Essuula 5 · eddakiika 22 ez’okusoma · eddakiika 29 ez’okuwuliriza
Ekitundu 2 — Ensonga Ezikubiriza Obulabirizi Buno
Bwe mmaze okubalaga kye kitegeeza okwekumanga ffe ffennyini, kaakano ka mbateekere mu maaso ensonga ezimu ezinaabazuukusa ku buvunaanyizibwa buno.
1. Mwekumenga, kubanga mulina eggulu ery’okufuna oba ery’okufiirwa, n’emyoyo egirina okuba egy’essanyu oba egy’ennaku emirembe gyonna; noolwekyo kibasaanira okutandikira awaka, n’okwekumanga mmwe mwennyini wamu n’okulabirira abalala. Okubuulira obulungi kuyinza okuviirako abalala obulokozi, newakubadde ng’emitima gyammwe n’obulamu bwammwe tebiriimu butukuvu; ekyo waakiri kiyinzika, wadde nga si kya bulijjo; naye tekiyinzika n’akatono okubalokola mmwe mwennyini. ‘Ku lunaku luli bangi baliŋŋamba nti, Mukama waffe, Mukama waffe, tetwayogeranga eby’obunnabbi mu linnya lyo?’ abo b’aliddamu nti, ‘Sibamanyangako; muve mu maaso gange, mmwe abakola ebibi.’ Owange abange, abantu bameka ababuulidde Kristo, naye ne bazikirira olw’obutaba na mugabo gwa bulokozi mu ye! Bameka, kaakano abali mu ggeyeena, abaabuulira abantu baabwe ku bulumi bwa ggeyeena, ne babalabula okugidduka! Bameka abaabuulira obusungu bwa Katonda eri aboonoonyi, kaakano abaabugumira! Owange, mbeera ki esinga obunaku mu nsi, okusinga omuntu eyafuula omulimu gwe n’omulanga gwe okulangirira obulokozi n’okuyamba abalala okutuuka mu ggulu, naye oluvannyuma lwa byonna ye yennyini n’aggalirwa ebweru! Woowe! nga tulina ebitabo bingi bwe bityo mu materekero gaffe ebitulaga ekkubo erigenda mu ggulu; nga tumala emyaka emingi bwe gityo nga tusoma ebitabo bino, nga tuyiga enjigiriza y’obulamu obutaggwaawo, ate oluvannyuma lwa byonna ne tubufiirwa! — nga tuyiga obubaka bungi bwe butyo obw’obulokozi, ate ne tubulemererwa! — nga tubuulira obubaka bungi bwe butyo obw’okuzikirira, ate ne tugwa omwo? Era byonna kubanga twabuulira obubaka bungi obwa Kristo, nga tumulagajjalira; obw’Omwoyo, nga tumuziyiza; obw’okukkiriza, nga ffe tetukkiriza; obw’okwenenya n’okukyuka, nga tusigala mu mbeera etali ya kwenenya era etali ya kukyuka; n’obw’obulamu obw’omu ggulu, nga ffe tusigadde ba mubiri era ba nsi. Bwe tunaaba abakugu mu by’eddiini mu lulimi ne mu linnya kyokka, nga tetulina kifaananyi kya Katonda ku myoyo gyaffe, era nga tetwewaayo eri ekitiibwa kya Katonda n’eby’ayagala, tekijja kwewuunyisa bwe tulyawulibwa okuva mu maaso ga Katonda, ne tugaanibwa okunyumirwa Katonda emirembe gyonna. Mukkirize, abange, Katonda tasosola mu bantu: talokola bantu olw’ebyambalo byabwe oba olw’emirimu gyabwe; omulimu omutukuvu teguyinza kulokola muntu atali mutukuvu. Bwe munaayimirira ku mulyango gw’obwakabaka bw’ekisa, okumulisiza abalala bayingire, nga mmwe temwagala kuyingira, mulikonkona bwereere ku nzigi z’ekitiibwa, mmwe abaagaana okuyingira mu mulyango gw’ekisa. Olwo mulizuula nti ettaala zammwe zandibadde n’amafuta g’ekisa, so si ag’ebirabo by’obuweereza byokka — ag’obutukuvu, so si ag’enjigiriza yokka — singa mwayagala okuba n’omugabo mu kitiibwa kye mwabuulira. Kinneetaagisa okubagamba nti ababuulizi b’enjiri balisalirwa omusango n’enjiri; ne bayimirira mu kkooti y’emu, ne basalirwa ku bukwakkulizo bwe bumu, ne bakwatibwa n’obukakali bwe bumu ng’abantu abalala bonna? Kale mulowooza okulokolebwa olw’obuweereza bwammwe obw’eddiini; n’okuwona olw’okugamba nti ‘Yali amanyiddwa ng’omuweereza w’eddiini,’ nga tewali ‘Yakkiriza era n’abeera mu bulamu ng’Omukristaayo’? Woowe, tekiriba bwe kityo! Mumanyi nga tekiriba bwe kityo. Noolwekyo mwekumenga ku lwammwe mwennyini; kubanga mulina emyoyo egy’okulokola oba egy’okufiirwa, nga n’abalala bwe bali.
2. Mwekumenga, kubanga mulina obutonde obwonoonese, n’okwegomba okw’ekibi, nga n’abalala bwe balina. Oba nga Adamu, eyali talina musango, yali yeetaaga okwekuuma, n’azikiriza ye yennyini naffe olw’obutakikola, ffe abali nga bwe tuli tukyetaaga nnyo okusingawo! Ekibi kibeera mu ffe, ne bwe tuba nga tukibuulidde nnyo bwe tutyo; era eddaala erimu liteekateeka omutima ku ddaala eddala, n’ekibi ekimu kisikiriza ebirowoozo ku bibi ebirala. Omubbi omu bw’aba mu nnyumba, aliyingiza abalala; kubanga balina empisa y’emu n’ekigendererwa kye kimu. Ensasi y’omuliro y’entandikwa y’ennimi z’omuliro; n’endwadde entono eyinza okuleeta endwadde ennene. Omuntu amanyi nti amaaso ge tegalaba bulungi, asaanidde okwegendereza ebigere bye. Woowe! mu mitima gyaffe, nga bwe kiri mu batuwuliriza, mulimu obutayagala Katonda, n’okubeera ng’abagenyi gy’ali, n’okusunguwala okutaliimu magezi era okumpi okutafugika! Mu ffe mulimu, ne mu mbeera esinga obulungi, ebisigalira by’amalala, n’obutakkiriza, n’okwenoonyeza ebyaffe, n’obunnanfuusi, n’ebibi byonna ebisinga okukyayibwa era ebitta. Kale tekitusaanira okwekumanga? Omuliro gwa ggeyeena omungi bwe gutyo ogwakoleezebwa mu ffe olubereberye gukyali tegunnazikizibwa? Abalyamu b’enkwe bangi bwe batyo mu mitima gyaffe ddala, era tekitwetaagisa kwegendereza? Kumpi temuyinza kuleka baana bammwe abato kutambula bokka nga bakyali banafu, nga temubagamba kwegendereza baleme kugwa. Era, woowe! abo mu ffe abalabika ng’abasinga amaanyi nga banafu nnyo! Nga twangu okwesittala ne ku kasubi akatono! Ekintu ekitono ennyo nga kiyinza okutusuula wansi, nga kitusendasenda mu busirusiru; oba nga kikoleeza okusunguwala kwaffe n’okwegomba okusukkiridde, nga kikyamya okusalawo kwaffe, nga kinafuya okumalirira kwaffe, nga kinyogoza obuggya bwaffe, era nga kikendeeza ku kunyiikira kwaffe! Abaweereza si baana ba Adamu bokka, naye era boonoona ku kisa kya Kristo, nga n’abalala bwe bakola; era bwe batyo beeyongedde ekibi kyabwe eky’ensibuko. Emitima gyammwe gino egy’enkwe gijja kubalimba, ekiseera ekimu oba ekirala, bwe mutaneekuuma. Ebibi ebyo ebirabika kaakano ng’ebifu biriramuka: amalala gammwe, n’okwagala ensi, n’empisa embi nnyingi ez’omuzizo, biriddamu okumera, bye mwalowooza nti byakuulibwa n’emirandira gyabyo. Noolwekyo kyetaagisa nnyo abantu abalina obunafu obungi bwe butyo okwekumanga, n’okufaayo ennyo okulabirira emyoyo gyabwe.
3. Mwekumenga, kubanga omukemi ajja kubakemanga n’amaanyi okusinga abantu abalala. Bwe munaaba abakulembeze mu kulwanyisa omulangira w’ekizikiza, tajja kubasonyiwa okuggyako Katonda w’akoma okumuziyiza. Asinga okukyawa abo abeewaddeyo okumukolako obulabe obusinga obunene. Nga bw’akyawa Kristo okusinga omuntu yenna mu ffe, kubanga ye Mugabe w’olutabaalo, Omukulembeze w’obulokozi bwaffe, era akola ebisinga ku nsi yonna okulwanyisa obwakabaka bwe; bw’atyo bw’akyawa abakulembeze abali wansi we okusinga abaserikale aba bulijjo: amanyi nga bw’ayinza okubasaasaanya, abakulembeze bwe bagwa mu maaso gaabwe. Amaze ebbanga ddene ng’agezesa engeri eyo ey’okulwana, nga talwanyisa nnyo bakulu oba batono, wabula ng’akuba abasumba, ekisibo kisaasaane: era obuwanguzi bwe mu ngeri eno bubadde bunene nnyo, n’okuba nti ajja kweyongera okugigoberera nga bw’anaasobola. Noolwekyo mwekumenga, baganda bange, kubanga omulabe abatunuulidde mu ngeri ey’enjawulo. Mujja kufuna okusendasenda kwe okusinga obukujjukujju, n’okubeegayirira kwe okutakoma, n’okubalumba kwe okw’amaanyi. Ne bwe muba ab’amagezi era abayivu nga bwe muli, mwekumenga, aleme okubasinga amagezi. Setaani muyivu okubasinga, era mukugu mu kuwakana okubasinga; ayinza okwefuula malayika ow’omusana okulimba: ajja kuyingira mu mmwe, abagwise nga temunnategeera: ajja kubazannyisa ng’omufuusa nga temumulaba, ababbe okukkiriza kwammwe oba obutaliiko musango bwammwe, nga temumanyi nti mubufiiriddwa; weewaawo, ajja kubakkirizisa nti bweyongedde oba bukuze, so nga bubuze. Temujja kulaba ddobo wadde omuguwa, n’okusingawo temujja kulaba muvubi oyo omukujjukujju yennyini, ng’abawa ekyambo kye. Era ekyambo kye kijja kuba kikwatagana n’embeera yammwe n’empisa yammwe, n’okuba nti talirema kuzuula bw’anaabakwata mu mmwe, n’afuula ennono zammwe n’okwegomba kwammwe okubalyamu olukwe; era buli lw’alibazikiriza, alibafuula ebikozesebwa mu kuzikiriza abalala. Owange, obuwanguzi bunene nnyo bw’alirowooza nti afunye, bw’ayinza okufuula omuweereza omugayaavu era atali mwesigwa, bw’ayinza okukema omuweereza okugwa mu mululu oba mu kikolwa eky’ensonyi! Alyenyumiriza ku Kkanisa, n’agamba nti, ‘Bano be babuulizi bammwe abatukuvu! Mulabe okwegendereza kwabwe, ne gye kubatuusa.’ Alyenyumiriza ku Yesu Kristo yennyini, n’agamba nti, ‘Bano be bazira bo! Nsobola okufuula abaweereza bo abasinga obukulu okukuvuma; nsobola okufuula abawanika b’ennyumba yo abatali beesigwa.’ Oba nga yanyooma Katonda bw’atyo olw’okuteebereza okw’obulimba, n’amugamba nti asobola okufuula Yobu okumwegaana mu maaso ge, aliba akola ki bw’alibawangula? Era ku nkomerero alibanyooma nnyo, nga bw’asobodde okubasikiriza okulyamu olukwe obuvunaanyizibwa bwammwe obunene, n’okwonoona okwatula kwammwe okutukuvu, n’okukolera oyo eyali omulabe wammwe obuweereza obungi bwe butyo. Owange, temusanyusa Setaani bw’atyo; temumufuula kya kusanyusa; temumukkiriza kubakozesa nga Abafirisuuti bwe baakola Samusooni, okusooka okubaggyamu amaanyi gammwe, n’oluvannyuma okubaggyamu amaaso, bw’atyo n’abafuula eky’okwenyumiriza kwe n’eky’okusekererwa.
4. Mwekumenga, kubanga amaaso mangi gabatunuulidde, era waliba bangi abalaba okugwa kwammwe. Temuyinza kwesittala ensi n’etekiwulira. Enjuba bw’ekwata ekizikiza emisana, tebulako bajulirwa. Nga bwe mwetwala okuba ettaala z’ekkanisa, musuubire nti amaaso g’abantu galibatunuulira. Abantu abalala bwe bayinza okwonoona nga tewali abalaba, mmwe temuyinza. Era musaanidde okulowooza n’okwebaza nga kino kisa kinene, okuba n’amaaso mangi bwe gatyo agabalabirira, n’abantu bangi abeetegefu okubabuulira ensobi zammwe; bwe mutyo ne muba n’obuyambi obusinga ku bw’abalala, waakiri mu kubaziyiza okwonoona. Newakubadde nga bayinza okukikola n’omutima omubi, naye mmwe mufuna omugaso mu kyo. Katonda aleme okukkiriza ffe okuba abatalina nsonyi bwe tutyo okukola ebibi mu maaso g’abantu bonna, n’okwonoona mu bugenderevu ng’ensi etutunuulidde! ‘Abeebaka beebaka kiro, n’abatamiira batamiira kiro.’ Kale, mulowooze nti bulijjo muli mu kitangaala ekyeyolefu: n’ekitangaala ky’enjigiriza yammwe kijja kwolesa ebikolwa byammwe ebibi. Nga bwe muli ng’ettaala eziteekeddwa ku lusozi, temulowooza nti muyinza okwekweka. Noolwekyo mwekumenga, mukole omulimu gwammwe ng’abo abajjukira nti ensi ebatunuulidde, era n’eriiso ery’obukyayi erirengerera ewala, eryetegefu okufuula buli kintu ekisinga obubi, okuzuula ensobi esinga obutono we eri, okugigaziya we bagizudde, okugibunyisa n’okugikozesa ku bigendererwa byabwe, era n’okutondawo ensobi we batazisanze. Kale tusaanidde nnyo okutambula n’obwegendereza mu maaso g’abalabi bangi bwe batyo ab’emitima emibi!
5. Mwekumenga, kubanga ebibi byammwe biriko ebibyongera obuzito okusinga eby’abantu abalala. Kabaka Alphonsus yagamba nti ‘omuntu omukulu tayinza kukola kibi kitono,’ ate ffe tuyinza n’okusingawo okugamba nti omuntu omuyivu, oba omuyigiriza w’abalala, tayinza kukola kibi kitono; oba, waakiri, nti ekibi kiba kinene bwe kikolebwa ye, so nga kiba kitono bwe kikolebwa omulala.
(1) Mmwe muyinza okusinga abalala okwonoona nga mumanyi, kubanga mulina okumanya okusinga bo; waakiri mwonoona nga mulina ekitangaala ekisingawo, oba engeri ez’okumanya. Ki! temumanyi nti omululu n’amalala bibi? temumanyi kye kitegeeza obutaba beesigwa mu kye mwateresebwa, n’okulyamu emyoyo gy’abantu olukwe olw’obulagajjavu oba olw’okwenoonyeza ebyammwe? Mumanyi ‘mukama wammwe by’ayagala; era bwe mutabikola, mulikubibwa emiggo mingi.’ Okumanya bwe kweyongera, n’obugenderevu bwe bulina okweyongera.
(2) Ebibi byammwe birimu obunnanfuusi okusinga eby’abantu abalala, nga bwe mubyogeddeko nnyo okubiwakanya. Owange, nga kibi kya muzizo mu ffe, okufuba okunoonya engeri y’okuswaza ekibi okutuuka ku nkomerero, n’okukifuula eky’omuzizo nga bwe tusobola mu maaso g’abantu baffe, ate bwe tumala, ne tukibeeramu, ne tukiwembejja mu kyama ekyo kye tuswaza mu lwatu! Nga bunnanfuusi bubi nnyo, okufuula omulimu gwaffe ogwa buli lunaku okukiwakanya, ate ne tukinywerera; okukiyita mu lwatu nti tekirina mugaso n’akatono, ate mu kyama ne tukifuula munnaffe gwe twebaka naye era mukwano gwaffe; okusiba emigugu emizito ne tugitikka abalala, so nga ffe tetugikwatako na lugalo lwaffe! Mulyogera ki ku kino ku lunaku lw’omusango? Mwalowooza nti ekibi kibi nga bwe mwakyogerako, oba nedda? Bwe mutaakirowooza bwe mutyo, lwaki mwakyogerako mu bukuusa? Bwe mwakirowooza bwe mutyo, lwaki mwakikuuma ne mukikola? Owange, temwambala kabonero ako ak’Omufalisaayo omunnanfuusi, ‘Boogera naye ne batakola.’ Abaweereza b’enjiri bangi balikwatibwa ensonyi, ne batasobola kuyimusa maaso, olw’omusango guno omuzito ogw’obunnanfuusi.
(3) Ebibi byammwe birimu obutali bwesigwa okusinga eby’abantu abalala, nga bwe mwesibye ennyo okubiwakanya. Ng’oggyeeko obweyamo bwammwe bwonna obwa bulijjo ng’Abakristaayo, mulina obulala bungi ng’abaweereza. Mirundi emeka gye mulangiridde obubi n’akabi k’ekibi, ne muyita aboonoonyi okukivaako? Mirundi emeka gye mukirangiriddeko entiisa za Mukama? Bino byonna mazima ddala byalaga nti mmwe mwennyini mwakyegaana. Buli bubaka bwe mwabuulira okukiwakanya, buli kubuulirira, buli kukyatula mu kibiina, byabateekako obweyamo okukireka. Buli mwana gwe mwabatiza, na buli mulundi gwe mwagaba ekyeggulo kya Mukama, byalaga nti mmwe mwennyini mwegaana ensi n’omubiri, era nti mwesibye eri Kristo. Mirundi emeka, era nga mu lwatu bwe mutyo, gye mwajulira obubi n’obutonde obuleeta okuzikirira obw’ekibi? ate mulikiyaniriza, wadde nga mwakyatula bwe mutyo era nga mwajulira bwe mutyo mmwe mwennyini? Owange, nga lukwe lunene, okukiwakanya bwe kutyo ku kituuti, ate oluvannyuma lwa byonna, n’okiyaniriza mu mutima gwo, n’okiwa ekifo ekisaanira Katonda, era n’okikulembeza n’okusinga ekitiibwa ky’abatukuvu!
6. Mwekumenga, kubanga emirimu eminene ng’egyaffe gyetaaga ekisa ekisingako ku ky’abantu abalala. Ebirabo n’ekisa ebinafu biyinza okuyisa omuntu mu bulamu obwa bulijjo obutaliimu kugezesebwa kunene bwe kutyo. Amaanyi amatono gayinza okumala emirimu emyangu n’emigugu emitono. Naye bwe munaagumiikiriza okukola emirimu eminene egy’obuweereza; bwe munaakulembera eggye lya Kristo okulwanyisa Setaani n’abagoberezi be; bwe munaalwanyisa abafuzi n’ab’obuyinza, n’emyoyo emibi egy’omu bifo ebya waggulu; bwe munaagezaako okununula aboonoonyi abawambe mu mikono gya Setaani; temulowooza nti obulamu obw’obulagajjavu era obutafaayo bujja kutuukiriza omulimu omunene bwe gutyo. Musuubire okuvaamu n’ensonyi ennene n’ebiwundu by’omuntu ow’omunda ebisingako obuziba, okusinga singa mwali mubadde mu bulamu obwa bulijjo, bwe munaalowooza okukola ebintu ebikulu bwe bityo n’omwoyo ogutafaayo. Si mulimu gwokka ogwetaaga okwegendereza, naye n’omukozi, alyoke abe nga asaanira omulimu ogw’obuzito obwenkanidde awo. Tulabye abantu bangi abaali babeera ng’Abakristaayo aba bulijjo, nga bamanyiddwa obulungi olw’obusobozi n’okutya Katonda, bwe baakwata obufuzi oba emirimu gy’amagye, omulimu nga gusinga ebirabo byabwe, n’okukemebwa nga kusinga amaanyi gaabwe, ne bafuuka abantu ab’ensonyi era abaswala. Era tulabye Abakristaayo abamu aba bulijjo ab’ekitiibwa ekirungi, abaalowooza nnyo ku busobozi bwabwe, ne beesindika mu kifo ky’obuweereza, ne bafuuka abantu abanafu era abataliimu, ne bafuuka emigugu eminene eri Ekkanisa okusinga abamu be twafuba okugoba. Bandiweerezza Katonda obulungi okusingawo mu ddaala erya waggulu ery’Abakristaayo aba bulijjo, okusinga bwe bakola mu ddaala erisinga wansi ery’abaweereza. Kale, bwe munaagumiikiriza okuyingira wakati mu balabe, ne mwetikka omugugu n’omusana gw’omu tuntu, mwekumenga.
7. Mwekumenga, kubanga ekitiibwa kya Mukama wammwe era Mukama wammwe, n’eky’amazima ge amatukuvu n’amakubo ge, kiri ku mmwe okusinga ku bantu abalala. Nga bwe muyinza okumukolera obuweereza obusingawo, bwe mutyo bwe muyinza okumukola obubi okusinga abalala. Abantu gye bakoma okusemberera Katonda, gy’akoma okuswazibwa olw’okwesittala kwabwe; era abantu abasirusiru gye bakoma okubikwasa Katonda yennyini. Emisango egy’amaanyi egyasalirwa Eri n’ennyumba ye gyali lwa kuba baanyooma ssaddaaka ye n’ekiweebwayo kye: ‘Ekibi ky’abavubuka abo ne kiba kinene nnyo mu maaso ga Mukama, kubanga abantu baanyoomanga ekiweebwayo kya Mukama.’ Kwali kubonereza okwo okunene, okw’‘okuleetera abalabe ba Mukama okumunyooma,’ okwaleetera Katonda okukola ne Dawudi n’obukakali okusinga bwe yandikoze. Bwe muba nga mmwe Bakristaayo ddala, ekitiibwa kya Katonda kijja kubaagaza okusinga obulamu bwammwe. Noolwekyo mwegendereze kye mukola ekikiwakanya, nga bwe mwandyegenderezza kye mukola ekiwakanya obulamu bwammwe. Tekyandibalumye mu mutima okuwulira erinnya lya Katonda n’amazima ge nga bivumibwa ku lwammwe; okulaba abantu nga babasongamu olunwe, nga bagamba nti, ‘Wuuyo kabona ow’omululu, omunywi w’omwenge mu kyama, omuntu ow’ensonyi; bano be babuulira okwegendereza, so nga bo bayinza okubeera mu bulamu obutaliiko mpisa ng’abalala; batusalira omusango mu bubaka bwabwe, ne beesalira omusango mu bulamu bwabwe; wadde nga boogera bingi, babi nga ffe.’ Owange baganda bange, emitima gyammwe gyandigumidde okuwulira abantu nga bakasuka obusa bw’obutali butuukirivu bwammwe mu maaso ga Katonda omutukuvu, ne mu maaso g’enjiri, ne mu maaso ga bonna abaagala okutya Mukama? Tekyandibamenye emitima okulowooza nti Abakristaayo bonna abatya Katonda ababeetoolodde balivumibwa olw’ebikolwa byammwe ebibi? Kale, omu ku mmwe, omukulembeze w’ekisibo, bw’aligwa mu mutego gw’omusango ogw’ensonyi, omulundi gumu gwokka, kumpi tewali musajja oba mukazi anoonya n’obunyiikivu obulokozi bwe, ali we kiwulirwa, atalisekererwa nakyo abatatya Katonda ababeetoolodde, ng’oggyeeko ennaku y’omutima gwe olw’ekibi kyammwe, ne bw’anaakikyawa ennyo era n’akikungubagira. Omwami atatya Katonda alikibuulira mukazi we, n’abazadde abatatya Katonda balikibuulira abaana baabwe, ne baliraanwa abatatya Katonda n’abaweereza bannaabwe banaakibuuliraganya, nga bagamba nti, ‘Bano be babuulizi bammwe abatya Katonda! Mulabe ekiva mu kweraliikirira kwammwe kwonna. Musinga ki abalala? Mwenna mwenkanankana.’ Ebigambo nga bino abatya Katonda bonna mu nsi balina okubiwulira ku lwammwe. ‘Okukemebwa okukola ebibi tekulema kubaawo, naye zimusanze oyo akuleeta!’ Owange mwegendereze, baganda bange, buli kigambo kye mwogera, na buli kigere kye mulinnya, kubanga musitudde essanduuko ya Mukama, — mwateresebwa ekitiibwa kye! Bwe muba nga mmwe ‘abamanyi Katonda by’ayagala, era abasiima ebisinga obulungi, nga muyigiriziddwa mu mateeka, era mukakasa nga mmwe mwennyini muli abakulembeze b’abazibe b’amaaso, era ettabaaza eri abo abali mu kizikiza, abayigiriza b’abasirusiru, abasomesa b’abaana abato,’ — bwe muba, nze ngamba, nga mubeera mu bulamu obukontana n’enjigiriza yammwe, ne ‘muswaza Katonda olw’okumenya amateeka, erinnya lya Katonda lirivvoolebwa’ mu batamanyi n’abatatya Katonda ‘ku lwammwe.’ Era temuli batamanyi kiragiro ekyo eky’olubeerera eky’omu ggulu, ‘Abanzisaamu ekitiibwa bennassangamu ekitiibwa, naye abo abonnyooma banaaswazibwanga.’ Tewali muntu yali aswazizza Katonda, ekyo ne kitafuuka ensonyi esinga obunene gy’ali yennyini. Katonda alizuula amakubo agamala okusiimuula buli bbala erimusiigibwako; naye mmwe temujja kusobola mangu okwejjako ensonyi n’ennaku.
8. Ekisembayo, Mwekumenga, kubanga obuwanguzi bw’emirimu gyammwe gyonna businziira nnyo ku kino. Katonda alina empisa ey’okuteekateeka abantu olw’emirimu eminene, nga tannabakozesa ng’ebikozesebwa bye mu kugituukiriza. Kale, omulimu gwa Mukama bwe gutakolebwa bulungi ku mitima gyammwe, muyinza mutya okusuubira nti aliwa omukisa emirimu gyammwe olw’okugukola mu balala? Ayinza okukikola, bw’ayagala, naye mulina ensonga nnyingi okubuusabuusa obanga alikikola. Wano ka njogere ensonga ezimu eziyinza okubakakasa nti oyo ayagala okuba ekkubo ery’okulokola abalala, alina okwekumanga, era nti Katonda tatera kuwa buwanguzi emirimu gy’abantu abatatukuziddwa.
(1) Kisuubirwa nti Katonda aliwa omukisa emirimu gy’omuntu oyo, (ntegeeza bw’omugeraageranya n’abaweereza abalala) atakolera Katonda, wabula yeekolera yekka? Kale, eno y’embeera ya buli muntu atatukuziddwa. Tewali afuula Katonda kigendererwa kye ekikulu, n’akola byonna oba ekintu kyonna n’omutima gwe gwonna olw’ekitiibwa kye, okuggyako abakyuse; abalala bafuula obuweereza omulimu gwa kwebeezaawo gwokka. Babulonda okusinga omulimu omulala, kubanga bazadde baabwe baabateekateeka okubukola, oba kubanga bubawa eby’okwebeezaawo ebimala; kubanga bwe bulamu mwe bafunira omukisa omunene okujjuza amagezi gaabwe n’okumanya okwa buli ngeri; oba kubanga tebukooya nnyo mubiri, eri abo abaagala okusanyusa omubiri gwabwe; kubanga buliko ekitiibwa n’okussibwamu ekitiibwa okuva eri abantu, era kubanga balowooza nti kirungi okuba abakulembeze n’abayigiriza, n’abalala ne ‘banoonya okutegeera okuva mu kamwa kaabwe.’ Olw’ebigendererwa nga bino kyebava baba abaweereza, era olw’ebyo kyebava babuulira; era singa tebyali bino, oba ebifaanana nga bino, bandivuddeko mangu. Era kisuubirwa, nti Katonda aliwa nnyo omukisa emirimu gy’abantu nga bano? Tebabuulira ku lulwe, wabula ku lwabwe, n’olw’erinnya lyabwe oba amagoba gaabwe. Si ye gwe banoonya era gwe baweereza, wabula bo bennyini; noolwekyo tekyewuunyisa bw’abaleka bokka mu by’obuwanguzi, era emirimu gyabwe bwe gitaba na mukisa gusinga ogwo gwe bayinza okwewa bo bennyini, n’ekigambo bwe kitatuuka wala okusinga amaanyi gaabwe we gayinza okukituusa.
(2) Mulowooza nti oyo ayinza okuba n’obuwanguzi ng’abalala, atakola mulimu gwe n’omutima gwe gwonna era n’obwesigwa, atakkiriza by’ayogera, era atali munyiikivu ddala bw’alabika ng’asinga okunyiikira? Era mulowooza nti omuntu yenna atatukuziddwa ayinza okukola omulimu gw’obuweereza n’omutima gwe gwonna era n’obunyiikivu? Ddala ayinza okuba n’obunyiikivu obw’engeri emu, obuva mu kukkiriza okwa bulijjo oba mu ndowooza nti Ekigambo kya mazima; oba ayinza okukubirizibwa ebbugumu ery’obutonde, oba ebigendererwa eby’okwenoonyeza: naye obunyiikivu n’obwesigwa bw’omukkiriza ow’amazima, agenderera ku nkomerero ekitiibwa kya Katonda n’obulokozi bw’abantu, ebyo tabirina. Owange abange, okubuulira kwammwe kwonna n’okusendasenda abalala kujja kuba kuloota kwokka n’obunnanfuusi obubi, okutuusa omulimu lwe gunaakolebwa ddala mu mitima gyammwe. Muyinza mutya okwewaayo, emisana n’ekiro, eri omulimu emitima gyammwe egy’omubiri gye gitayagala? Muyinza mutya okukoowoola n’ebbugumu ery’amazima aboonoonyi abaavu okwenenya n’okudda eri Katonda, nga mmwe temwenenyanga wadde okudda? Muyinza mutya okugoberera n’omutima gwonna aboonoonyi abaavu, nga mubeegayirira obutakoma okwekuuma ekibi n’okubeera mu bulamu obutukuvu, nga mmwe temuwulirangako bubi bwa kibi, wadde omuwendo gw’obutukuvu?
Ebintu bino tebimanyibwa bulungi okutuusa ng’obiwulidde, era tebiwulirwa bulungi okutuusa ng’obirina; era oyo atabiwulira ye yennyini, tekisuubirwa nti alibyogerako eri abalala n’okuwulira okw’omu mutima, wadde okuyamba abalala okubiwulira. Muyinza mutya okugoberera aboonoonyi nga mulina okusaasira mu mitima gyammwe n’amaziga mu maaso gammwe, ne mubeegayirira mu linnya lya Mukama baleke ekkubo lyabwe, bakyuke babe balamu, so nga temubangako na kusaasira kungi bwe kutyo eri emyoyo gyammwe, okwekolera mmwe mwennyini ekyo? Kiki! Muyinza okwagala abantu abalala okusinga bwe mwagala mmwe mwennyini? Muyinza okusaasira abalala, mmwe abateesaasira? Bassebo, mulowooza nti abo abatakakasiddwa mu mutima nti ggeyeena gyeri, bayinza okufuba n’omutima gwonna okulokola abantu okuva mu ggeyeena? Oba okutwala abantu mu ggulu, abo abatakkiriza ddala nti eggulu weeriri? Nga Calvin bw’ayogera ku kyawandiikibwa kyange: ‘Kubanga omuntu alagajjalira obulokozi bwe tagenda kufaayo n’obunyiikivu ku bulokozi bw’abalala.’ Oyo atalina kukkiriza kwa maanyi mu Kigambo kya Katonda ne mu bulamu obugenda okujja, okwandiggye omutima gwe ku bitaliimu eby’ensi eno ne kumukubiriza okufuba okutukuvu olw’obulokozi, tasuubirwa kuba mwesigwa mu kunoonya obulokozi bw’abantu abalala. Ddala oyo agumiikiriza okwesalira omusango ogw’okuzikirira, aligumiikiriza n’okuleka abalala mu kkubo erigenda mu kuzikirira; oyo, nga Yuda, alitunda Mukama we olwa ffeeza, talirwisaawo kufuna magoba mu kisibo; oyo alireka essuubi lye ery’eggulu okusinga okuleka amasanyu ge ag’ensi n’ag’omubiri, kizibu nnyo okugaleka olw’okulokola abalala. Tuyinza okutegeera mu ngeri ey’obutonde nti oyo eyeeyisa n’obukambwe eri ye yennyini mu bugenderevu, talisaasira balala; nti oyo atali mwesigwa eri omwoyo gwe, era agutunda eri Setaani olw’amasanyu ag’ekiseera ekitono ag’ekibi, teyeesigibwa na myoyo gya bantu balala. Njatula nti omuntu ateekuuma ye yennyini wabula alagajjalira omwoyo gwe, sirimukkiriza kuvunaanyizibwa myoyo gya bantu balala n’okugirabirira olw’obulokozi bwabwe, okuggyako nga kyetaagisizza ddala, nga tewali mulungi okumusinga eyandifunise.
(3) Mulowooza nti kisoboka oyo yennyini omuddu wa Setaani okulwanyisa Setaani n’amaanyi ge gonna? Alikola obulabe bwonna obunene ku bwakabaka bwa Setaani, oyo yennyini ali ekitundu era omufugibwa w’obwakabaka obwo? Alibeera mwesigwa eri Kristo oyo ali mu ndagaano n’omulabe we? Kale buno bwe buli bw’abantu bonna abatatukuziddwa, ne bwe baba ba ddaala ki oba ba mulimu ki. Be baddu ba Setaani era abafugibwa b’obwakabaka bwe; ye y’afuga mu mitima gyabwe; kale abo abafugibwa Setaani basuubirwa okuba abeesigwa eri Kristo? Kabaka ki alilonda mikwano n’abaddu b’omulabe we okukulembera eggye lye mu lutalo olumulwanyisa? Kino kye kifudde ababuulizi b’enjiri bangi nnyo okuba abalabe b’omulimu gw’enjiri gye babuulira. Tekyewuunyisa ng’abo ng’abo basekerera obuwulize obutukuvu obw’abeesigwa; era nga, bwe beetikka okubuulira obulamu obutukuvu, bavuma abo ababutambuliramu! Woowe, nga bangi abalyamu enkwe ng’abo babadde mu Kkanisa ya Kristo mu mirembe gyonna, abamukoze obubi bungi wansi w’ebendera ye okusinga bwe bandisobodde mu lutalo olw’olwatu! Boogera bulungi ku Kristo ne ku kutya Katonda mu bufunze, naye mu nkukutu ne bakola kyonna kye basobola okubiswaza, n’okuleetera abantu okukkiriza nti abo abeewaayo okunoonya Katonda n’omutima gwabwe gwonna kibinja kya beefuula abalina okubikkulirwa okw’enjawulo oba bannanfuusi. Era bwe batasobola olw’ensonyi okwogera bwe batyo ku kituuti, bakikola mu kyama mu mikwano gyabwe. Woowe! Nga bangi emisege egyo egiteekeddwa okulabirira endiga! Oba nga mu kkumi n’ababiri ab’omu maka ga Kristo mwalimu omulyamu w’enkwe, tekyewuunyisa nga kaakano bangi. Tekisuubirwa nti omuddu wa Setaani, ‘okulya kwe kumufuukidde katonda we, era alowooza bintu bya mu nsi,’ yandibadde omulungi okusinga ‘omulabe w’omusaalaba gwa Kristo.’ Kiki ne bw’atambula mu mpisa ennungi, n’abuulira mu ngeri esanyusa, n’akuuma ku ngulu okwatula eddiini? Ayinza okuba ng’asibiddwa nnyo mu mitego gya Setaani olw’okwagala ensi, amalala, okukyawa okw’ekyama okutya Katonda okw’obunyiikivu, oba olw’omutima ogutali mulamu ogutasimbiddwa mu kukkiriza era ogutewaddeyo eri Kristo awatali kukuumirayo, nga abalala bwe basibibwa olw’obutamiivu, obugwagwa, n’ebibi ebirala eby’ensonyi ebiringa ebyo. Abasolooza b’omusolo ne bamalaaya bayingira mu ggulu mangu okusinga Abafalisaayo, kubanga bo bakakasibwa mangu ekibi kyabwe n’ennaku yaabwe.
Era newaakubadde ng’abangi ku basajja bano bayinza okulabika ng’ababuulizi ab’ekitalo, era nga bayinza okuvumirira ekibi mu ddoboozi ery’omwanguka ng’abalala, naye byonna bubeera bunyiikivu bwa kwefuula bwokka, era emirundi mingi nnyo kuleekaana bulere okutaliimu mugaso; kubanga oyo alera ekibi mu mutima gwe tagwa ku kyo n’amaanyi ddala mu balala. Mmanyi ddala nti omuntu omubi ayinza okwagala abalala okulongooka okusinga ye yennyini, era bw’atyo n’alaga engeri y’obunyiikivu mu kubaggya ku makubo gaabwe amabi; kubanga kimwanguyira okubuulira ng’awakanya ekibi okusinga okukireka, era okulongooka kw’omuntu omulala kuyinza okugenda awamu n’okweyagalira kwe mu kwegomba kwe. N’olwekyo, abaweereza bangi ababi oba abazadde ababi bayinza okunyiikira okukubiriza abantu baabwe oba abaana baabwe okwekuba, kubanga tebafiirwa magoba gaabwe ag’ekibi wadde amasanyu gaabwe olw’okulongooka kw’omulala, era tekubayita mu kwefiiriza okwo okulongooka kwabwe bo kwe kwandibayise. Naye ne byonna ebyo, tewali buggya obwo, okumalirira okwo, n’obunyiikivu obwo, ebisangibwa mu bonna abeesigwa eri Kristo. Tebalwanyisa kibi ng’omulabe wa Kristo, era ng’ekyo ekiteeka emyoyo gy’abantu baabwe mu kabi. Omuduumizi omulyamu w’enkwe, atakuba ku mulabe kintu kirala okuggyako eddagala ly’emmundu lyokka, ayinza okuleetera emizinga gye okubwatuka n’eddoboozi ery’amaanyi ng’egyo egijjuziddwa amasasi; naye omulabe tamukolako kabi konna. Bw’atyo omu ku basajja bano ayinza okwogera mu ddoboozi ery’omwanguka bwe batyo, n’akyogeza akamwa n’obunyiikivu obw’okwefuula, naye tatera kukola kabi kanene ku kibi ne ku Setaani. Tewali muntu ayinza kulwana bulungi okuggyako ng’akyawa, oba ng’asunguwadde nnyo; n’okusingawo tayinza kulwanyisa abo b’ayagala, era b’ayagala okusinga byonna. Buli muntu atazziddwa buggya ali wala nnyo okukyawa ekibi ddala, kubanga kye kyobugagga kye ekisinga okumwagalibwa. Okuva awo mulaba nti omuntu atatukuziddwa, ayagala omulabe, tasaanira n’akatono kuba mukulembeze mu ggye lya Kristo; wadde okuwalula abalala okwegaana ensi n’omubiri, kubanga ye yennyini abyekwatako ng’ekirungi kye ekisinga byonna.
(4) Tekisuubirwa nti abantu balifaayo nnyo ku kuyigiriza kw’abasajja ng’abo, bwe balaba nga tebatambula nga bwe babuulira. Balirowooza nti tategeeza ky’ayogera, bw’aba tatambula nga bw’ayogera. Kizibu nnyo okukkiriza omuntu atalabika nga yeekkiriza yekka. Singa omuntu akugamba nti dduka owonye obulamu bwo, kubanga eddubu oba omulabe ali emabega wo, so nga ye takyusa ntambula ye, ojja kukemebwa okulowooza nti asaaga busaazi, era nti ddala tewali kabi ng’ako k’ayogerako. Ababuulizi bwe babuulira abantu nti obutukuvu bwetaagisa, era nti awatali bwo tewali muntu aliraba Mukama, so nga bo basigala nga si batukuvu, abantu balirowooza nti boogera bwogezi okuyisaawo essaawa, era kubanga bateekwa okwogera ekintu olw’ensimbi zaabwe, era nti ebyo byonna bigambo bya mpisa bwazi. Muyinza okumala ebbanga ddene nga muyimusa eddoboozi lyammwe nga muwakanya ekibi, abantu nga tebannakkiriza nti mulimu obubi oba akabi ng’ako ke mwogerako, nga balaba omuntu y’omu akivuma ng’akiwembejja mu kifuba kye, era ng’akifudde essanyu lye. Mmwe musinga kubakema kulowooza nti mulimu ekirungi eky’enjawulo, era nti mukivuma ng’abaluvu bwe bavuma emmere gye baagala, balyoke bagyeriire bokka. Abantu kasita baba n’amaaso wamu n’amatu, balirowooza nti balaba ekyo kye mutegeeza nga bwe bakiwulira; era bakkiriza mangu bye balaba okusinga bye bawulira, kubanga okulaba kwe kusinga okutuukirira ku bitegeezo ebyo ebibiri. Buli omuweereza ky’akola, kuba kubuulira kwa ngeri emu; era bwe mubeera mu bulamu obw’omululu oba obw’obulagajjavu, mubuulira abantu bammwe ebibi ebyo olw’ebikolwa byammwe. Bwe munywa omwenge, oba bwe muzannya emizannyo gy’okusiba, oba bwe mumalira obudde bwammwe mu kunyumya okutaliimu, bakitwala nga mubagambye nti, ‘Baliraanwa, buno bwe bulamu bwe musaanidde mwenna okubeeramu; ekkubo lino muyinza okulikwata awatali kabi konna.’ Bwe muba nga temutya Katonda, era nga temuyigiriza maka gammwe kutya Katonda, wadde okuwakanya ebibi by’ekibiina kye mulimu, wadde okukyusa omugga gw’okunyumya kwabwe okutaliimu, wadde okubogerako mu lwatu ku bulokozi bwabwe, balikitwala nga mubabuulidde nti ebintu ng’ebyo tebyetaagisa, era nti nabo bayinza okukola bwe batyo n’obuvumu nga mmwe. Nedda, mukola bubi n’okusinga bino byonna, kubanga mubayigiriza okulowooza obubi ku balala ababasinga obulungi. Nga bangi abaweereza abeesigwa n’Abakristaayo ab’abulijjo abakyayibwa era abavumibwa ku lw’abo abali nga mmwe! Abantu babagamba ki? ‘Mmwe mukakanyavu nnyo, era mutubuulira nnyo ku kibi ne ku buvunaanyizibwa, era mukola akavuyo kangi ku nsonga zino, so nga omuweereza gundi oba gundi, omuyivu nga mmwe, era omubuulizi omulungi nga mmwe, asanyuka n’atusaagako, n’atuleka, era teyeeteganya ye yennyini wadde okututeganya ffe n’okunyumya ng’okwo. Mmwe temusobola kuteeka mutima wansi, wabula mukola akajagalalo okusinga ekyetaagisa; era mwagala okutiisa abantu n’ebigambo by’okuzikirira, so nga abayivu b’eddiini abeegendereza, abayivu era ab’emirembe basirika, ne babeera naffe ng’abantu abalala.’ Ebyo bye birowoozo n’ebigambo by’abantu, obulagajjavu bwammwe bye buleeta. Balibaganya okubuulira nga muwakanya ebibi byabwe, n’okwogera nga bwe mwagala ku kutya Katonda ku kituuti, kasita mubaleka oluvannyuma, ne mubeera ab’omukwano era abasanyufu nabo bwe mumala, ne mwogera nga bwe boogera, ne mutambula nga bo, ne mubeera ab’ekimu nabo mu mpisa zammwe. Kubanga ekituuti bakitwala okuba siteegi bwazi; ekifo ababuulizi we bateekwa okwerabisa, ne bazannya emizannyo gyabwe; gye mulina eddembe okumala essaawa emu okwogera kye mwagala; era bye mwogera tebabifaako, bwe mutabalaga, nga mubibagamba butereevu mu maaso gaabwe, nti mwali mumaliridde ddala, era nti ddala mwali mubategeeza bo, Kale omuntu oyo asuubirwa okukola ebirungi bingi, oba asaanidde okuba omuweereza wa Kristo, oyo amwogerera essaawa emu ku Ssabbiiti, ate n’obulamu bwe n’amuwakanya mu kubuulira wiiki yonna esigadde, weewaawo, n’alaga nti ebigambo bye eby’olwatu bulimba?
Era ne bwe wabaawo ku bantu abalina amagezi okusinga okugoberera ebyokulabirako by’abasajja ng’abo, naye obwenyinyalwa bw’obulamu bwabwe bulifuula okuyigiriza kwabwe okutaba na maanyi nnyo. Newaakubadde ng’omanyi nti emmere nnungi era ya bulamu, naye eyinza okusesemya olubuto olunafu, singa omufumbi oba omuweereza agisitula aba n’emikono egiriko ebigenge oba egiriko obucaafu bwokka. Kale mwekumenga, bwe muba nga mwagala ddala okukolera abalala ebirungi.
Ekisembayo, mulowooze oba nga obuwanguzi bw’emirimu gyammwe tebwesigamye ku buyambi n’omukisa gwa Mukama. Era ekisuubizo ky’obuyambi bwe n’omukisa gwe yakiwa wa abantu abatatya Katonda? Ne bw’asuubiza Ekkanisa ye omukisa ne bwe guyita mu bantu ng’abo, naye bo bennyini tabasuubiza mukisa gwonna. Abaweereza be abeesigwa yabasuubiza nti aliba nabo, nti aliteeka Omwoyo we ku bo, n’ebigambo bye mu kamwa kaabwe, era nti Setaani aligwa mu maaso gaabwe ng’okumyansa kw’eraddu okuva mu ggulu. Naye ekisuubizo ng’ekyo kiri wa eri abaweereza abatatya Katonda? Nedda, temumusunguwaza, olw’obunnanfuusi bwammwe n’okuvvoola kwammwe Katonda, okubaleka, n’okuzikiriza okufuba kwammwe kwonna, waakiri ku lwammwe mwekka,’ newaakubadde ayinza okukuwa omukisa eri abalonde be? Kubanga sigaana nti Katonda ayinza okukolera Ekkanisa ye ebirungi ng’ayita mu bantu ababi; naye takikola nnyo bwe kityo, wadde mu ngeri ey’ekitalo bwe kityo, nga bw’akikola ng’ayita mu baweereza be bennyini. Era kye njogedde ku babi bennyini, kikwata mu kitundu ne ku batya Katonda, nga beesittaza abalala era nga baddirira, okusinziira ku kigero ky’ekibi kyabwe.