Essuula 4 · eddakiika 30 ez’okusoma · eddakiika 39 ez’okuwuliriza
Ekitundu 1 — Obulabirizi Buno Kye Buli
Ka tulowooze, kitegeeza ki okwekuuma ffe ffennyini.
1. Mulabe nga omulimu gw’ekisa ekirokola gukoleddwa ddala mu bujjuvu mu myoyo gyammwe mwennyini. Mwekumenga, muleme okubulwa ekisa kya Katonda ekirokola kye muwa abalala, ne muba bannaggwanga eri amaanyi agakola ag’enjiri eyo gye mubuulira; era muleme, nga bwe mulangirira eri ensi obwetaavu bw’Omulokozi, emitima gyammwe ne gimulagajjalira, ne mubulwa omugabo mu ye ne mu birungi bye ebirokola. Mwekumenga, muleme okuzikirira nga bwe mukoowoola abalala okwekuuma baleme kuzikirira; era muleme okufa enjala nga bwe mubategekera emmere. Newaakubadde nga waliwo ekisuubizo eky’okwakaayakana ng’emmunyeenye eri abo ‘abakyusa abangi okudda eri obutuukirivu,’ ekyo kyesigamye ku ky’okuba nti bo bennyini basooka okukyuka okukidda. Obwesimbu bwabwe bwennyini mu kukkiriza bwe bukwakkulizo bw’ekitiibwa kyabwe, bwe kitunuulirwa kyokka, newaakubadde emirimu gyabwe eminene egy’obuweereza giyinza okuba obukwakkulizo bw’ekisuubizo eky’ekitiibwa kyabwe ekisingawo. Bangi balabudde abalala baleme kutuuka mu kifo ekyo eky’okubonaabona, so nga bo bennyini bakyanguyirira: ababuulizi bangi kaakano bali mu ggeyeena, abaakoowoola abawuliriza baabwe emirundi kikumi okukozesa obwegendereza n’obunyiikivu bwonna okukiwona. Waliwo omuntu yenna ow’amagezi ayinza okulowooza nti Katonda yandirokodde abantu olw’okuwa abalala obulokozi, so nga bo bennyini babugaana; n’olw’okubuulira abalala amazima ago bo bennyini ge balagajjalira ne bagavvoola? Abatunzi b’engoye bangi batambula mu nziina, so nga batunga engoye ez’omuwendo omungi eri abalala; n’abafumbi bangi tebakomba na ku ngalo zaabwe, nga bamaze okufumbira abalala emmere esinga omuwendo. Mukikkirize, baganda bange, Katonda tabangako mulokola muntu yenna olw’okuba omubuulizi, wadde olw’okuba omubuulizi omukugu; wabula olw’okuba nga yali muntu eyaweebwa obutuukirivu era eyatukuzibwa, n’olwekyo omwesigwa mu mulimu gwa Mukama we. N’olwekyo ffe ffennyini twekumenga okusooka, mulyoke mube ekyo kye musendasenda abawuliriza bammwe okuba, era mukkirize ekyo kye mubasendasenda okukkiriza, era mwanirize n’omutima gwonna Omulokozi oyo gwe mubawa. Oyo eyabalagira okwagalanga baliraanwa bammwe nga bwe mweyagala mwekka, yategeeza nti musaanye okweyagala, so si kwekyawa n’okwezikiriza mmwe bennyini n’abo.
Kya ntiisa okuba omwatuzi w’eddiini atatukuziddwa, naye kisingawo nnyo okuba omubuulizi atatukuziddwa. Tekibakankanya bwe mubikkula Bayibuli, nga mutya nti muyinza okusomamu ensala y’omusango gw’okusingibwa kwammwe mwennyini? Bwe muwandiika obubaka bwammwe, temulowooza n’akatono nti mukola ebiwandiiko by’emisango ebivunaana emyoyo gyammwe mwennyini! Bwe muba mulwanyisa ekibi, nti mwongera ku buzito bw’ekyammwe! Bwe mulangirira eri abawuliriza bammwe obugagga bwa Kristo n’ekisa kye obutanoonyezeka, nti mulangirira obutali butuukirivu bwammwe mu kubugaana, n’obunaku bwammwe mu kububulwa! Kiki kye muyinza okukola mu kusendasenda abantu eri Kristo, mu kubaggya mu nsi, mu kubakubiriza okutambulira mu bulamu obw’okukkiriza n’obutukuvu, omuntu wammwe ow’omunda, singa abadde azuukuse, n’atabagamba nti byonna ebyo mubyogera ku buswavu bwammwe mwennyini? Bwe mwogera ku ggeyeena, mwogera ku busika bwammwe: bwe mwogera ku ssanyu ery’omu ggulu, mwogera ku nnaku yammwe, kubanga temulina bwannannyini ku ‘birungi bye yategekera abantu be abatukuvu ab’obwakabaka obw’ekitangaala.’ Kiki kye muyinza okwogera, okusinga obungi, ekitaliba kulwanyisa myoyo gyammwe? Ayi obulamu obw’ennaku! omuntu okusoma n’okubuulira nga yeewakanya yekka, n’amala ennaku ze mu kkubo ery’okwesalira omusango! Omubuulizi atalina kisa, atalina ky’amanyi mu by’omwoyo, y’omu ku bitonde ebisinga obunaku ku nsi, era naye bulijjo tategeera n’akatono bunaku bwe; kubanga alina obupande bungi obufaanana ng’ezaabu y’ekisa ekirokola, n’amayinja mangi agamasamasa agafaanana ng’amayinja ag’omuwendo ag’Omukristaayo, n’olwekyo tatera kutawanyizibwa birowoozo bya bwavu bwe; wabula alowooza nti ‘mugagga, era alina ebintu bingi, era talina ky’ayetaaga, so nga munaku, asaasirwa, muzibe w’amaaso era ali bwereere.’ Amanyi Ebyawandiikibwa Ebitukuvu, akola emirimu emitukuvu, tabeera mu kibi eky’obuswavu eky’olwatu, aweereza ku kyoto kya Katonda, anenya ensobi z’abalala, era abuulira obutukuvu obw’omutima n’obw’obulamu; kale omuntu ono ayinza atya obutaba mutukuvu? Ayi nga buno bunaku obw’amaanyi, okuzikirira wakati mu bungi bw’ebintu! – okufa enjala nga omugaati gw’obulamu guli mu mikono gyaffe, nga bwe tugugabira abalala ne tubakubiriza okugulya! Ebiragiro bya Katonda ebyo okuba ensonga y’okulimbibwa kwaffe, so nga byateekebwawo okuba ekkubo ery’okutumatizibwa kwaffe n’obulokozi bwaffe! era nti nga bwe tukwatira abalala endabirwamu y’enjiri, okubalaga obwenyi n’endabika y’emyoyo gyabwe, ffe ffennyini ne tutunuulira emabega waayo, gye tutayinza kulaba kintu, oba ne tugikyamya, eryoke etulage ekifaananyi ekikyamu ku ffe ffennyini! Singa omuntu oyo ow’ennaku yandikkirizza okubuulirira kwange, yandiyimiridde, n’ayita omutima gwe n’obulamu bwe okubaako bye binnyonnyola, n’atandika okwebuulirira yekka okumala akaseera, nga tannaddamu kubuulira balala. Yandirowoozezza oba emmere eri mu kamwa, etagenda mu lubuto, eyinza okuliisa; oba oyo ‘ayatula erinnya lya Kristo tasaanye kuva mu butali butuukirivu,’ oba Katonda alisiima okuwulira okusaba kwe, singa ‘asirikira ekibi mu mutima gwe,’ oba kiriba kya mugaso ku lunaku olw’okubalirirwa okugamba nti, ‘Mukama waffe, Mukama waffe, twayogeranga eby’obunnabbi mu linnya lyo,’ ng’alimala okuwulira ebigambo bino eby’entiisa, ‘Sibamanyi, muve mu maaso gange,’ era nga kiriba kisanyusa ki eri Yuda, bw’alimala okugenda mu kifo kye ekimusaanira, okujjukira nti yabuulira wamu n’abatume abalala, oba nti yatuula ne Kristo, n’ayitibwa naye nti, ‘Munnange.’ Ebirowoozo ng’ebyo bwe biriba bimaze okuyingira mu myoyo gyabwe, ne bikola mpola okumala akaseera ku muntu waabwe ow’omunda, nandibabuulidde okugenda eri ekibiina kyabwe, ne babuulira omusomo gwa Origen ku Zabbuli 50.16-17. ‘Naye omubi Katonda amugamba nti, Olina kye wakola n’okwatulanga amateeka gange, oba okuteeka endagaano yange mu kamwa ko, kubanga okyawa okuluŋŋamizibwa, n’ebigambo byange obisuula emabega wo.’ Era bwe balimala okusoma ekyawandiikibwa kino, batuule wansi, bakinnyonnyole era bakiteeke ku bo n’amaziga gaabwe; oluvannyuma baatule mu bujjuvu era mu ddembe ekibi kyabwe, bakungubagire embeera yaabwe mu maaso g’ekibiina kyonna, era babasabe okubasabira ennyo eri Katonda olw’ekisa ekisonyiwa n’ekizza obuggya; oluvannyuma balyoke babuulire Omulokozi gwe bamanyi, bawulire kye boogera, era basseemu ekitiibwa obugagga bw’enjiri okuva mu bye bayiseemu bo bennyini.
Woowe! kye kabi ekya bulijjo n’ekibonoobono ky’Ekkanisa, okuba n’abasumba abatazaalibwanga buggya era abatalina kye bamanyi mu by’omwoyo, n’okuba n’abantu bangi bwe batyo abafuuka ababuulizi nga tebannaba Bakristaayo; abatukuzibwa olw’okuweebwayo eri ekyoto nga bakabona ba Katonda, nga tebannatukuzibwa olw’okwewaayo okw’omutima ng’abayigirizwa ba Kristo; n’olwekyo okusinza Katonda atamanyiddwa, n’okubuulira Kristo atamanyiddwa, okusaba nga bayita mu Mwoyo atamanyiddwa, okusemba embeera ey’obutukuvu n’okussa ekimu ne Katonda, n’ekitiibwa n’essanyu, byonna nga tebabimanyi, era nga kirabika tebalibimanya emirembe gyonna. Omubuulizi oyo kirabika aliba wa mutima mufu, atalina mu mutima gwe Kristo n’ekisa by’abuulira. Ayi singa abayizi baffe bonna mu matendekero gaffe aga waggulu bandikirowoozezzaako bulungi kino! Nga mulimu gwa bwereere eri bo bennyini, okumala ebiseera byabwe nga bafuna okumanya okutono ku mirimu gya Katonda, ne ku mannya agamu ennimi z’amawanga ezaayawukana ze zaabiteekako, so nga tebamanyi Katonda yennyini, wadde okumugulumiza mu mitima gyabwe, wadde okumanya omulimu ogwo ogumu ogw’okuzza obuggya ogwandibafudde ab’essanyu! ‘Batambula ng’ebisiikirize’ bubeezi, era bamala obulamu bwabwe ng’abantu abaloota, nga bwe beemalira amagezi gaabwe n’olulimi lwabwe ku mannya n’endowooza nnyingi, so nga bannaggwanga eri Katonda n’obulamu bw’abatukuvu. Singa Katonda alibazuukusa n’ekisa kye ekirokola, baliba n’ebirowoozo n’emirimu egy’amaanyi okusinga ennyo okusoma kwabwe n’empaka zaabwe ebitatukuziddwa, ne kiba nti balikkiriza nti baali baloota buloosi. Beekolera emirimu mingi nnyo ku bitaliimu, so nga beeyagalidde okuba bannaggwanga eri Oyo eyasooka byonna, atesigamye ku kirala, Alina okubaawo, Ye byonna mu byonna. Tewali kiyinza kumanyibwa bulungi singa Katonda tamanyiddwa; so tewali kusoma kutambuzibwa bulungi, wadde okubaako ekigendererwa ekikulu, singa Katonda tasomebwako. Tumanyi kitono ku kitonde, okutuusa lwe tukimanya nga bwe kiri mu nkolagana yaakyo n’Omutonzi: ennukuta ezeetongodde, n’ennyingo ezitagattiddwa, tezirina makulu. Oyo atafaayo ku oyo ‘Alufa era Omega, Entandikwa era Enkomerero,’ n’atamulaba mu byonna, Oyo Ye Byonna mu byonna, talaba kintu n’akatono. Ebitonde byonna, nga bwe biri, nnyingo ezimenyese; tebirina kye bitegeeza nga byawuddwa ku Katonda. Singa byawukanyizibwa ddala, byandiyimiridde okubaawo, era okwawukana okwo kwandibadde kuzikirizibwa; era bwe tubyawula mu birowoozo byaffe, tubifuula ebitaliimu gye tuli. Ekimu kwe kumanya ebitonde nga Aristotle, ate ekirala kwe kubimanya ng’Omukristaayo. Tewali n’omu wabula Omukristaayo ayinza okusoma olunyiriri lumu olw’ekitabo kye ekiyitibwa Physics n’alutegeera bulungi. Okwo kusoma okw’awaggulu era okw’ekitiibwa, era okw’omugaso okusinga bangi bwe balowooza; naye Aristotle by’ayinza okutuyigiriza kye kitundu kyakwo ekisinga obutono.
Omuntu bwe yatondebwa nga mutuukirivu, n’ateekebwa mu nsi etuukiridde, ebintu byonna we byali mu nteekateeka etuukiridde, obutonde bwonna olwo bwali kitabo kya muntu, mwe yalina okusoma engeri n’okwagala kw’Omutonzi we omukulu. Buli kitonde kyali kiwandiikiddwako erinnya lya Katonda mu ngeri esomeka obulungi, nga omuntu ayinza okudduka n’alisoma. Teyayinza kuzibula maaso ge n’atalaba kifaananyi kya Katonda; naye tewali we kyali kijjuvu era kiramu nga mu ye yennyini. N’olwekyo omulimu gwe gwali kusoma ekitabo kyonna eky’obutonde, naye okusooka n’okusinga byonna okwesoma yekka. Era singa omuntu yeeyongerayo mu kkubo lino, yandisigadde ng’akula mu kumanya Katonda ne yennyini; naye bwe yeeyagaliza okumanya n’okwagala ekitonde ne yennyini mu ngeri ey’okwawukana ku Katonda, n’abulwa okumanya ekitonde n’Omutonzi, okumanya okwo okwali kuyinza okumuweesa essanyu ery’omu ggulu era okwali kusaanira erinnya ly’okumanya; ne mu kifo kyakwo, yafuna okumanya okw’ennaku kwe yeegomba, kwe kugamba endowooza enkalu n’okumanya okw’ekirooto ku kitonde ne ku ye yennyini, nga byawuddwa bwe bityo. Bwe kityo, oyo eyali abeera mulamu ku lw’Omutonzi era ng’amwesigamyeko, kaakano abeera mulamu ku lw’ebitonde ebirala era ng’abyesigamyeko, ne ku ye yennyini; era bwe kityo, ‘Buli muntu ne bw’aba mu mbeera ye esinga obulungi’ (abayigirize nga n’abatamanyi kusoma) ‘mukka bukka. Ddala buli muntu atambula ng’ekisiikirize; ddala beeraliikirira bwereere.’ Era kisaanye okutegeerwa obulungi, nti nga Katonda bw’ataateeka ku bbali nkolagana ye ng’Omutonzi bwe yafuuka Omununuzi waffe, enkolagana, naye omulimu gw’okununula gubeera, mu ngeri emu, wansi w’ogw’okutonda, n’etteeka ly’Omununuzi wansi w’etteeka ly’Omutonzi; bwe kityo n’emirimu gye twali tubanjibwa Katonda ng’Omutonzi tegikomye, wabula emirimu gye tubanjibwa Omununuzi, nga bw’ali Omununuzi, giri wansi waagyo. Mulimu gwa Kristo okutukomyawo eri Katonda, n’okutuzza mu butuukirivu obw’obutukuvu n’obuwulize; era nga bw’ali ekkubo eridda eri Kitaffe, bwe kityo okukkiriza mu ye kye kkubo eridda eri omulimu gwaffe ogw’edda n’okunyumirwa Katonda. Nsuubira nti mutegedde kye nnuubirira mu bino byonna, kwe kugamba nti, okulaba Katonda mu bitonde bye, n’okumwagala, n’okwogera naye, gwe gwali omulimu gw’omuntu mu mbeera ye ey’obugolokofu; nti kino kiri wala nnyo okulekera awo okuba omulimu gwaffe, era nti mulimu gwa Kristo okutukomyawo gye kiri, olw’okukkiriza; n’olwekyo abantu abasinga obutukuvu be bayizi abasinga obulungi ab’emirimu gya Katonda, era tewali n’omu wabula abatukuvu ayinza okugisoma obulungi oba okugimanya. ‘Mukama by’akola bikulu; bifumiitirizibwako abo bonna ababisanyukira,’ naye si ku lwabyo byokka, wabula ku lw’oyo eyabikola. Okusoma kwammwe okw’ebyobutonde n’amagezi amalala tekugasa wadde akasubi, singa si Katonda gwe munoonya mu byo. Okulaba n’okwewuunya, okussaamu ekitiibwa n’okusinza, okwagala n’okusanyukira Katonda, nga bw’alagibwa mu mirimu gye – eno ye filosofiya ey’amazima era yokka; ekikontana nayo busirusiru bwereere, era Katonda yennyini akiyita bw’atyo emirundi n’emirundi. Kuno kwe kutukuzibwa kw’okusoma kwammwe, bwe kuweebwayo eri Katonda, era nga Ye nkomerero yakwo, Ye nsonga gye kunoonya, era Ye bulamu bw’okusoma okwo kwonna.
N’olwekyo, nja kwaŋŋanga okubabuulira, mu kuyitamu, nti kye kisobyo ekinene, era eky’akabi mu matendekero g’Ekikristaayo, (munsonyiwe olw’okunenya kuno okuva eri omuntu atasaanira kukukola, kubanga obwetaavu bw’ensonga bwe bukulagira,) nti basoma ekitonde nga tebannasoma Mununuzi, ne beemalira ku byobutonde, ne metafizikisi, n’okubala, nga tebannatandika kusoma byakumanya Katonda; so nga tewali muntu atalina bikulu bya bulamu bw’ebyokumanya Katonda ayinza okusukka omusirusiru mu filosofiya. Ebyokumanya Katonda bye biteekwa okuzimba omusingi, n’okukulembera okusoma kwaffe kwonna. Singa Katonda ateekwa okunoonyezebwa, mu kunoonya kwaffe ekitonde, (era tetusaanye kwegomba kumanya kwonna okw’ebitonde nga byawuddwa ku ye) olwo abasomesa bateekwa okusomera abayizi baabwe Katonda mu byonna; n’ebyokumanya Katonda biteekwa okuba entandikwa, wakati, enkomerero, obulamu, era byonna eby’okusoma kwabwe. Ebyobutonde bwaffe ne metafizikisi biteekwa okuzzibwa wansi w’ebyokumanya Katonda; n’obutonde busomebwe ng’ekimu ku bitabo bya Katonda, ekyawandiikibwa mu bugenderevu olw’okweraga ye yennyini. Ebyawandiikibwa Ebitukuvu kye kitabo ekyangu: bwe mumala okusooka okuyigamu Katonda, n’okwagala kwe, mu bintu ebisinga obwetaavu, mwemalire ku kusoma emirimu gye, era musome buli kitonde ng’Omukristaayo era ng’omukugu mu by’eddiini. Bwe mutelaba mmwe mwennyini, n’ebintu byonna, nga mu Katonda ‘mwe bibeera, mwe bitambulira, era mwe biri,’ temulaba kintu, ne bwe mulowooza nti mulaba ki. Bwe mutategeera, mu kusoma kwammwe ebitonde, nti Katonda ye byonna, era ali mu byonna, era nti ‘byonna biva gy’ali, era biyita mu ye era bidda gy’ali,’ muyinza okulowooza, oboolyawo, nti ‘mumanyi ekintu; naye temumanyi kintu nga bwe kibagwanira okumanya.’ Temulowooza nnyo bubi bwe mutyo ku byobutonde bwammwe, ne ku mirimu gya Katonda, nti kusoma kwa kutegeka butegesi kwa balenzi. Kitundu kya waggulu nnyo era kya kitiibwa eky’obutukuvu, okunoonya, okutunuulira, okwewuunya, n’okwagala Omutonzi omukulu mu mirimu gye gyonna. Abatukuvu ba Katonda nga bamaze ebiseera bingi mu kwegezaamu kuno okw’awaggulu era okutukuvu! Ekitabo kya Yobu, ne Zabbuli, biyinza okutulaga nti ebyobutonde bwaffe tebiri wala nnyo n’ebyokumanya Katonda nga abamu bwe balowooza.
N’olwekyo, mu buggya ku lw’obulungi bw’Ekkanisa, n’obuwanguzi bwabwe bwennyini mu mirimu gyabwe egisinga obwetaavu, ndeeta ensonga eno mu maaso g’abasomesa bonna abatya Katonda bagirowoozeeko: oba tebasaanye, mu budde era n’obunyiikivu bwe bumu, okusomera abayizi baabwe, oba okubasomesa, ebitundu ebikulu eby’eddiini ey’omu nkola (era tewali ndala), nga bwe basomesa amagezi gonna amalala; era oba tebisaanye kutambulira wamu okuva ku ntandikwa ddala? Kirungi nti bawulira okubuulira; naye ekyo tekimala. Singa abasomesa bandifudde omulimu gwabwe omukulu okumanyisa abayizi baabwe enjigiriza y’obulokozi, ne bafuba okugissa ku mitima gyabwe, buli kimu kiryoke kitwalibwe ng’obuzito bwakyo bwe buli, ne bakisomera emitima gyabwe era n’emitwe gyabwe, ne batambuza okuyigiriza kwabwe okulala kwonna mu ngeri eraga nti bakufuula kuweereza kino kyokka, abayizi baabwe balyoke bawulire kye babagenderera mu byonna; era bwe batyo ne basomesa filosofiya yaabwe yonna in habitu theologico, – kino kyandibadde kkubo lya mukisa okuleeta Ekkanisa ey’essanyu n’ensi ey’essanyu. Naye, ennimi ne filosofiya bwe bitwala kumpi ebiseera byabwe byonna n’obunyiikivu, era mu kifo ky’okusoma filosofiya ng’abakugu mu by’eddiini, ne basoma eby’eddiini ng’abafirosoofo, ng’ekintu ekitalina mugaso gusinga ku ssomo ly’ennyimba, oba ery’okubala, so si njigiriza ya bulamu obutaggwaawo; – kino kye kiwotosa bangi nga bakyali bumuli, ne kitawaanya Ekkanisa n’abasomesa abatatukuziddwa! Kye kivudde tubeera n’abantu b’ensi bangi nnyo ababuulira essanyu eritalabika, n’abantu ab’omubiri bangi abalangirira ebyama by’Omwoyo; era nandyagadde obutagamba nti, abatakkiriza bangi ababuulira Kristo, oba abagaana Katonda bangi ababuulira Katonda omulamu: era bwe basomesebwa filosofiya nga eddiini tennabaawo oba awatali ddiini, kyewuunyo ki singa filosofiya yaabwe y’eba eddiini yaabwe yonna oba ekitundu kyayo ekisinga obunene!
Era n’olwekyo, nzizaamu okwogera eri bonna abavunaanyizibwa ku kusomesa abavubuka, naddala mu kubateekateeka olw’obuweereza. Mmwe abakulu b’amasomero n’abasomesa, mutandike era mukomekkereze n’ebintu bya Katonda. Mwogerenga buli lunaku eri emitima gy’abayizi bammwe ebyo ebiteekwa okukolerwa mu mitima gyabwe, oba si ekyo nga bafiiridde. Ebigambo ebimu ebifumita bigwenga emirundi mingi okuva mu mimwa gyammwe, ebya Katonda, n’embeera y’emyoyo gyabwe, n’obulamu obugenda okujja. Temugamba nti bato nnyo okubitegeera n’okubyaniriza. Temumanyi n’akatono bye biyinza okubakolako. Si mwoyo gwa mulenzi gwokka, naye emyoyo mingi giyinza okufuna ensonga ey’okwebaza Katonda, olw’obuggya bwammwe n’obunyiikivu, weewaawo, olw’ekigambo ekimu bwe kityo ekyogeddwa mu kiseera ekituufu. Mulina enkizo ennene okusinga abalala okubakolera obulungi; mubafuna nga tebannakula, era bajja kubawuliriza nga tebaagala kuwuliriza mulala. Bwe baba nga bategekerwa obuweereza, mubateekateeka olw’obuweereza obw’enjawulo obwa Katonda, kale tebateekwa kusooka kumanya oyo gwe bagenda okuweereza? Ayi mulowooze mu mmwe, nga kiriba kya nnaku eri emyoyo gyabwe, era nga kiriba kibi eri Ekkanisa ya Katonda, singa bava gye muli n’emitima egya bulijjo era egy’omubiri, ne bagenda ku mulimu omunene bwe gutyo, omutukuvu era ogw’omwoyo! Mu bayizi kikumi mu limu ku matendekero gaffe, bameka abayinza okubaamu abavubuka abeegendereza, abalina obumanyirivu mu by’omwoyo, era abatya Katonda! Singa mwandisindise ekitundu kimu kya kubiri ku bo ku mulimu gwe batasaanira, nga mulimu gwa bukambwe ki gwe bandikoze mu Kkanisa oba mu nsi! So nga, singa muba kkubo ery’okukyuka kwabwe n’okutukuzibwa kwabwe, emyoyo emeka egiyinza okubeebaza, era bulungi ki obusingawo bwe muyinza okukolera Ekkanisa? Emitima gyabwe bwe giriba gimaze okukwatibwako mu ngeri erokola enjigiriza gye basoma ne gye babuulira, bajja kugisoma n’omutima gwonna, era bagibuulire n’omutima gwonna: bye bayiseemu bo bennyini bijja kubaluŋŋamya eri emitwe egisinga okusaanira, bibawe eby’okwogera, era bibazuukuse okubissa ku mutima gw’abawuliriza baabwe. N’olwekyo mulabe nga temuleetera Kkanisa nsonga ya kusinda n’okukungubaga, wadde okuleetera omubonyaabonya omukulu ow’abatemu b’emyoyo omulimu.
2. Temumatira na kuba mu mbeera ya kisa, naye era mwegendereze nti ebirabo by’ekisa byammwe bikuumibwa nga bikola n’amaanyi era nga biramu, era nti mwebuulirira mmwe mwennyini obubaka bwe musoma, nga temunnabubuulira balala. Singa mwakikola ku lwammwe mwekka, tekyandibadde kufuba kwa bwereere; naye mbagamba ku lw’abantu bonna, mukikole ku lw’Ekkanisa. Emyoyo gyammwe bwe giba mu mbeera entukuvu era ey’omu ggulu, abantu bammwe bayinza okugabana ku bibala byayo. Okusaba kwammwe, n’okutendereza kwammwe, n’okuyigiriza kwammwe bijja kubawoomera era bibe bya mu ggulu gye bali. Kirabika bajja kuwulira nga mumaze ebbanga ddene ne Katonda: ekyo ekisinga okuba ku mitima gyammwe, kye kiyinza okusinga okuba mu matu gaabwe. Nkkiriza, era nteekwa okukyogera olw’ebyo bye nnayitamu eby’ennaku, nti ndangirira eri ekisibo kyange endwadde z’omwoyo gwange. Bwe ndeka omutima gwange ne gunnyogoga, okubuulira kwange kunnyogoga; era bwe gutabukatabuka, okubuulira kwange kutabukatabuka; era bwe ntyo emirundi mingi nkirabye ne mu basinga obulungi ku bampuliriza, nti bwe nnyogoga mu kubuulira, nabo bannyogoga; era okusaba okwaddirira kwe nnabawulirako kwali kufaanana nnyo n’okubuulira kwange. Ffe tuli balezi b’abaana abato aba Kristo. Bwe tulekera awo okulya ffe ffennyini, tujja kubattisa enjala; kijja kulabika mangu nga bakozze, era nga batuukiriza mu bunafu emirimu gyabwe egy’enjawulo. Bwe tuleka okwagala kwaffe ne kukendeera, tekirabika nga tuyinza kuzuukusa kwabwe. Bwe tukendeeza ku kwegendereza kwaffe okutukuvu n’okutya, kijja kulabika mu kubuulira kwaffe: bwe kitalabika mu bigambo, kijja kulabika mu ngeri. Bwe tulya emmere embi, ng’ensobi oba enkaayana ezitaliimu bibala, abatuwuliriza bayinza okukosebwa olw’ekyo. So nga, bwe tuyitirira mu kukkiriza, n’okwagala, n’obuggya, nga kyandibooze ne kizzaamu ebibiina byaffe amaanyi, era nga kyandirabise mu kweyongera kw’ebirabo by’ekisa ebyo bye bimu mu bo! Ayi baganda bange, n’olwekyo mukuume emitima gyammwe: muziyize okwegomba okubi n’obusungu, n’okwegomba eby’ensi; mukuume obulamu bw’okukkiriza, n’okwagala, n’obuggya: mubeerenga nnyo awaka, era mubeerenga nnyo ne Katonda. Singa si mulimu gwammwe ogwa buli lunaku okusoma emitima gyammwe, n’okufuga obuvundu, n’okutambula ne Katonda – singa temukifuula mulimu gwe mufaako bulijjo, byonna bijja kwonooneka, era mujja kuttisa abawuliriza bammwe enjala; oba, singa mulina obunyiikivu obw’okwefuula, temuyinza kusuubira mukisa kuva waggulu kugugoberera. Okusinga byonna, mubeerenga nnyo mu kusaba okw’ekyama n’okufumiitiriza. Eyo gye muteekwa okuggya omuliro ogw’omu ggulu ogulina okukoleeza ssaddaaka zammwe: mujjukire, temuyinza kuddirira n’okulagajjalira omulimu gwammwe nga mmwe mwekka be mukosa; bangi bajja kufiirwa olw’ekyo nga nammwe. N’olwekyo, ku lw’abantu bammwe, mufeeyo ku mitima gyammwe. Singa amalala ag’omwoyo gabakwata, ne mugwa mu nsobi yonna ey’akabi, ne mulangirira ebiyiiye byammwe okwefunira abayigirizwa abanaabagobereranga, nga kino kiyinza okuba ekiwundu ki eri Ekkanisa gye mulabirira; era muyinza okufuuka kawumpuli gye bali mu kifo ky’omukisa, ne beegomba nti singa tebaalaba ku maaso gammwe. Ayi, n’olwekyo, mwekumenga mu ndowooza zammwe n’okwagala kwammwe. Obutaliimu n’ensobi bijja kuyingirira mu nkukutu, era tebitera kujja awatali kwekwasa okulabika obulungi: endwadde ennene n’okwewaggula bitera okuba n’entandikwa entono. Omukulu w’ekizikiza emirundi mingi yeefuula nga malayika ow’omusana, okusikiriza abaana ab’omusana okuddayo mu kizikiza. Nga kyangu endwadde okuyingira mu nneewulira zaffe ne mu kwagala kwaffe okwasooka, n’okutya n’okwegendereza ne bikendeera! N’olwekyo mutunule, ku lwammwe mwennyini ne ku lw’abalala.
Naye, ng’oggyeeko enkola eno eya bulijjo ey’okutunula, ndowooza nti omuweereza asaanye okufuba mu ngeri ey’enjawulo ku mutima gwe, nga tannagenda eri ekibiina: bwe guba nga gunnyogoga mu kiseera ekyo, ayinza atya okubugumya emitima gy’abamuwuliriza? N’olwekyo, mu kiseera ekyo mugende nnyo eri Katonda okufuna obulamu: musome ekitabo ekimu ekizuukusa era ekisitula, oba mufumiitirize ku buzito bw’ensonga gye mugenda okwogerako, ne ku bwetaavu obunene obw’emyoyo gy’abantu bammwe, mulyoke mugende mu buggya bwa Mukama mu nnyumba ye. Mukuume, mu ngeri eno, obulamu bw’ekisa mu mmwe, bulyoke bulabike mu bubaka bwammwe bwonna okuva ku kituuti, – buli ajja mu kibiina nga munnyogovu alyoke aweebweko ebbugumu nga tannavaawo.
3. Mwekumenga, ekyokulabirako kyammwe kireme okuwakanya enjigiriza yammwe, era muleme okuteeka mu maaso g’abazibe b’amaaso enkonge ezisobola okubaviirako okuzikirira; muleme okusazaamu n’obulamu bwammwe ebyo bye mwogera n’ennimi zammwe, ne mufuuka abasinga okulemesa obuwanguzi bw’emirimu gyammwe mwennyini. Kiremesa nnyo omulimu gwaffe, abantu abalala bwe bamala wiiki yonna nga bawakanyiza abantu abaavu mu kyama ebyo bye tubadde tubagamba mu lwatu okuva mu Kigambo kya Katonda, kubanga tetusobola kubeerawo kwolesa busirusiru bwabwe; naye kijja kulemesa nnyo okusingawo omulimu gwammwe, bwe munaawakanyanga mmwe bennyini, ebikolwa byammwe ne bikyusa olulimi lwammwe okuba olw’obulimba, era bwe munaazimbanga essaawa emu oba bbiri n’emimwa gyammwe, ate wiiki yonna eddirira ne mumenyaamenya n’emikono gyammwe! Eno y’engeri ey’okuleetera abantu okulowooza nti Ekigambo kya Katonda lugero lwa bwereere, n’okufuula okubuulira okulabika nga tekusinga lusaago. Oyo ategeeza ky’ayogera, mazima ddala ajja kukola nga bw’ayogera. Ekigambo kimu eky’amalala, eky’ettima, eky’obwakabaka, oluyombo lumu olutali lwa mugaso, ekikolwa kimu eky’omululu, biyinza okutta okubuulira kungi, ne bikaza ebibala by’ebyo byonna bye mubadde mukola. Mbagambe, baganda bange, mu kutya Katonda: mufaayo ku buwanguzi bw’emirimu gyammwe, oba temufaayo? Mwegomba okubulaba ku myoyo gy’abo ababawuliriza? Bwe kiba nti temufaayo, mubuulira lwa ki; musoma lwa ki; era mwiyita lwa ki abaweereza ba Kristo? Naye bwe kiba nti mufaayo, mazima ddala temuyinza kugumiikiriza mu mutima gwammwe kwonoona mulimu gwammwe olw’ekintu ekitaliiko kye kigasa. Kiki! Mufaayo ku buwanguzi bw’emirimu gyammwe, naye ate temwagala kuwaayo katono eri abaavu, newakubadde okugumiikiriza okulumizibwa, oba ekigambo ekivuma, newakubadde okwetoowaza eri asembayo wansi, newakubadde okulekayo empisa yammwe ey’obusungu oba ey’obwakabaka, – nedda, wadde olw’okuwangula emyoyo, n’okutuuka ku kigendererwa ky’emirimu gyammwe gyonna! Mazima obuwanguzi mubutwala nga tebuliimu nnyo, mmwe abaagala okubutunda ku muwendo omutono bwe gutyo, oba abatayagala kukola kantu katono bwe katyo okubutuukako.
Nsobi ya lwatu ey’abaweereza abamu, abaleka okubuulira kwabwe n’obulamu bwabwe nga tebikwatagana n’akatono; abafuba ennyo okuyiga okubuulira obulungi ddala, naye ne bafuba katono oba obutafuba n’akatono okuyiga okubeera mu bulamu obulungi ddala. Wiiki yonna eba ntono okuyiga engeri y’okwogera essaawa bbiri; naye essaawa emu erabika nga nnyingi nnyo okuyiga engeri y’okubeera mu bulamu wiiki yonna. Tebaagala n’akatono kuteeka kigambo kimu mu kifo ekitali kyakyo mu kubuulira kwabwe, oba okusangibwa n’obunafu bwonna obweyoleka, (era sibanenya, kubanga ensonga ntukuvu era nzito,) naye tebalina kye bafaayo ku kuteeka bubi okwagala kwabwe, ebigambo n’ebikolwa, mu kutambula kw’obulamu bwabwe. Owe, nga mpulidde abantu abamu nga babuulira n’obwegendereza obungi; ate nga mbalabye nga babeera mu bulamu awatali kwegendereza! Bategekanga okubuulira kwabwe n’obwegendereza bungi nnyo, ne kiba nti okubuulira emirundi mitono kyabalabikira ng’empisa ennungi, olulimi lwabwe lulyoke lubeere olunyirivu ennyo, era abawandiisi bonna ab’ennyogera ennungi be baasobola okufuna ne babakozesa okulungiya ennyogera yabwe, (era ebintu eby’obwereere bye byabanga emirundi mingi eby’okwewunda byabwe ebisinga.) Baali bakakanyavu nnyo nga bawuliriza abalala, ne kiba nti tewaali muntu yabasanyusa eyayogeranga nga bw’alowooza, oba ataazikiza kwagala, oba ataakakkanya mutima oba okugutabulatabula n’amaloboozi ag’amaanyi ag’amagezi ag’ebirooto. Naye ate, bwe kyatuukanga ku nsonga y’ebikolwa, nga bamaze okufuluma ekkanisa, abantu abo nga baali tebegendereza, era nga tebaafangayo nnyo ku bye baayogeranga oba bye baakolanga, kasita byabanga nga tebiri bibi mu lwatu bwe kityo okubaswaza! Abo ababuulira mu butuufu obukakali, tebaagala kubeera mu bulamu obutuufu obukakali! Nga waaliwo enjawulo nnene wakati w’ebigambo byabwe ku kituuti n’emboozi yaabwe eya bulijjo! Abo abaali tebagumiikiriza n’akatono nsobi za lulimi, nsobi za nnyogera, n’endowooza enkyamu mu kubuulira, baaziganyanga mangu mu bulamu bwabwe ne mu nneeyisa yaabwe.
Mazima ddala, baganda bange, tulina ensonga nnene nnyo okwegendereza bye tukola, nga bwe twegendereza bye twogera: bwe tuba tugenda kuba baweereza ba Kristo ddala, tetulina kuba baweereza ba lulimi bokka, wabula tulina okumuweereza n’ebikolwa byaffe, era tubeere ‘bakozi ba mulimu, tulyoke tuweebwe omukisa mu bye tukola.’ Ng’abantu baffe bwe balina okuba ‘abakozi ba kigambo, so si abakiwulira bokka,’ bwe tutyo naffe tulina okuba abakozi so si aboogezi bokka, tuleme ‘okwerimbarimba.’ Enjigiriza ey’ebikolwa erina okubuulirwa mu bikolwa. Tulina okufuba ennyo okuyiga engeri y’okubeera obulungi mu bulamu, nga bwe tufuba okuyiga engeri y’okubuulira obulungi. Tulina okulowooza n’okuddamu okulowooza, engeri y’okutegeka obulamu bwaffe, nga bwe kisinga okuyamba ku bulokozi bw’abantu, nga bwe tutegeka okubuulira kwaffe.
Bwe muba munoonyereza kye munaagamba abantu bammwe, bwe muba nga mulina kye mufaayo ku myoyo gyabwe, emirundi mingi mujja kwebuuza munda mu mmwe, ‘Nnaayingira ntya mu mitima gyabwe? Era kiki kye nnaayogera, ekisinga okuyinza okubakakasa, n’okubakyusa, n’okubayamba ku bulokozi bwabwe!’ Era temwandyebuuzizza n’obunyiikivu bwe butyo, ‘Nnaabeera ntya mu bulamu, era kiki kye nnaakola, era nnaakozesa ntya byonna bye nnina, nga bwe kisinga okuyamba ku kulokola emyoyo gy’abantu?’ Baganda bange, okulokola emyoyo bwe kuba ky’ekigendererwa kyammwe, mazima ddala mujja kukunoonya ebweru w’ekituuti nga bwe mukunoonya ku kyo! Bwe kuba ky’ekigendererwa kyammwe, mujja kukubeerera mu bulamu, era muwaayo amaanyi gammwe gonna okukutuukako. Mujja kwebuuza ku ssente eziri mu nsawo yammwe, nga bwe mwebuuza ku kigambo eky’omu kamwa kammwe, ‘Nnaazikozesa mu ngeri ki okuleeta obulungi obusinga obungi, naddala eri emyoyo gy’abantu?’ Owe, singa kino kye kyali kye munoonyereza buli lunaku, engeri y’okukozesa obugagga bwammwe, emikwano gyammwe, ne byonna bye mulina ku lwa Katonda, nga bwe mukozesa ennimi zammwe! Olwo twandirabye ebibala ebyo eby’emirimu gyammwe, ebitayinza kulabika mu ngeri ndala yonna. Bwe muba mulowooza ku kigendererwa ky’obuweereza ku kituuti kyokka, kyandirabise nga mwetwala okuba abaweereza mu bbanga lyokka lye mumala eyo. Era, bwe kiba bwe kityo, ndowooza temusaanidde n’akatono kutwalibwa ng’abaweereza.
Kale ka mbeegayirire, baganda bange, mukolenga bulungi, nga bwe mwogera obulungi. Mubeerenga ‘abanyiikirira ebikolwa ebirungi.’ Temwerekereza nsimbi zonna, bwe ziba nga ziyinza okuyamba omulimu gwa Mukama wammwe.
(1) Mukuumenga obutaliiko musango bwammwe, era mutambulenga awatali kwesittaza. Obulamu bwammwe busalire ekibi omusango, era busendesende abantu okutuukiriza obuvunaanyizibwa bwabwe. Mwagala abantu bammwe bafeeyo ku myoyo gyabwe okusinga bwe mufaayo ku gyammwe? Bwe mwagala bakozese bulungi ebiseera byabwe, mmwe temwonoonanga byammwe. Bwe muba temwagala babe ba bigambo bya bwereere mu mboozi zaabwe, mulabe nga mmwe bennyini mwogera ebyo ebiyinza okuzimba, era ebiyamba okuwa ‘abo ababiwulira’ ekisa. Mufuge bulungi amaka gammwe, bwe mwagala nabo bakole bwe batyo mu gaabwe. Temubeeranga ba malala na ba bwakabaka, bwe mwagala bo babeere bawombeefu. Tewali mpisa nnungi mwe ekyokulabirako kyammwe kiyinza okukola okusingawo, waakiri okukendeeza endowooza embi abantu ze babalinako, okusinga obuwombeefu, n’obukkakkamu, n’okwefiiriza. Musonyiwenga ababakola obubi; era ‘temuwangulwanga kibi, naye muwangulenga ekibi ng’okola obulungi.’ Mukolenga nga Mukama waffe, ‘bwe yavumibwa, ye teyavuma.’ Abonoonyi bwe baba abakakanyavu, ab’amaanyi era abanyooma, omubiri n’omusaayi bijja kubasendasenda okukwata ebyokulwanyisa byabwe, n’okubawangula n’engeri zaabwe ez’omubiri: naye eyo si ye ngeri, (okuggyako awo okwekuuma okwetaagisa oba obulungi bw’abantu bonna we biyinza okukyetaagisa,) wabula mubawangule n’ekisa, n’obugumiikiriza, n’obukkakkamu. Engeri esooka eyinza okulaga nti mulina obuyinza obw’ensi obusinga obwabwe (so nga mu kyo emirundi mingi bo bawangula abeesigwa); naye engeri ey’okubiri yokka y’ejja okubategeeza nti mubasinga mu bulungi obw’omwoyo. Bwe muba mukkiriza nti Kristo asaanira okugobererwa okusinga Kayisaali oba Alexander, era nti kitiibwa kingi okuba Omukristaayo okusinga okuba omuwanguzi, weewaawo okuba omuntu okusinga okuba ensolo – ezitusinga emirundi mingi amaanyi – mulwanenga n’okwagala, so si n’obukambwe; muteekenga obukkakkamu, n’okwagala, n’obugumiikiriza okwolekera amaanyi, so si amaanyi okwolekera amaanyi. Mujjukire nti mulina obuvunaanyizibwa okuba abaddu ba bonna. ‘Mukkirizenga okwetoowaza eri abantu ab’ekitiibwa ekitono.’ Temwefuulanga bagwira eri abaavu ab’omu kisibo kyammwe; bangu okutwala obugwira bwammwe ng’okubanyooma. Okwetabika nabo, nga kukozesebwa olw’ebigendererwa ebitukuvu, kuyinza okukola obulungi bungi nnyo. Temwogeranga na muntu yenna n’amaanyi oba awatali kitiibwa; naye mubeerenga ba mpisa nnungi eri asembayo wansi, nga eri munno omwenkanyi mu Kristo. Enneeyisa ey’ekisa era esikiriza ngeri ya muwendo mutono ey’okukolera abantu obulungi.
(2) Ka mbeegayirire musukkirirenga mu bikolwa eby’okusaasira n’eby’obulungi. Mugende eri abaavu, mulabe bye beetaaga, era mwolese okusaasira kwammwe omulundi gumu eri emyoyo gyabwe n’emibiri gyabwe. Mubagulire katekisimu, n’obutabo obulala obutono obuyinza okubagasa, era mubasuubize okubusoma n’obwegendereza n’okussaayo omwoyo. Mugaziye ensawo yammwe okutuuka ku nkomerero yaayo, era mukole obulungi bwonna bwe musobola. Temulowooza ku kuba bagagga; temweyeenoonyeza bintu binene mmwe oba bazzukulu bammwe. Kiki bwe mwandyeyavuwazza okukola obulungi obusingako; kino kinaaba kufiirwa oba magoba? Bwe muba mukkiriza nti Katonda y’asinga okuba omukuumi w’ensawo omwesigwa, era nti okusaasaanya mu buweereza bwe ge magoba agasinga obunene, mubalage nti mukikkiriza ddala. Mmanyi nti omubiri n’omusaayi bijja kuwakana nga tebinnaba kufiirwa muyiggo gwabyo, era nga tebiribulwa kintu kya kwogera kuwakanya buvunaanyizibwa buno obukontana n’ebibigasa; naye mwetegereze kye njogera (era Mukama akinyweze mu mitima gyammwe), nti omuntu alina ekintu kyonna mu nsi ky’ayagala ennyo bwe kityo, nti tasobola kukiwaayo ku lwa Kristo, bw’aba ng’akimusabye, si Mukristaayo wa mazima. Era olw’okuba omutima ogw’omubiri tegukkiriza nti Kristo akimusaba nga tasobola kukiwaayo, era, n’olwekyo, ne kufuula eky’okwerimbisa kwe, njongerako nti omuntu atakkiriza nti obuvunaanyizibwa bwe buvunaanyizibwa, kubanga tasobola kuwaayo ku lwa Kristo ekyo ekirina okusaasaanyizibwa mu bwo, si Mukristaayo wa mazima; kubanga omutima omulimba gwonoona okutegeera, n’okutegeera nakwo ne kwongera okulimbibwa kw’omutima. N’olwekyo temukitwalanga nga kuzikirira, okwefunira emikwano mu bugagga obutali butuukirivu, n’okweterekera obugagga mu ggulu, newakubadde nga mwerekera katono nnyo ku nsi. Temufiirwa magoba manene ag’omu ggulu olw’okufuuka abaavu: ‘Mu kutambula olugendo, omuntu gy’akoma okusitula ebitono, gy’akoma okutambula obulungi.’
Mmanyi nti omutima bwe guba ogw’omubiri era ogw’omululu, ebigambo tebijja kuggya ssente z’abantu mu mikono gyabwe; basobola okwogera bino byonna, n’okusingawo, eri abalala; naye okwogera kintu kimu, n’okukkiriza kintu kirala. Naye eri abo abakkiriza ab’amazima, ndowooza nti ebirowoozo ng’ebyo byandibadde n’amaanyi. Owe, nga abaweereza bandikoze obulungi bungi nnyo, singa bandibadde mu bulamu nga banyooma ensi, n’obugagga bwayo n’ekitiibwa kyayo, ne basaasaanya byonna bye balina mu buweereza bwa Mukama waabwe, ne beefiiriza mu mubiri gwabwe, balyoke babeere n’eky’okukozesa okukola obulungi! Kino kyandiggudde emitima mingi okusembeza enjigiriza yaabwe okusinga obwogezi bwabwe bwonna; era, awatali kino, okweyawula mu ddiini kujja kulabika nga bunnanfuusi bwokka; era kiyinzika nti bwe kiri. ‘Oyo eyeewala okwenoonyeza ebibye yeegayirira Mukama; oyo awonya omuntu mu kabi awaayo ssaddaaka ey’omuwendo; zino ze ssaddaaka zaffe; bino bitukuvu eri Katonda. Bwe kityo mu ffe asinga okutya Katonda y’oyo asinga okwetoowaza,’ bw’atyo bw’ayogera Minucius Felix. Newakubadde nga tetwetaaga kukola ng’Abapapa, abeesembereza mu nnyumba z’abamonaaki, ne basuula eby’obugagga byabwe, naye tetulina kuba na kintu kyonna okuggyako ekyo kye tulina ku lwa Katonda.
4. Mwekumenga, muleme okubeera mu bibi ebyo bye mubuulira nga mubiwakanya mu balala, era muleme okusangibwa n’omusango gw’ekyo kye musalira omusango buli lunaku. Mugenda kufuula omulimu gwammwe okugulumiza Katonda, ate bwe mumala, ne mumuswaza nga abalala bwe bakola? Mugenda kulangirira obuyinza bwa Kristo obw’okufuga, ate ne mubunyooma, ne mujeema mmwe bennyini? Mugenda kubuulira amateeka ge, ate ne mugamenya mu bugenderevu? Ekibi bwe kiba nga kibi, lwaki mukibeeramu? Bwe kiba nga si kibi, lwaki mugaana abantu okukikola? Bwe kiba nga kya kabi, mwaŋŋanga mutya okukyetantala? bwe kiba nga si kya kabi, lwaki mugamba abantu bwe mutyo? Okulabula kwa Katonda bwe kuba kwa mazima, lwaki temukutya? bwe kuba kwa bulimba, lwaki mutawaanya abantu nakwo awatali nsonga, ne mubatiisa bwe mutyo awatali kigendererwa? ‘Mumanyi nga Katonda yagamba nti abantu abakola ebintu ng’ebyo balizikirizibwa,’ ate nga mugenda kubikola? ‘Kale ggwe ayigiriza abalala, lwaki toyinza kweyigiriza wekka? Ategeeza obutayenda,’ oba obutatamiira, oba obutaba na mululu, ggwe bw’oli bw’otyo? ‘Ggwe eyeenyumiririza mu mateeka, oswaza Katonda olw’okugamenya?’ Kiki! Olulimi lwe lumu olwogera okuwakanya ekibi lunaayogera ekibi? Emimwa egyo egivumirira ebintu bino n’ebifaananako bwe bityo mu balala, ginaanenya, ne giwaayiriza, ne gyogera muliraanwa wammwe ebibi ng’ali ewala? Mwekumenga, muleme okuvumirira ekibi ate ne mutakiwangula; muleme, nga bwe mufuba okukissa wansi mu balala, okukivunnamira, ne mufuuka abaddu bakyo mmwe bennyini: ‘Kubanga omuntu afuuka muddu w’ekyo ekimufuga.’ ‘Temumanyi nga muba baddu b’oyo gwe muwulira? Muyinza okuba abaddu b’ekibi ne kibaleetera okufa, oba abaddu abawulira Katonda n’abawa obutuukirivu.’ Owe baganda bange! kyangu okunenya ekibi, okusinga okukiwangula.
Ekisembayo, mwekumenga, muleme okubulwa ebisaanyizo ebyetaagisa olw’omulimu gwammwe. Oyo agenda okuyigiriza abantu ebintu byonna eby’ekyama ebiteekwa okumanyibwa olw’obulokozi, ye yennyini talina kuba mwana muwere mu kumanya. Owe, nga ebisaanyizo bingi byetaagisa eri omuntu alina obuvunaanyizibwa obwenkana nga bwe tulina! Nga waliwo ebizibu bingi mu by’eddiini ebiteekwa okugonjoolwa! era bino, ate, ku misingi gyennyini egy’eddiini! Nga waliwo ebyawandiikibwa bingi ebizibu okutegeera ebiteekwa okunnyonnyolwa! Nga waliwo obuvunaanyizibwa bungi obuteekwa okutuukirizibwa, ffe n’abalala mwe tuyinza okukyamira, bwe tuba nga tetumanyi bulungi nsonga yennyini, n’engeri, n’ekigendererwa! Nga waliwo ebibi bingi ebiteekwa okwewalibwa, ekitayinza kukolebwa awatali kutegeera n’okulengera ebigenda okujja! Nga waliwo okukemebwa kungi okw’obukujjukujju n’obwekusifu kwe tulina okwolesa amaaso g’abantu baffe, balyoke bakwewale! Nga waliwo ensonga nnyingi ez’omuntu ow’omunda enzito era enzibu ze tulina okugonjoola kumpi buli lunaku! Era omulimu omungi bwe gutyo, n’omulimu ogw’engeri eno, guyinza okukolebwa abantu abatalina bumanyirivu era abatasaanidde? Owe, nga tulina ebigo eby’amaanyi okumenya, era nga bingi! Nga tulina okusuubira okuziyizibwa okw’obukujjukujju n’obukakanyavu okuva mu buli mutima gwe tukola nagwo! Endowooza embi ezaasookawo zaziyiza nnyo ekkubo lyaffe, ne kiba nti tetusobola kufuna bantu kutuwuliriza n’obugumiikiriza. Buli lwe tuwagula ekituli mu ssuubi lyabwe eritaliiko musingi ne mu mirembe gyabwe egy’omubiri, balina amakubo amakumi abiri ag’okwekwasa n’ensonga ezirabika ng’entuufu okukiziba nate; era abalabe amakumi abiri, abalabika ng’emikwano, beetegefu okubayamba. Tetukaayana nabo nga twenkanankana. Tulina abaana be tulina okukubaganya nabo ebirowoozo, abatayinza kututegeera. Tulina abantu abataliiko magezi (mu by’omwoyo) be tulina okuwakana nabo, abanaatusirisa n’okuleekaana nga boogera eby’obusirusiru eby’obusungu. Tulina abantu ab’obujeemu abatalina magezi be tulina okukola nabo, abo, bwe basirisibwa, tebakakasibwa n’akatono, era abo, bwe baba tebasobola kukuwa nsonga, bakuwa okusalawo kwabwe; ng’omusajja Salvian gwe yalina okukola naye, eyali amaliridde okumira eby’obugagga by’omusajja omwavu, era bwe yamwegayirira okuleka, n’addamu nti, ‘Teyayinza kukkiriza kye yasaba, kubanga yali yeeyamye okukitwala,’ ne kiba nti omubuulizi, olw’ekikolwa kino ekibi eky’eddiini ennyo, yalina okugenda. Tukaayana ensonga nga twolekera okwagala n’okwegomba kw’abantu, nga bwe twolekera okutegeera kwabwe; era bino tebirina magezi wadde amatu. Ensonga zaabwe ezisinga obulungi ze zino, ‘Sijja kukukkiriza, wadde ababuulizi bonna mu nsi, mu bintu ng’ebyo. Sijja kukyusa ndowooza yange, oba obulamu bwange; sijja kuleka bibi byange; sigenda kuba mukakanyavu bwe kityo n’akatono, kiveemu kyonna ekinaavaamu.’ Tetulina kwegomba kumu kwokka, wabula kungi nnyo okw’obusungu, n’abalabe abawakanya, be tulina okuwakana nabo omulundi gumu, buli lwe tutandika okukyusa omwonoonyi; ng’omuntu eyandibadde akubaganya ebirowoozo mu katale oba mu kavuyo, oba wakati mu kibiina ky’abakazi abeemulugunya n’obukambwe. Kukolagana kwenkanya ki, era buwanguzi ki, bwe kyandisuubiddwa wano? Naye bwe gutyo bwe guli omulimu gwaffe; era mulimu ogulina okukolebwa.
Owe baganda bange! twandibadde bantu ba ngeri ki mu bukugu, mu kumalirira, ne mu bunyiikivu obutakoowa, ffe abalina byonna bino okukola? Pawulo yakaaba nti, ‘Kale ebyo ani abisobola?’ Ate ffe tunaabeera ba malala, oba abatafaayo, oba abagayaavu, ng’abantu ababisobola? Nga Peetero bw’agamba buli Mukristaayo, ng’alowooza ku nkyukakyuka yaffe ennene ejja, ‘Tugwanidde kubeeranga bantu ba ngeri ki mu mpisa entukuvu zonna n’okutya Katonda!’ bwe ntyo nange nnyinza okugamba buli muweereza, ‘Obanga ebintu bino byonna biri mu mikono gyaffe, tugwanidde kubeeranga bantu ba ngeri ki mu kufuba kwonna okutukuvu n’okumalirira olw’omulimu gwaffe!’ Kino si kitereke kya bibegabega bya mwana muto. Nga buli kitundu ky’omulimu gwaffe kyetaagisa obukugu bungi! – era nga buli kitundu kikulu nnyo! Okubuulira okubuulira kumu, ndowooza, si kye kitundu ekisinga obuzibu; naye ate nga obukugu bungi bwetaagisa okufuula amazima okubeera ag’olwatu; okukakasa abawuliriza, okuyingiza ekitangaala ekitayinza kuziyizibwa mu mitima gyabwe egy’omunda, n’okukikuuma omwo, n’okutuusa byonna we bisaanidde; okusiba amazima mu birowoozo byabwe, n’okuyingiza Kristo mu kwagala kwabwe; okwanukula buli kuwakanya, n’okukugonjoola mu lwatu; okusiba abonoonyi babe nga tebakyalina gye bagenda, n’okubalaga nti tewali ssuubi, wabula nti bateekwa, awatali kuwona, okukyuka oba okusalirwa omusango – n’okukola bino byonna, ku bikwata ku lulimi n’engeri, nga bwe kisaanira omulimu gwaffe, ate nga bwe kisinga okukwatagana n’obusobozi bw’abawuliriza baffe. Kino, n’ebirala bingi nnyo ebisaanidde okukolebwa mu buli kubuulira, mazima ddala byetaagisa obukugu obutukuvu bungi nnyo. Katonda omukulu bw’atyo, gwe tutuusa obubaka bwe, asaanidde okussibwamu ekitiibwa mu ngeri gye tubutuusaamu. Nsonga ya nnaku nnyo, nti mu bubaka okuva eri Katonda w’eggulu, obw’omugaso ogutaggwaawo eri emyoyo gy’abantu, twandyeyisizza mu bunafu bwe butyo, mu ngeri etali nnungi bw’etyo, mu butali bugezi bwe butyo, oba mu kwesanyusa bwe kutyo, ne kiba nti omulimu gwonna gwonoonekera mu mikono gyaffe, Katonda n’aswazibwa, n’omulimu gwe ne gunyoomebwa, n’abonoonyi ne bakakanyala okusinga okukyuka; era ebyo byonna olw’obunafu bwaffe oba olw’obulagajjavu bwaffe! Nga emirundi mingi abawuliriza ab’omubiri baddayo eka nga basekerera ensobi ez’olwatu era eziswaza ez’omubuulizi! Nga bangi beebaka nga tubabuulira, kubanga emitima gyaffe n’ennimi zaffe birimu otulo, era tetujja na bukugu na buggya bumala okubazuukusa!
Ekirala, nga obukugu bungi bwetaagisa okulwanirira amazima nga twolekera abagawakanya, n’okukola n’abawakanyi abeemulugunya, ng’engeri zaabwe n’embeera zaabwe ez’enjawulo bwe ziri! Era bwe tulemererwa olw’obunafu, nga banaatujaganyiza! Naye ekyo kye kisinga obutono: naye ani amanyi abanafu bameka abayinza okukyamizibwa olw’ekyo, ne kibaleetera okuzikirira, n’okutawaanya Ekkanisa?
Nga obukugu bungi bwetaagisa okukola mu kyama n’omwoyo gumu omwavu atalina kumanya olw’okukyuka kwe!
Owe baganda bange! temwekanga era temukankana nga mutegedde omulimu guno gwonna? Ekigero eky’abulijjo eky’obukugu obutukuvu n’obusobozi, eky’amagezi n’ebisaanyizo ebirala, kinaamala omulimu ogw’engeri eno? Mmanyi nti obwetaavu buyinza okuleetera Ekkanisa okugumiikiriza abanafu; naye zitusanze, bwe tunaagumiikirizanga ne twesanyusa mu bunafu bwaffe ffe! Amagezi n’omuntu wammwe ow’omunda tebibagamba, nti bwe mwaŋŋanga omulimu omukulu bwe gutyo, temulina kwerekereza kufuba kwonna okusobola okufuna ebisaanyizo by’okugutuukiriza? Si kusoma kwa kiseera na kiseera, okw’obugayaavu oba okw’okulegako obulegi, okunaamala okufuula omuntu omukugu era omutuufu mu by’eddiini. Mmanyi nti obugayaavu buyize okwogera nti okusoma kwaffe kwonna kwa bwereere, n’engeri Omwoyo gy’ateekwa okutusaanyiza ddala n’okutuyamba mu mulimu gwaffe; nga gy’obeera nti Katonda yatulagira okukozesa ebitwetaagisa, n’oluvannyuma n’atukkiriza okubiganya; nga gy’obeera nti y’engeri ye okutukulaakulanya nga tuli mu bugayaavu, n’okututuusa ku kumanya mu birooto nga twebase, oba okututwala mu ggulu n’atulaga okuteesa kwe, nga tetulowooza ku kintu kya ngeri eyo, wabula nga twonoona ebiseera byaffe ku nsi mu bugayaavu! Owe, abantu okwaŋŋanga, olw’obugayaavu bwabwe, ‘okuzikiza Omwoyo,’ ate ne beekwasa Omwoyo olw’okukikola! ‘Owe, ekikolwa ekisukkiridde, ekiswaza era ekikontana n’obutonde!’ Katonda yatulagira tubeerenga ‘mu kunyiikira so si mu kugayaala,’ naye ‘nga tusanyukira mu mwoyo, nga tuweereza Mukama.’ Bwe tutyo bwe tulina okukubiriza abawuliriza baffe okubeera, era bwe tutyo bwe tulina okubeera ffe bennyini. Owe, n’olwekyo, baganda bange, temwonoona biseera! Musomenga, musabenga, mwebuuzenga ku bannammwe, era mukolerenga ku bye muyize; kubanga mu ngeri zino ennya obusobozi bwammwe mwe bulina okweyongerera. Mwekumenga, muleme okuba abanafu olw’obulagajjavu bwammwe mwennyini, era muleme okwonoona omulimu gwa Katonda olw’obunafu bwammwe.