Essuula 6 · eddakiika 19 ez’okusoma · eddakiika 25 ez’okuwuliriza
Yesu Kristo Muntu Ddala
“Kigambo n’afuuka omubiri, n’abeera mu ffe, ne tulaba ekitiibwa kye, ng’eky’oyo omu yekka eyava eri kitaffe ng’ajjudde ekisa n’amazima.”—Yokaana 1:14.
“Ye newaakubadde nga yali mu kifaananyi kya Katonda, Teyeerowooza kwenkanankana ne Katonda, wabula yeewaayo n’afuuka ng’omuddu, era n’azaalibwa ng’omuntu, era n’alabikira mu kifaananyi ky’omuntu, ne yeetoowaza, n’aba muwulize n’okutuukira ddala ku kufa, ate okufa okw’okukomererwa ku musaalaba.”—Abafiripi 2:6-8.
“Kubanga Katonda ali omu, era omutabaganya w’abantu ne Katonda ali omu, ye muntu Kristo Yesu.”—1 Timoseewo 2:5.
Omulamwa gwaffe mu ssuula eno gwe guno: “Yesu Kristo Muntu Ddala.” Nnina ebyawandiikibwa bisatu, era byonna bye ndyogera biri mu byawandiikibwa ebyo ebisatu. Ekyawandiikibwa ekisooka kiri mu Yokaana 1:14: “Kigambo n’afuuka omubiri, n’abeera mu ffe, ne tulaba ekitiibwa kye, ng’eky’oyo omu yekka eyava eri kitaffe ng’ajjudde ekisa n’amazima.” Ekyokubiri kiri mu Abafiripi 2:6-8: “Ye newaakubadde nga yali mu kifaananyi kya Katonda, Teyeerowooza kwenkanankana ne Katonda, wabula yeewaayo n’afuuka ng’omuddu, era n’azaalibwa ng’omuntu, era n’alabikira mu kifaananyi ky’omuntu, ne yeetoowaza, n’aba muwulize n’okutuukira ddala ku kufa, ate okufa okw’okukomererwa ku musaalaba.” Era ekyokusatu kiri mu 1 Timoseewo 2:5: “Kubanga Katonda ali omu, era omutabaganya w’abantu ne Katonda ali omu, ye muntu Kristo Yesu.”
Twalaba mu ssuula ewedde nti Yesu Kristo yali Katonda, nti mu ye mwe mwabeeranga obujjuvu bwonna obw’Obwakatonda mu mubiri, nti yalina engeri zonna ez’enjawulo eza Katonda, nti yakolanga emirimu gyonna egy’enjawulo egya Katonda, nti mu ndowooza y’Endagaano Empya yalina ekifo Mukama kye yalina mu ndowooza y’Endagaano Enkadde, nti agwanidde okukkiriza kwaffe okutaliimu kubuusabuusa, okwagala kwaffe okusingirayo ddala, obuwulize bwaffe obutaliimu kulonzalonza, n’okusinza kwaffe okw’omutima gwonna, nti yali Katonda era ye Katonda. Naye mu bitundu bye twalonze ng’ebyawandiikibwa byaffe leero, tubuulirwa nti Oyo ow’Obwakatonda, eyali abaddewo ne Katonda Kitaffe okuva emirembe gyonna, era eyali Katonda, yafuuka omuntu. Bwe yafuuka omuntu, teyalekera awo kuba Katonda; wabula Kigambo, Kigambo ow’emirembe gyonna, eyali ne Katonda era eyali Katonda, yeetwalira obutonde bw’omuntu. Newaakubadde yali Katonda ddala ow’oku Katonda ddala, yali muntu ddala, omuntu ow’amazima era omujjuvu nga buli muntu yenna eyali atambuddeko ku nsi eno. Enjigiriza ey’obuntu obw’amazima obwa Kristo kitundu kikulu eky’okukkiriza kw’Ekikristaayo nga bwe kiri enjigiriza ey’Obwakatonda bwe obw’amazima. Waliwo ekibinja ky’abantu ekinene ennyo abatalaba Bwakatonda bwa mazima obwa Yesu Kristo. Bali mu nsobi ey’omusingi. Waliwo n’ekibinja ekirala ekinene eky’abantu abalaba Obwakatonda bwe bwokka, ne batalaba bwa mazima bwa buntu bwe. Nabo bali mu nsobi. Enjigiriza y’Omulokozi ali omuntu yekka ya bulimba; n’enjigiriza y’Omulokozi ali Katonda yekka nayo ya bulimba mu ngeri y’emu. Enjigiriza ya Bayibuli eri nti, Oyo eyali Katonda okuva emirembe gyonna, mu muntu wa Yesu Omunnazaaleesi yafuuka omuntu. Waliwo ebitundu bingi mu Bayibuli ebyoleka Obwakatonda bwa Mukama waffe Yesu mu ngeri etayinza kusobezebwa wadde okwewalibwa. Waliwo n’ebitundu ebirala bingi mu Bayibuli ebyoleka obuntu obujjuvu obwa Mukama waffe Yesu mu ngeri nayo etayinza kusobezebwa wadde okwewalibwa. Enkya ya leero tukwatibwako enjigiriza ey’obuntu bwe obw’amazima, kwe kugamba, nti yali muntu ddala.
I. OBUZAALE OBW’OBUNTU OBWA YESU KRISTO
Okusooka, Bayibuli etuyigiriza nti Yesu Kristo yalina obuzaale obw’obuntu. Tusoma mu Lukka 2:7, “N’azaala (kwe kugamba, Maliyamu) omwana we omubereberye omulenzi, n’amubikka mu bugoye, n’amuzazika mu lutiba ente mwe ziriira, kubanga tebaafuna kifo mu nnyumba y’abagenyi.” Wano tubuulirwa nti Mukama waffe Yesu Kristo, newaakubadde yafunibwa mu lubuto mu ngeri ey’ekyamagero, yali Mwana wa Maliyamu. Maliyamu yali nnyina ddala nga Katonda bwe yali Kitaawe. Yalina obuzaale obw’obuntu ddala nga bwe yalina obuzaale obw’Obwakatonda. Mu ssuula esooka ey’Enjiri y’emu eya Lukka, mu lunyiriri olwa 35, tusoma nti, “Malayika n’amuddamu (kwe kugamba, Maliyamu), nti, Mwoyo Mutukuvu alikukkako, n’amaanyi g’Oyo Ali Waggulu Ennyo galikubuutikira, n’omwana alizaalibwa aliba mutukuvu, Omwana wa Katonda.” Yayitibwa Omwana wa Katonda kubanga yafunibwa butereevu olw’amaanyi ga Mwoyo Omutukuvu; naye Mwoyo Omutukuvu yakka ku Maliyamu n’afuuka nnyina w’Oyo eyali agenda okuyitibwa “Omwana wa Katonda.” Teyakoma ku kuva mu Maliyamu kyokka n’aba n’obuzaale obw’obuntu mu ngeri eyo, naye era tubuulirwa lwatu mu Abaruumi 1:3 nti Omwana wa Katonda “eyava mu zadde lya Dawudi mu mubiri.” Era mu Ebikolwa by’Abatume 2:30 tubuulirwa nti yali “mu bibala eby’omu ntumbwe ze (kwe kugamba, eza Dawudi) mu mubiri.” Era mu Abaebbulaniya 7:14, tubuulirwa nti “Mukama waffe yava mu Yuda.” Newaakubadde tubuulirwa mu Abaggalatiya 4:4 nti “Naye ekiseera bwe kyatuuka, Katonda n’atuma Omwana we,” era tubuulirwa n’obulambulukufu bwe bumu mu lunyiriri olwo lwennyini nti Omwana wa Katonda oyo “yazaalibwa omukazi.” Obuzaale obw’obuntu obwa Mukama waffe era Omulokozi Yesu Kristo bwali bwa mazima era kitundu kikulu ekya ye kennyini nga obuzaale bwe obw’Obwakatonda.
II. OBUTONDE BW’OMUBIRI OBW’OBUNTU OBWA YESU KRISTO
Naye Yesu Kristo teyalina buzaale bwa buntu bwokka, yalina n’obutonde bw’omubiri obw’obuntu, omubiri gw’omuntu. Kino kyeyoleka mu kyawandiikibwa kyaffe ekisooka, “Kigambo n’afuuka omubiri,” era mu Abaebbulaniya 2:14 tuyigirizibwa nti “Olw’okubanga abaana balina omubiri n’omusaayi, naye (kwe kugamba, ne Mukama waffe Yesu) yalina omubiri n’omusaayi, alyoke azikirize oyo alina amaanyi ag’okufa, ye Setaani.” Ebigambo tebyandisobodde kukyoleka bulungi okusinga awo nti Mukama waffe Yesu yalina omubiri gw’omuntu ddala, obutonde bw’omubiri obw’obuntu obw’amazima. Mazima ddala, Omutume Yokaana atuyigiriza mu 1 Yokaana 4:2, 3, nti obutakkiriza nti omubiri gwe ogw’obuntu gwali gwa mazima kabonero k’Omulabe wa Kristo. Agamba nti, “Eno y’engeri gye tutegeeramu Mwoyo wa Katonda: buli ayatula nti Yesu Kristo yafuuka omubiri, ng’ava eri Katonda, oyo y’alina Mwoyo wa Katonda. Naye buli mwoyo ogutayatula Yesu nga teguvudde eri Katonda. Ogwo gwe mwoyo ogw’Omulabe wa Kristo, gwe mwawulira nti ajja mu nsi, era amaze okutuuka.” Mu biseera bya Yokaana waaliwo abaagaananga nti obutonde bwa Yesu obw’obuntu bwali bwa mazima, abaagambanga nti omubiri gwe gwali gwa kufaanana bufaananyi, nti gwali kirooto, oba nga ab’eddiini ya Christian Science bwe bakyogera kaakano, “ekirowoozo ky’abantu abafa,” era Yokaana, ng’ayogera mu magezi ne mu maanyi ga Mwoyo Omutukuvu, akakasa nti enjigiriza eyo kabonero k’Omulabe wa Kristo. Leero ke kabonero akasingira ddala okulaga nti “Christian Science” eva eri Omulabe wa Kristo.
Yesu Kristo teyalina mubiri gwa buntu mu bulamu bwe bwokka wano ku nsi, naye ne bwe yamala okuzuukira yali akyalina omubiri gw’omuntu. Ba Millennial Dawnists (Pastor-Russellites) batuyigiriza nti si bwe kiri; nti, newaakubadde nga tannafuuka muntu yali kitonde kya mwoyo kyokka, bwe yafuuka omuntu yafuuka muntu kyokka, era nti okuva lwe yafa n’azuukira ali kitonde kya Bwakatonda kyokka: ebyo byonna si bya Byawandiikibwa, n’olwekyo si bya mazima. Ye yennyini bwe yamala okuzuukira yagamba nti, “Mulaba ebibatu byange. Mutunule ne ku bigere byange! Kaakano mutegeere nga ye Nze kennyini. Munkwateko mukakasize ddala nti ssiri muzimu, kubanga omuzimu tegubeera na mubiri na magumba nga Nze bye nnina. Bwe yali ng’ayogera n’abalaga ebibatu bye n’ebigere bye.” (Lukka 24:39, 40). Era Tomasi bwe yamala okubuusabuusa obw’amazima bw’okuzuukira kwe, Yesu n’amugamba mu Yokaana 20:27 nti, “Kale teeka engalo zo wano, laba ebibatu byange. Teeka ekibatu kyo mu mbiriizi zange. Lekeraawo okuba atakkiriza, naye kkiriza.” Teyalina mubiri gwa buntu ogw’amazima ng’akyali ku nsi oluvannyuma lw’okuzuukira kwokka, naye akyalina omubiri gw’omuntu mu kitiibwa. Mu kulaba okw’ekitalo mu ggulu Suteefano kwe yaweebwa mu kiseera we yakubirwa amayinja n’attibwa, tusoma mu Ebikolwa by’Abatume 7:55, 56, “Naye Suteefano ng’ajjudde Mwoyo Mutukuvu, n’atunuulira eggulu enkaliriza, n’alaba ekitiibwa kya Katonda, ne Yesu ng’ayimiridde ku mukono gwa Katonda ogwa ddyo. N’abagamba nti, Laba, ndaba eggulu nga libikkuse, nga n’Omwana w’Omuntu ayimiridde ku mukono ogwa ddyo ogwa Katonda.” Era bw’alikomawo okutwala obuyinza bwe obumugwanira ku nsi eno, alijja n’omubiri gw’omuntu, ng’ajja nga “Omwana w’Omuntu.” Ye yennyini yagamba Kabona Asinga Obukulu bwe yali ayimiridde mu maaso ge ng’awozesebwa, mu Matayo 26:64, “Naye mbagamba nti, okuva ne kaakano mugenda kulaba Omwana w’Omuntu ng’atudde ku mukono ogwa ddyo ogwa Katonda, ng’akomawo ku bire eby’eggulu.” Mu kigambo kino ekya Mukama waffe tulina okulangirira kw’Obwakatonda bwe, naye era n’okulangirira okulambulukufu bwe kutyo nti yali muntu ddala, era nti alikomawo ng’omuntu ng’alina omubiri gw’omuntu, newaakubadde nga gugulumiziddwa. Mazima ddala, tubuulirwa mu Abafiripi 3:20, 21 nti bw’alijja bw’atyo, agenda kufuusa emibiri gyaffe egy’obuntu egya kaakano, emibiri gy’obunafu bwaffe obwa kaakano, okufaanana omubiri gwe ogw’ekitiibwa, omubiri gwe ogw’obuntu ogugulumiziddwa.
III. YALI WANSI W’OBUKUGIRO BW’OBUNTU
Naye obw’amazima n’obujjuvu bw’obuntu bwa Mukama waffe tebweyoleka mu kuba nti yalina obuzaale obw’obuntu n’omubiri gw’omuntu kyokka: tuyigirizibwa n’obulambulukufu nti, newaakubadde nga Katonda yalina engeri zonna era ng’akola emirimu gyonna egy’Obwakatonda, ng’omuntu yali wansi w’obukugiro bw’obuntu.
1. Yali wansi w’obukugiro bw’omubiri obutayinza kwawukana na buntu. Mu Yokaana 4:6 tusoma nti Yesu Kristo yakoowa. Ebigambo bye bino: “Yesu yali akooye olw’olugendo lwe yatambula, n’atuula awo ku luzzi. Obudde bwali ng’essaawa mukaaga ez’omu ttuntu.” Naye Katonda takoowa n’akatono. Tusoma lwatu mu Isaaya 40:28 nti, “Tonnamanya? Tonnawulira? Mukama, ye Katonda ataliggwaawo. Omutonzi w’enkomerero y’ensi. Tazirika so takoowa.”
Tubuulirwa mu Matayo 8:24 nti Yesu Kristo yeebaka. Naye Katonda teyeebaka n’akatono. Tusoma mu Zabbuli 121:4, 5, “Laba, oyo akuuma Isirayiri taabongootenga so teyeebakenga. Mukama ye mukuumi wo; Mukama y’akusiikiriza ku mukono gwo ogwa ddyo.” Bwe tugeraageranya ennyiriri zino zombi, tulaba bulungi nti Mukama teyeebaka n’akatono. Naye Yesu yeebaka, n’olwekyo newaakubadde yali Mukama, teyali Mukama yekka. Yali muntu ddala nga bwe yali Katonda.
Mu Matayo 21:18 tusoma nti Yesu Kristo yalumwa enjala; mu Yokaana 19:28 tusoma nti Yesu Kristo yalumwa ennyonta; mu Lukka 22:44 tusoma nti Yesu Kristo yabonaabona nnyo mu mubiri, obulumi bwe bwali bungi nnyo ne kiba kumpi afe olw’obulumi; era mu 1 Abakkolinso 15:3 tusoma nti “Kristo yafa,” era nti okufa kwe kitundu kikulu eky’Enjiri. Pawulo agamba mu kitundu kino nti, “Kubanga nabategeeza ekigambo ekikulu ennyo nange kye nnaweebwa ekigamba nti Kristo yafa olw’ebibi byaffe, ng’Ebyawandiikibwa bwe bigamba.” Tekwali kufa okw’okufaanana obufaananyi, kwali kufa kwa mazima. Tekwali “kirooto.” Obulokozi bwaffe bwesigamye ku bw’amazima bw’okufa kwe. “Christian Science” esala omutima gw’Enjiri gwennyini. Emirundi mingi tubuuzibwa obanga obutonde bwa Yesu Kristo obw’obuntu bwe bwafa oba obutonde bwe obw’Obwakatonda bwe bwafa. Si kimu wadde ekirala; obutonde tebufa, omuntu y’afa. Yali Yesu eyafa, Omuntu eyali omulundi gumu Katonda era omuntu. Tubuulirwa mu bigambo ebyo byennyini mu 1 Abakkolinso 2:8 nti “baakomerera Mukama ow’ekitiibwa,” era twalaba mu ssuula ewedde nti “Mukama ow’Ekitiibwa” kya mazima erinnya ery’Obwakatonda. Yali Omuntu omu Yesu, eyali omulundi gumu ow’obuntu era ow’Obwakatonda, eyafiira ku musaalaba e Gologoosa.
2. Era ng’omuntu, yali wansi w’obukugiro obw’amagezi n’obw’empisa.
Tusoma mu Lukka 2:52, “Awo Yesu n’akula mu mubiri, mu magezi, era n’alaba ekisa mu maaso ga Katonda ne mu maaso g’abantu.” Nga bwe tubuulirwa wano nti yakula mu magezi, ateekwa okuba nga yali atuukiridde mu magezi oluvannyuma lw’okukula okusinga bwe yali nga tannakula, era nga bwe yakula mu kisa eri Katonda n’abantu, ateekwa okuba nga yatuuka ku ddaala ery’obutuukirivu bw’empisa erisingako bwe yakula okusinga lye yali atuuseeko nga tannakula. Newaakubadde mu Mwana omuwere ow’e Besirekemu Katonda yali afuuse omuntu, naye yali mwana muwere ddala, era yakula si mu buwanvu bwokka, naye ne mu magezi ne mu kisa eri Katonda n’abantu. Ng’omuntu yalina ekkomo mu kumanya, ye yennyini agamba mu Makko 13:32, “Naye eby’olunaku olwo oba essaawa (kwe kugamba, olunaku n’essaawa ey’okukomawo kwe) tewali n’omu abimanyi, newaakubadde bamalayika mu ggulu wadde Omwana, okuggyako Kitaffe.” Kya lwatu, okumanya kwe yali akwekugidde yekka: okututeerawo ekyokulabirako ffe okugoberera mu bigere bye, yeeyagalira ng’omuntu n’ataganya kumanya kiseera kya kukomawo kwe.
Ate era, tuyigirizibwa mu ngeri entegeerekeka era ennambulukufu mu Abaebbulaniya 4:15 nti Yesu Kristo “eyakemebwa mu byonna nga ffe.” Naye bwe tujjukira kino ng’obukakafu obulambulukufu era obujjuvu obw’obuntu bwe obw’amazima, si obw’omubiri bwokka naye n’obw’amagezi n’obw’empisa, tusaanidde n’okujjukira ekyogerwa mu lunyiriri olwo lwennyini, nti yakemebwa “nga talina kibi,” kwe kugamba, nti mu kukemebwa kwe temwali kabonero na kamu wadde akatonnyeze k’ekibi, wadde akaseera n’akamu ak’okukwegondera mu birowoozo oba mu kwegomba oba mu kikolwa. Kyokka yakemebwa, n’awangula okukemebwa mu ngeri y’emu gye tuyinza okukuwangulamu, ng’akozesa Ekigambo kya Katonda n’okusaba. Ye yennyini yeeteeka yekka wansi w’obukugiro bw’empisa obukulu omuntu bw’ali wansi waabwo, alyoke anunule omuntu.
3. Era ng’omuntu, yali wansi w’obukugiro mu ngeri gye yafunangamu amaanyi ne gye yagakozesangamu. Yesu Kristo yafuna amaanyi ag’omulimu gw’Obwakatonda gwe yakola ng’ali wano ku nsi, si olw’Obwakatonda bwe obwali mu mubiri, wabula olw’okusaba. Tusoma mu Makko 1:35, “Enkeera ng’obudde tebunnalaba Yesu n’azuukuka n’agenda yekka mu kifo ekyekusifu, okusaba.” Era tusoma nti nga tannazuukiza Laazaalo mu bafu, nga tannamuyita okuva mu ntaana n’Ekigambo kye, yayimusa amaaso ge eri Katonda n’agamba nti, “Kitange nkwebaza olw’okumpulira,” ekiraga awatali kubuusabuusa nti amaanyi ge yazuukiza nago Laazaalo mu bafu tegaali maanyi ge ag’Obwakatonda ge yazaalibwa nago, wabula gaali maanyi agaafunibwa olw’okusaba. Kyogerwako emirundi egitakka wansi wa amakumi abiri mu ttaano nti yasaba. Yafuna amaanyi ag’okukola omulimu n’ag’okuwangula mu mpisa nga abantu abalala bwe bagafuna, olw’okusaba. Yali wansi w’obukwakkulizo bw’abantu mu kufuna bye yayagalanga. Yafuna amaanyi ag’ebikolwa eby’Obwakatonda n’ebyamagero bye yakola olw’okufukibwako amafuta ga Mwoyo Omutukuvu. Tusoma mu Ebikolwa by’Abatume 10:38, nti “Era mumanyi bulungi Yesu Omunnazaaleesi nga Katonda bwe yamufukako amafuta ne Mwoyo Mutukuvu n’amaanyi, eyatambula ng’agenda akola ebirungi, ng’awonya abaanyigirizibwanga Setaani, kubanga Katonda yali naye.” Era tuyigirizibwa n’ekirala nti mu nnaku ez’okwetoowaza kwe yali wansi w’obukugiro mu kukozesa amaanyi. Ye yennyini yagamba nga tannakomererwa n’okugulumizibwa okwaddirira, mu Yokaana 14:12, “Ddala ddala mbagamba nti buli anzikiriza alikola emirimu egyo gye nkola, era alikola egisinga egyo, kubanga Nze ŋŋenda eri Kitange,” amakulu gaakyo ag’olwatu ge gano, nti mu nnaku ez’omubiri gwe waaliwo ekkomo ku kukozesa amaanyi ge, naye bwe yamala okugulumizibwa, bwe yagulumizibwa awamu ne Kitaffe n’ekitiibwa kye yalina naye ng’ensi tennabaawo, tewandibaddewo kkomo ku kukozesa amaanyi ge, n’olwekyo nti ffe, nga twegattiddwa ku Mukama waffe Yesu, si mu kwetoowaza kwe, wabula mu kugulumizibwa kwe n’okuddizibwa mu kitiibwa kye eky’Obwakatonda, tujja kukola emirimu egisinga gye yakola mu nnaku ez’okwetoowaza kwe.
IV. ENKOLAGANA Y’OBUNTU WAKATI WA YESU KRISTO NE KATONDA
Obujjuvu bw’obuntu bwa Yesu Kristo bweyoleka ne mu nsonga endala, era y’eno: enkolagana gye yalina ne Katonda ng’omuntu yali nkolagana ya muntu, Katonda n’aba Katonda we. Ye yennyini agamba Maliyamu mu Yokaana 20:17, “Tonkwatako kubanga sinnagenda eri Kitange. Naye genda eri baganda bange obagambe nti, ŋŋenda eri Kitange era Kitammwe, Katonda wange era Katonda wammwe.” Amakulu gaakyo ag’olwatu ge gano nti enkolagana ya Yesu Kristo ne Katonda Kitaffe yali nkolagana ya muntu. Ayogera ku Katonda Kitaffe nti “Katonda wange.” Newaakubadde yalina engeri zonna era ng’akola emirimu gyonna egy’Obwakatonda, Yesu Kristo Omwana yali wansi wa Kitaffe. Kino kinnyonnyola ebigambo bya Mukama waffe ebisobedde bangi abakkiriza Obwakatonda bwe, ebigambo ng’ebyo, okugeza, ebiri mu Yokaana 14:28, Yesu w’agambira nti, “Mujjukire kye n’abagamba nti ŋŋenda era ndikomawo gye muli. Singa ddala mubadde munjagala mwandisanyuse kubanga ŋŋenda eri Kitange, kubanga Kitange y’ansinga ekitiibwa.” Ekibuuzo kitera okubuuzibwa nti, “Obanga Yesu Kristo ye Katonda, Kitaffe ayinza atya okumusinga?” Okuddamu okwangu ennyo kwe kuno; nti ye, ng’Omwana, yali wansi wa Kitaffe, ng’ayenkana Kitaffe mu kuba n’engeri zonna ez’enjawulo ez’Obwakatonda n’okukola emirimu gyonna egy’Obwakatonda, era ng’agwanira okusinzibwa kwaffe okw’omutima gwonna, naye ng’ali wansi wa Kitaffe mu kifo ky’akola. Enkolagana ya Yesu Kristo ne Kitaffe efaanana enkolagana y’omukyala ne bba mu nsonga eno, nti omukyala ayinza okwenkanira ddala ne bba, naye kyokka “Omutwe gw’omukazi gwe musajja,” ali wansi w’omusajja, nga bwe tubuulirwa mu lunyiriri olwo lwennyini (1 Abakkolinso 11:3) nti “Katonda ye mutwe gwa Kristo,” kwe kugamba, Yesu Kristo Omwana ali wansi wa Kitaffe.
Kyeyoleka lwatu okuva mu bye tusomye mu Kigambo kya Katonda nti Yesu Kristo mu buli ngeri yali muntu wa mazima, muntu ddala, muntu mujjuvu. Yafuulibwa “mu byonna” “okufaananyizibwa baganda be” (geraageranya Abaebbulaniya 2:17). Yali wansi w’embeera zonna ez’obulamu ez’omubiri, ez’amagezi n’ez’empisa ezitayinza kwawukana n’obutonde bw’omuntu. Yali muntu ddala mu buli ngeri. Yafuuka bw’atyo ku bubwe alyoke anunule abantu. Okuva emirembe gyonna yali abaddewo “mu kifaananyi kya Katonda” era yandisigadde “mu kifaananyi kya Katonda,” naye singa yasigala bw’atyo, twandibadde tuzikiridde. N’olwekyo, olw’okutwagala ffe, ezzadde eryagwa, nga bwe tuyigirizibwa mu kimu ku byawandiikibwa byaffe (Abafiripi 2:5-8), “Teyeerowooza kwenkanankana ne Katonda, wabula yeewaayo n’afuuka ng’omuddu, era n’azaalibwa ng’omuntu, era n’alabikira mu kifaananyi ky’omuntu, ne yeetoowaza, n’aba muwulize n’okutuukira ddala ku kufa, ate okufa okw’okukomererwa ku musaalaba.” Ayi okwagala okw’ekitalo! nti olw’okutwagala yeetwalira obutonde bwaffe, n’akuba amabega ekitiibwa kye yalina okuva emirembe gyonna, ne yeetikka ensonyi zonna n’okubonaabona kwonna okwali mu kununulibwa kwaffe, n’afuuka omu ku ffe alyoke atufiirire era atununule! Ayi, nga kya kitalo “ekisa kya Mukama waffe Yesu Kristo nga bwe yafuka omwavu ku lwammwe, mwe mulyoke mugaggawale.” (2 Abakkolinso 8:9.) Yeetwalira obutonde bw’omuntu ffe tulyoke tufuuke abagabana ku butonde bwa Katonda. Obufirosoofo ku butonde bwa Kristo obw’Obwakatonda n’obw’obuntu, obufirosoofo bw’Endagaano Empya, bufirosoofo bwa kitalo nnyo, obufirosoofo obusinga obw’ekitalo ensi bwe yali ewulidde, era Katonda yeebazibwe, bufirosoofo bwa mazima.
Naye omuntu ayinza okubuuza nti, “Tuyinza tutya okutabaganya enjigiriza ya Bayibuli ey’Obwakatonda obw’amazima obwa Yesu Kristo n’enjigiriza ya Bayibuli ey’obutonde bw’obuntu obw’amazima obwa Yesu Kristo, enjigiriza nti yali Katonda ddala n’enjigiriza nti era yali muntu ddala?” Okuddamu kwa kino kwangu nnyo. Okutabaganya enjigiriza si gwe mulimu gwaffe omukulu. Omulimu gwaffe ogusooka kwe kuzuula amakulu g’ebitundu eby’enjawulo mu Bayibuli, nga tubitaputa mu ngeri yaabyo ey’obutonde n’ey’amateeka g’olulimi. Olwo, bwe tusobola okubitabaganya, kirungi; bwe kitaba bwe kityo, tulina okukkiriza byombi ne tulekera okumanya kwaffe okweyongera okutabaganya enjigiriza ebbiri ezirabika ng’ezikontana, nga tweyongera okuwuliziganya ne Katonda n’okuyiga Ekigambo kye. Musingi gwa busirusiru era gwa kabi mu kutaputa Bayibuli okugamba nti tulina okutaputa buli kitundu kya Bayibuli mu ngeri gye tuyinza okukitabaganya amangu na buli kitundu ekirala. Omusingi guno ogw’okutaputa gwe guzaala ebyeddiini eby’oludda olumu, n’olwekyo ebitali bya mazima. Omuntu omu, okugeza, akwata ebitundu bya Bayibuli eby’Ekikalvini n’abikkiriza, n’anyoola era n’akyusakyusa ebitundu ebirala; ebiyigiriza eddembe ly’omuntu, abifuule bikwatagane n’ebyo ebiyigiriza obufuzi bwa Katonda obw’oku ntikko, n’afuuka Calvinist ow’oludda olumu. Omuntu omulala alaba ebitundu ebyo byokka ebiyigiriza lwatu obuyinza bw’omuntu okwesalirawo, n’agezaako okunyoola byonna ebiyigiriza obufuzi bwa Katonda n’amagezi n’okwagala kwa Katonda okwateekateeka edda, bikwatagane n’endowooza ze, n’afuuka Arminian ow’oludda olumu, era bwe kityo bwe kiri mu nsonga zonna ez’enjigiriza. Busirusiru bwereere, n’okwekulumbaza tetunnakwogerako, okukwata Ekigambo kya Katonda mu ngeri ey’obukuusa bw’etyo. Omulimu gwaffe kwe kuzuula amakulu agaagendererwa mu lwatu ag’ekitundu kye tuyiga, nga gasalibwawo enkozesa y’ebigambo, entegeka y’olulimi n’ebigambo ebikyetoolodde; era bwe tumala okuzuula amakulu agaagendererwa mu lwatu, tugakkirize, ka tube nga tusobola okugatabaganya n’ekintu ekirala kye twazuula ne tukikkiriza, oba nedda. Tusaanidde okujjukiranga nti emirundi mingi amazima abiri, gombi nga ga mazima lwatu, agaali galabika ng’agatayinza kutabaganyizibwa n’akatono oba agakontana ddala, kaakano, olw’okumanya kwaffe okweyongedde, galabika nga gakwatagana bulungi nnyo. N’olwekyo tetulina kubeera na buzibu kukkiriza nti amazima agakyatulabikira ng’agakontana, gakwatagana bulungi ddala kaakano mu magezi ga Katonda agatakoma, era lumu galikwatagana bulungi ddala mu birowoozo byaffe bwe tulisemberera ennyo okumanya kwa Katonda okutakoma. Bayibuli, mu ngeri etatya n’akatono, eteeka Obwakatonda obujjuvu obwa Yesu Kristo kumpi ddala n’obuntu obw’amazima obwa Yesu Kristo. Okugeza, tusoma mu Matayo 8:24, “Awo omuyaga mungi ogw’amaanyi ne gujja ku nnyanja, amayengo amagulumivu ne gaba kumpi okubuutikira eryato. Naye (Yesu) yali yeebase.” Wano tulina ekigambo ekyangu eky’obuntu obw’amazima obwa Mukama waffe, naye ennyiriri bbiri oluvannyuma, mu lunyiriri olwa 26, tusoma nti, “Yesu n’abaddamu nti, Mmwe abalina okukkiriza okutono! Lwaki mutya bwe mutyo? N’agolokoka n’aboggolera omuyaga. Omuyaga ne guggwaawo, ennyanja n’eteeka.” Wano tulina okwakaayakana okulambulukufu okw’Obwakatonda bwe, n’empewo n’amayengo nga bigondera ekigambo kye. Tekyewuunyisa abayigirizwa okwebuuzaganya nti, “Muntu ki ono, omuyaga n’ennyanja gwe bigondera?” (Matayo 8:27). Okuddamu kwa lwatu: Omuntu ow’Obwakatonda.
Ate tusoma mu Lukka 3:21, “Olunaku lumu, abantu bonna abaaliwo nga babatizibwa, ne Yesu n’abatizibwa. Yesu n’asaba, . . .” Wano tulaba Yesu mu buntu bwe, ng’abatizibwa era ng’asaba. Mazima ono muntu. Naye mu kitundu ekisigaddeyo eky’olunyiriri ne mu lunyiriri oluddako tusoma nti, “eggulu ne libikkuka, Mwoyo Mutukuvu n’amukkako mu kifaananyi eky’ejjiba. Eddoboozi ne liva mu ggulu ne ligamba nti, Ggwe Mwana wange omwagalwa gwe nsanyukira ennyo.” Wano Katonda mu ddoboozi eriwulikika alangirira nti wa Bwakatonda, nti Mwana we. Ate mu Yokaana 11:38 tusoma nti, “Awo Yesu ne yeeyongera okujjula obuyinike. N’atuuka ku ntaana. Yali mpuku ng’eggaliddwawo n’ejjinja.” Wano tulaba Yesu mu buntu bwe, naye ennyiriri nnya wansi, mu lunyiriri olwa 43 n’olwa 44, tusoma nti, “Bwe yamala okwogera bw’atyo, n’akoowoola mu ddoboozi ery’omwanguka nti, Laazaalo fuluma. Awo Laazaalo n’ava mu ntaana.” Wano nate Obwakatonda bwe bwakaayakana.
Mu Lukka 9:28 tusoma nti, “Awo nga wayiseewo ng’ennaku munaana, Yesu n’atwala Peetero ne Yokaana ne Yakobo ne bambuka ku lusozi okusaba.” Wano tulaba lwatu nnyo obuntu bwe, obukugiro bwe, okwesigama kwe ku Katonda; naye mu lunyiriri oluddirira ddala, olwa 29, tusoma nti, “Bwe yali ng’asaba endabika y’amaaso ge n’ekyusibwa, ebyambalo bye ne byeruka ne bitukula nnyo era ne byakaayakana.” Wano tulaba Obwakatonda bwe nga bwakaayakana, era nate mu lunyiriri olwa 35, tusoma ku ddoboozi eryava mu kire, nga ligamba nti, “Ono ye Mwana wange, gwe nneeroboza, mumuwulirize!” Wano Obwakatonda bwe bulabika nate awatali kubuusabuusa.
Mu Matayo 16:16, 17, tusoma nti, “Simooni Peetero n’addamu nti, Ggwe Kristo, Omwana wa Katonda omulamu. Yesu n’amugamba nti, Olina omukisa Simooni, omwana wa Yona, kubanga ekyo Kitange ali mu ggulu y’akikubikkulidde, so tokiggye mu bantu.” Kuno kulangirira kwa lwatu okwa Yesu yennyini ku Bwakatonda bwe. Naye ennyiriri nnya wansi mu ssuula, mu lunyiriri olwa 21, tusoma nti, “Okuva mu kiseera ekyo Yesu n’atandika okunnyonnyola abayigirizwa be nga bwe kimugwanidde okugenda e Yerusaalemi, abakulembeze b’Abayudaaya ne bakabona abakulu, n’abannyonnyozi b’amateeka bamubonyeebonye, era bamutte; naye ku lunaku olwokusatu azuukire.” Wano tulina okulangirira okusingira ddala okuba okw’olwatu okw’obw’amazima n’obujjuvu bw’obuntu bwe.
Mu Abaebbulaniya 1:6, tusoma ku Mukama waffe Yesu nti, “Era nate bw’aleeta (kwe kugamba, Katonda Kitaffe) Omwana we omubereberye mu nsi, agamba nti, Bamalayika ba Katonda bonna bamusinzenga.” Kuno kulangirira okutayinza kusobezebwa wadde okwewalibwa nti Yesu Kristo Muntu wa Bwakatonda, agwanidde okusinzibwa nga Katonda bamalayika awamu n’abantu, era ennyiriri bbiri wansi tusoma okulangirira kuno okulala okw’Obwakatonda bwe obujjuvu, “Naye ku Mwana ayogera nti, Entebe yo ey’Obwakabaka, Ayi Katonda, ya lubeerera emirembe n’emirembe.” Wano nate Omwana alangirirwa mu bigambo ebyo byennyini nti ye Katonda, ayitibwa Katonda. Naye mu ssuula eddirira ddala, Abaebbulaniya 2:18, tusoma nti, “Yabonaabona, ye yennyini ng’akemebwa, alyoke ayambe abo abakemebwa.” Wano tulina okulangirira okusingira ddala okuba okw’olwatu okw’obw’amazima bw’obutonde bwe obw’obuntu.
Mu Abaebbulaniya 4:14 tusoma nti, “Noolwekyo nga bwe tulina Kabona Asinga Obukulu, eyagenda mu ggulu, ye Yesu, Omwana wa Katonda, tunyweze okukkiriza kwe twayatula.” Wano tulina okulangirira okw’olwatu okw’Obwakatonda bwe; naye mu lunyiriri oluddirira ddala, tusoma nti, “Tulina Kabona Asinga Obukulu alumirwa awamu naffe mu bunafu bwaffe, eyakemebwa mu byonna nga ffe, kyokka n’atakola kibi kyonna.” Kye kimu ku bigambo ebisinga obulambulukufu ebiraga obujjuvu n’obutuukirivu bw’obuntu bwe ebisangibwa mu Bayibuli.
Enjigiriza ey’Obwakatonda bwa Yesu Kristo n’enjigiriza nti Yesu Kristo yali muntu ddala zitambulira wamu mu Bayibuli. Mulokozi wa ngeri ki, Mukama Yesu wa ngeri ki, gw’okkiriza? Okkiriza Mulokozi ali omuntu, omuntu yekka? Kale tokkiriza Mulokozi alagibwa mu Bayibuli. Ku ludda olulala, okkiriza Mulokozi ali Katonda, Katonda yekka? Kale tokkiriza Mulokozi wa Bayibuli. Mukama Yesu, Mukama waffe era Omulokozi waffe, gwe tulagibwa mu Bayibuli, ye Katonda ddala ow’oku Katonda ddala, era mu kiseera kye kimu ye muganda waffe, munnaffe omuntu, era takwatibwa nsonyi kutuyita baganda be. Ayi, nneebaza Katonda nti nnina Omulokozi ali Katonda, alina engeri zonna n’amaanyi gonna ag’Obwakatonda, obutuukirivu bwonna obw’Obwakatonda, Omulokozi atalina kimulema. Nneebaza Katonda nti Omulokozi wange y’Oyo eyakola eggulu n’ensi, era afuga amaanyi gonna ag’obutonde n’ag’ebyafaayo; naye era nneebaza Katonda bwe ntyo nti Omulokozi wange ye muganda wange omuntu, Oyo eyakemebwa mu byonna nga nze, Oyo ali mu kifo eky’okwetikka ebibi byange, ku ludda olumu kubanga ye Katonda, ku ludda olulala kubanga muntu. Omulokozi ow’Obwakatonda obwereere teyandibadde Mulokozi gye ndi. Omulokozi ow’obuntu obwereere teyandibadde Mulokozi gye ndi. Naye Omulokozi Obwakatonda n’obuntu mwe bisisinkanira; Omulokozi ali Katonda era omuntu omulundi gumu, ye Mulokozi gwe nneetaaga, era Omulokozi gwe weetaaga, Omulokozi asobola okulokola okutuukira ddala bonna abajja eri Katonda nga bayita mu ye.