Essuula 2 · eddakiika 5 ez’okusoma · eddakiika 6 ez’okuwuliriza
Ennyanjula
Ekigendererwa ekikulu, ebikolwa byonna Katonda by’akola mu mirembe egy’enjawulo kye bigendako, kitubikkulirwa mu ssuula ey’ekkumi n’ettaano ey’Ebbaluwa ya Pawulo Esooka eri Abakkolinso: “Katonda abeere byonna mu byonna.” Ekyo kikwatagana n’okuyigiriza kwa Mukama waffe mu Yokaana 17:3: “Era buno bwe (bugendererwa bw’)obulamu obutaggwaawo, okutegeera ggwe Katonda omu ow’amazima, n’oyo gwe watuma, YESU KRISTO.” Kale bwe kiri bwe kityo, tetwandikoze kya magezi okukuumanga ekigendererwa kino mu maaso gaffe bulijjo mu bulamu bwaffe obwa buli lunaku ne mu kuyiga Ekigambo kya Katonda ekitukuvu?
Ebyawandiikibwa byonna Katonda ye yabiruŋŋamya era bigasa, noolwekyo tewali kitundu kyabyo kiyinza kulagajjalirwa awatali kufiirwa. Bitundu bitono mu Kigambo ebisobola okuyamba ennyo omuyizi atya Katonda mu kunoonya “okutegeera Katonda” kuno okusinga byonna obukulu, okusinga “Oluyimba lwa Sulemaani” olulagajjalirwa ennyo. Okufaananako n’ebitundu ebirala eby’Ekigambo kya Katonda, ekitabo kino kirimu ebizibu. Naye n’emirimu gyonna egya Katonda bwe gityo. Ekigambo nti gisukka amaanyi gaffe ag’okutegeera n’okunoonyereza nga tetuyambiddwa, si “kabonero ka mukono” ka Katonda? Omuntu omunafu ayinza okusuubira okutegeera amaanyi ga Katonda, oba okutegeera n’okunnyonnyola emirimu oba entegeka z’Oyo Ow’amagezi gonna? Era oba nga tayinza, kyewuunyisa nti n’Ekigambo kye kyetaaga amagezi agasukka ag’abantu okukinnyonnyola? Katonda yeebazibwe, okumulisibwa kwa MWOYO MUTUKUVU kusuubiziddwa eri bonna abakunoonya: kiki ekirala kye twandyetaaze?
Bwe kisomebwa awatali kisumuluzo, ekitabo kino kizibu nnyo okutegeera, naye ekisumuluzo ekyo kizuulibwa mangu mu kuyigiriza okw’olwatu okw’Endagaano Empya. Ekigambo Ekyafuuka Omubiri kye kisumuluzo ekituufu eky’Ekigambo Ekiwandiike; naye ne Kristo nga tannafuuka muntu, omuyizi atya Katonda ow’Endagaano Enkadde yandifunye obuyambi bungi mu bitabo bya bannabbi okutegeera ebyama ebitukuvu eby’ekitabo kino; kubanga omwo Isirayiri yayigirizibwa nti OMUTONZI we ye BBA we. Yokaana Omubatiza, nnabbi eyasembayo, yategeera Omugole omusajja mu KRISTO, n’agamba nti, “Nannyini mugole ye awasizza, naye mukwano nnannyini mugole ayimirira ng’amuwulidde, era asanyukira nnyo eddoboozi ly’oyo awasizza. Noolwekyo essanyu lyange lituukiridde.” Pawulo, mu ssuula ey’okutaano ey’Ebbaluwa eri Abaefeso, agenda wala n’okusingawo, n’ayigiriza nti okwegatta kwa KRISTO n’Ekkanisa ye, n’okumugondera kwayo, kwe kuli wansi w’enkolagana y’obufumbo yennyini, era kwe kulaga ekyokulabirako eky’obufumbo bwonna obutya Katonda.
Mu Sulemaani, kabaka omugole omusajja, era omuwandiisi w’oluyimba luno, tulina ekifaananyi kya MUKAMA waffe, Omulangira w’emirembe ow’amazima, mu bufuzi bwe obujja. Mu kiseera ekyo tewalisangibwa mugole we yekka, Ekkanisa, wabula n’abantu abeewaayo, abantu be, b’alifuga n’ekitiibwa. Mu kiseera ekyo abafuzi ab’ewala balireeta obugagga bwabwe, era balitunuulira ekitiibwa kya KABAKA atudde ku ntebe, nga bamugezesa n’ebibuuzo ebizibu, nga Kabaka omukazi ow’e Seba bwe yajja edda eri Kabaka Sulemaani; era balina omukisa abo abaliweebwa enkizo eyo. Okutunula akaseera akatono kulibamala obulamu bwabwe bwonna; naye ekitiibwa eky’obwakabaka n’omukisa eby’omugole eyazuukizibwa era eyagulumizibwa biriba bitya! Ng’ali ne MUKAMA we emirembe gyonna, ng’afaanana MUKAMA we emirembe gyonna, ng’amanyi emirembe gyonna nti okwegomba kwe kuli ku ye, aligabana naye omutima gwe n’entebe ye. Okuyiga ekitabo ekituyamba okutegeera ebyama bino eby’ekisa n’okwagala kuyinza okubaako ekirala okuggyako okuba okw’omugaso ennyo?
Kinyuma okwetegereza enjawulo eri wakati w’ekitabo kino n’ekyo ekikikulembera. Ekitabo ky’Omubuulizi kiyigiriza n’amaanyi nti “Obutaliimu bw’obutaliimu, byonna butaliimu”: bwe kityo kye kiba ennyanjula eyeetaagisa ey’Oluyimba lwa Sulemaani, olulaga engeri omukisa n’okumatira okw’amazima gye bifunibwamu. Mu ngeri y’emu okuyigiriza kw’OMULOKOZI waffe mu ssuula ey’okuna eya Yokaana kulaga mu kigambo kimu obutasobola bw’ebintu eby’ensi okuwa okumatira okw’olubeerera, nga kwawukana nnyo n’omukisa ogukulukuta oguva mu kubeerawo kwa MWOYO MUTUKUVU (omulimu gwe si kwe kweyoleka yekka, wabula okwolesa KRISTO ng’Omugole omusajja w’emmeeme); “Buli muntu yenna anywa ku mazzi gano ennyonta eriddamu okumuluma. Naye buli anywa ku mazzi nze ge ndimuwa, talirumwa nnyonta emirembe gyonna era galifuuka mu ye ensulo etekalira, ne gakulukuta”—nga gabooga, nga geeyongerayongera—“okutuuka ku bulamu obutaggwaawo.”
Kijja kutuyamba okwetegereza ekitabo kino mu bitundu mukaaga:—
- I. Obulamu Obutamatira n’Eddagala Lyabwo.
- Essuula 1:2-2:7.
- II. Okussa Ekimu Okumenyese. Okuzzibwa Obuggya.
- Essuula 2:8-3:5.
- III. Okussa Ekimu Okutamenyeka.
- Essuula 3:6-5:1.
- IV. Okussa Ekimu Okumenyese Nate. Okuzzibwa Obuggya
- Essuula 5:2-6:10.
- V. Ebibala by’Okwegatta Okukakasiddwa.
- Essuula 6:11-8:4.
- VI. Okussa Ekimu Okutaliiko Kikugira.
- Essuula 8:5-14.
Mu buli kitundu ku bino tujja kusanga aboogera nga be bano—omugole omukazi, Omugole omusajja, n’abawala ba Yerusaalemi; ebiseera ebisinga tekiba kizibu kutegeera ayogera, wadde nga mu nnyiriri ezimu abantu batuuse ku birowoozo eby’enjawulo. Omugole omukazi ayogera ku Mugole omusajja nga “Omwagalwa we”; Omugole omusajja ayogera ku ye nga “omwagalwa we,” so ng’ate abawala ba Yerusaalemi bamwogerako mu ngeri nnyingi. Mu bitundu ebina eby’oluvannyuma bamuyita “asinga abakazi bonna obulungi,” naye mu kitundu eky’okutaano ayitibwa “Omusulamu,” oba omugole wa Kabaka, era nga “muwala w’Omulangira.”
Omuyizi w’ekitabo kino ajja kufuna obuyambi bungi mu kussa obubonero obusaanira mu Bayibuli ye. Olukoloboze olw’obukiika olwawula ebigambo bya buli ayogera, n’olukoloboze olw’emirundi ebiri olwawula ebitundu, byandibadde bya mugaso, era n’enkoloboze ezigolokofu ku mbali okulaga ayogera. Ffe ffennyini twakuba olukoloboze olumu okugatta ennyiriri omuli ebigambo by’omugole omukazi; enkoloboze bbiri okulaga ebigambo by’Omugole omusajja, n’olukoloboze olw’amayengo okulaga ebigambo by’abawala ba Yerusaalemi.
Kijja kulabibwa nti omugole omukazi y’asinga okwogera mu Bitundu I., II., era yeefaako nnyo yekka; naye mu Kitundu III., okussa ekimu we kutamenyeka, aba n’ebitono by’ayogera, era alabika ng’awuliriza; abawala ba Yerusaalemi boogera ebigambo bingi, n’Omugole omusajja ayogera ebigambo bye ebisinga obungi. Mu kitundu ekyo omulundi ogusooka amuyita omugole we, n’amusendasenda okussa ekimu naye mu buweereza. Mu Kitundu IV., omugole omukazi nate y’asinga okwogera, naye bw’amala okuzzibwa obuggya Omugole omusajja ayogera ebigambo bingi, era “tavuma.” Mu Kitundu V., nga bwe twalaba, omugole omukazi takyayitibwa “asinga abakazi bonna obulungi,” wabula yeeyita yennyini, era akkirizibwa nga, omugole wa kabaka. Mu Kitundu VI., Omugole omusajja amwetwalira okuva lwe yazaalibwa, so si okuva lwe yamwogereza kyokka, nga KATONDA mu Ezeekyeri 16. bwe yeetwalira Isirayiri.
Mu kyama ky’okubeerawo kwe
Emmeeme yange esanyuka okwekweka!
Ayi, ng’amasomo ga muwendo
Ge njigira ku mabbali ga YESU!
Ebyeraliikiriza eby’ensi tebiyinza kunteganya,
Newaakubadde ebigezo okunsuula wansi;
Kubanga Setaani bw’ajja okunteganya,
Ŋŋenda mu kifo eky’ekyama!