.

Mu Byawandiikibwa, “omubiri” emirundi mingi gutegeeza obulamu bw’omuntu obwagwa nga bujeemera Katonda. “Emmeeme” eyinza okutegeeza obulamu oba omuntu bwomu. Emmeeme si kye kimu n’ekibi.

Maliyamu agamba nti, “Emmeeme yange etendereza Mukama. N’omwoyo gwange gusanyukidde Katonda omulokozi wange” (Lukka 1:46-47). Engeri ey’ebitontome ey’okuddiŋŋana tetegeeza nti emmeeme ya Maliyamu nnyonoonefu ate omwoyo gwe gwe gusinza obulungi.

Mu ngeri y’emu, Yesu agamba nti, “Emmeeme yange erimu ennaku nnyingi, okutuusa ku kufa” (Matayo 26:38). Obuntu bwe obutaliiko kibi buzingiramu ebigambo ebikwata ku mmeeme.

Eno nsonga ya maanyi obutavumirira mmeeme. Ebirowoozo, enneewulira n’okwesalirawo bitundu by’obuntu Katonda bwe yatonda, ebirina okuzzibwa obuggya n’okutegekebwa obulungi wansi wa Katonda.

Ebitundu Bibiri, Ebitundu Bisatu, n’Olulimi lwa Bayibuli

Enjigiriza y’Ekikristaayo ezze ekaayana okumala ebbanga ddene obanga omuntu asinga kunnyonnyolwa bulungi ng’omubiri n’emmeeme/omwoyo (ebitundu bibiri) oba ng’omubiri, emmeeme n’omwoyo (ebitundu bisatu). Abakristaayo abanywevu mu njigiriza entuufu bazze bakkiriza endowooza zombi.

Ebyawandiikibwa nga 1 Basessaloniika 5:23 birabika ng’ebiwagira ebitundu bisatu. Ebirala bikozesa emmeeme n’omwoyo mu ngeri ezikwataganamu, oba bannyonnyola omuntu ng’omubiri n’omwoyo bwokka. Abawandiisi ba Bayibuli batera okukozesa ebigambo ebikwata ku muntu okulaga by’akola, so si okunnyonnyola ebitundu bye ng’abasoma ebitundu by’omubiri.

Abaebbulaniya 4:12 egamba nti Ekigambo kyawula emmeeme n’omwoyo, Nee kye yatwala ng’obujulizi nti byawukana. Naye olunyiriri olwo era lugamba nti kyawula “ennyingo n’obusomyo,” ekiyinza okuba ekifaananyi ky’olulimi ekiraga okwawula okuyingira ennyo, so si maapu enzijuvu ey’ebitundu by’omuntu.

Noolwekyo enjigiriza ya Nee ey’ebitundu bisatu esoboka ng’ekifaananyi ky’enjigiriza, naye tesaanye kutwalibwa nga y’engeri yokka ey’obwesigwa Omukristaayo gy’ayinza okusomamu Ebyawandiikibwa.

Ebikulu ennyo Bayibuli by’ekakasa bisangibwa mu ndowooza zonna: abantu bitonde ebirina emibiri ebyatondebwa ku lwa Katonda; ekibi kyonoona omuntu yenna; okuzaalibwa omulundi ogwokubiri gwe mulimu gwa Katonda okuyita mu Mwoyo; okutukuzibwa kuzingiramu omuntu yenna; era okuzuukira kulizzaawo obulamu obw’omubiri.

Okusaba kwa Pawulo kwennyini kuggumiza obulamba: “abatukulize ddala.”

Akabi k’Okwekebera Ekisukkiridde

Sayikolojiya ey’omwoyo enzijuvu eyinza okukubiriza abakkiriza okulondoola buli kintu ekitambula munda yaabwe: Ekirowoozo ekyo kyali kya mmeeme oba kya mwoyo? Enneewulira eyo yava mu mubiri oba yali nneewulira bwerere? Okusalawo okwo kwava mu kutegeera okw’omunda oba mu kwagala kwange?

Okwekenneenya okw’engeri eyo kuyinza okusannyalaza obulamu bw’omwoyo.

Endagaano Empya esinga kuluŋŋamya bakkiriza eri Kristo, Ebyawandiikibwa, okwagala, amagezi n’obuwulize. Okwekebera kulina ekifo kyakwo—“Mwekebere mulabe obanga muli mu kukkiriza” (2 Abakkolinso 13:5)—naye obulamu bw’Ekikristaayo si kwesala munda okutaggwaawo.

Omusumba atunuulira Kristo okusinga bw’atunuulira ebitundu by’endiga eby’omunda.

Ebibinja bya Nee bisinga omugaso nga bikozesebwa ng’ebikozesebwa eby’okukebera ebiseera ebimu, so si ng’enkola ey’okufuga buli dakiika.

Ekigambo Kye Kyawula

Engeri Nee gye yakozesaamu Abaebbulaniya 4:12 eraga eddagala erisinga obulungi. Ku nkomerero si ffe twawula emmeeme n’omwoyo olw’amagezi gaffe ag’okwekebera. Ekigambo kya Katonda kiyingira era kisala omusango ku “ebirowoozo n’okufumiitiriza kw’omutima” (Abaebbulaniya 4:12).

Ebyawandiikibwa bibikkula ebigendererwa bye tutasobola kwetegeerako bulungi ffekka.

N’olwekyo okusoma nga tusaba kufuuka ekikolwa eky’okwewaayo: Mukama, ndaga we nkolera mu malala, mu kutya, mu kwegomba oba mu kwagala kwange. Leeta omuntu wange yenna wansi w’amazima go.

Essira liva ku kwesengeka ffe ffennyini ne lidda ku kukkiriza Katonda atukebere.

“Nkebera, Ayi Katonda, otegeere omutima gwange. Ngezesa omanye ebirowoozo byange. Olabe obanga mu nze mulimu engeri yonna enkyamu; era onkulembere mu kkubo erintuusa mu bulamu obutaggwaawo” (Zabbuli 139:23-24).

Okutukuzibwa kw’Omuntu Yenna

Enkola ya Nee eyinza okuwulikika ng’erina emitendera gy’obuyinza: omwoyo gufuga emmeeme, emmeeme n’efuga omubiri. Waliwo amagezi mu kwagala ekitundu ky’obulamu ekitunuulira Katonda kifuge okulowooza, okuwulira, okwesalirawo n’ebikolwa. Naye ekifaananyi ekisembayo Ebyawandiikibwa kye biraga kigatta byonna wamu okusinga olujegere lw’ebiragiro.

Katonda ow’emirembe atukuza ddala.

Ebirowoozo bizzibwa buggya. Enneewulira zisanyukira Katonda. Okwesalirawo kugondera Katonda. Omubiri gufuuka ekikozesebwa eky’obutuukirivu. Omwoyo gussa ekimu ne Katonda. Omuntu yenna ayagala.

Yesu afunza amateeka: “yagala Katonda wo n’omutima gwo gwonna n’omwoyo gwo gwonna, n’amagezi go gonna, n’amaanyi go gonna” (Makko 12:30).

Ka tukole njawulo ki, Katonda yeetwalira omuntu yenna.

Omugaso ogw’Olubeerera ogwa Omuntu ow’Omwoyo

Lwaki enjigiriza ya Nee enzibu ku muntu esigadde n’obuyinza? Kubanga ekwata ku bintu Abakristaayo bye bayitamu ddala: abakkiriza bazuula nti si buli kye bawulira munda nti y’Omwoyo Omutukuvu, nti ekitone eky’obuntu kiyinza okwefaananyiriza obuweereza obw’omwoyo, era nti okussa ekimu ne Katonda kwa buziba okusinga enneewulira oba amagezi byokka.

Omugaso gwayo guli mu kukuza okwawula n’okwesigama ku Katonda.

Akabi kaayo kali mu kugisengeka ekisukkiridde, mu kugikozesa okunyooma okulowooza oba enneewulira, ne mu kukemebwa okutondawo ekibiina ky’Abakristaayo “ab’omwoyo” abeetwala okuba waggulu ne banyooma abalala.

Pawulo awa okutereeza okwetaagisa: “Omuntu alowooza nti amanyi, aba alaga nga bw’atannamanya era nga bwe kimugwanira okumanya” (1 Abakkolinso 8:2).

Okumanya okw’omwoyo okw’amazima kuleeta obwetoowaze.

Ekigendererwa kya Nee ekisinga obuziba tekyali kukola bakugu mu bitundu by’omwoyo. Kyali kukulembera bakkiriza okuyingira mu bulamu bw’Omwoyo.

Era eri Nee, obulamu obwo tebwategekebwa kusigala bwa muntu omu yekka. Omwoyo gw’omuntu guzaalibwa obuggya okuyingira mu Mubiri gwa Kristo. Obulamu bw’omwoyo busanga amaka gaabwo ag’awamu mu kkanisa.

Okwawula okw’Omwoyo n’Obwongo

Nee yawandiika nga sayansi w’obwongo n’eby’endowooza z’abantu tebinnakulaakulanya bikozesebwa bingi ebiriwo kaakano okutegeera ebyo abantu bye bayitamu. Abasomi ab’omu kiseera kino tebasaanye kukaka buli kintu kya birowoozo oba kya nneewulira kuyingira mu bibinja bye eby’omwoyo n’emmeeme.

Obukoowu bukyusa engeri omuntu gy’assaayo ebirowoozo. Ebyayisa omuntu obubi bikosa engeri gy’alabamu obulabe. Okwennyika kuyinza okuzikiza enneewulira. Okweraliikirira kuyinza okuleeta ebiwulirwa mu mubiri ebitwalibwa ng’okulabula okw’omwoyo. Enjawulo mu ngeri obwongo gye bukolamu ekola ku ngeri abantu gye bategeeramu ebibeetoolodde n’enkolagana.

Okukkiriza ebintu bino tekiwakanya mwoyo. Kiwa ekitiibwa engeri enzibu ebitonde ebirina emibiri gye byatondebwamu.

Yesu yagamba nti, “yagala ... n’amaanyi go gonna” (Makko 12:30). Enjigiriza y’Ekikristaayo ku muntu erina okuwa ekifo omuntu yenna nga bwe yatondebwa.

Noolwekyo okwawula ng’omusumba kuyinza okuzingiramu okusaba, Ebyawandiikibwa, amagezi g’abasawo, sayikolojiya, okumanya kw’ekibiina, n’ebiseera.

Omwoyo Omutukuvu Muntu, So Si Kabonero ka Munda

Enjigiriza enzijuvu ku mwoyo gw’omuntu eyinza, nga tekigenderere, okukendeeza Omwoyo Omutukuvu n’afuuka ensibuko y’ebiwulirwa munda byokka. Endagaano Empya emwanjula nga Muntu ow’obwakatonda: ayigiriza, ayogera, atuma, aziyiza, yeegayiririra, ayinza okunakuwazibwa, era agulumiza Kristo.

“Omwoyo ow’amazima, bw’alijja alibaluŋŋamya mu mazima gonna” (Yokaana 16:13).

Ekigendererwa ky’okuwulira eby’omwoyo kwe kukolagana naye, so si kumanya bulungi tekinologiya y’okuluŋŋamizibwa.

Ebigambo bya Nee ebisinga obulungi ku kussa ekimu bitunudde mu kkubo lino.

Ebyawandiikibwa Bikozesa Olulimi Olukwata ku Muntu Yenna

Bayibuli etera okuteeka ebigambo bingi wamu mu kifo ky’okubyawula mu butuufu. “Omutima,” “emmeeme,” “ebirowoozo,” “omwoyo,” “amaanyi,” “omuntu ow’omunda,” ne “omubiri” bikwatagana okusinziira ku mbeera.

Obugagga buno obw’olulimi bulina okufuula abannyonnyozi abeetoowaze.

Maapu ya mugaso kubanga eyanguyiza ettaka ly’eraga, naye okutabula maapu n’ettaka lyennyini kuleeta ensobi. Enjigiriza ya Nee ey’ebitundu bisatu maapu.

Ettaka gwe muntu omulamu ali mu maaso ga Katonda.

Omwoyo, Emmeeme n’Omubiri: Enjawulo ey’Omugaso Erina Okusigala nga Yeetoowaze

Omuntu ow’Omwoyo kye kitabo Nee mwe yasinga okugezaako okukola maapu y’obulamu obw’omunda. Yawolereza n’amaanyi okutegeera omuntu ng’alina ebitundu bisatu: omubiri, emmeeme n’omwoyo. Omubiri gukwatagana n’ensi erabika; emmeeme erimu ebirowoozo, enneewulira n’okwesalirawo; omwoyo gw’omuntu gulimu emirimu ng’omutima ogw’omunda, okutegeera okw’omunda n’okussa ekimu ne Katonda. Mu nkola eno, okuzaalibwa omulundi ogwokubiri kufuula omwoyo gw’omuntu omulamu eri Katonda, era okukula mu mwoyo kuzingiramu okufuga kw’Omwoyo okubuna omuntu yenna.

Nee yeesigama nnyo ku 1 Basessaloniika 5:23: “Katonda ow’emirembe abatukulize ddala, era omwoyo gwammwe gwonna, n’emmeeme yammwe n’omubiri gwammwe, bikuumibwenga.” Era yaggumiza Abaebbulaniya 4:12, eyogera ku Kigambo nti “kiyitamu ne kituukira ddala ku mmeeme n’omwoyo.” Ebyawandiikibwa bino bisobozesa okwawula, era Abakristaayo bangi Nee bwe yali tannabaawo baali bakozesezza ebibinja eby’ebitundu bisatu.

Obuzibu bujja ng’enjawulo efuuse maapu y’ebitundu enkakanyavu. Ebyawandiikibwa bitera okukozesa “emmeeme,” “omwoyo,” “omutima,” “ebirowoozo,” “omuntu ow’omunda,” n’ebigambo ebirala ebikwatagana nabyo nga bitegeeza ebintu ebikwataganamu. Maliyamu agamba nti, “Emmeeme yange etendereza Mukama. N’omwoyo gwange gusanyukidde Katonda omulokozi wange” (Lukka 1:46-47), engeri ey’ebitontome ey’okuddiŋŋana gy’eteeka emmeeme n’omwoyo ku mabbali. Yesu ayinza okwogera ku mmeeme ye ng’eweddemu emirembe, ate Pawulo n’ayogera ku kuweereza Katonda mu mwoyo gwe. Engeri Bayibuli gy’ekozesaamu ebigambo erimu obugagga obumala okuziyiza ekipande ekyangu.

N’olwekyo ebibinja bya Nee bisinga okugasa ng’enjawulo ez’obusumba, so si nga maapu ya sayansi enzijuvu ey’obutonde bw’omuntu. Kye yali afaako kyali kya nkola: abakkiriza basaanidde okuyiga enjawulo wakati w’ebiwaliriza ebiva mu by’omuntu by’ayagala mu butonde bwe n’okukulembera kwa Katonda. Enneewulira ya ddala, naye esobola okusobya. Okulowooza okw’ensonga kwa mugaso, naye tekumanyi buli kimu. Amaanyi g’okumalirira gayinza okugondera Katonda oba okumuziyiza. Okukula mu mwoyo kwetaagisa omuntu yenna okujja wansi w’amazima n’Omwoyo Omutukuvu.

Ekyo kye yali afaako kikyali kikulu, naye okwawula tekusaanye kukendeezebwa ku kuzuula kuwulira kwa munda okuyitibwa “omwoyo.” Omwoyo Omutukuvu Muntu ow’obwakatonda, so si kipima kya kutegeera okw’omunda. Yaluŋŋamya Ebyawandiikibwa, agulumiza Kristo, aleeta ebibala ebitukuvu, alumiriza ku kibi, awa ebirabo, era akulembera abantu ba Katonda. Buli kuluŋŋamizibwa omuntu kw’agamba nti afunye kulina okugezesebwa okusinziira ku Byawandiikibwa, empisa, amagezi, enteekateeka ya Katonda n’okubuulirira kw’abakkiriza abakuze.

Yokaana alagira nti, “Abaagalwa, temukkirizanga buli myoyo, naye musookenga okugyetegereza mulabe obanga givudde eri Katonda” (1 Yokaana 4:1). Okugezesa kwennyini kya mwoyo.

Okumanya okw’omu kiseera kino ku bwongo nakwo kukubiriza obwetoowaze. Otulo, ebyayisa omuntu obubi, hoomoni, endwadde z’obusimu, eddagala, okunyigirizibwa, n’obulwadde bw’omubiri biyinza okukosa endowooza n’enneewulira. Okukkiriza ensonga ng’ezo tekuwakanya bya mwoyo ebya ddala. Abantu bitonde ebirina emibiri. Eriya bwe yaggwaamu amaanyi mu 1 Bassekabaka 19, teyasooka kuweebwa kunenyezebwa ku bulamu bw’omwoyo obulimu ebbula, wabula yaweebwa otulo, emmere, okubeerawo kwa Katonda, n’oluvannyuma n’addamu okutumwa.

Enkola ya Nee eyinza okufuuka ey’obulabe enneewulira eza bulijjo bwe zitwalibwa butereevu ng’“ez’emmeeme” era n’olwekyo ne zibuusibwabuusibwa. Zabbuli ziraga enneewulira entukuvu nnyingi nnyo: ennaku, obusungu, essanyu, okutya, okuyaayaana, okwebaza n’essuubi. Yesu yakaaba amaziga. Pawulo yawandiika n’obulumi era n’okwagala okungi. Obulamu bw’omwoyo tebwetaagisa kusaanyaawo nneewulira.

Era ebirowoozo si mulabe. Pawulo ayita abantu okukyusibwa olw’okuzza obuggya ebirowoozo (Abaruumi 12:2). Awoza ng’asinziira ku Byawandiikibwa. Asaba abakkiriza okulowooza ku bintu eby’amazima, ebisiimibwa, eby’obutuukirivu, ebirongoofu, ebyagalibwa n’ebyogerwako obulungi. Omwoyo tabuuka birowoozo; abizza buggya.

N’olwekyo ekitundu ky’enjigiriza ya Nee ku muntu ekisinga okuwangaala si butuufu bwa buli kasenge, wabula okuyita okw’okwawula munda. Abakristaayo tebasaanye kulowooza nti buli nneewulira ey’amaanyi, buli kirowoozo eky’amagezi, buli kiwulirwa mu ngeri ey’ekikalisimatiki, oba buli kwegomba okumaliridde kuva eri Katonda. Omuntu yenna yeetaaga okutukuzibwa.

Okusaba kwa Pawulo mu 1 Basessaloniika kuwa enkomerero esinga obukuumi: “Katonda ow’emirembe abatukulize ddala.” Omuntu ne bw’akkiriza enjigiriza ey’ebitundu bisatu oba ebibiri, ekigendererwa kwe kubeera omulamba wansi wa Katonda. Kristo talokola kitundu kya ddiini ekiyinza okuggyibwako. Yeetwalira omuntu yenna.