Okunoonya Kwange

Okuzuukuka kwange kwali kutuuse mu mazima. Mu kiseera ekyo nnali nga ndi n'emyaka kkumi na mukaaga n'ekitundu, era okuva mu kiseera ekyo n'okweyongerayo, emmeeme yange yalumwa ennyonta okwefuula asaanira omugaso gw'ekitiibwa gwe nnali njolesereza. Naye n'okusinga kuno okwali okwegomba okunene okumanya Katonda eyatonda ebyewuunyo ebitategeereka bye nnali nsomako. Sijjukira kweraliikirira kwonna okw'enjawulo ku bibi byange; ekitiibwa kya Katonda kye kyampamba. Nnawulira nti ekintu ekisinga obukulu mu bulamu kwe kumumanya. Bwe kityo, awo n'awo, okunoonya kwange ne kutandika. Naye, zisanze — okunoonya okwo mu kutandika kwali kwa muzibe era okutamanya.

Munnange gwe nnabuulira ebyama byange yekka yali mukwano gwange Ana. Sandiyinzizza kwogera kigambo kyonna ku nsonga eno eri bazadde bange. Empisa zaffe ez'Ekikwaka (Quaker) ez'okusirika ku nsonga zonna ez'eddiini zaakifuula ekitasoboka. Naye eri mukwano gwange, oluvannyuma lw'olunaku olwo olw'okuzuukuka, nnafuka omutima gwange mu bbaluwa empanvu ejjudde okwegomba n'okulumwa ennyonta. Mu kitabo kyange eky'ebyafaayo, nninamu ekyokulabirako ky'okuddamu kwe, wamu n'ebigambo bino: “Ana yampandiikira akabaluwa akatono ng'addamu ku bbaluwa yange. Tewali kabaluwa ke nnafuna akansanyusa okusinga ako! Yaneegayirira okuweerayo byonna eri Omulokozi wange, okusaba amaanyi, n'okufuba nnyo okunoonya obutukuvu, ka kimbeere ki ky'oleeteedde. ‘Ayi Hannah omwagalwa ennyo,’ bwe yagamba, ‘ka tugezeeko. Ka tunoonye okutambulira wamu nga tugenda mu bwakabaka bwe obw'ekitiibwa! Ka tulwanenga okufuna ekitundu ku mwoyo gwe.’

“Ayi, singa nnyinza okugoberera amagezi ge! Nnatuula wano nzekka mu kifo kyange eky'okusomera ne ngezaako okuwulira nga nnyinza okuweerayo byonna. Naye ne sisobola. Ne sisobola na kuwulira kwejjusa olw'ebibi ebingi ennyo bye nkoze, era n'ekisinga obubi ku byonna, ne sisobola kuwulira nga njagala Katonda mu mazima. Kya ntiisa.

Nkole ntya? Kiiŋŋwanira okwejjusa; kiiŋŋwanira okwagala Kitange ali mu ggulu, oba ndizikirira emirembe n'emirembe.

Naye sisobola kukikola nzekka. Katonda yekka y'ayinza okunnyamba, so simanyi ngeri gye nsabamu. Ayi, nkole ntya? Ŋŋende wa? Kigambibwa nti, ‘Musabe, muliweebwa.’ Naye siyinza kufuuka mutuukirivu mu mazima okutuusa lwe nnaakwejjusa, so sisobola kwejjusa.”

Okuva mu kiseera kino n'okweyongerayo, ekitabo kyange eky'ebyafaayo eby'eddiini kifuuka lukalala lumu olw'okumeguuka n'okubonaabona, nga temuli n'akatangaala n'akatono. Mukwano gwange yakola kyonna kye yasobola okunnyamba, naye ye, nga nange, yalowooza nti ekkubo lyokka ery'okuzuula Katonda kwe kumunoonya munda mu ffe. Okuyigirizibwa kwaffe okw'Ekikwaka kwatuyigiriza bulijjo okukyukira “ekitangaala eky'omunda” okufuna okuyigirizibwa n'okuluŋŋamizibwa, era twakkiriza nti Katonda bwe yandyeraze eyo yokka lwe twandimumanyi mu mazima. Mu katabo ak'Ekikwaka ak'edda akali mu byawandiikibwa byange akayitibwa Tunaakola ki Tulyoke Tulokolebwe?, mulimu ekitundu ekyeyoleka bulungi engeri y'okuyigiriza kwe twakulira. Kigamba nti: “Siyinza kulagirira oyo anoonya amazima, ali mu kwebuuza mu kunakuwala nti anaakola ki alyoke alokolebwe, kudda eri obuweereza bw'omuntu yenna; naye nnandisinze okumusendasenda adde eri okuyigiriza okw'amangu ok'ekigambo ekiri okumpi mu mutima, ye Mwoyo wa Katonda. Ono ye musomesa yekka atalimba era y'etteeka erisookerwako erituukiridde ery'okukkiriza n'obulamu. Kinaaluŋŋamya abo abassaayo omwoyo eri ebiragiro byakyo ne kibatwala mu makubo ag'emirembe ag'obukuumi n'amazima. ‘Temwetaaga,’ Omutume bwe yagamba Ekkanisa mu biro eby'edda, ‘muntu yenna kubayigiriza, wabula nga okufukibwako amafuta kuno bwe kubayigiriza, nga bwe kuli amazima so si bulimba.’”

Ekivaamu ekya bulijjo eky'okuyigiriza kuno kwali kukyusa ebirowoozo byaffe ne bidda munda, ku nneewulira zaffe n'okuwulira kw'emitima gyaffe, ne kutuleetera okusala omusango ku nkolagana yaffe ne Katonda nga twesigamye ku ebyo byokka bye twazuula munda mu ffe.

Ebyo Katonda bye yayogera mu Baibuli byatulabikira ng'ebitalina buyinza bungi ng'ebyo bye yandyogedde naffe mu mitima gyaffe. Sijjukira n'akaseera kamu we nnakyukira Ebyawandiikibwa okufuna okuyigirizibwa. “Eddoboozi ery'omunda” lye lyali liba omusomesa waffe yekka — era gye ndi mu kiseera ekyo, eddoboozi ery'omunda lyali litegeeza nneewulira zange n'okuwulira kw'omutima gwange byokka. Nga bwe watali kintu na kimu ekisinga obutali kya kwesiga oba ekitafugika okusinga enneewulira z'omuntu ez'omunda, si kya kwewuunya nti nnasuulibwa mu kulwana okutalina ssuubi.

Nnagezaako awatali kugasa okwesitula okutuuka ku ebyo bye nnalowooza nti ye nneewulira Katonda z'anaakkiriza. Endowooza y'obulokozi mu ngeri endala yonna teyali nnyita mu birowoozo. Nnayogera ku “Mulokozi wange,” nga bwe nnamuyita, naye saalowooza n'akaseera nti asobola — oba anaayagala — okundokola nga sinneefuula asaanira okulokolebwa. Era nga obusaanizi buno nnali nkkiriza nti bwesigamye ku nneewulira ez'okutya Katonda ez'omunda, nnalowooza kwokka ku kugezaako okuwaliriza nneewulira zino okubaawo. Buli eyali agezezzaako okukola kino amanyi engeri eyo omulimu bwe gukooya era bwe gutalina ssuubi. Ebyawandiikibwa mu kitabo kyange eky'ebyafaayo eby'obulamu bwange obw'eddiini okuva mu myaka kkumi na mukaaga n'okweyongerayo bye byokulabirako eby'ennaku eby'enkola z'eddiini ez'obulimba ze nnamanya zokka. Nga bwe mbisoma kaakano, sisobola butasaasira emmeeme eyali eyaayaana n'ennyonta nga yeekaanya awatali kugasa okunoonya ekitangaala naye ng'ezuula obuzibe n'ekizikiza byokka.

Kyokka, ekintu kimu kimbudaabuda bwe ndaba ennyuma: temuli na kimu ku kulwana kuno okw'eddiini, nga bwe nzijukira, ekyayonoona eggulu ery'essanyu lyange ery'oku ngulu. Ebiseera bye nnateekawo okulabirira obulamu bwange obw'eddiini byali mu nkuŋŋaana zaffe ez'Ekikwaka, oba bwe nnabanga nzekka mu kifo kyange eky'okusomera mu kawungeezi, oba ekiro nga buli muntu omulala agenze okwebaka — era ebyo byonna eby'ennaku bye nnawandiika mu kitabo kyange nnabiwandiika mu biseera ebyo. Ku misana gyonna, awamu nnabanga musanyufu era nga nzijjudde ebintu eby'ebweru n'okutuusa ne sisobola kweraliikirira ebyaliwo mu biseera byange eby'eddiini. Nnawulira nti kino kyali nsonga nnene ey'okwebaza, kubanga singa okulwana kwe nnayitamu mu nkuŋŋaana zaffe eza kasirise oba mu biseera byange eby'okufumiitiriza kwabuna n'emisana, siyagala kulowooza ku ebyo ebyandivuddemu.

Nkkiriza nti ekitabo kyange eky'ebyafaayo kye kyali ekiddukiro kyange, kubanga nzijukira bulungi nti oluvannyuma lw'okuwandiikamu ebigambo ebisinga okuba eby'ennaku n'okuggwaamu essuubi, mu ngeri emu nnawuliranga ng'emirimu gyange egy'eddiini giwedde, ne ŋŋenda mu kitanda nga ndi musanyufu, ne neebaka otulo otw'omutuukirivu awatali kaseera na kamu ak'okutunula oba okweraliikirira, ne nzuukuka enkeera nga nzijjudde essanyu ery'olunaku olupya, nga nneerabidde ennaku zonna ze nnali mpandiise ekiro ekyayise nga sirina ssuubi. Nzijukira okwewuunya oluusi olw'okukyuka kuno okwangu, era nsanga bino wansi mu kitabo kyange eky'ebyafaayo okuva mu kiseera kino: “Sisobola kutegeera nneewulira zange. Okuyala n'okulumwa ennyonta y'obutuukirivu okwenkana awo, ate era, okuggyako mu buseera obutono obw'okwesulika (lwe mpandiika mu kitabo kyange), obwangu, essanyu, n'obutafaayo. Kirabika ng'ekikyamu okuseka, ate naye nkikola bulijjo... Simanyi Katonda engeri gy'ayinza okuntunuuliramu, ne mu kusaasira; ndi mubi nnyo. Emirundi mingi nnyingidde mu ndagaano okumuweereza mu bujjuvu n'omutima gwange gwonna, nga nnyiikadde mu mwoyo; naye ekifaananyi ky'ebiseera byange eby'okwesulika bwe kiggwaamu, era okukemebwa kw'ensi bwe kunnumba, mmenyeka, ne neerabira okuyitibwa kwange okw'ekitiibwa era okutukuvu olw'okutya okusekererwa kw'ensi okw'entiisa, era olw'okwagala ekibi. Ayi singa nnyinza okukola obulala! Ekisa kya Katonda lulituuka luggwaawo — kale ndyoke mbeere wa? Sinnyinza kukirowoozaako.”

Kaakano nsobola okulaba nti kyali, nga bwe njogedde, bwe bulokozi bwange okuva mu ddiini ey'omutindo ogw'obulwadde omutimba era ogw'obulimba, nti empisa yange ey'obuzaaliranwa ey'essanyu n'okusanyuka bulijjo yannunulanga okuva mu mitego gyayo — wadde nga mu kiseera ekyo kino kyandabikanga ng'ekibi. Endowooza zange z'eddiini bwe zaali ez'obulwadde n'ez'obulimba mu kiseera kino, ebyawandiikibwa ebirala ebitono okuva mu kitabo kyange eky'ebyafaayo bijja kubyoleka.

Ekitabo eky'ebyafaayo: “Ayi, kya nnaku okulowooza nti obulokozi bw'emmeeme yange buli ku nze nzekka, ate nga sisobola kukola na kamu! Buli gye nkyuka, byonna birabika nga bikwafu era nga bijjudde ekizikiza. Ayi, nteekwa okuzza obuggya okufuba kwange... Ayi, singa nnyinza okwejjusa! Naye sisobola. Mmanyi nti kibi; ntya obusungu bwa Katonda; naye sisobola kuwulira ekyo kye mmanyi okuba okwejjusa okw'amazima. Ayi, singa nnyinza! Njagala nga saali nfaayo nga bwe nnali edda — nga nnyinza okwerabira byonna bye nnawulira — kubanga kirabika nga kitasoboka nze okuba Omukristaayo... Olweggulo luno mu nkuŋŋaana, nnasaasirwa okuwulira, oboolyawo okusinga edda yonna, omwoyo ogw'okwegayirira. Okwesulika kwange kwali kunene nnyo n'okutuusa ne siyinza kutuula butengerera. Omutwe gwange gwanuma nnyo, era omutima gwange nga guwulira nga gujja kwatika olw'ennaku. Ayi, nga kya ntiisa okuwulira nti sirina buyinza bwange nze na kulowooza kirowoozo kitukuvu, ate nga nteekwa okufuna obulokozi bw'emmeeme yange! Sisobola kwejjusa; sisobola kwagala Mulokozi wange; era sikkiriza nti nnaakikola. Ki — ki kye nnaakola?”

Emyezi esatu oluvannyuma lw'okuzuukuka kwange nnawandiika nti: Ekitabo eky'ebyafaayo: “Wayiseewo emyezi egisukka mu esatu okuva lwe nnatandika mu mazima okunoonya obulokozi bw'emmeeme yange, ate nga sirina ntambudde kigere na kimu. Singa nnasobola okulaba mu kiseera ekyo byonna ebyali mu maaso gange, nnandiweddemu essuubi. Nnandirowoozezza nti tekisoboka okulinda, n'okusaba, n'okulwana okumala emyezi esatu — ne sifuna kantu. Kaakano ntunuulira emyezi mingi nnyo egy'okusaba n'okulwana n'okulinda mu maaso, nga nninao okutya — okumpi n'okukakasa — nti byonna ebyo, nabyo, biriba bya bwereere.

“Singa waliwo omulimu ogw'ebweru gwokka, ogw'enjawulo ddala ku nkyukakyuka ey'omunda eyeetaagisa — ekintu eky'okukola, so si kintu kya kusabira busabizi — okutema omukono oba ekigere, oba okwebonyaabonya okumu — kale oboolyawo nnandifuuse Omukristaayo, kubanga ebintu ng'ebyo nnandibikoze. Naye enkyukakyuka ey'omunda sisobola kugireeta, ate nga mbaliriddwa omusango bwe teerekole. Okubalirirwa omusango olw'obutakola kye sisobola kukola! Kya ntiisa okulowooza.

“Mpulira ng'atudde, nga ndi mulwadde era nga nkooye, ku ntobo y'olusozi oluwanvu era olutalinnyika olwaka olw'oku ntikko lye nteekwa okutuukako — nzekka, era mu kizikiza eky'ekiro. Ayi Kitange ali mu ggulu, tojja kunsobozesa kubeera mwesigwa, okufuba nnyo, n'okugumira okutuuka ku nkomerero?... Ndi mujjajjavu era omutamanyi n'okutuuka we ntiira okukola ekintu kyonna. Waliwo ebintu bingi nnyo bye njagala okwebuuza, naye ani gwe nnaabuuza? Sisobola kwogera na bazadde bange okutuusa lwe nnaamanya awatali kubuusabuusa nti nzikirizibwa; mbaagala nnyo n'okutuusa ne siyagala kubaleetera ennaku ey'okundaba nga mpweddemu essuubi. Mukwano gwange omwagalwa Ana agamba nti si Mukristaayo, era tayinza kumpa magezi oba kummbudaabuda. So tewali n'omu. Nzekka, nteekwa okwetikka emigugu gyange gyonna! Nzekka, nteekwa okunoonya omulyango ogw'ekkubo eggolokofu era ery'obufunda! Nzekka, nteekwa okukola obulokozi bw'emmeeme yange. Ate nga nze kennyini sisobola kukola kantu. Ayi, nkole ntya?”

Ng'ekyokulabirako ky'engeri y'okuyigirizibwa kwe nnali nfuna mu kiseera kino, ebigambo bino biriko omugaso: Ekitabo eky'ebyafaayo: “Nnagenze mu Nkuŋŋaana ey'oku Luguudo olw'Ekkumi n'Ebbiri ku makya gano, gye nnasaasirwa okubeera n'obuseera obutono obw'okusaba okw'amazima. Naye okuggwaamu essuubi kwange kwali kunene nnyo, n'okutuusa ne siyinza kwewala kukaaba n'eddoboozi ery'omwanguka nga nsaba obuyambi; era mu kuggwaamu essuubi kwange, nneegayirira Kitange ali mu ggulu, singa kimusanyusa, okuteeka ebigambo ebitono eby'okugumya mu kamwa k'omu ku baweereza be.

“Okusaba kwange kwaddibwamu. Awatali kulwawo Samwiri Bettle n'ayimirira n'ayogera mu ngeri eyakwatagana nnyo ne nze, ng'agamba abaavu n'abeetaaga — wadde nga kaakano bandirabise ng'abali mu buziba obw'ennaku, mu kizikiza nga tebalaba kitangaala, era nga balumwa ennyonta ate nga tebazuula mazzi — okwesiga Mukama Yesu n'okulindirira n'obugumiikiriza ekiseera kye; era balijjuzibwa ekitangaala eky'Omwoyo we Omutukuvu, era enzizi z'amazzi amalamu ne zikulukuta okuva mu bo awatali kuziyizibwa.”

Kye kyali kitegeeza okwesiga Yesu, saalina n'endowooza n'entono, era sijjukira kukiteekako na kaseera. Naye okulindirira n'obugumiikiriza ekiseera kya Katonda kyali kirabika nga kye nnyinza okutegeera, era nnava mu nkuŋŋaana olunaku olwo nga nzudde ekiwuubaalo eky'okulindirira okutaggwaawo ekitangaala eky'Omwoyo Omutukuvu okwaka mu mutima gwange n'okumpa essanyu n'emirembe bye nnali njaayaanira.

Bwe kityo olunaku olw'oluvannyuma lw'olunaku ne luyitawo mu kutunuulira okutalina ssuubi nneewulira zange n'okuwulira kw'omutima gwange, bye nnali sisobola kutuusa ku mutindo ogutuufu ogw'obunyiikivu; era obutabeera na mirembe n'ekizikiza eky'omwoyo gwange byeyongera bwongezi okuggwaamu essuubi.

Ekigambo kimu ekisembayo okuva mu kitabo kyange eky'ebyafaayo kirimala: Ekitabo eky'ebyafaayo: “Omwezi ogw'Okusatu 1, 1849. Nnakuwadde nnyo. Okutya nti okwegomba kuno okw'obulokozi kuyinza okuba nga kwonna kubuzabuze kumperekera bulijjo, era buli kimu kibisiddwa ddala mu kizikiza n'okutuusa ne sisobola kutambula na kigere kimu. Kirabika gye ndi nti sisobola kugumira mbeera eno okumala ebbanga ddene. Naye ayi Kitange! By'oyagala, so si bye njagala nze, bikolebwe.”