Essuula 11 · eddakiika 8 ez’okusoma · eddakiika 10 ez’okuwuliriza
Obuwombeefu n’Okuwummula
Balina omukisa abeetoowaze, kubanga abo balisikira ensi.—Matayo 5:5
Omuntu atamanyi ggwanga ly’abantu ayinza okuweebwa ennyinnyonnyola yaalyo entuufu nnyo nga tutwala Emikisa, ne tugikyusa ne tugifuula ekifuulannenge, ne tugamba nti, “Lino lye ggwanga lyo ery’abantu.” Kubanga ebikontana ddala n’empisa ennungi eziri mu Mikisa bye bintu byennyini ebyawula obulamu n’enneeyisa y’abantu.
Mu nsi y’abantu tetusangamu kintu kyonna kisemberera mpisa ennungi Yesu ze yayogerako mu bigambo ebisooka eby’Okubuulira kwe okw’ettutumu okw’oku Lusozi. Mu kifo ky’obwavu bw’omwoyo tusanga amalala agasingirayo ddala; mu kifo ky’abakungubaga tusanga abanoonya essanyu ly’ensi; mu kifo ky’obuwombeefu, okwekulumbaza; mu kifo ky’enjala n’ennyonta y’obutuukirivu tuwulira abantu nga bagamba nti, “Ndi mugagga era nnina ebintu bingi, sso siriiko kye neetaaga”; mu kifo ky’okusaasira tusanga obukambwe; mu kifo ky’omutima omulongoofu, ebirowoozo ebivundu; mu kifo ky’abaleeta emirembe tusanga abantu abayombi era abasiba ekiruyi; mu kifo ky’okusanyuka nga bayisibwa bubi tubasanga nga beesasuza n’ebyokulwanyisa byonna bye balina.
Bino bye bintu eby’empisa ebizimba ekitundu ky’abantu abagunjufu. Empewo ejjudde byo; tubissa buli lwe tussa omukka era tubinywa awamu n’amata ga maama waffe. Obuwangwa n’okusoma bibirongoosaamu katono naye ne bibireka nga tebikyuse mu musingi. Ensi enzijuvu ey’ebitabo ezimbiddwa okwolesa obulamu buno ng’obwa bulijjo bwokka. Era kino kyewuunyisa nnyo okusingawo, kubanga bino bye bibi ebifuula obulamu okuba olutalo olukaawa nga bwe luli gye tuli ffenna. Obulumi bwonna obw’emitima gyaffe n’endwadde nnyingi ez’omubiri byonna biva butereevu mu bibi byaffe. Amalala, okwekulumbaza, okusiba ekiruyi, ebirowoozo ebibi, ettima, omululu: bino bye bisibuko by’obulumi bw’abantu obusinga obw’endwadde zonna ezaali zirumye omubiri gw’omuntu ogufa.
Mu nsi ng’eno, eddoboozi ly’ebigambo bya Yesu lijja nga lya kitalo era nga lya njawulo, okukyalirwa okuva waggulu. Kirungi nti yayogera, kubanga tewali mulala yandisobodde kukyogera bulungi bw’atyo; era kirungi nti tuwuliriza. Ebigambo bye ge mazima mu bujjuvu bwago. Tawaayo ndowooza ye bw’eti; Yesu teyayogeranga ndowooza. Teyateebereza; yali amanyi, era amanyi. Ebigambo bye tebiri ng’ebya Sulemaani, omugatte gw’amagezi amalungi oba ebiva mu kwetegereza okw’obwegendereza. Yayogera ng’asinziira mu bujjuvu bw’Obwakatonda bwe, era ebigambo bye ge Mazima gennyini. Ye yekka eyali ayinza okugamba “balina omukisa” n’obuyinza obujjuvu, kubanga ye Oyo Alina Omukisa eyava mu nsi eya waggulu okuwa abantu omukisa. Era ebigambo bye byawagirwa ebikolwa ebisinga amaanyi byonna ebyali bikoleddwa ku nsi eno omuntu omulala yenna. Kya magezi ffe okuwuliriza.
Nga bwe kyatera okuba ku Yesu, yakozesa ekigambo kino “abawombeefu” mu sentensi ennyimpi era etegeerekeka, era waayita ekiseera nga tannakinnyonnyola. Mu kitabo kye kimu ekya Matayo atubuulira ebisingawo ku kyo era n’akikwasa obulamu bwaffe. “Mujje gye ndi mmwe mwenna abakooye era abazitoowereddwa, nange nnaabawummuza. Musitule ekikoligo kyange, muyigire ku nze, kubanga ndi muwombeefu era omuteefu mu mutima, n’emyoyo gyammwe girifuna ekiwummulo. Kubanga ekikoligo kyange kyangu, n’omugugu gwange teguzitowa.” Wano tulina ebintu bibiri ebikontana: omugugu n’ekiwummulo. Omugugu si gwa kitundu kimu, ogwali ogw’abo abaasooka okuwulira bokka, wabula gwe gwetikkibwa eggwanga lyonna ery’abantu. Teguli mu kunyigirizibwa mu by’obufuzi oba mu bwavu oba mu mulimu omuzibu. Guli wansi nnyo okusinga ebyo. Guwulirwa abagagga n’abaavu, kubanga kintu obugagga n’obutakola bye bitasobola kutuwonya.
Omugugu gw’abantu gwe beetikka muzito era gubetamya. Ekigambo Yesu kye yakozesa kitegeeza omugugu ogwetikkibwa oba omulimu ogukolebwa okutuusa ng’omuntu aweddemu amaanyi. Ekiwummulo kwe kusumululwa obusumululwa okuva mu mugugu ogwo. Si kintu kye tukola, wabula kye kitujjira bwe tulekera awo okukola. Obuwombeefu bwe yennyini, ekyo kye kiwummulo.
Ka twekenneenye omugugu gwaffe. Guli munda mwokka. Gulumba omutima n’amagezi era gutuuka ku mubiri nga guva munda mwokka. Okusooka, waliwo omugugu gw’amalala. Omulimu gw’okweyagala mazima ddala muzito. Lowooza ggwe kennyini oba ennaku yo nnyingi teva ku muntu eyakwogerako mu ngeri ey’okukunyooma. Ebbanga lyonna lye weteeka ng’akatonda akatono k’olina okuwa obwesigwa, wajja kubaawo abasanyuka okuvuma ekifaananyi kyo ekyo ky’osinza. Kale oyinza otya okusuubira okufuna emirembe egy’omunda? Okufuba okw’amaanyi kw’omutima okwekuuma buli kunyoomebwa, okukuuma ekitiibwa kyagwo ekyangu okulumwa okuva ku ndowooza embi ey’omukwano n’omulabe, tekujja kuleka magezi kuwummula. Genda mu maaso n’olutalo luno okumala emyaka, era omugugu gujja kuba ogutagumiikirizika. Naye abaana b’ensi beetikka omugugu guno bulijjo, nga bawakanya buli kigambo kyonna ekyogerwa ku bo, nga beewunjuza wansi wa buli kunenyezebwa, nga balumwa buli lwe balowooza nti banyoomeddwa, nga beekyusakyusa ku buliri nga tebeebase bwe wabaawo omulala asinga okussibwamu ekitiibwa okubasinga.
Omugugu ng’ogwo tekyetaagisa kugwetikka. Yesu atuyita mu kiwummulo kye, era obuwombeefu ye ngeri gy’akozesa. Omuwombeefu tafaayo n’akatono ku ani amusinga obukulu, kubanga yasalawo dda nti okussibwamu ekitiibwa ensi tekugwanira kufuba okwo. Yeekulaakulanyamu okwesekererako mu ngeri ey’ekisa, n’ayiga okugamba nti, “Ooo, kale wabuusiddwa amaaso? Bateeseewo omulala okukusooka? Baagenda nga baweebuuliza nti oli muntu wa wansi ddala oluvannyuma lwa byonna? Era kaakano olumiddwa kubanga ensi eyogera ku ggwe ebintu ebyo byennyini by’obadde oyogera ku ggwe kennyini? Jjo lyokka wabadde ogamba Katonda nti toli kintu, oli lusiriŋŋanyi bulusiriŋŋanyi olw’omu nfuufu. Okukwatagana kwo kuli ludda wa? Kale jjangu, weetoowaze, olekere awo okufaayo ku ekyo abantu kye balowooza.”
Omuwombeefu si mmese mu bantu etawaanyizibwa okwetwala nti si wa mugaso. Wabula ayinza okuba mu bulamu bwe obw’empisa omuzira ng’empologoma era ow’amaanyi nga Samusooni; naye alekedde awo okwerimbalimba ku bimukwatako. Akkirizza Katonda engeri gy’apima obulamu bwe. Amanyi nti munafu era talina buyambi nga Katonda bw’amwogeddeko, naye mu ngeri ey’ekyewuunyo, amanyi mu kiseera kye kimu nti mu maaso ga Katonda wa mugaso okusinga bamalayika. Mu ye yekka, tali kintu; mu Katonda, buli kintu. Ekyo kye kigambo kye ekimulung’amya. Amanyi bulungi nti ensi tegenda kumulaba nga Katonda bw’amulaba, era alekedde awo okufaayo. Awummula ng’amatidde ddala okuleka Katonda okuteekawo emiwendo gye. Ajja kugumiikiriza okulindirira olunaku buli kintu lwe kirifuna omuwendo gwakyo, n’omugaso ogwa nnamaddala ne gufuna ekifo kyagwo. Abatuukirivu balyakaayakana ng’enjuba mu bwakabaka bwa Kitaabwe. Ayagala okulindirira olunaku olwo.
Mu kiseera ekyo ajja kuba atuuse ku kifo ky’ekiwummulo ky’emmeeme. Bw’atambula mu buwombeefu, ajja kusanyuka okuleka Katonda amuwolereze. Olutalo olw’edda olw’okwewolereza luweddewo. Azudde emirembe obuwombeefu gye buleeta.
Era olwo ajja kufuna okununulibwa okuva mu mugugu gw’okwefuula. Kino sitegeeza bunnanfuusi, wabula okwegomba okwa bulijjo okw’abantu okweraga mu ngeri esinga obulungi n’okukweka ensi obwavu bwaffe obw’omunda obwa nnamaddala. Kubanga ekibi kituzanyiddeko enkwe nnyingi embi, era emu ku zo kwe kututeekamu okuswala okw’obulimba. Kumpi tewali musajja oba mukazi agumira okuba nga bw’ali ddala awatali kulongoosa ngeri abalala gye bamulabamu. Okutya okuzuulibwa kulya mu mitima gyabwe ng’emmese. Omuntu omugunjufu atawaanyizibwa okutya nti olunaku lumu ajja kusanga omuntu amusinga obugunjufu. Omuyivu atya okusisinkana omuntu amusinga obuyivu. Omugagga atuuyana olw’okutya nti olunaku lumu engoye ze oba emmotoka ye oba ennyumba ye bijja kulabika ng’ebya wansi bwe binaageraageranyizibwa n’eby’omugagga omulala. Ekiyitibwa “ab’ekitiibwa mu kitundu” kitambuzibwa ensonga etali ya waggulu okusinga eno, era n’abaavu ku mutendera gwabwe tebasinga nnyo.
Omuntu yenna aleme kukisekerera n’akiyita kya busa. Emigugu gino gya mazima, era mpola mpola gitta abo abagwa mu ngeri eno ey’obulamu embi era etali ya butonde. Era endowooza ekolebwa emyaka mingi egy’ebintu ng’ebyo efuula obuwombeefu obwa nnamaddala okulabika ng’obutaliiwo ng’ekirooto, obuli ewala ng’emmunyeenye. Eri bonna abatawaanyizibwa obulwadde buno obulya, Yesu agamba nti, “Bwe mutakyuke kufaanana ng’abaana abato temugenda kuyingira mu bwakabaka obw’omu ggulu.” Kubanga abaana abato tebeegeraageranya; basanyukira butereevu bye balina awatali kubikwataganya na kintu kirala oba na muntu mulala. Bwe bakula, ekibi ne kitandika okutambula mu mitima gyabwe, olwo obuggya n’ensaalwa ne birabika. Olwo ne batasobola kusanyukira bye balina singa omulala alina ekisingawo obunene oba obulungi. Ku myaka egyo emito, omugugu ogulumya gukka ku myoyo gyabwe emigonvu, era tegubavaako okutuusa Yesu lw’abafuula ab’eddembe.
Ensibuko endala ey’omugugu kwe kwefuula kye tutali. Nkakasa nti abantu abasinga obungi babeera mu kutya okw’ekyama nti olunaku lumu bajja kwerabira, era mu butanwa omulabe oba mukwano gwabwe n’akkirizibwa okulingiza mu myoyo gyabwe emyavu egitaliimu kintu. Bwe batyo tebawummula n’akatono. Abantu abagezi beekuuma era beegendereza nga batya nti bayinza okutegebwa ne boogera ekintu ekya bulijjo oba eky’obusirusiru. Abantu abatambudde ennyo batya nti bayinza okusisinkana Marco Polo omu ayinza okunnyonnyola ekifo ekimu eky’ewala gye batatuukangako.
Embeera eno etali ya butonde kitundu ku busika bwaffe obw’ennaku obw’ekibi, naye mu nnaku zaffe eyongerwamu amaanyi engeri yaffe yonna ey’obulamu. Okulanga ebintu kwesigamye nnyo ku mpisa eno ey’okwefuula. “Amasomo” gaweebwayo mu kitundu kino oba kiri eky’okuyiga kw’abantu, nga gasikiriza mu lwatu okwegomba kw’omuntu okwakaayakana mu kabaga. Ebitabo bitundibwa, engoye n’ebyokwewunda bitundibwa, nga bazannya bulijjo ku kwegomba kuno okulabika nga kye tutali. Okwefuula kye tutali kikolimo kimu ekijja okuggwaawo mu kaseera ke tufukamira ku bigere bya Yesu ne twewaayo eri obuwombeefu bwe. Olwo tetujja kufaayo ku bantu kye batulowoozaako, kasita Katonda aba ng’asanyuse. Olwo kye tuli kye kinaaba buli kintu; kye tulabika okuba kijja kutwala ekifo kyakyo wansi ennyo mu bye tufaako. Bwe tuggyako ekibi, tetulina kye tuyinza kukwatirwa nsonyi. Okwegomba okubi okwakaayakana kwokka kwe kutuleetera okwagala okulabika nga bwe tutali.
Omutima gw’ensi gumenyeka wansi w’omugugu guno ogw’amalala n’okwefuula. Tewali kusumululwa okuva mu mugugu gwaffe okuggyako obuwombeefu bwa Kristo. Okulowooza okulungi okw’amagezi kuyinza okuyambako katono, naye omuze guno gwa maanyi nnyo nti bwe tuguzzaayo wansi mu kifo kimu, gujja kubimbira awalala. Eri abasajja n’abakazi buli wantu Yesu agamba nti, “Mujje gye ndi, nange nnaabawummuza.” Ekiwummulo ky’awaayo kye kiwummulo ky’obuwombeefu, okuwummula okw’omukisa okujja bwe twekkiriza nga bwe tuli ne tulekera awo okwefuula. Kijja kwetaagisa obuvumu mu kusooka, naye ekisa ekyetaagisa kijja kujja nga bwe tuyiga nti ekikoligo kino ekiggya era ekyangu tukyetikka wamu n’Omwana wa Katonda ow’amaanyi yennyini. Akiyita “ekikoligo kyange,” era atambulira ku ludda olumu nga ffe tutambulira ku ludda olulala.
Mukama, mfuula ng’omwana omuto. Nnunula okuva mu kwegomba okuvuganya n’omulala olw’ekifo, oba ekitiibwa, oba obukulu. Nnandyagadde okuba omwangu era atalina nkwe ng’omwana omuto. Nnunula okuva mu kwerimbika n’okwefuula. Nsonyiwa olw’okwerowoozaako. Nnyamba okwerabira nzekka n’okufuna emirembe gyange egya nnamaddala nga nkutunuulira. Olyoke oddemu essaala eno, neetoowaza mu maaso go. Nteekako ekikoligo kyo ekyangu eky’okwerabira, ndyoke nkifunemu ekiwummulo. Amiina.