Essuula 11 · eddakiika 3 ez’okusoma · eddakiika 4 ez’okuwuliriza
Lawrence Barham — Omuminsani Abayizi be Gwe Baakyusa
Yali ani
Lawrence Barham yali omusumba Omungereza ow'ekibiina ky'abaminsani ekya Ruanda Mission, eyali abeera e Kabale mu bukiikaddyo bw'ebugwanjuba bwa Uganda, era nga y'omu ku Bazungu abaawagira okuzuukuka n'omutima gwabwe gwonna. Yamala emyaka mingi ng'akolera wamu n'abakulembeze b'Abafirika ab'okuzuukuka kuno — Nsibambi, Kinuka, Kigozi, Nagenda, Sabiti, Kivengere — mu Rwanda okuva mu 1938 okutuuka mu 1946, ne mu Uganda okuva mu 1961 okutuuka mu 1972. Amaanyi ge amangi yagateeka mu kutendeka Abafirika okufuuka abasumba abaawulibwa mu buweereza mu bukiikaddyo bw'ebugwanjuba.
Ekintu ekisaanira essuula eno yonna y'engeri gye yayingiramu mu kuzuukuka kuno.
Barham si ye yaleeta okuzuukuka eri abayizi be. Ye yennyini yazuukuka okuyita mu bo.
Omuminsani abayizi be gwe baabuulira enjiri
Lowooza ku mbeera omuntu gy'atekebwamu ekyo.
Ye muminsani. Ye yawulibwa mu buweereza; bo tebaawulibwa, oba tebannaba. Ye musomesa, bo be bayizi. Mungereza ali mu nsi efugibwa Bungereza mu myaka gya 1930, n'ebyo byonna enteekateeka eyo bye yali etwala nga bikakafu ku ani alina okuyigiriza ani. Kale obulamu bw'omwoyo bwe yali ajjidde okugaba ng'avudde mayiro enkumi n'enkumi, bweyoleka nnyo mu Bafirika abavubuka abali mu maaso ge okusinga mu ye yennyini.
Kumpi buli kye yali asobola okwesigamako kyamuwalirizanga obutakifaako. Yandigambye nti tebiriimu kirala wabula enneewulira. Yandyeraliikiridde ebisukkiridde, entegeka, n'enjigiriza — era waaliwo abaminsani bangi mu Afirika ey'Obuvanjuba mu myaka egyo abaakola ekyo kyennyini, mu bwesimbu, ne bawakanya okuzuukuka olw'ensonga ze baali basobola okunnyonnyola obulungi.
Barham yakkiriza nti abayizi be be baali batuufu. Oluvannyuma yamala emyaka amakumi asatu egyaddirira ng'aweereza ekibiina kye baali bamuyingizzaamu, okusinga ng'atendeka abalala bangi nga bo.
Ekitundu Abazungu abasinga kye baasobya
Ekitabo kino tekigenda kwogera ku kibiina ky'abaminsani nga kitunuulira birungi byokka, era Barham asikiriza kyokka bw'omutunuulira mu mbeera eyo, ng'olaba bwe yali ow'enjawulo ennyo.
Okuzuukuka kwaleeta enjawukana mu Bazungu b'omu Afirika ey'Obuvanjuba. Kwazaala abakyuse abaayatulanga mu lwatu, abaakaabanga, abaayogeranga mu lwatu ebibi by'abantu ab'ekitiibwa nga mw'otwalidde n'abaminsani, era abaagaana okukkiriza nti obuyinza bw'omwoyo bugoberera langi y'olususu. Abakristaayo bangi abalungi era abakozi ennyo baakitwala ng'okutabukatabuka, ne bakiwakanya.
Okwemulugunya okwawandiikibwa ku Nsibambi — nti yali agudde eddalu, nti yali yakava ku mukozi w'omu nnimiro — kwava ku muminsani. Era tekwali kwokka.
Barham kye yakola, abasinga ku banne kye bataakola, kwe kukkiriza nti waliwo kye yali alina okuweebwa abantu be yatumibwa okugabira. Tekyamufiiriza kya bugagga kyonna. Kyamufiiriza endowooza nti ye yali omukulu mu kisenge, era ekyo kya bbeeyi okusinga bw'olowooza.
Kiki ky'atuyigiriza
Okuba omutuufu mu njigiriza si kye kimu n'okuba omulamu. Enjigiriza ya Barham entuufu teyali nsonga. Abayizi be kye baalina tekyali kumanya Katonda kusingako; wabula okwabwe kwali kukutte omuliro.
Weegendereze ky'oyita ekisukkiridde. Ebimu ddala bwe biri. Naye ekigambo ekyo era kye kikozesebwa bulijjo okusuula ekintu ekyandikusasizza ebbeeyi singa okitwala nga kikulu, era okugezesa okw'amazima kwe kwebuuza obanga okuwakanya kwo kwandisigaddewo singa ekintu kye kimu kyali kibeerawo mu bantu b'otwala nga benkanankana naawe.
Leka abantu b'oweereza bakuweereze. Bw'oba bulijjo ggwe omuwi mu nkolagana, eyo si nkolagana, era ggwe kennyini oli mu kabi.
Oluvannyuma kola omulimu ogutasanyusa, ogw'okuzimba emisingi. Barham bwe yazuukuka, kye yakola kwe kumala emyaka amakumi asatu ng'atendeka abasumba. Si kituuti ky'okwolesezaako — wabula enteekateeka y'okusomesa.
Ekyawandiikibwa ekiri wansi w'ebyo
“Waleme kubaawo muntu n'omu akunyooma olw'obuvubuka bwo” (1 Timoseewo 4:12).
Pawulo akigamba Timoseewo, naye kigwa ku buli muntu asinga Timoseewo obukulu, era kitwala nti okukemebwa okw'olwatu kuli ku ludda olulala. Olunyiriri luno lutwala nga kya bulijjo nti omuvubuka ayinza okuba n'ekintu abakulu abali mu kisenge kye beetaaga, era lulabula abali mu kisenge. Barham teyanyooma buvubuka bwa bayizi be, wadde obutaba na bumanyirivu bwabwe, wadde okuba nti ye yali abayigiriza. Ekyo kye kyali ekirabo kye kyonna, era kyali kimala.
Essaala
Mukama, nze nsinga kwagala kuba oyo agaba. Ndaga we mbadde nnyita ekintu ekisukkiridde okwewala okukyusibwa nakyo, era ompe obwetoowaze okuyigirizibwa abantu be natumibwa okuyigiriza — abavubuka, abaakatandika, n'abo abatalina kitiibwa kyenkana kyange. Era bw'olimala okukikola, onteeke ku mulimu ogutaliimu kitiibwa. Amiina.
Essuula 11 ewedde
Lawrence Barham — Omuminsani Abayizi be Gwe Baakyusa