Essuula 9 · eddakiika 10 ez’okusoma · eddakiika 13 ez’okuwuliriza
Ekitundu eky’Omukaaga
Okussa Ekimu Okutaliiko Kikugira
Oluyimba 8:5-14.
Kaakano tutuuse ku kitundu ekisembayo eky’ekitabo kino, nga bwe tulabye, oluyimba olunnyonnyola obulamu bw’omukkiriza ku nsi. Nga kitandika mu Kitundu I. (Oluyimba 1:2-2:7) n’okwegomba okutamatira okw’oyo eyayogerezebwa—okwegomba okwali kuyinza okumatizibwa okwewaayo kwe kwokka okutaliiko kye kukweka eri Omugole omusajja w’emmeeme ye—tusanga nti okwewaayo bwe kwakolebwa, mu kifo ky’omusaalaba gwe yali atidde ennyo yasanga Kabaka, KABAKA W’OKWAGALA, eyamatiza okwegomba kwe okw’omunda ennyo, era eyasanga okumatira kwe yennyini mu ye.
Ekitundu eky’okubiri (Oluyimba 2:8-3:5) kyalaga okulemererwa ku ludda lwe; yasendebwasendebwa n’addayo mu nsi, era mangu n’akizuula nti Omwagalwa we teyali ayinza kumugoberera eyo; oluvannyuma, bwe yafuluma n’omutima gwe gwonna okumunoonya, era n’ayatula erinnya lye, okunoonya kwe kwagenda bulungi, era okussa ekimu kwe ne kuzzibwawo.
Ekitundu eky’okusatu (Oluyimba 3:6-5:1) kyayogera ku kussa ekimu okutamenyeka. Ng’abeera mu Kristo, yali agabana ku bukuumi bwe n’ekitiibwa kye. Naye asikiriza abawala ba Yerusaalemi okuva ku bintu bino eby’okungulu okutunuulira KABAKA we yennyini. Era, nga bw’amwemalirako bw’atyo, era ng’ayagala n’abalala bamwemalireko bwe batyo, asanga nti Omugole we omusajja ow’obwakabaka amusanyukira, era amuyita mu kussa ekimu okw’obuweereza, nga tatya mpuku za mpologoma wadde ensozi ez’engo.
Ekitundu eky’okuna (Oluyimba 5:2-6:10), naye, kiraga nate okulemererwa; si nga bwe kyali edda olw’okwagala ensi, wabula olw’amalala ag’omwoyo n’obugayaavu. Okuzzibwa obuggya kaakano kwali kuzibu nnyo okusingawo; naye nate bwe yafuluma n’obunyiikivu okunoonya MUKAMA we, era n’amwatula bw’atyo n’okutuusa abalala okwegomba okumusanga awamu naye, yeeyoleka, era okussa ekimu ne kuzzibwawo, nga tekukyaddamu kutaataaganyizibwa.
Ekitundu eky’okutaano (Oluyimba 6:11-8:4), nga bwe tulabye, tekinnyonnyola kumatira na ssanyu omugole omukazi n’Omugole omusajja bye bafuna buli omu mu munne kyokka, wabula n’okukkiriza kw’abawala ba Yerusaalemi ekifo kye n’obulungi bwe.
Era kaakano mu kitundu eky’omukaaga (Oluyimba 8:5-14) tutuuka ku kifo ekisembayo eky’ekitabo. Omwo omugole omukazi alabibwa ng’ayeesigamye ku Mwagalwa we, ng’amusaba amusibe ku ye n’amaanyi n’okusingawo, era ng’akola mu nnimiro ye ey’emizabbibu, okutuusa lw’alimuyita okuva mu buweereza obw’oku nsi. Ekitundu kino ekisembayo kaakano tujja kukyetegereza mu ngeri ey’enjawulo.
Kitandika, nga bwe kyali eky’okusatu, n’ekibuuzo oba okukaaba kw’abawala ba Yerusaalemi. Eyo baabuuza nti, “Ani oyo ajja ng’ava mu ddungu, afaanana ng’empagi ey’omukka, n’ebirala?” naye mu kiseera ekyo amaaso gaabwe gaasikirizibwa obukulu n’ekitiibwa kya KABAKA, so si ye yennyini, wadde omugole we. Wano basikirizibwa ekifo eky’essanyu omugole omukazi ky’alimu eri Omwagalwa we, so si ebibeetoolodde.
Ani oyo gwe tulengera ng’ava mu ddungu,
Nga yeesigamye Omwagalwa we?
Okuyita mu mugole omukazi amaaso kwe gasikirizibwa okutunuulira Omugole omusajja; okwegatta kwabwe n’okussa ekimu kwabwe kaakano biri mu lwatu era birabika. Omulundi ogusembayo eddungu lyogerwako; naye nga lisanyusibwa nnyo olw’okubeerawo kw’Omugole omusajja, teriri ddungu eri omugole ono. Mu bwesige bwonna obw’okwagala okwesiga alabibwa ng’ayeesigamye ku Mwagalwa we. Ye maanyi ge, essanyu lye, ekitiibwa kye, era empeera ye; so nga ye ky’obugagga kye eky’enjawulo, gw’alabirira n’obugonvu obusingayo. Eby’obugagga bye byonna eby’amagezi n’amaanyi bibye; wadde ng’ali ku lugendo, awummudde, wadde ng’ali mu ddungu, amatidde, ng’ayeesigamye ku Mwagalwa we.
Naye wadde ebibikkulirwa by’ekisa n’okwagala eri omutima oguyigirizibwa MWOYO MUTUKUVU okuyita mu nkolagana y’omugole omukazi n’Omugole omusajja bya kitalo, KRISTO wa KATONDA asinga Omugole omusajja eri abantu be. Oyo bwe yali ku nsi eyasobola okugamba nti, “Ibulayimu yali tannabaawo, Nze nga wendi,” wano amwetwalira omugole we okuva lwe yazaalibwa, so si okuva lwe yamwogereza kwokka. Nga tannamumanya, ye yamumanya; era kino akimujjukiza mu bigambo bino:—
Nakuzuukusa ng’oli wansi w’omuti ogw’omucungwa;
Eyo maama wo gye yakuzaalira.
Asanyukira obulungi bwe, naye obwo si nsonga ya kwagala kwe okusinga bwe kiri ekiva mu kwo; kubanga yamwetwalira nga talina bulungi. Okwagala okumufudde bw’ali, era okumusanyukira kaakano, si kwagala okukyukakyuka, era teyeetaaga kutya nti kulikyuka.
Omugole omukazi akkiriza n’essanyu amazima gano, nti ddala wuwe, era akaaba nti:
Nteeka ng’akabonero ku mutima gwo, ng’akabonero ku mukono gwo:
Kubanga okwagala kwa maanyi ng’okufa;
Obuggya (okwagala okwaka) bukambwe (bunywera) ng’emagombe;
Okumyansa kwakwo kuli kumyansa kwa muliro,
Ennimi z’omuliro gwa Mukama ddala.
Kabona Asinga Obukulu yasitulanga amannya g’ebika ekkumi n’ebibiri ku mutima gwe, buli linnya nga lyole ng’akabonero mu jjinja ery’omuwendo omungi eritayonooneka Katonda lye yalonda, buli kabonero oba jjinja nga liteekeddwa mu zaabu esinga obulongoofu; era yasitulanga amannya ago ge gamu ku bibegabega bye, ekiraga nti okwagala n’amaanyi bya Kabona Asinga Obukulu byombi byalagaanyizibwa ku lw’ebika bya Isirayiri. Omugole omukazi yandyagadde okusitulibwa bw’atyo Oyo ali Nnabbi we, Kabona we, era Kabaka we, kubanga okwagala kwa maanyi ng’okufa; n’obuggya, oba okwagala okwaka, bunywera ng’emagombe. Si nti abuusabuusa obutakyukakyuka bw’Omwagalwa we, wabula nti ayize, woowe! okukyukakyuka kw’omutima gwe ye; era yandyagadde okusibibwa ku mutima ne ku mukono gw’Omwagalwa we n’enjegere n’ebisimbibwamu ebya zaabu, bulijjo akabonero k’obwakatonda. Bw’atyo Omuwandiisi wa Zabbuli bwe yasaba nti, “Musibe ssaddaaka n’emiguwa, okutuuka ku mayembe g’ekyoto.”
Kyangu mu ngeri emu okuteeka ssaddaaka ku kyoto ekitukuza ekirabo, naye kyetaagisa okuwalirizibwa okw’omu ggulu—emiguwa egy’okwagala—okugikuumira awo. Bwe kityo wano omugole omukazi yandyagadde okuteekebwa n’okunywezebwa ku mutima ne ku mukono gw’Oyo okuva kaakano ow’okuba gy’ali byonna mu byonna, alyoke yeesige bulijjo okwagala okwo kwokka, era awanirirwe amaanyi ago gokka.
Ffenna tetwetaaga kuyiga ssomo okuva mu kino? era okusaba tukuumibwe obutakyukira Misiri okufuna obuyambi, obuteesiga mbalaasi na magaali, obutateeka bwesige mu balangira, oba mu mwana w’omuntu, mu kifo ky’okubuteeka mu KATONDA omulamu? Bakabaka ba Isirayiri, abaali bawangudde nnyo olw’okukkiriza, nga bwe baakyamanga ne bagenda eri amawanga agatamanyi Katonda mu myaka gyabwe egy’oluvannyuma! MUKAMA akuume abantu be obutagwa mu mutego guno.
Omugole omukazi agenda mu maaso: “Okumyansa kw’okwagala kuli kumyansa kwa muliro, ennimi z’omuliro gwa MUKAMA ddala.” Kisaanidde okwetegerezebwa nti kino kye kifo kyokka ekigambo kino “MUKAMA” mwe kisangibwa mu kitabo kino. Naye kyandiyinzizza kitya okulekebwa wano? Kubanga okwagala kuva eri KATONDA, era KATONDA kwagala.
Okusaba kwe Omugole omusajja akuddamu n’ebigambo ebigumya:
Amazzi amangi tegayinza kuzikiza kwagala,
Wadde emigga okukubbira:
Singa omuntu awaayo obugagga bwe bwonna obw’ennyumba ye okufuna okwagala,
Yandinyoomeddwa ddala.
Okwagala ekisa kwe kizadde mu mutima gw’omugole omukazi kwennyini kwa Katonda era kwa lubeerera; amazzi amangi tegayinza kukuzikiza, wadde emigga okukubbira. Okubonaabona n’obulumi, okufiirwa abaagalwa n’okufiirwa ebintu biyinza okugezesa obutakyukakyuka bwakwo, naye tebijja kukuzikiza. Ensibuko yaakwo si ya buntu oba ya butonde; ng’omuliro, kukwekeddwa wamu ne KRISTO mu KATONDA. Ani “alitwawukanya n’okwagala kwa KRISTO? Kubonaabona, oba bulumi, oba kuyigganyizibwa, oba njala, oba kuba bwerere, oba kabi, oba kitala?. . .Naye mu bino byonna tuwangudde n’okukirawo ku bw’oyo eyatwagala. Kubanga nkakasiza ddala nga newaakubadde okufa, wadde obulamu, wadde bamalayika, wadde abafuzi, wadde amaanyi, wadde obugulumivu, wadde okukka wansi, wadde ekitonde ekirala kyonna (R.V. ku mbali), tewali kiriyinza kutwawukanya n’okwagala kwa Katonda okuli mu KRISTO YESU MUKAMA waffe.” Okwagala kwaffe eri KATONDA kunywezebwa okwagala kwa KATONDA gye tuli. Eri emmeeme ddala ekisa gye kinunudde, tewali kigulirira kugireetera kuleka kwagala kwa KATONDA kwe kunaawangula ku nkomerero. “Singa omuntu awaayo obugagga bwe bwonna obw’ennyumba ye okufuna okwagala, yandinyoomeddwa ddala.”
Ng’awonye okweraliikirira ku lulwe, omugole omukazi omusanyufu ate asaba obulagirizi, n’okussa ekimu mu buweereza ne MUKAMA we, ku lw’abo abatannatuuka mu kifo kye eky’enkizo.
Tulina muto waffe omuwala,
Atannamera mabeere:
Tulikolera ki muto waffe
Ku lunaku lw’alyogerezebwa?
Okwegatta kwe n’Omugole omusajja kw’amanyi nga bwe kulabikira obulungi mu bigambo bye. “Tulina muto waffe omuwala,” so si Nnina, n’ebirala; “tulikolera ki muto waffe,” n’ebirala? Kaakano talina nkolagana za yekka wadde ebibye ku bubwe; mu byonna ali bumu naye. Era tulaba okukula okw’ekisa okusingawo mu kibuuzo kyennyini. Ku nkomerero y’ekitundu ekiwedde yategeera Omugole omusajja nga Musomesa we. Kaakano tajja kwekolera nteekateeka ze ku muto we omuwala, n’oluvannyuma n’amusaba azikkirize; wabula ajja kusinga kuyiga ebirowoozo bye bye biri, era assa ekimu naye mu nteekateeka ze.
Abaana ba Katonda nga bandiwonye okweraliikirira n’okulumwa kungi singa bayiga okukola bwe batyo! Si kya bulijjo nnyo okukola enteekateeka ezisinga obulungi ze tuyinza, n’okuzituukiriza nga bwe tusobola, nga tuwulira ebbanga lyonna omugugu omunene ogw’obuvunaanyizibwa, era nga tusaba MUKAMA n’obunyiikivu ayambe ffe? So ng’ate singa bulijjo tuleka ye okuba Omusomesa waffe mu buweereza, ne tumulekera ye obuvunaanyizibwa, amaanyi gaffe tegandiggwawo olw’okutawaana n’okweraliikirira, wabula gandibadde gonna mu buyinza bwe, era ne gatuukiriza by’ayagala.
Mu muto omuwala, atannakula, tetuyinza kulabamu abalonde ba KATONDA, abaweebwa KRISTO mu kigendererwa kya Katonda, naye abatannaleetebwa mu nkolagana ey’obulokozi naye? Era oboolyawo n’abo abaana abawere mu KRISTO abakyetaaga okuliisibwa amata so si emmere enkalubo, naye abaliba, olw’okulabirirwa okw’engeri eyo, mu kiseera ekituufu abakkiriza abamanyirivu, abasaanidde obuweereza bwa MUKAMA? Olwo balyogerezebwa, ne bayitibwa mu kitundu ky’obuweereza ekyo kye yabategekera.
Omugole omusajja addamu nti:—
Singa abadde bbugwe,
Tulimuzimbako eminaala egya ffeeza;
Era singa abadde luggi,
Tulimuziyiza n’embaawo ez’emivule.
Mu kuddamu kuno Omugole omusajja akkiriza mu ngeri ennungi obumu bwe n’omugole we, mu ngeri y’emu nga ye bwe yalaga obumu bwe naye bw’amanyi. Nga bw’agamba nti, “Tulikolera ki muto waffe?” bw’atyo n’addamu nti, “Tulimuzimbako . . . tulimuziyiza,” n’ebirala. Tajja kutuukiriza bigendererwa bye eby’ekisa nga tafaayo ku mugole we, wabula ajja kukola naye era okuyita mu ye. Naye ekiyinza okukolerwa muto waffe ono kijja kwesigama ku ky’alifuuka. Bw’aliba bbugwe, ng’azimbibwa ku musingi ogw’amazima, ow’amaanyi era omunywevu, aliyonjebwa era alibeera mulungi n’eminaala egya ffeeza; naye bw’aliba atali munywevu era nga wa kusindikibwa eno n’eri mangu ng’oluggi, okumuyisa bw’atyo tekijja kusoboka era tekijja kusaanira; alyetaaga okuziyizibwa n’embaawo ez’emivule, okukomebwako n’ebimukugira, olw’obukuumi bwe yennyini.
Omugole omukazi addamu n’essanyu nti, “Ndi bbugwe”; amanyi omusingi kw’azimbiddwa, mu mbeera ye tewali “singa”; amanyi nti afunye ekisa mu maaso g’Omwagalwa we. Omukisa gwa Nafutaali gugwe: “ajjudde obuganzi bwa Mukama era ng’ajjudde emikisa gye.”
Naye kiki ekiyigirizibwa olw’okukwatagana kw’okumanya kuno okw’essanyu n’ennyiriri eziddirira?
Sulemaani yalina ennimiro y’emizabbibu e Baaluka Kamooni;
N’agisigira abalimi;
Buli omu yalina okuleeta olw’ebibala byayo ebitundu bya ffeeza lukumi.
Ennimiro yange ey’emizabbibu, yange, eri mu maaso gange;
Ggwe, ayi Sulemaani, olifuna olukumi,
N’abo abakuuma ebibala byayo ebikumi bibiri.
Okukwatagana kuno, tukkiriza, kwa mugaso nnyo, kutuyigiriza nti kye yali (olw’ekisa) kyali kikulu okusinga kye yakola; era nti teyakola alyoke afune ekisa, wabula bwe yakakasa nti afunye ekisa, n’aleka okwagala kwe kweyolekere mu buweereza mu ddembe. Omugole omukazi yali amanyi enkolagana ye ne MUKAMA we, n’okwagala kwe gy’ali; era mu kumalirira kwe nti alina okufuna ebitundu bya ffeeza olukumi, ekyali kimweraliikiriza kyali nti ennimiro ye ey’emizabbibu teyandibalidde Sulemaani we kitono okusinga ennimiro ye ey’e Baaluka Kamooni; ennimiro ye ey’emizabbibu yali ye kennyini, era yeegomba MUKAMA we afune ebibala bingi. Era yandirabye nti abakuumi b’ennimiro, abo abaali banne mu kugirima, era abaaweerezanga mu kigambo ne mu kuyigiriza, baasasulwa bulungi; teyandisibye mumwa gwa nte ewuula eŋŋaano; ekimu eky’ekkumi ekijjuvu, weewaawo ekimu eky’ekkumi emirundi ebiri, kye kyali eky’okubeera omugabo gw’abo abaakuumanga ebibala ne bakola naye mu nnimiro.
Obuweereza buno obw’essanyu bunaamala bbanga ki, era bunaakomezebwa ddi, tetuyinza kumanya; Oyo ayita abaweereza be okubeera mu nnimiro, n’okuzirima ku lulwe—nga Adamu edda bwe yateekebwa mu lusuku lwa KATONDA—ye yekka amanyi ekkomo ly’obuweereza buno. Mangu oba oluvannyuma okuwummula kujja kutuuka, omugugu n’ebbugumu ly’olunaku olusembayo biriba bigumiikiriziddwa, olutalo olusembayo luliba luwedde, era eddoboozi ly’Omugole omusajja lijja kuwulirwa ng’ayogera n’omwagalwa we:—
Ggwe abeera mu nnimiro,
Ab’emikwano bawuliriza eddoboozi lyo:
Ka nange ndiwulire.
Obuweereza bwo mu b’emikwano buwedde; olwanye olutalo olulungi, okuumye okukkiriza, omalirizza olugendo lwo; okuva kaakano oterekeddwa engule ey’obutuukirivu, era Omugole omusajja yennyini y’aliba empeera yo ennene ennyo!
Omugole omukazi asaanidde ddala okumuwuliza eddoboozi lye, era, ng’abuuka n’omutima okumusisinkana, akaaba nti:—
Yanguwa, Omwagalwa wange,
Obe ng’empeewo oba ng’ennangaazi ento
Ku nsozi ezijjudde ebyakaloosa!
Takyamusaba, nga mu kitundu eky’okubiri:—
Okyuke, Omwagalwa wange, obe ng’empeewo oba ennangaazi ento
Ku busozi obw’e Beseri (okwawukana).
Takyaddamu kwagala amuvaako, kubanga tewali nsozi za Beseri eri abo ababeera mu KRISTO; kaakano waliwo ensozi ez’ebyakaloosa. Oyo abeera mu kutendereza kwa Isirayiri, okulinnya, ng’obubaane bw’ebyakaloosa, okuva mu mitima gy’abantu be, omugole we amuyita ayanguwe, ajje mangu, era abe ng’empeewo oba ennangaazi ento ku nsozi ez’ebyakaloosa.
Okubeerawo kwa MUKAMA waffe kuwoomu nnyo, nga bw’abeera mu bantu be olw’OMWOYO we, nga bamuweereza wano wansi; naye wano mu buli kkubo mulimu amaggwa mangi ageetaagisa okwegendereza; era kisaanidde kaakano tubonaabone wamu ne MUKAMA waffe, tulyoke tugulumizibwe wamu naye oluvannyuma. Naye olunaku lujja mangu lw’alituggya mu nnimiro n’enkolagana ez’oku nsi n’atutwala mu lubiri lwa KABAKA omukulu. Eyo abantu be “tebaliddayo kulumwa njala wadde ennyonta, newaakubadde omusana okubookya wadde ekyokya ekirala kyonna; kubanga OMWANA GW’ENDIGA ayimiridde mu maaso g’entebe ey’obwakabaka, y’anaabeeranga omusumba waabwe era y’anaabakulemberanga okubatwala eri ensulo ez’amazzi ag’obulamu. Era KATONDA alisangula buli zziga mu maaso gaabwe.”
OMWOYO n’Omugole boogera nti, Jjangu!. . .
Weewaawo nzija mangu.
Amiina; jjangu, MUKAMA waffe YESU!