Essuula 13 · eddakiika 11 ez’okusoma
Okuggwaamu Amaanyi
"Emmeeme y'abantu n'eggwaamu nnyo amaanyi olw'ekkubo" (Okubala 21:4).
Ekkanisa ya Kristo ejjudde abantu "abaggwaamu amaanyi olw'ekkubo." Oba munda oba kungulu — era emirundi mingi byombi — ebintu birabika bubi, tewabaawo kirabika ky'okuwona, era obulamu bwabwe obw'eddiini bujjudde obutabeera bulungi. Tewali kimalamu amaanyi ng'okuggwaamu essuubi, era tewali kirala kireeta okuwangulwa okusinga kino. Ekyama ky'okugwa oba okuwangula kisinga kubeera mu ndabika ey'omunda ey'emmeeme okusinga ensonga endala yonna. Kiri mu tteeka ery'obuzaale bwaffe nti "omuntu ow'omunda" asinga omugaso mu buli lutalo okusinga ekintu kyonna omuntu ow'ebweru ky'ayinza okukola oba ky'alina.
Tewali we kino kiri kya mazima okusinga mu bulamu obw'omwoyo. Ebyawandiikibwa Ebitukuvu byatula okuva ku ntandikwa okutuuka ku nkomerero nti okukkiriza lye tteeka ery'obulamu obw'omwoyo, era "kibe gye muli ng'okukkiriza kwammwe bwe kuli" (Matayo 9:29).
Olw'okuba nti okukkiriza n'okuggwaamu amaanyi tebiyinza kubeerawo wamu, okuggwaamu amaanyi kuziyiza ddala okukkiriza. Okuggwaamu amaanyi we kufuga, tekiibe gye tuli ng'okukkiriza kwaffe bwe kuli, wabula ng'okuggwaamu amaanyi kwaffe bwe kuli.
Mu butuufu, nga obuvumu bwe buli okukkiriza mu birungi, okuggwaamu amaanyi kwe kukkiriza mu bibi. Ng'obuvumu buggulawo oluggi eri ebirungi, okuggwaamu amaanyi kubuggulira ebibi. Olugero lwe nawulira nga nkyakula mu bulamu bwange obw'Ekikristaayo lubadde lusigala mu kujjukira kwange nga kya kulabula, ng'ebipande biri eby'abeebagala amagaali ku ntikko y'olusozi: "Olusozi luno lwa kabi."
Olugero lwogera ku lukiiko Setaani lwe yayita okusalawo engeri gy'ayinza okutega omukozi wa Kristo omwewaayo.
Dayimooni omu yeeyanjula okusiiga essanyu ery'ekibi mu langi ennungi ennyo. Setaani n'anyeenya omutwe: "Omuntu ono agezezzaako ekibi era amanyi nti kitwala mu kuzikirira." Omulala n'ayanjula okukubira ebifaananyi eby'okugezesebwa n'okwefiiriza okw'obulamu obutuukirivu, asobole okumufuula omwegombi ow'okubidduka. "Nedda," Setaani bw'agamba, "amanyi nti amakubo ag'obutuukirivu ge makubo ag'emirembe." Awo dayimooni owookusatu n'agolokoka: "Nze nnaamalamu emmeeme ye amaanyi." "Ekyo kijja kukola!" Setaani n'aleekaana. "Ojja kuwangula."
Omukwakeri omu edda yagamba nti, "Okuggwaamu amaanyi kwonna kuva eri Setaani." Nzikiriza nti kino ky'amazima amawanvu.
Okuggwaamu amaanyi tekuyinza kuba n'ensibuko yaakwo mu Katonda. Eddiini ya Yesu ya kukkiriza, essanyu, n'essuubi. "Ggwaamu amaanyi," obuzaale bwaffe obwa wansi bwe bugamba, "kubanga ensi kifo kya kukemebwa." "Mu nsi mulibaamu okubonaabona. Naye mugume omwoyo; nze mpangudde ensi" (Yokaana 16:33).
Tewali kifo kya kuggwaamu amaanyi mu nsi Kristo gy'awangudde.
Kale tuteekwa okukikakasa nti: okuggwaamu amaanyi bulijjo kuva mu nsibuko embi. Emirundi mingi twekakasa nti okuggwaamu amaanyi mbeera ya mwoyo "ey'okutya Katonda" oba akabonero k'obwetoowaze, naye ensonga ze twerowoozaako nti za mazima emirundi mingi bwokutunula kwa maaso mu bumpi.
Ensonga esinga okwolekagana bwe butasobola bwaffe. Tulowooza nti kituufu okumalibwamu amaanyi kubanga tuli "ebitonde ebitaliiko kye bigasa." Musa akyoolesa kino bulungi ddala. Katonda bwe yamuyita okukulembera Isirayiri okuva mu Misiri, Musa yatunula ku bunafu bwe: "Ayi Mukama wange, siri wa bigambo...
naye ndi wa lulimi oluzito n'akamwa akazito" (Okuva 4:10). Mu butonde bwaffe, tulowooza nti Musa yalina ensonga ey'okuggwaamu amaanyi. Naye laba okuddamu kwa Katonda. Teyagezaako kukakasa Musa nti mu butuufu yali wa bigambo. Yagamba busimba nti: "Ani eyakola akamwa k'omuntu? Oba ani afuula omuntu okuba kasiru, oba kiggala, oba alaba, oba muzibe w'amaaso? Si nze, Mukama? Kale kaakano genda, nange nnaabeera n'akamwa ko, ne nkuyigiriza ky'onooyogera" (Okuva 4:11-12).
Ekigambo kya Mukama bwe kyajjira Yeremiya, yeewulira nga tasaanira mulimu ogwo: "Ayi Mukama Katonda!
Laba, simanyi kwogera, kubanga ndi mwana muto" (Yeremiya 1:6). Naye Mukama n'addamu: "Toyogera nti, 'Ndi mwana muto'; kubanga bonna be nnaakutuma gy'oli, onoogenda... Tobatya, kubanga ndi wamu naawe okukununula" (Yeremiya 1:7-8).
Gidiyoni ky'akyokelesa ekirala. Bwe yayitibwa okununula Isirayiri okuva mu bantu b'e Midiyaani, Mukama n'amugamba: "Genda mu maanyi go ago olokole Isirayiri... Si nze nkutuma?" (Balamuzi 6:14). Gidiyoni yatunula ku butaba na kitiibwa kwe: "Nkwegayiridde, Mukama wange, nnyinza ntya okulokola Isirayiri? Laba, ekika kyange kye kisinga obunafu mu Manase, era nze nsembayo obuto mu nnyumba ya kitange" (Balamuzi 6:15). Nga bino biwulikika bulungi eri abo abagwiddwa okuggwaamu amaanyi! Naye Mukama yagamba busimba nti: "Naye nnaabeera naawe, era olikuba abantu b'e Midiyaani ng'omuntu omu" (Balamuzi 6:16).
Katonda talituwa "kubuutikira" ku bikwata ku busobozi bwaffe. Atuwa kigambo kyereere: "Nnaabeera naawe." Okuddamu kuno kuggyawo empaka zonna. Nze, Omutonzi wo, amaanyi go, n'amagezi go, nnaabeera naawe.
Newakubadde bwe kiri kityo, okuggwaamu amaanyi kwa bukujjukujju. Tulowooza nti "empisa yaffe" ekifuula ekituufu gye tuli okuggwaamu amaanyi. Tulowooza nti tuli banafu nnyo okulwanyisa abalabe. Era twandibadde batuufu — singa ffe twennyini be tuluwana entalo. Naye Mukama bw'aba y'atulwanirira, obutaba na busobozi bwaffe bufuuka enkizo. "Kubanga bwe mba omunafu, olwo ne mba wa maanyi" (2 Abakkolinso 12:10).
Abaana ba Isirayiri batuwa okulabula wano. Ku nsalo z'ensi eyasuubizibwa, Musa yabakuutira: "Temutya so temuggwaamu maanyi" (Ekyamateeka 1:21). Naye baawulira nga tebasobola, ne beemulugunya nti Katonda ateekwa okuba abakyawa. Baagamba: "Tugenda wa? Baganda baffe basaanuusizza emitima gyaffe, nga bagamba nti, 'Abantu ba maanyi era bawanvu okutusinga. Ebibuga binene era biriko bbugwe ayimuse okutuuka mu ggulu'" (Ekyamateeka 1:28). Guno gwe ddoboozi ery'okuggwaamu amaanyi — okutunula ku "basajja abawanvu" mu kifo ky'okutunula ku Katonda ali naffe. Bwe tusoma ebyo abakessi bye baaleeta, tetuyinza kwewuunya kuggwaamu kwabwe amaanyi. Mu butuufu, twandiyinza n'okuwulira nti obuvumu mu mbeera ng'eyo bwandibadde bwa busiru. "Ensi gye tuyisemu okugiketta, nsi eryamu abagituulamu," abakessi bwe baalangirira, "n'abantu bonna be twalabamu bawanvu nnyo. Era eyo twalabamu Abanefirimu... ne twefaananya ng'enzige, era bwe tutyo bwe twali mu maaso gaabwe" (Okubala 13:32-33).
Tewali kiyinza kulabika kya bwetoowaze okusinga okwerowooza nga bo bennyini nga nzige empombo ezitaliiko kye zigasa; obwetoowaze obw'amazima bwandirabise ng'obuyigiriza nti kyandibadde kya malala ddala enzige okugezaako okuwangula abasajja abawanvu. Naffe emirundi mingi tweyisa ng'enzige mu maaso g'abasajja abawanvu ab'okukemebwa n'ennaku ebitulumba, ne twerowooza nti tulina ensonga ey'okuggwaamu amaanyi. Naye ekibuuzo si nti ffe tuli nzige, wabula oba Katonda y'enzige; kubanga si ffe abateekwa okulwana n'abasajja bano abawanvu, wabula Katonda.
Musa yagezaako obwereere okubijjukiza Abaisirayiri. Yabakakasa obwereere nti tebaaliko nsonga ya kutya, wadde batabani ba Anaki, kubanga "Mukama Katonda wammwe abakulembera y'anaabalwanirira" (Ekyamateeka 1:30). N'okubajjukiza yabajjukiza obulokozi obwayita, ng'ababuuza obanga tebajjukira engeri "mu ddungu... Mukama Katonda wammwe bwe yabeetikka, ng'omusajja bw'aseetula omwana we, mu lugendo lwonna lwe mwatambula" (Ekyamateeka 1:31). Naye baali bakyaggweddemu amaanyi nnyo okukkiriza. Ekyavaamu kwe kuba nti tewaali n'omu ku "mulembe ogwo omubi" eyakkirizibwa okulaba ensi eyasuubizibwa, okuggyako Kalebu ne Yoswa, abaanywerera ku kukkiriza nti Katonda yasobola era yandibayingizza.
Bino bye bibala eby'okuwaayo omutima eri okuggwaamu amaanyi, era guno gwe mpeera ey'okukkiriza okunywevu.
Omutume, bw'ayogera ku lugero luno, abuuza nti: "Era baani be yalayirira nti tebaliyingira mu kiwummulo kye, wabula abo abataagonda? Bwe tutyo tulaba nti tebaasobola kuyingira olw'obutakkiriza" (Abaebbulaniya 3:18-19).
Tewali kufaanagana wano n'embeera yaffe ffe? Tetutunula ku bunafu bwaffe mu kifo ky'okutunula ku maanyi ga Mukama? Oluusi tetuggwaamu amaanyi ne tugwa mu "kunyolwa kw'omwoyo" (Okuva 6:9) nga tetuyinza n'okuwuliriza Mukama ng'alangirira nti y'anaatulwanirira n'atuwa obuwanguzi? Emmeeme zaffe zeegomba okuyingira mu kiwummulo Mukama kye yasuubiza, naye abasajja abawanvu n'ebibuga "ebiriko bbugwe ayimuse okutuuka mu ggulu" birabika ng'ebiyimiridde mu kkubo lyaffe, era tutya okukkiriza. Bwe tutyo naffe, ng'Abaisirayiri, tetuyinza kuyingira olw'obutakkiriza.
Kyandibadde kya njawulo nnyo singa twetaaga okukkiriza okumala okugamba n'Omuwandiisi wa Zabbuli nti: "Newakubadde eggye linaasiisira okunnwanyisa, omutima gwange tegulitya; newakubadde entalo zinaagolokoka okunnumba, ne mu ekyo nnaaba n'obwesige...
Kubanga alinkweka mu weema ye ku lunaku olw'akabi; alinkweka mu kifo eky'ekyama eky'eweema ye; alinnyimusa waggulu ku lwazi" (Zabbuli 27:3, 5). Nga twandiyingidde mu kiwummulo n'essanyu era n'obuwanguzi singa luno lwe lubadde olulimi lwaffe.
Ensonga endala ey'okuggwaamu amaanyi ey'obukujjukujju eri mu "kutya abantu." Mu nsi muno mulimu ekibiina ky'abantu ekiyitibwa "bo" abafuga obulamu n'omukono ogw'ekyuma.
Bo balyogera ki? Bo balirowooza ki? Bino bye bimu ku bibuuzo ebisinga okulumba emmeeme entiitiizi. Buli we tukyuka, ono "bo" ali wonna ayimirira mu kkubo lyaffe okutumalamu amaanyi.
Engeri eno ey'okuggwaamu amaanyi emirundi mingi yeeyambisa ekyambalo "eky'okussaayo omwoyo ku balala," naye ya kabi nnyo kubanga egulumiza "bo" mu kifo kya Katonda. Eddagala lyokka kwe kwejjukanyiza obutakoowa nti Katonda ali naffe. "Tobatya, kubanga ndi wamu naawe okukununula, bw'ayogera Mukama" (Yeremiya 1:8). "Mukama ye mubeezi wange; siritya; omuntu anaankola ki?" (Abaebbulaniya 13:6).
Kyokka, waliwo engeri emu ey'okuggwaamu amaanyi eya bulijjo era erabika ng'eteekwa okuba entuufu: okuggwaamu amaanyi okuva mu kugwa kwaffe ffe. Kino kye kyatuukako abaana ba Isirayiri oluvannyuma lw'okuwangulwa e Ayi. Baali "bamenye endagaano" era "kyekivudde abaana ba Isirayiri tebasobola kuyimirira mu maaso g'abalabe baabwe" (Yoswa 7:11-12). Okuggwaamu amaanyi kwabwe kwali kunene nnyo n'okuba nti "emitima gy'abantu ne gisaanuuka ne giba ng'amazzi," era Yoswa "yagwa wansi ku maaso ge ku ttaka mu maaso g'essanduuko ya Mukama okutuusa akawungeezi" (Yoswa 7:5-6).
Abantu ba Katonda bwe "bakuba amabega mu maaso g'abalabe baabwe," omuntu ayinza okulowooza nti basaana okugalamira ku maaso gaabwe mu kwesittala. Naye Mukama yalowooza mu ngeri endala, kubanga yagamba Yoswa nti, "Golokoka! Kiki ekikugwisizza wansi ku maaso go?" (Yoswa 7:10). Ekituufu eky'okukola oluvannyuma lw'okugwa si kwewaayo eri okuggwaamu amaanyi, wadde nga kirabika ng'obwetoowaze, wabula okwolekera ekibi, okukiggyawo, era amangwago ne twetukuza buggya eri Mukama. "Golokoka, otukuze abantu" (Yoswa 7:13) bulijjo lye kiragiro kya Katonda. "Galamira oggweemu amaanyi" bulijjo kwe kukemebwa kwaffe.
Oyinza okubuuza obanga okuwulira ekibi okukolebwa Omwoyo Omutukuvu tekusaana kuleeta kuggwaamu amaanyi. Bwe nneeraba nga ndi mwonoonyi, nnyinza ntya obutakikola? Eri kino nziramu nti Omwoyo Omutukuvu tatumatiza bikwata ku kibi kutumalamu maanyi, wabula kutuzzaamu amaanyi. Atulaga ekibi kyaffe si tulyoke tugalamire mu kwesittala, wabula tulyoke tukiggyeewo. Maama omulungi alaga abaana be ensobi zaabwe abayambe okuzitereeza. Okukkakkanyizibwa lwa mukisa; kitegeeza nti obulokozi bujja.
Omukyala omulungi ow'awaka azuula ebbala ku ngoye ze si aleke kuzisuula, wabula azoozeewo. Bw'aba n'omwozi omulungi, tajja kuggwaamu amaanyi wadde ng'ebbala libi nnyo. Kale mazima ddala, Katonda bw'agamba nti, "wadde ebibi byammwe nga bimyufu ng'olugoye olumyufu, birifuuka byeru ng'omuzira" (Isaaya 1:18), kwe kutakkiriza kwereere okuggwaamu amaanyi olw'okugwa kwaffe. "Okunaaza kwa Katonda okw'okuzaalibwa obuggya" kukola nnyo okusinga okufuba kw'omuntu kwonna.
Fénelon agamba nti: "Kikulu nnyo okwekuuma obuteggwaamu amaanyi olw'ensobi zaffe.
Okuggwaamu amaanyi si kibala kya bwetoowaze, wabula kya malala... Kuva mu kwagala kwaffe okw'ekyama okw'obulungi bwaffe ffe. Tunyolwa okwewulira nga bwe tuli... Obutonde obunafu bwegomba olw'okwagala okwennyini okwerabako nga bwe butuukiridde; buba busunguwavu kubanga tebuli butyo; bunyiiga, bulina amalala, era buba n'obusungu eri bwo bwennyini n'eri buli omu."
Okuggwaamu amaanyi kutwala abantu mu "kwemulugunya" n'"okwogera obubi ku Katonda." Abaisirayiri bwe baali "baggweddemu amaanyi olw'ekkubo," "baayogera obubi ku Katonda" (Okubala 21:4-5). Okuggwaamu amaanyi, mu bulamu bwakwo, kwe kugamba nti Katonda alemereddwa okutuukiriza ebisuubizo bye. Omuwandiisi wa Zabbuli agamba nti: "Baayogera obubi ku Katonda, nga bagamba nti, 'Katonda ayinza okwaliira emmeeza mu ddungu?'" (Zabbuli 78:19). N'ebibuuzo byaffe "ebirimu ensonga" ku kwagala kwa Katonda okutuyamba kwe kwogera obubi ku Katonda kubanga biraga nti "tetwakkiriza Katonda so tetwesiga bulokozi bwe" (Zabbuli 78:22).
Engeri endala embi ey'okuggwaamu amaanyi bwe busiige bwakwo. Tewali kirala kikwata amangu okusinga kuno.
Abakessi Musa be yatuma bwe baakomyawo "amawulire amabi" ag'ensi eyasuubizibwa ne boogera ku basajja abawanvu abaali eyo, ne "basaanuusa omutima gw'abantu" (Yoswa 14:8) n'okutuuka nti abantu "bayimusa amaloboozi gaabwe ne bakaaba" (Okubala 14:1) ne bagaana ddala okuyingira ensi Mukama gye yali abawadde. "Amawulire amabi" abakristaayo bangi ge baleeta ku kugwa kwabwe n'okusuubira okwabwe okwakoma kwe kimu ku bintu ebisinga okumalamu amaanyi mu bumu bwaffe. Emitima gy'abakristaayo abato emirundi mingi giggweemu amaanyi olw'abakkiriza abakadde abatamanyi bulungi akabi ke bakola n'ebyafaayo byabwe ebinakuwavu eby'ennaku ez'ekkubo.
Sisobola kutunula mu byafaayo awatali nsonyi ku kiseera lwe "nnamalamu amaanyi omutima" gw'omukwano gwange omuto olw'"amawulire amabi" ge nnamuwa ku basajja abawanvu ab'okubuusabuusa be nnasisinkana. Oluvannyuma, okukkiriza okw'amaanyi bwe kwannunula okuva mu kutya okwo, nasanga nti amawulire gange ag'edda gaali gamuggyeemu amaanyi nnyo n'okutuusa nti kyatwala ebbanga ddene nga tannaagonza kuwuliriza mawulire malungi ge nnalina okumuleetera.
Mukama yakiraba nga kikulu nnyo nti tewabaawo n'omu aggyamu munne amaanyi, n'okutuusa nti yawa etteeka lino ery'olutalo: "Ani omuntu atya era alina omutima ogunafu? Ka addeyo mu nnyumba ye, aleme okusaanuusa omutima gwa banne nga ogugwe" (Ekyamateeka 20:8). Abaggweddemu amaanyi, bwe kiba kya nzizizi okuggwaamu amaanyi, waakiri bakuume kino nga kya kyama munda mu bifuba byabwe.
Tumanyi nti obuvumu bwa busiige; emmeeme emu ey'obuvumu esobola okuwonya ekibiina okuva mu ntiisa. Naye twerabira nti omuntu omu ow'omutima omunafu asobola okusiiga ekibiina okutya. Era, eky'okwewuunya, tuyimba okuggwaamu amaanyi kwaffe mu nnyimba zaffe: "Omukisa gwe nnamanya guli ludda wa Bwe nnasooka okulaba Mukama?
...Naye kaakano nsanga ekifo ekyereere ekirumya, Ensi ky'eteyinza kujjuza."
Oba luno: "Era tunaabeeranga emirembe gyonna Ku mutindo guno omunafu ogufa...
Ozanna zeeggwa ku nnimi zaffe, N'okusinza kwaffe ne kufa."
Okuyimba ennyimba ng'ezo kirabika ng'okunyooma okusinza. Bwe wabaawo "ebifo ebyereere ebirumya" mu bulamu bwaffe, ka tukikuume mu ffe. Mazima tekiyinza kusanyusa Katonda okuwulira okwemulugunya nga kugulumizibbwa mu kifo kya Ozanna. Twandirowoozezza ki ku bakyala abakuŋŋaanira wamu okuyimba ebintu ng'ebyo ku baami baabwe? Tebandigumiikirizibbwa n'olunaku lumu.
Singa Ekkanisa yaggyawo ennyimba zonna ez'okuggwaamu amaanyi n'ekkiriza ennyimba z'obuvumu n'essanyu zokka, okukkiriza kw'abakristaayo kwandyambuse n'amaanyi mangi. "Guma omwoyo," kye kiragiro kya Mukama, ekisinzidde ku mazima nti "nze mpangudde ensi" (Yokaana 16:33).
Wandyagadde okuba ani? Abakessi abaaleeta amawulire amabi, oba Kalebu ne Yoswa, abaa "sirisa abantu mu maaso ga Musa ne bagamba nti, 'Twambuke amangu tugirye, kubanga tusobola okugiwangula'" (Okubala 13:30)? Musa yayogera ku Kalebu ng'omuntu "eyagoberera Mukama n'omutima gwe gwonna" (Ekyamateeka 1:36). "Okugoberera n'omutima gwonna" kuno kwali mu kigambo kimu nti Kalebu yaleeta amawulire amalungi.
Kyandibadde kya njawulo nnyo singa okuggwaamu amaanyi kwalabibwa mu butuufu bwakwo — ng'"okwogera obubi ku Katonda." Mu bunnabbi bwa Isaaya, ayogera ku bantu ba Katonda: "Buli muntu ayamba muliraanwa we, era agamba muganda we nti, 'Guma omwoyo!' Omuweesi anywezezza omuweesi wa zaabu, n'oyo aweweeza n'ennyondo anywezezza oyo akuba ku katondwe" (Isaaya 41:6-7). Ka tugoberere ekyokulabirako kyabwe?
Bwe mbuuzibwa engeri y'okuggyawo okuggwaamu amaanyi, nsobola kugamba busimba nti: kulekere awo. Tekigasa kuwakana nakwo. Dawudi bwe yasanga ekibuga kye nga kyokebbwa era abasajja be nga boogera ku kumukuba amayinja, "Dawudi ne yeezzaamu amaanyi mu Mukama Katonda we" (1 Samwiri 30:6). Ekyavaamu kwe kuba obuwanguzi obw'ekitalo.
Omuwandiisi wa Zabbuli yeebuuza nti: "Lwaki oweddemu amaanyi, ggwe emmeeme yange, era lwaki oteganyizibwa munda yange?" (Zabbuli 42:11). N'addamu n'ensonga ya Katonda: "Suubira mu Katonda; kubanga ndimutendereza nate, obulokozi bwange era Katonda wange." Teyeekenneenya kutabuka kwe; yakyukira Mukama n'atandika okutendereza. Okukkiriza kudduka okuggwaamu amaanyi bwe kulabika, era okuggwaamu amaanyi kudduka okukkiriza we kulabika. Oteekwa okulonda wakati waabwe.