Essuula 14 · eddakiika 10 ez’okusoma
Okuleekaana kw'Okukkiriza
"Awo bwe muliwulira eddoboozi ly'ekkondeere, abantu bonna balyoke baleekaane n'oluyoogaano olunene, era bbugwe w'ekibuga aligwa wansi" (Yoswa 6:5).
Okuleekaana kw'okukkiriza okunywevu kwawukana nnyo ku kusinda kw'okukkiriza okusagaasagana oba ku kukaaba kw'omutima ogwaggwaamu essuubi. Mu byafaayo bya Isirayiri, emirundi mingi baamalanga ebiseera nga bakaaba ne kibaleetera okuzikirira; naye ku lulundi lumu, baaleekaana oluleekaana olw'ekitalo olwaleeta obuwanguzi obw'ekitiibwa.
Kino kyaliwo nga bamaze okusomoka Yoludaani. Katonda yali agambye Yoswa nti: "Buli kifo ekigere kyo kye kirinnyako nkiwadde ggwe" (Yoswa 1:3). Baayingira ensi nga basuubira okugyefunira, naye amangwago ne basisinkana Yeriko—ekibuga "ekinene era ekyazimbibwako bbugwe okutuuka mu ggulu." Eri eriiso ery'omubiri, tewaali ssuubi lyonna erya kukiwangula.
Naye Mukama n'agamba nti: "Laba, Yeriko ngiwaddeyo mu mukono gwo" (Yoswa 6:2). Teyagamba nti "Ndigiwaayo," wabula "Ngiwaddeyo." Kyali kyabwe dda; baali bayitiddwa okugyefunira kyokka. Enteekateeka ya Katonda yali ey'ekitalo: oluvannyuma lw'okutambula n'okufuuwa amakondeere, "abantu bonna balyoke baleekaane n'oluyoogaano olunene; era bbugwe w'ekibuga aligwa wansi."
Ne kituukirira nga Mukama bwe yagamba. Yoswa n'agamba abantu nti, "Muleekaane, kubanga Mukama abawadde ekibuga" (Yoswa 6:16). Bwe baaleekaana, bbugwe n'agwa wansi. Tewali n'omu alowooza nti oluyoogaano lw'okuleekaana lwe lwagwisa bbugwe. Ekyama kyali mu nsonga nti kwali kuleekaana kw'okukkiriza okwagumira, ku buyinza bw'ekigambo kya Katonda kyokka, okulanga obuwanguzi ng'obubonero bwabwo tebunnabaawo n'akatono.
Okukkiriza kwabala ekigambo kya Katonda okuba ekituufu. Obutakkiriza bwandyogedde nti, "Linda okuleekaana okutuusa bbugwe lw'aligwa ddala, tuleme kulabika ng'abasirusiru." Naye okukkiriza kwasekerera "amagezi" ago ne kuleekaana oluleekaana olw'obuwanguzi bbugwe nga akyayimiridde. "Olw'okukkiriza bbugwe wa Yeriko yagwa nga bamaze okwetooloola ekibuga ennaku musanvu" (Abaebbulaniya 11:30).
"Okukkiriza, okukkiriza okw'amaanyi, kulaba ekisuubizo, era kutunuulira ekyo kyokka; kusekerera ebitasoboka, ne kwogera nti, Kirikolebwa."
Yekosafaati ye kyokulabirako ekirala. Ekibiina kinene ne kimulumba, n'ategeera nti talina "maanyi" era nga tamanyi "kya kukola." Teyafuja budde ku byokulwanyisa; wabula "n'ateeka amaaso ge okunoonya Mukama" (2 Ebyomumirembe 20:3). N'ayimirira mu maaso g'abantu n'asaba nti: "Tetulina maanyi kulwanyisa kibiina kino ekinene... tetumanyi kya kukola, naye amaaso gaffe gali ku ggwe" (2 Ebyomumirembe 20:12).
Mukama n'addamu nti: "Temutya so temutekemuka olw'ekibiina kino ekinene, kubanga olutalo si lwammwe wabula lwa Katonda... Temuliba na kwetaaga kulwana mu lutalo luno. Muyimirire nga munywevu, mube mu bifo byammwe, mulabe obulokozi bwa Mukama" (2 Ebyomumirembe 20:15, 17).
Awatali kubuusabuusa n'akatono, Yekosafaati n'abaana ba Isirayiri baakkiriza ekigambo kya Mukama era amangwago ne batandika okumutendereza olw'obuwanguzi bwe baali bakakasizza nti bujja. Enkeera baagolokoka mu makya ne bafuluma okusisinkana omulabe waabwe. Yekosafaati, mu kifo ky'okubakubiriza okwesiga ebyokulwanyisa byabwe n'okuba abazira mu lutalo nga Omukulu w'eggye bwe yandikoze, yabakoowoola busa okuba n'okukkiriza okw'obuvumu. "Mumpulire, mmwe Yuda n'abatuuze ba Yerusaalemi!
Mukkirize Mukama Katonda wammwe, munaanywezebwa; mukkirize bannabbi be, munaalaba omukisa" (2 Ebyomumirembe 20:20).
Yekosafaati n'ateesa n'abantu; era okukkiriza kwabwe bwe kwenkanankana n'okukwe, ne balonda abayimbi okukulembera eggye nga bayimba ennyimba ez'okutendereza nga bagenda okusisinkana omulabe. Ne kituukirira nti bwe baatandika okuyimba n'okutendereza, Mukama n'ateegera omulabe olukwe, ne battagana bokka na bokka. Abaana ba Isirayiri bwe baatuuka ku munaala ogw'okukuuma mu ddungu, gye baasobola okulaba ekibiina ekinene ekyali kibalumbye, "laba, waaliwo emirambo nga gigudde wansi; tewaali n'omu eyawona" (2 Ebyomumirembe 20:24).
Olw'engeri eno ey'ekitalo ey'okulwana ne bafuuka "bawanguzi okusukkiridde"; kubanga baamala "ennaku ssatu nga banyaga omunyago, kubanga gwali mungi nnyo" (2 Ebyomumirembe 20:25).
Okulwana kwa Dawudi ne Goliyaasi kye kyokulabirako ekirala eky'engeri eno ey'obuwanguzi. Eri eriiso ery'omubiri, Dawudi teyalina ssuubi n'erimu erya kuwangula omusajja omuwanvu ow'amaanyi eyali avuma amaggye ga Isirayiri. Naye Dawudi, ng'atunula n'eriiso ery'okukkiriza, yasobola okulaba amaanyi ga Katonda agatalabika nga galwana ku ludda lwe. Sawulo bwe yamugamba nti, "Toyinza kulumba Mufirisuuti ono kulwana naye, kubanga oli mulenzi bulenzi, ate ye abadde musajja wa lutalo okuva mu buvubuka bwe," Dawudi n'anywerera mu kukkiriza kwe. Bwe yamala okwogera ku kununulibwa kwe okwayita, n'ayogera n'obukkakkamu nti, "Mukama eyandokola mu kikonde ky'empologoma ne mu kikonde ky'eddubu, y'alindokola mu mukono gw'Omufirisuuti ono" (1 Samwiri 17:33, 37).
Sawulo, ng'okukkiriza kuno okw'amaanyi kumukkakkanyizza katono, n'agamba nti, "Genda, era Mukama abeere naawe!" Kyokka teyasobola kuleka kwesiga byakulwanyisa bye yali amanyidde; n'ayambaza Dawudi enkuufiira ey'ekikomo, ekizibaawo eky'ebyuma, n'ekitala kye eky'amaanyi. Dawudi "n'agezaako okutambula naye n'alemwa," kubanga yali tabimanyidde. N'abiggyako n'addira mu kifo kyabyo ebyokulwanyisa ebyangu Mukama bye yali awezze edda: omuggo gwe, envuumuulo ye, n'amayinja ataano amaweweevu ag'omu mugga. Bwe yeetegeka bw'atyo, n'asemberera omuwanvu.
Omuwanvu bwe yalaba omuvubuka eyali azze okumulwanyisa, n'amunyooma n'ayogera n'okusekerera nti, "Sembera gye ndi, nange ndiwa ennyama yo ennyonyi ez'omu bbanga n'ensolo ez'omu nsiko" (1 Samwiri 17:44). Eri eriiso ery'omubiri, kyalabika ng'eno ye nkomerero ey'olutalo olutenkanankana bwe lutyo. Naye okukkiriza kwa Dawudi kwawangula, n'aleekaana oluleekaana olw'obuwanguzi olutalo nga terunnatandika. "Ojja gye ndi n'ekitala n'effumu n'ekasaali," n'ayogera, "naye nze nzija gy'oli mu linnya lya Mukama ow'eggye, Katonda w'amaggye ga Isirayiri, gw'ovumye. Leero Mukama alikuwaayo mu mukono gwange... ensi yonna eryoke etegeere nti mwe muli Katonda mu Isirayiri, era ekibiina kino kyonna kitegeere nti Mukama talokola na kitala wadde effumu. Kubanga olutalo lwa Mukama, era alikuwaayo mu mukono gwaffe" (1 Samwiri 17:45-47).
Mu maaso g'okukkiriza okufaanana bwe kutyo, omuwanvu yandikoze ki? Buli kigambo ky'oluleekaana luli olw'obuwanguzi ne kituukirira, era omulabe ow'amaanyi n'aweebwayo mu mikono gy'omuvubuka gwe yali anyoomye. Era bwe kityo bwe kinaabanga bulijjo. Tewali kisobola kuziyiza kukkiriza okuwangula okwennyunga ku buyinza obutakoma. Kubanga "buno bwe buwanguzi obuwangudde ensi—kwe kukkiriza kwaffe" (1 Yokaana 5:4).
Ekyama ky'okulwana kwonna okuwangula kiri mu kuleekaana kuno okw'okukkiriza. Kyama ekitategeerekeka eri abo abatamanyi kintu ku maanyi ga Katonda agatalabika agalindirira ebyetaagisa by'okukkiriza; kyama ekiteekwa okulabika bulijjo ng'obusirusiru obw'ekitalo eri abo abatakitegeera.
Ffenna tuyitiddwa okuba "omuserikale omulungi owa Kristo Yesu" (2 Timoseewo 2:3) n'okulwana "olutalo olulungi olw'okukkiriza" (1 Timoseewo 6:12) nga tulwanyisa abalabe ababi okusinga abo abaalumba Abaisirayiri. Abalabe baffe bali munda, era omuwanvu atuvuma ge maanyi g'okukemebwa kwaffe n'obunafu bw'amaanyi gaffe ku kuziyiza. Lwe lutalo oluzibu era emirundi mingi olumalamu essuubi.
Abaana ba Katonda bangi baayonoona, ne beenenya, ne bamalirira emirundi mingi ne batalaba ssuubi lya buwanguzi. Bakyawa ekibi era baagala obutuukirivu, naye "ekirungi kye njagala okukola sikikola, wabula ekibi kye sanjagala kukola—kye nkola bulijjo" (Abaruumi 7:19). Mu bigambo by'Omutume, basanga etteeka mu bitundu byabwe eby'omubiri nga lirwanyisa etteeka ery'omu magezi gaabwe. Bamanyi nti basaanidde okuwangula, naye tebamanyi ngeri. Abantu bano be kino ekitundu kye kiwandiikiddwa. Bwe basobola okuvumbula ekyama ky'okuleekaana kuno okw'okukkiriza, balimanya engeri, kubanga tekulemwa kuleeta buwanguzi.
Mu Yokaana 16:33, Mukama waffe alaga omusingi gw'oluleekaana luno olw'obuwanguzi: "Mugume omwoyo; nze mpangudde ensi." Si "Ndiwangula," wabula "Mpangudde." Kimaze okukolebwa; twetaaga bwetaazi kuyingira mu maanyi gaakyo. Yoswa teyagamba nti, "Muleekaane, kubanga Mukama alibawa ekibuga," wabula "Muleekaane, kubanga Mukama abawadde ekibuga" (Yoswa 6:16). Kiteekwa kwali kwetaagisa obuyinza bwa Yoswa bwonna okwogera ekigambo ng'ekyo nga bbugwe w'ekibuga akyayimiridde nga munene nnyo nga bulijjo. Naye Katonda yali wa mazima eri Yoswa, era teyatya kulanga buwanguzi nga tebunnalabika.
Waliwo enjawulo nnene wakati w'okwogera nti "Mukama aliwa" n'okwogera nti "Mukama awadde." Obuwanguzi obusuubizibwa mu biseera eby'omu maaso buyinza okuziyizibwa ebintu enkumi n'enkumi, naye obuwanguzi obumaze okutuukirira tebuyinza kuggyibwawo. Mukama waffe bw'atukakasa nti amaze okuwangula ensi, atuwa omusingi ogunywevu ogw'oluleekaana olw'obuwanguzi. Okuva kaakano, amaanyi g'ekibi mulabe eyawangulwa. Bwe tukkiriza ebigambo bya Kristo, tusobola okugasisinkana awatali kutya, kubanga tufuuliddwa "bawanguzi okusukkiridde ku bw'oyo eyatwagala" (Abaruumi 8:37).
Kimanyiddwa bulungi nti eggye eriwangulwa bwe liba likyasobola okukweka okuwangulwa kwalyo, lisobola okulaga okuziyiza okumu. Naye amangu ddala nga litegeeddewo nti okuwangulwa kwalyo kumanyiddwa, liggwaamu omwoyo gwonna ne litasigazaamu kya kukola okuggyako kudduka. Ekyama kiri wano: tuteekwa okusisinkana ekibi si nga omulabe akyalina okuwangulwa, wabula nga oyo eyamala okuwangulwa. Lakabu bwe yayamba abakessi okuwona, yaatula nti: "Mmanyi nga Mukama abawadde ensi... era nga abatuuze bonna ab'ensi basaanuukira mu maaso gammwe" (Yoswa 2:9). Singa twalina amaaso okulaba obwakabaka obw'obubi obutalabika, nzikiriza nti twandisanze nti entiisa egudde ku maanyi gonna ag'ekitundu ekyo, era nti balaba mu buli muntu ow'okukkiriza omuwanguzi ow'ekitiibwa.
Omukristaayo gwe mmanyi, eyali akemebwa nnyo n'entiisa, yategeezebwa ekyama kino. Kyamuleetera okukkiriza amangwago, n'agenda mu lutalo olupya ng'akakasizza obuwanguzi obumaze okutuukirira. Oluvannyuma yagamba nti kyali kirabika ng'ayinza okuwulira omukemi ng'ayogera nga bw'aluka nga agenda, "Woowe! Avumbudde ekyama. Amanyi nti nze ndi mulabe eyamala okuwangulwa!"
Tubuulirwa nti "Ensonga lwaki Omwana wa Katonda yalabika kwe kuzikiriza emirimu gya Setaani" (1 Yokaana 3:8); ate era, "yalabika okuggyawo ebibi" (1 Yokaana 3:5); ne "yalabika omulundi gumu okumalirawo ddala ku nkomerero y'emirembe okuggyawo ekibi nga yeewaayo yekka" (Abaebbulaniya 9:26).
Tuteekwa okukkiriza ng'amazima nti ekibi gye tuli mulabe eyawangulwa. Okukkiriza kwaffe bwe kunaanyweza kino ne tweebala "ng'abafu eri ekibi" (Abaruumi 6:11), ne kuvuma okuyimusa oluleekaana olw'obuwanguzi okukemebwa bwe kujja, tujja kulaba nga buli bbugwe agwa wansi!
Abalabe baffe "bawanvu" kaakano nga bwe baali mu biseera bya Isirayiri, era ebibuga ebinene nga Yeriko bitwolekera. Nga Abaisirayiri, tetulina byakulwanyisa bya bantu bya kuwangula. Ebyokulwanyisa byaffe biteekwa okuba "ebyokulwanyisa bya Katonda" (Abaefeso 6:11). Engabo yaffe y'engabo y'okukkiriza y'emu etalabika, era ekitala kyaffe kye "kitala ky'Omwoyo, kye kigambo kya Katonda" (Abaefeso 6:17). Naye engeri yaffe eya bulijjo ey'okulwana nga ya njawulo! Mu kifo ky'oluleekaana olw'obuwanguzi, tusisinkana okukemebwa n'enteekateeka ennafu, empaka ez'obwereere, oba okusaba okw'okuggwaamu essuubi. "Ayi Mukama, ndokola!" bwe tukaaba.
Bwe wataba kununulibwa kulabika ne tuwangulwa, tukaaba nti Katonda atulemereddwa. Naye kye tusaanidde okukola kwe kutegeera ekibi ng'omulabe eyawangulwa n'okukisisinkana n'oluleekaana olw'obuwanguzi.
Mu kifo mwe twasabira edda nti Mukama anaatulokola, kaakano tuteekwa okwogera nga tukakasa nti atulokola, era nti atulokola kaakano. Tuteekwa okukyusa ekigambo okuva ku "alilokola" okutuuka ku "alokola kaakano," ne tukifuula eky'ekiseera kya kaakano.
Bbugwe ayinza okulabika nga muwanvu nga bulijjo, era amagezi gayinza okugamba nti si kirungi kuleekaana okutuusa obuwanguzi lwe bunaafunibwa. Naye okukkiriza okusobola okuleekaana wakati mu kukemebwa nti, "Yesu andokola; andokola kaakano!" kwe kukkiriza okulifuna obuwanguzi obw'ekitiibwa era obw'amangu.
Abaana ba Katonda bangi bagezezzaako enteekateeka eno ne bagisanga nga ekola okusukka nnyo bye baali basuubidde.
Okukemebwa kuzze ng'amataba—okukemebwa okw'obusungu, ebirowoozo ebibi, obukyayi bw'omwoyo, oba ebintu ebirala enkumi n'enkumi. Baalaba akabi, era enneewulira zaabwe ne zoogera nti tewaali ssuubi lya kuwona.
Naye okukkiriza kwabwe kwanywerera ku mazima amakulu nti Kristo awangudde. Baateeka amaaso gaabwe ku maanyi ag'obulokozi bwa Katonda agatalabika ne baleekaana oluleekaana lwabwe olw'obuwanguzi: "Mukama alokola! Andokola kaakano! Ndi muwanguzi okusukkiridde ku bw'oyo eyatwagala" (Abaruumi 8:37). Ekivaamu bulijjo buwanguzi bwa kitiibwa.
Oluusi kiyinza okulabika nga tekisoboka nnyo nti Mukama ayinza okulokola, ebigambo ne bitayinza "kweyogera" munda. Biteekwa okwogerwa mu ddoboozi ery'oku ggulu, ng'oweweeliriza emimwa gyo okubyogera emirundi n'emirundi, ng'oggalawo amaaso n'amatu go eri buli kirowoozo kya kubuusabuusa. Okulangirira kuno okw'okukkiriza emirundi mingi kulabika ng'"obulimba" ku lubereberye kubanga ensonga ez'okuggwaamu essuubi zirabika nga za mazima. Naye amazima agatalabika ga mazima okusinga ago agalabika. Okukkiriza bwe kunyweererwamu, amazima gano tegalemwa kweraga. "Nga okukkiriza kwo bwe kuli kikukolerwe" (Matayo 9:29). Bwe tuleekaana oluleekaana olw'okukkiriza, Mukama bulijjo awa obuwanguzi obw'okukkiriza.
Nnali mmanyi Omukristaayo eyavuganga eddaali (omuvuzi) eyalina obusungu obw'obutonde. Mu mulimu gwe ogwa buli lunaku wakati mu banne abatatya Katonda, yakemebwanga nnyo okugukkiriza. Yalwana n'obuvumu naye nga bwa bwereere. Olumu ku makya, yagamba omusumba we ng'aweddemu essuubi nti, "Oyinza okuntegeeza ekkubo eriyimpi ery'obuwanguzi—ekintu kye nnyinza okukwata ku kiseera we kyetaagirwa?"
"Yee," omusumba n'addamu. "Okukemebwa bwe kujja, amangwago yimusa omutima gwo era wewole obuwanguzi obwasuubizibwa. Leekaana oluleekaana olw'okukkiriza, n'okukemebwa kulidduka."
Omuvuzi yategeera nti ekibi mulabe eyamala okuwangulwa. Ku lunaku olwo mu sitegini, banne abavuzi ne bamuduula ne bamusindiikiriza okuva mu kifo kye ekituufu. Okukemebwa okw'obusungu kwali kusukkiridde. Naye, ng'afunye emikono gye, n'ayogera munda emirundi n'emirundi nti, "Yesu andokola; andokola kaakano!" Amangwago omutima gwe ne gujjula emirembe. Oluvannyuma, essanduuko enzito n'egwa ku kigere kye, ne kimuluma nnyo. Nate n'afunya emikono gye n'addamu oluleekaana lwe olw'obuwanguzi, era buli kimu ne kiba kya mirembe. Ekiro ne kimusanga nga muwanguzi okusukkiridde, era ne banne ne bawalirizibwa okukkiriza amazima g'eddiini eyayinza okuwangula bwe kityo okulumba kwabwe.
Omuwandiisi wa Zabbuli, bwe yamala okwogera ku balabe abaagezaako okumumira, n'alangirira nti: "Awo abalabe bange baliddayo ennyuma ku lunaku lwe ndikoowoola. Kino nkimanyi, nti Katonda ali ku ludda lwange" (Zabbuli 56:9).
Omanyi ekyo Omuwandiisi wa Zabbuli kye yamanya? Omanyi nti Katonda ali ku ludda lwo? Bw'oba okimanyi, kale fuluma osisinkane okukemebwa kwo ng'oyimba oluyimba olw'obuwanguzi. Ku kusemberera kw'okukemebwa okusooka, tandika okwebaza olw'obuwanguzi. Wewole nti oli muwanguzi okusukkiridde. Leekaana oluleekaana olw'okukkiriza awamu ne Yoswa, Yekosafaati, Dawudi, ne Pawulo. Bw'oleekaana, Mukama "aliteega enkwe," era abalabe bo baligwa.