Janani Luwum — Ssaabalabirizi Eyagenda mu Lukiiko

Yali ani

Janani Luwum yali wa ggwanga lya Acholi okuva mu bukiikakkono bwa Uganda, omusomesa eyafuna okukkiriza okulamu okuyita mu kuzuukuka, n'atuuzibwa mu bwakabona, n'alinnya okutuuka ku kuba Ssaabalabirizi w'Ekkanisa ya Uganda mu 1974.

Ekifo ekyo yakimalamu emyaka egitaweza esatu. Mu kiseera ekyo obufuzi bwa Idi Amin bwali butuuse ku ntikko y'obukambwe bwabwo, era Luwum, bw'obalirira mu ngeri eya bulijjo ey'okuwonawo, ye yali ku mulimu ogusinga obulabe mu ggwanga lyonna: omukulu w'ekkanisa esinga obunene mu ggwanga, eyali asuubirwa obutayogera kantu.

Naye teyasirika. Mu Febwali 1977 yatwalira Amin okwemulugunya ku lw'abalabirizi, nga bawakanya ettemu, abantu abaabulanga, n'obuyinza obw'ekyeyagalire obw'ebitongole by'eby'okwerinda by'eggwanga. Yakwatibwa nga wayiseewo ennaku ntono. Nga 16 Febwali 1977 yali afudde. Gavumenti yagamba nti yafiira mu kabenje k'emmotoka. Kumpi tewali yakikkiriza, era obujulizi tebukiwagiranga n'akatono.

Ekibumbe kye kiyimiridde ku maaso ag'ebugwanjuba aga Westminster Abbey, wakati mu bajulizi b'ekyasa eky'amakumi abiri.

Kye yasalawo ddala

Ekituyigiriza mu kufa kwa Luwum kwe kuba nti kwali kusobola okwewalibwa, era ye yennyini yali akiraba.

Yalina eby'okulondako. Okusirika kyali kimu ku byo, era kyali kisobola okuwolerezebwa: yandiyinzizza okugamba nti ssaabalabirizi omulamu aweereza ekkanisa obulungi okusinga omufu, nti okwogera kwandireetedde abasumba be okwesasuzibwako, nti omulimu gw'ekkanisa si by'obufuzi. Okuddukira mu buwaŋŋanguse kyali kirala; abalala baakikola oluvannyuma, nga mw'otwalidde ne Kivengere, era ekyo tekyali buti.

Era yali alabuddwa mu buli ngeri. Abantu abaali okumpi naye baali bamanyi ekyatuukanga ku basajja abaawakanyanga obufuzi obwo. Ajjukirwa nti mu kiseera kye ekisembayo yayogera ebigambo nga bino: Neetegese okufiira mu ggye lya Yesu.

Wadde kyali kityo, yagenda mu lukiiko, era okwemulugunya kwe yatwala tekwali kwa kubikkirira.

Lwaki okuzuukuka kwazaala omujulizi mu by'obufuzi

Waliwo endowooza eya bulijjo nti ekibiina ekifaayo ku kibi ky'omuntu kinnoomu — okwatula, empisa z'omuntu ku lulwe, obulongoofu bw'obulamu — kijja kusirikira by'obufuzi. Enfunda nnyingi abafuzi babadde beesigama ku ekyo.

Okuzuukuka kw'Afirika ey'Obuvanjuba kwamenya endowooza eyo, era Luwum alaga bwe kyali. Ekibiina ekitendeka abantu okuyita ekibi erinnya lyakyo ddala tekirina ngeri ya kwesonyiwa mwonoonyi bw'aba nga ye gavumenti. Empisa eyo y'emu. Oyogera amazima ku kintu ekiri mu maaso go, k'ebe obwenzi bwo ggwe kennyini mu lukuŋŋaana olutono, oba obutemu bwa pulezidenti mu bbaluwa y'abalabirizi.

Era kitendeka abantu abatatya kufiirwa bifo byabwe, kubanga baali baawaayo dda ebintu ebyali bibakulu. Era kitendeka abantu abaatabagana ne Katonda mu lwatu, emirundi n'emirundi, okumala emyaka mingi — ekiggyawo ebisinga obungi ku ebyo ebifuula omusajja omwangu okulagirwa buli kimu.

Amin yali asobola okuggyako Luwum obulamu. Naye tewaali kirala kyonna kya Luwum kye yalinako buyinza.

Kye atuyigiriza

Obutukuvu bw'omuntu ku lulwe tebudda mu kifo ky'okwogera amazima mu lwatu, era tebukontana nakwo. Empisa y'emu y'ezaala byombi.

Balirira omuwendo, olwo ogende mu lukiiko. Tasiimibwa lwa kuba nti teyali amanyi bulabe. Asiimibwa lwa kuba nti yali abumanyi bulungi ddala.

Si buli muntu ayitibwa ku kino, era okuddukira mu buwaŋŋanguse si kulyamu lukwe. Kivengere yagenda era yali mutuufu okugenda. Luwum yasigala era yali mutuufu okusigala. Tokozesa kufa kwa mujulizi omulala kuswaza oyo eyadduka.

Ekyawandiikibwa ekiri wansi waakyo

“Ne bamuwangula olw'omusaayi gw'Omwana gw'Endiga, n'olw'ekigambo eky'obujulirwa bwabwe, ne bawaayo obulamu bwabwe nga tebatya na kufa.” (Okubikkulirwa 12:11).

Ebintu bisatu, mu nsengeka yaabyo: Kristo kye yakola, kye baakyogerako, ne kye baali beetegefu okufiirwa. Okuzuukuka kwalina ebibiri ebisooka mu luyimba lwakwo ne mu bulamu bwakwo okumala emyaka amakumi ana nga tekunnasabibwa kyakusatu.

Essaala

Mukama, nsirika mu bisenge ebitono ku bintu ebitono, ne neegamba nti magezi. Mpa empisa ey'okwogera amazima awo we kinsaasaza katono, bwe ndibuuzibwa okukyogera awo we kinsaasaza buli kimu, ebigambo bibe nga dda byange. Era onkuume nneme kuwaana bajulizi ate ne nnyooma abatya. Amiina.