Essuula 5 · eddakiika 20 ez’okusoma · eddakiika 25 ez’okuwuliriza
Obwakatonda bwa Yesu Kristo
“Awo mu kiseera ekyo Abafalisaayo nga bakuŋŋaanye, Yesu n’ababuuza nti, Kristo mumulowoozako mutya? Mwana waani?”—Matayo 22:41, 42.
Ekibuuzo Mukama waffe Yesu ky’abuuza Abafalisaayo wano kye kibuuzo ekisinga obukulu ku birowoozo n’okukkiriza kw’Ekikristaayo ekiyinza okubuuzibwa omuntu yenna mu mulembe gwonna. Yesu Kristo yennyini ye mutima gw’Obukristaayo, n’olwekyo ebibuuzo by’okukkiriza ebisinga obukulu bye bikwata ku Kristo kye ali. Omuntu bw’aba ddala n’endowooza entuufu ku Yesu Kristo kye ali, emabegako oba oluvannyuma ajja kufuna endowooza entuufu ku buli kibuuzo ekirala. Bw’aba n’endowooza enkyamu ku Mukama waffe Yesu Kristo kye ali, kumpi kikakafu nti ajja kukyama ku buli kintu ekirala, emabegako oba oluvannyuma. Kristo mumulowoozako mutya? Ekyo kye kibuuzo ekikulu eky’omu makkati, ekyo kye kibuuzo eky’obulamu.
Era ekibuuzo ekisinga obukulu ku Kristo kye ali kiri kino: Yesu Kristo ddala ye Katonda? Si kubuuza buzzi oba wa Katonda, wabula oba ddala ye Katonda. Bwe nnali omulenzi, okugamba nti okkiriza Kristo okuba owa Katonda kyategeezanga nti okkiriza Obwakatonda obwa ddala obwa Kristo, nti okkiriza nga Yesu yali ddala omuntu wa Katonda, nti yali Katonda. Ekyo tekikyategeeza bwe kityo. Setaani wa magezi, wa nkwe, wa bukuusa, era amanyi nti ekkubo erisinga okukola okuteeka obukyamu mu mitwe gy’abatamanyi n’abateegendereza kwe kukozesa ebigambo eby’edda era eby’omuwendo n’abiteekamu amakulu amaggya. N’olwekyo ababaka be bwe beefuula “abaweereza b’obutuukirivu” ne bagezaako okukyamya, bwe kiba kisoboka, n’abalonde, bakozesa ebigambo eby’edda eby’omuwendo naye nga babiwadde amakulu amaggya ddala, ag’enjawulo ddala, era ag’obulimba ddala. Boogera ku “Kristo okuba owa Katonda,” naye tebategeeza n’akatono ekyo Abakristaayo abategeevu ab’edda kye baategeezanga. Bwe batyo boogera ku “kutangirira,” naye bwe boogera ku kutangirira tebategeeza n’akatono kufa kwa Yesu Kristo mu kifo kyaffe, okwatufunira obulamu obutaggwaawo. Era emirundi mingi bwe boogera ku Kristo tebategeeza n’akatono Mukama waffe era Omulokozi waffe Yesu Kristo, Yesu ddala ow’ebyafaayo ow’omu njiri ennya, wabula bategeeza Kristo ow’endowooza obuwoozi, oba Kristo ng’ensibuko y’empisa. Kale omulamwa gwaffe enkya ya leero si Kristo okuba owa Katonda, wabula Obwakatonda bwa Kristo, era ekibuuzo kyaffe si nti Yesu Kristo wa Katonda, wabula nti Yesu Kristo ye Katonda? Oyo eyazaalibwa e Besirekemu emyaka lukumi mu lwenda mu abiri mu gumu egiyise, eyabeera wano ku nsi emyaka amakumi asatu mu esatu oba amakumi asatu mu ena nga bwe kiwandiikiddwa mu njiri ennya eza Matayo, Makko, Lukka ne Yokaana, eyakomererwa ku musaalaba e Kalvaliyo, eyazuukira mu bafu ku lunaku olw’okusatu, n’agulumizibwa okuva ku nsi okutuuka mu ggulu, ku mukono ogwa ddyo ogwa Kitaffe, yali Katonda eyalabisibwa mu mubiri, yali Katonda eyali mu muntu? Yali era akyali oyo asaanidde okukkiriza kwaffe okujjuvu, n’okwagala kwaffe okusinga byonna, n’obuwulize bwaffe obutalimu kulonzalonza, n’okusinza kwaffe okw’omutima gwonna, nga Katonda Kitaffe bw’asaanidde okukkiriza kwaffe okujjuvu, n’okwagala okusinga byonna, n’obuwulize obutalimu kulonzalonza, n’okusinza kwaffe okw’omutima gwonna? Abantu bonna basaanidde okussaamu Yesu Kristo ekitiibwa nga bwe bassaamu Katonda Kitaffe (Yokaana 5:23)? Si nti ye kyakulabirako kyokka kye tuyinza okugoberera mu magezi, oba Omusomesa gwe tuyinza okuweereza mu magezi, wabula ye Katonda gwe tusaanidde okusinza mu butuufu?
Ndowooza nti abasinga obungi mu ffe tukkiriza nti yali Katonda eyalabisibwa mu mubiri, era nti leero ye Katonda ku mukono ogwa ddyo ogwa Kitaffe, naye lwaki okkiriza bw’otyo? Okukkiriza kwo kutegeerekeka bulungi, era n’olwekyo kunywevu bulungi, nti tewali mwogezi wa lulimi lusenvu oba omuwakanyi, tewali Unitarian oba Russellite oba Christian Scientist oba Theosophist, oba omuyigiriza w’obukyamu omulala yenna ayinza okukutabulatabula, n’akusuula n’akukyamya? Kikulu nnyo tubeere banywevu ddala mu kukkiriza kwaffe ku nsonga eno, era nga tumanyi bulungi ddala, ne bwe twandibadde mu butamanya oba mu bukyamu awalala wonna, kubanga tugambibwa lwatu mu Yokaana 20:31 nti “Naye bino byawandiikibwa mulyoke mukkirize nti Yesu ye Kristo Omwana wa Katonda era olw’okumukkiriza mulyoke mube n’obulamu mu linnya lye.” Kyeyoleka okuva mu bigambo bino eby’Omutume Yokaana eyaluŋŋamizibwa nti ekibuuzo kino si nsonga ya ndowooza buwoozi, wabula nsonga ekwata ku bulokozi bwaffe. Njogera enkya ya leero okubanyweza n’okubayigiriza mu kukkiriza kwammwe okw’omukisa, okukkiriza kwammwe okulokola mu Yesu Kristo ng’omuntu wa Katonda. Bwe nnasoma ku nsonga ya Kristo okuba owa Katonda mu ssomero ly’eby’eddiini, nafuna endowooza nti waliwo ebyawandiikibwa bitono mu Bayibuli ebikakasa ddala nti yali wa Katonda. Emyaka bwe gyayitawo nakizuula nti tewaali byawandiikibwa bitono byokka ebikakasa kino, wabula nti Bayibuli mu ngeri nnyingi ne mu bitundu bingi nnyo eyigiriza lwatu nti Yesu Kristo yali Katonda eyalabisibwa mu mubiri. Mazima nakizuula nti Enjigiriza y’Obwakatonda bwa Yesu Kristo y’ewuzi yennyini eyalukibwamu olugoye lwa Bayibuli lwonna.
I. AMANNYA GA KATONDA
Ekikakasa ekisooka eky’Obwakatonda obujjuvu obwa Mukama waffe Yesu kiri nti amannya mangi n’ebitiibwa ebiraga lwatu Obwakatonda gakozesebwa ku Yesu Kristo mu Bayibuli, agamu nga gaddiŋŋanwa emirundi mingi, ebitundu byonna awamu nga bituuka mu bikumi n’ebikumi. Kya lwatu nti nsobola okubawa ebyokulabirako bitono byokka. Musooke mukyuse wamu nange mu Okubikkulirwa 1:17, “Bwe namulaba, ne ngwa wansi ku bigere bye ne mba ng’afudde, kyokka ye n’anteekako omukono gwe ogwa ddyo n’aŋŋamba nti, Totya. Nze Owoolubereberye era Owenkomerero.” Ebigambo ebiriraanye biraga lwatu nti Mukama waffe Yesu ye yali ayogera, era wano Mukama waffe Yesu yeeyita lwatu “Owoolubereberye era Owenkomerero.” Kale kino awatali kubuusabuusa linnya lya Katonda, kubanga mu Isaaya 44:6 tusoma nti, “Bw’ati bw’ayogera Mukama kabaka wa Isirayiri era Omununuzi we, Mukama Katonda ow’Eggye: Nze w’olubereberye era nze nkomererayo era tewali Katonda mulala we ndi.” Mu Okubikkulirwa 22:12, 13, Mukama waffe Yesu agamba nti ye Alufa era Omega. Ebigambo bye bye bino, “Laba, nzija mangu nsasule buli omu ng’ebikolwa bye bwe biri. Nze Alufa era nze Omega, Owoolubereberye era Asembayo, Entandikwa era Enkomerero.” Kale mu kitabo kye kimu kino mu ssuula esooka olunyiriri olw’omunaana Mukama Katonda alangirira nti ye Alufa era Omega. Ebigambo bye bye bino, “Nze Alufa ne Omega, bw’ayogera Mukama Katonda, oyo aliwo, eyabaawo era alikomawo, Ayinzabyonna.” Mu 1 Abakkolinso 2:8, Omutume Pawulo ayogera ku Mukama waffe Yesu eyakomererwa nti ye “Mukama ow’ekitiibwa.” Ebigambo bye ddala bye bino, “tewali n’omu ku bafuzi ab’omulembe guno abaagategeera, kubanga singa baamanya tebandikomeredde Mukama ow’ekitiibwa.” Tewali kubuusabuusa nti “Mukama ow’ekitiibwa” ye Mukama Katonda, Yakuwa, kubanga tusoma mu Zabbuli 24:8-10, “Kabaka ow’ekitiibwa ye ani? Ye Mukama ow’amaanyi era ow’obuyinza, omuwanguzi mu ntalo. Mweggulewo, mmwe bawankaaki, muggulwewo mmwe enzigi ez’edda! Kabaka ow’ekitiibwa ayingire. Kabaka ow’ekitiibwa oyo ye ani? Mukama Ayinzabyonna; oyo ye Kabaka ow’ekitiibwa.” Era tugambibwa mu kitundu kye twogeddeko edda nti Mukama waffe Yesu eyakomererwa ye Kabaka ow’Ekitiibwa, n’olwekyo ateekwa okuba Mukama Yakuwa. Mu Yokaana 20:28 Tomasi yayita Mukama Yesu Mukama we era Katonda we, “Tomasi n’amuddamu nti, Ggwe Mukama wange era Katonda wange.” Aba Unitarian bagezezzaako okwewala amaanyi g’ebigambo bino ebya Tomasi nga bagamba nti Tomasi yali acamuse era nti teyali ayogera eri Mukama Yesu, wabula yayogera nti “Mukama wange era Katonda wange” ng’alaya olw’okwewuunya, nga abantu abatatya Katonda bwe bakozesa ebigambo ebyo ebimu leero, naye amakulu gano tegasoboka, era galaga ebizibu ebinene aba Unitarian mwe batuuse; kubanga Yesu yennyini yasiima Tomasi olw’okukiraba n’okukyogera. Ebigambo bya Mukama waffe Yesu ebyaddirira ebya Tomasi bye bino, “Yesu n’amugamba nti, Okkirizza kubanga ondabye. Balina omukisa abakkiriza nga tebaliiko kye balabye.” (Yokaana 20:29). Mu nkyusa entuufu eya Tito 2:13, enkyusa ey’English Revision, so si eya American Standard Revision, Mukama waffe Yesu ayogerwako nti, “Katonda waffe omukulu era Omulokozi Yesu Kristo.” Mu Abaruumi 9:5, Pawulo atugamba nti “Kristo ali waggulu wa byonna, Katonda atenderezebwa emirembe gyonna.” Aba Unitarian bafubye nnyo okwewala amaanyi g’ebigambo bino, naye enkyusa n’amakulu byokka eby’obwenkanya eby’ebigambo Pawulo bye yawandiika mu Luyonaani bye biri mu Authorised Version ne mu Revised Version zombi. Tewali kubuusabuusa kwa mazima eri oyo agenda mu Bayibuli okuzuula ky’eyigiriza ddala, so si kugiteekamu birowoozo bye, nti Yesu ayogerwako n’amannya n’ebitiibwa eby’enjawulo ebiraga Obwakatonda awatali kubuusabuusa, era nti mu bigambo ebitegeerekeka ayitibwa Katonda. Mu Abaebbulaniya 1:8 kyogerwa lwatu ku Mwana nti, “Naye ku Mwana ayogera nti, Entebe yo ey’Obwakabaka, Ayi Katonda, ya lubeerera emirembe n’emirembe; obutuukirivu, gwe muggo ogw’obwakabaka bwo.” Singa tetweyongerayo, kyeyoleka nti enjigiriza ya Bayibuli entegeerekeka era eddiŋŋanwa emirundi mingi eri nti Yesu Kristo yali ddala Katonda.
II. ENGERI ZA KATONDA
Naye waliwo ekikakasa eky’okubiri nti Yesu Kristo yali Katonda, ekikakasa ekimatiza mu ngeri y’emu, era kye kino: engeri zonna ettaano eza Katonda yekka ziweebwa Yesu Kristo, era “okujjula kwonna okw’Obwakatonda” kugambibwa okubeera mu ye. Waliwo engeri ttaano eza Katonda yekka, kwe kugamba engeri ttaano Katonda yekka z’alina. Ze zino: Obuyinza bwonna, Okumanya byonna, Okubeera wonna, Obutaggwaawo, n’Obutakyuka. Buli emu ku ngeri zino eza Katonda yekka eweebwa Yesu Kristo. Okusooka, obuyinza bwonna buweebwa Yesu Kristo. Si kuyigirizibwa kwokka nti Yesu yalina obuyinza ku ndwadde ne ku kufa ne ku mpewo ne ku nnyanja ne ku dayimooni, nti byonna byali wansi w’ekigambo kye, era nti ali waggulu nnyo w’obufuzi bwonna, n’obuyinza, n’amaanyi, n’obwami, na buli linnya eriyitibwa, si mu mulembe guno gwokka naye ne mu mulembe ogugenda okujja (Abaefeso 1:20-23), naye mu Abaebbulaniya 1:3 kyogerwa lwatu nti “abeezaawo buli kintu olw’ekigambo kye eky’amaanyi.” Okumanya byonna nakwo kumuweebwa. Tuyigirizibwa mu Bayibuli nti Yesu yamanya obulamu bw’abantu, n’ebyafaayo byabwe eby’ekyama (Yokaana 4:16, 19), nti yamanya ebirowoozo by’abantu eby’ekyama, yamanya abantu bonna, yamanya ekiri mu muntu (Makko 2:8; Lukka 5:22; Yokaana 2:24, 25), okumanya kwe tugambibwa lwatu mu 2 Ebyomumirembe 6:30 ne Yeremiya 17:9, 10 nti Katonda yekka kw’alina, naye tugambibwa lwatu mu Yokaana 16:30 nti Yesu yamanya “byonna,” era mu Abakkolosaayi 2:3 tugambibwa nti mu ye “mwe mukwekeddwa eby’obugagga byonna eby’amagezi n’okumanya.” Okubeera wonna nakwo kumuweebwa. Tugambibwa mu Matayo 18:20 nti ababiri oba abasatu bwe bakuŋŋaana mu linnya lye, abeera wakati waabwe, ne mu Matayo 28:20 nti buli abayigirizwa be abawulize gye banaagendanga yandibadde nabo, okutuukira ddala ku nkomerero y’omulembe, ne mu Yokaana 14:20 ne 2 Abakkolinso 13:5 tugambibwa nti abeera mu buli mukkiriza, mu bakkiriza bonna obukadde n’obukadde abasaasaanidde ku nsi. Mu Abaefeso 1:23 tugambibwa lwatu nti “atuukiriza byonna mu byonna.” Obutaggwaawo nabwo bumuweebwa. Tugambibwa mu Yokaana 1:1 nti “ku lubereberye waaliwo Kigambo, Kigambo yali ne Katonda, era Kigambo yali Katonda.” Mu Yokaana 8:58 Yesu yennyini yagamba nti, “Ddala ddala mbagamba nti Ibulayimu yali tannabaawo, Nze nga wendi.” Mwetegereze nti Mukama Yesu teyagamba bugambi nti “Ibulayimu nga tannabaawo nnaliwo,” wabula nti “Ibulayimu nga tannabaawo, Nze Wendi,” bw’atyo ne yeerangirira okuba “Nze Wendi” ow’emirembe gyonna. Ne mu Ndagaano Enkadde tulina okulangirira obutaggwaawo bwa Kristo eyali agenda okuzaalibwa e Besirekemu. Mu Mikka 5:2 tusoma nti, “Naye ggwe Besirekemu Efulasa, newaakubadde ng’oli mutono mu bika bya Yuda, mu ggwe mwe muliva alibeera omufuzi wange mu Isirayiri. Oyo yaliwo okuva edda n’edda, ng’ensi tennabaawo.” Ne mu Isaaya 9:6 tugambibwa ku mwana agenda okuzaalibwa nti, “Kubanga omwana atuzaaliddwa ffe, omwana owoobulenzi atuweereddwa ffe, n’okufuga kunaabanga ku bibegabega bye. N’erinnya lye aliyitibwa nti, Wa kitalo, Omuwi w’amagezi, Katonda Ayinzabyonna, Kitaffe ow’Emirembe Gyonna, Omulangira w’Emirembe.” Ne mu Abaebbulaniya 13:8 tugambibwa nti “Yesu Kristo nga bwe yali jjo, ne leero bw’ali era bw’aliba emirembe n’emirembe.” Obutakyuka bwe nabwo buyigirizibwa mu kitundu ekyo kye tumaze okujjuliza okuva mu Abaebbulaniya, ne mu ssuula esooka ey’ekitabo ekyo kye kimu, olunyiriri olw’ekkumi n’ebbiri, tugambibwa nti newaakubadde eggulu likyuka, Mukama Yesu takyuka. Ebigambo byennyini bye bino, “Ebyo biriggwaawo, naye ggwe olibeerera emirembe gyonna, era byonna birikaddiwa ng’ekyambalo bwe kikaddiwa. Era olibizingako ng’ekooti bwe zingibwako, era birikyusibwa ng’ekyambalo bwe kikyusibwa. Naye ggwe oba bumu, so n’emyaka gyo tegirikoma.” Kale tulaba nti buli emu ku ngeri ettaano eza Katonda yekka yaweebwa Mukama waffe Yesu Kristo. Ne mu Abakkolosaayi 2:9 tugambibwa lwatu nti, “Mu ye mwe mubeera okujjula kwonna okw’Obwakatonda mu mubiri” (kwe kugamba, mu kifaananyi eky’omubiri). Wano nate twandikomye ensonga yaffe, kubanga ebyogeddwa wansi w’omutwe guno, ne bwe byanditwaliddwa byokka, bikakasa lwatu Obwakatonda obujjuvu obwa Mukama waffe Yesu Kristo. Biraga nti yalina buli kutuukirira kwa butonde na mpisa Katonda Kitaffe kw’alina.
III. EMIRIMU GYA KATONDA
Naye tetwetaaga kukoma wano. Waliwo ekikakasa eky’okusatu ekitayinza kuwakanyizibwa nti Yesu Kristo ye Katonda, kwe kugamba, emirimu gyonna egy’enjawulo egya Katonda giweebwa Yesu Kristo. Waliwo emirimu musanvu egy’enjawulo egya Katonda. Kwe kugamba, waliwo ebintu musanvu Katonda yekka by’ayinza okukola, era buli gumu ku mirimu gino omusanvu egy’enjawulo egya Katonda guweebwa Yesu Kristo. Emirimu omusanvu egy’enjawulo egya Katonda gye gino: Okutonda, Okubeezaawo, Okusonyiwa Ebibi, Okuzuukiza Abafu, Okukyusa Emibiri, Okusala Omusango, n’Okugaba Obulamu Obutaggwaawo, era buli gumu ku gino guweebwa Yesu Kristo. Okutonda kumuweebwa. Mu Abaebbulaniya 1:10 ebigambo bino byogerwa eri Mukama waffe: “Mukama ku lubereberye wassaawo omusingi gw’ensi, era n’eggulu mirimu gwa mukono gwo.” Ebigambo ebiriraanye biraga lwatu nti Mukama ayogerwako ye Mukama Yesu. Mu Yokaana 1:3 tugambibwa nti “Ebintu byonna byatondebwa ku lulwe, era tewaliiwo kintu na kimu ekyatondebwa nga taliiwo.” Okubeezaawo ensi yonna na buli kintu nakwo kumuweebwa mu Abaebbulaniya 1:3 awagambibwa ku Mukama Yesu nti, “Amasamasa n’ekitiibwa kya Katonda, era ky’ekifaananyi kye ddala bw’ali, (kwe kugamba, ekya Katonda) era abeezaawo buli kintu olw’ekigambo kye eky’amaanyi. Bwe yamala okukola ekikolwa eky’okututukuza okuva mu bibi, n’atuula ku mukono ogwa ddyo ogwa Katonda mu Bwakabaka obw’omu ggulu.” Okusonyiwa ebibi kumuweebwa. Ye yennyini agamba mu Makko 2:5-10, obuyinza bwe obw’okusonyiwa ebibi bwe bwabuusibwabuusibwa, kubanga obwo bwategeerwa ng’obuyinza bwa Katonda, “Naye mmwe okusobola okutegeera ng’Omwana w’Omuntu alina obuyinza okusonyiwa ebibi ku nsi.” Okuzuukiza abafu mu biseera eby’omu maaso kumuweebwa lwatu mu Yokaana 6:39, 44, “Eyantuma ky’ayagala kye kino: Ku abo be yampa nneme kubulwako n’omu wabula bonna mbazuukize ku lunaku olw’enkomerero. Tewali ayinza kujja gye ndi wabula nga Kitange eyantuma amuyise, era Nze ndimuzuukiza ku lunaku olw’enkomerero.” Okukyusa emibiri gyaffe kumuweebwa mu Abafiripi 3:21, R. V. Mu 2 Timoseewo 4:1 okusala omusango kumuweebwa: tugambibwa nti “alisalira abalamu n’abafu omusango.” Yesu yennyini yalangirira nti ye yandibadde omulamuzi w’abantu bonna, era yaggumiza nti omulimu ogwo gwa Katonda. Mu Yokaana 5:22, 23 yagamba nti, “Era Kitaawe w’Omwana talina n’omu gw’asalira musango, naye obuyinza obw’okusala emisango gyonna yabuwa Omwana we, abantu bonna balyoke bassengamu Omwana ekitiibwa nga bwe bassa mu Kitaawe ekitiibwa.” Okugaba obulamu obutaggwaawo kumuweebwa emirundi n’emirundi. Mu Yokaana 10:28 ye yennyini agamba nti, “Nziwa obulamu obutaggwaawo, era tezigenda kuzikirira. Tewali n’omu ayinza kuzisikula mu mikono gyange.” Ne mu Yokaana 17:1, 2, agamba nti, “Kitange ekiseera kituuse. Gulumiza Omwana wo, n’omwana alyoke akugulumize, nga bwe wamuwa obuyinza ku balina omubiri bonna, bonna be wamuwa alyoke abawe obulamu obutaggwaawo.” Wano nno tulina emirimu gyonna omusanvu egy’enjawulo egya Katonda nga giweebwa Yesu Kristo. Kino kyokka kyandikakasizza nti ye Katonda, era twandikomye ensonga wano, naye waliwo n’ebikakasa ebirala eby’Obwakatonda bwe obujjuvu.
IV. EBIGAMBO EBYOGERWA MU NDAGAANO ENKADDE KU MUKAMA, KATONDA, LWATU, EBITWALIBWA MU NDAGAANO EMPYA OKWOGERA KU YESU KRISTO
Ekikakasa eky’okuna eky’Obwakatonda obujjuvu obwa Yesu Kristo kisangibwa mu kino nti emirundi n’emirundi ebigambo ebyogerwa lwatu mu Ndagaano Enkadde ku Mukama, Katonda, bitwalibwa mu Ndagaano Empya okwogera ku Yesu Kristo. Tetulina budde kukinnyonnyola mu bujjuvu, naye tujja kuwa ekyokulabirako kimu kyokka newaakubadde nga bingi biyinza okuweebwa. Mu Yeremiya 11:20 nnabbi agamba nti, “Naye ggwe Mukama Katonda ow’Eggye, alamula mu bwenkanya, agezesa omutima n’ebirowoozo, ka ndabe bw’obawoolera eggwanga, kubanga ggwe gwenkwasizza ensonga yange.” Wano nnabbi agamba lwatu nti Mukama ow’Eggye y’oyo alamula era agezesa omutima n’ebirowoozo. Ne mu ssuula ey’ 17 olunyiriri olw’ekkumi Yeremiya alaga Mukama yennyini ng’ayogera ekintu kye kimu mu bigambo bino, “Nze Mukama nkebera omutima, ngezesa emmeeme, okuwa buli muntu ng’amakubo ge bwe gali, ng’ebikolwa bye bwe biri.” Naye mu Ndagaano Empya mu Okubikkulirwa 2:23 Mukama Yesu agamba nti, “Nze nkebera emitima n’ebirowoozo era ndibasasula ng’ebikolwa byabwe bwe biri.” Tugambibwa lwatu mu bigambo ebiriraanye nti “Omwana wa Katonda” y’ayogera wano. Bw’atyo Yesu yeetwalira mu Ndagaano Empya ekyo Mukama ky’agamba mu Ndagaano Enkadde nti kituufu ku ye era ku ye yekka, era mu bifo ebirala bingi nnyo ebigambo ebyogerwa lwatu mu Ndagaano Enkadde ku Mukama, Katonda, bitwalibwa mu Ndagaano Empya okwogera ku Yesu Kristo. Kwe kugamba, mu birowoozo n’enjigiriza by’Endagaano Empya Yesu Kristo alina ekifo Mukama ky’alina mu birowoozo n’enjigiriza by’Endagaano Enkadde.
V. ENGERI ERINNYA LYA KATONDA KITAFFE NE LYA YESU KRISTO OMWANA GYE GAGATTIBWA AWAMU
Ekikakasa eky’okutaano eky’Obwakatonda obujjuvu obwa Mukama waffe kisangibwa mu ngeri erinnya lya Yesu Kristo gye ligattibwa ku lya Katonda Kitaffe. Mu bitundu bingi erinnya lye ligattibwa ku linnya lya Katonda Kitaffe mu ngeri gye kitandisobose kugatta linnya lya kitonde kyonna ekirina ekkomo ku lya Katonda. Tulina obudde bwa byakulabirako bitono byokka ku bingi ebiyinza okuweebwa. Ekyokulabirako ekyewuunyisa kiri mu bigambo bya Mukama waffe yennyini mu Yokaana 14:23 we tusoma nti, “Yesu n’amuddamu nti, Omuntu yenna anjagala anaagonderanga ekigambo kyange, ne Kitange anaamwagalanga, era Nze ne Kitange tunajjanga ne tubeera mu ye era tunaatuulanga mu ye.” Wano Mukama waffe Yesu teyeekandagga kwegatta ne Kitaawe mu ngeri ey’okugamba nti “ffe,” kwe kugamba, Katonda Kitaffe nange tujja kujja tubeere mu ye. Mu Yokaana 14:1 agamba nti, “Omutima gwammwe tegweraliikiriranga. Mukkiriza Katonda, era nange munzikirize.” Singa Yesu Kristo teyali Katonda kino kuvvoola kwa ntiisa. Tewali kkubo lya wakati n’akatono wakati w’okukkiriza Obwakatonda bwa Yesu Kristo n’okuvunaana Kristo okuvvoola okusingira ddala obuvumu n’okutiisa omuntu yenna mu byafaayo byonna kwe yali azzizza.
VI. OKUSINZA KWA KATONDA KUSAANIDDE OKUWEEBWA YESU KRISTO
Waliwo ekikakasa eky’omukaaga eky’Obwakatonda obujjuvu obwa Mukama waffe Yesu. Ebyo ebimaze okuweebwa bisazizzaawo ensonga, buli kimu ku bitaano kisazizzaawo ensonga, naye kino, bwe kiba kisoboka, kye kisinga byonna okusalawo, era kye kino: tuyigirizibwa lwatu nti Yesu Kristo asaanidde okusinzibwa nga Katonda, bamalayika n’abantu. Mu bifo bingi mu njiri tulaba Yesu Kristo ng’akkiriza awatali kulonzalonza okusinza abantu abalungi ne bamalayika kwe baagaana n’okutya, era kwe yennyini yayigiriza nti kuweebwe Katonda yekka (Matayo 28:9; Lukka 24:52; Matayo 14:33; geraageranya Ebikolwa by’Abatume 10:25, 26; Okubikkulirwa 22:8, 9, R. V.; Matayo 4:9, 10). Ekigambo ekyewuunyisa era ekikyamya ennyo kiwandiikiddwa ku mabbali ga American Standard Revision ku makulu g’ekigambo ekivvuunuddwa “okusinza” mu bitundu bino, era kye kino nti “ekigambo Ekiyonaani ekivvuunuddwa okusinza kitegeeza ekikolwa eky’okussaamu ekitiibwa, ne bwe kiba kiweebwa ekitonde oba Omutonzi.” Kale kino kituufu, naye kikyamya ddala; kubanga newaakubadde ekigambo kino kikozesebwa okutegeeza “ekikolwa eky’okussaamu ekitiibwa ekiweebwa ekitonde” abasinza ebifaananyi, Mukama waffe Yesu yennyini agamba lwatu, ng’akozesa ekigambo Ekiyonaani kye kimu ddala, “Osinzanga Mukama Katonda wo yekka, era gw’oweerezanga,” ate ku ludda olulala agamba mu Yokaana 5:23 nti “abantu bonna balyoke bassengamu Omwana ekitiibwa nga bwe bassa mu Kitaawe ekitiibwa.” Ne mu Okubikkulirwa 5:8, 9, 12, 13 ebiramu ebina n’abakadde amakumi abiri mu abana balagibwa nga bagwa wansi mu maaso g’Omwana gw’Endiga ne bamusinza nga Oyo atudde ku ntebe bw’asinzibwa, kwe kugamba, Katonda Kitaffe. Mu Abaebbulaniya 1:6 tugambibwa lwatu nti, “Era nate bw’aleeta Omwana we omubereberye mu nsi, agamba nti, Bamalayika ba Katonda bonna bamusinzenga.” Ekiro kimu mu kisenge ky’abeebuuza e Chicago nasemberera omusajja eyalabika ng’omugezi eyali emabega mu kisenge ne mmugamba nti, “Oli Mukristaayo?” N’addamu nti, “Siraba ng’oyinza okuntwala ng’Omukristaayo.” Ne mmubuuza nti, “Lwaki?” N’agamba nti, “Ndi Unitarian.” Ne mmugamba nti, “Kale ky’otegeeza kiri nti tolowooza nti Yesu Kristo muntu asaanidde okusinzibwa.” N’addamu nti, “Ekyo kyennyini kye ndowooza,” n’ayongerako nti, “Bayibuli tewali w’egamba nti tusaanidde okumusinza.” Ne mmubuuza nti, “Ani yakugambye ekyo?” N’addamu nti, “Omusumba wange,” ng’ayogera ku mubuulizi wa Unitarian omututumufu mu kibuga Boston. Ne mmugamba nti, “Ka nkulage ekintu,” ne nzigulawo Bayibuli yange ku Abaebbulaniya 1:6 ne nsoma nti, “Era nate bw’aleeta Omwana we omubereberye mu nsi, agamba nti, Bamalayika ba Katonda bonna bamusinzenga,” n’agamba nti, “Bw’etyo bw’egamba?” Ne mmukwasa Bayibuli ne mmugamba nti, “Soma wekka,” n’asoma n’agamba nti, “Saamanya nti ekyo kiri mu Bayibuli.” Ne mmugamba nti, “Kale kirimu, si bwe kiri?” “Ye, kirimu.” Olulimi terwandisobodde kukyogera mu ngeri esingako okutegeerekeka. Bayibuli eyigiriza lwatu nti Yesu, Omwana wa Katonda, asaanidde okusinzibwa nga Katonda bamalayika n’abantu, nga Katonda Kitaffe bw’asinzibwa.
VII. EBIKAKASA EBY’OKU MABBALI EBY’OBWAKATONDA BWA YESU KRISTO
Ebikakasa omukaaga eby’Obwakatonda bwa Yesu Kristo bye mbawadde tebireka kkubo lyonna ery’okubuusabuusa nti Yesu Kristo ye Katonda, nti Yesu ow’e Nazaaleesi ye Katonda eyalabisibwa mu muntu, nti ye asaanidde okusinzibwa, nga Katonda Kitaffe bw’asinzibwa; naye waliwo n’ebikakasa eby’oku mabbali eby’Obwakatonda bwe obujjuvu ebyo, bwe kiba kisoboka, mu ngeri ezimu ebisinga n’okumatiza okusinga ebigambo ebitereevu ebirangirira Obwakatonda bwe.
1. Mukama waffe Yesu agamba mu Matayo 11:28, “Mujje gye ndi mmwe mwenna abakooye era abazitoowereddwa, nange nnaabawummuza.” Kale omuntu yenna akola ekisuubizo ng’ekyo ateekwa okuba Katonda, oba omulalu, oba omulimba. Tewali n’omu ayinza kuwummuza abakooye bonna n’abazitoowereddwa abajja gy’ali okuggyako nga ye Katonda, naye Yesu Kristo yeewaayo okukikola. Bw’aba yeewaayo okukikola n’alemwa okukikola abantu bwe bajja gy’ali, kale aba mulalu oba mulimba. Bw’aba ddala akikola, kale awatali kubuusabuusa ye Katonda. Era enkumi n’enkumi zisobola okujulira nti ddala akikola. Enkumi n’enkumi n’emitwalo n’emitwalo abaali bakooye era nga bazitoowereddwa era nga babetentebwa, nga tebalina buyambi buva mu muntu, bazze eri Yesu Kristo era ddala abawadde ekiwummulo. Mazima nno si muntu mukulu bukulu, ye Katonda.
2. Nate mu Yokaana 14:1 Yesu Kristo atusaba okumussaamu okukkiriza kwe kumu kwe tussa mu Katonda Kitaffe, era asuubiza nti mu kukkiriza okwo tujja kufunamu eddagala ly’obuyinike bwonna n’okweraliikirira kw’omutima. Ebigambo bye bye bino, “Omutima gwammwe tegweraliikiriranga. Mukkiriza Katonda, era nange munzikirize.” Kyeyoleka nti asaba okukkiriza kwe kumu okujjuvu kuteekebwe mu ye nga bwe kuteekebwa mu Katonda Ayinzabyonna. Kale mu Yeremiya 17:5, ekyawandiikibwa Mukama waffe Yesu kye yali amanyi obulungi ddala, tusoma nti “Bw’ati bw’ayogera Mukama nti, Akolimiddwa oyo eyeesiga omuntu,” ate wadde ng’ekikolimo kino ekitegeerekeka kyogerwa ku bonna abeesiga omuntu, Yesu Kristo atusaba okumwesiga nga bwe twesiga Katonda. Kino kye kirangiriro ekisinga amaanyi eky’Obwakatonda kwe yeetwalira. Tewali n’omu okuggyako Katonda alina ddembe okusaba ekintu ng’ekyo, era Yesu Kristo bw’asaba kino, ateekwa okuba Katonda oba mulimba; naye enkumi n’enkumi n’emitwalo n’emitwalo bazudde nti bwe baamukkiriza nga bwe bakkiriza Katonda, emitima gyabwe gyawonyezebwa obuyinike, ne bwe baabanga n’okufiirwa kwa ngeri ki oba mu mbeera ki.
3. Nate, Mukama Yesu yasaba okwagalibwa okusinga byonna era okujjuvu. Kitangaavu ng’emisana nti tewali n’omu okuggyako Katonda alina ddembe kusaba kwagala okw’engeri eyo, naye tewali kubuusabuusa nti Yesu yakusaba. Mu Matayo 10:37 yagamba abayigirizwa be nti, “Oyo ayagala kitaawe oba nnyina okusinga Nze tansaanira, n’oyo ayagala mutabani we oba muwala we okusinga Nze naye tansaanira.” Ne mu Lukka 14:26, 33, agamba nti, “Omuntu bw’anajjanga gye ndi, n’atakyawa kitaawe, oba nnyina, oba mukyala we n’abaana be, oba baganda be oba bannyina, newaakubadde obulamu bwe ye yennyini, tayinzenga kuba muyigirizwa wange . . . . Kale, buli muntu ku mmwe ateefiiriza byonna by’alina, tayinza kuba muyigirizwa wange.” Tewali kubuusabuusa nti kino kye kusaba kwa Yesu okw’okwagalibwa okusinga byonna era okujjuvu, okwagala okuteeka n’enkolagana ez’omu bulamu ezisinga okwagalwa mu kifo eky’okubiri ddala. Tewali n’omu okuggyako Katonda alina ddembe kusaba kintu ng’ekyo, naye Mukama waffe Yesu yakisaba, era, n’olwekyo, ateekwa okuba Katonda.
4. Mu Yokaana 10:30 Mukama Yesu yeeyita omwenkanya ddala ne Kitaawe. Yagamba nti, “Nze ne Kitange tuli omu.”
5. Mu Yokaana 14:9 Mukama waffe Yesu yatuuka n’okugamba nti, “Buli alaba Nze aba alabye Kitange.” Wano yeeyita Katonda ddala mu ngeri nti okumulaba kwe kulaba Kitaffe abeera mu ye.
6. Mu Yokaana 17:3 agamba nti, “Buno bwe bulamu obutaggwaawo, okutegeera ggwe Katonda omu ow’amazima, n’oyo gwe watuma, Yesu Kristo.” Mu bigambo ebirala, agamba nti okumutegeera ye kitundu kya bulamu obutaggwaawo ekikulu ng’okutegeera Katonda Kitaffe.
Okufundikira: Tewali kifo kisigaddewo eky’okubuusabuusa Obwakatonda obujjuvu obwa Yesu Kristo. Mazima ga kitiibwa. Omulokozi gwe tukkiriza ye Katonda, Omulokozi atalemwa kintu kyonna, Omulokozi ayinza okulokola okuva mu buziba obusembayo era okulokola okutuukira ddala. Owo, nga tusaanidde okusanyuka nti tetulina Mulokozi wa muntu bumuntu, wabula Omulokozi nga ye Katonda ddala. Ku ludda olulala, omusango gw’okugaana Omulokozi ng’oyo nga muddugavu nnyo! Buli agaana okukkiriza Yesu nga Mulokozi we era Mukama we owa Katonda azza ekibi ekinene ennyo eky’okugaana Omulokozi nga ye Katonda. Abantu bangi balowooza nti balungi kubanga tebabbangako, oba okutta omuntu, oba okukumpanya. “Kibi ki ekinene kye nzizizza?” abuuza nga yeematidde. Wali okkirizza Yesu Kristo? “Nedda.” Kale nno, ozza ekibi eky’entiisa era ekizikiriza eky’okugaana Omulokozi nga ye Katonda. “Naye,” oddamu, “sikkiriza nti ye Katonda.” Ekyo tekikyusa mazima wadde okukendeeza ku musango gwo. Okubuusabuusa amazima oba okugaana amazima tekugakyusa n’akatono, ne bw’aba Mary Baker Eddy ayinza okwogera ekirala. Ka tugambe omusajja yalina mukazi we eyali omu ku bakazi abasinga obulungi, obulongoofu n’obwesigwa abaali babaddewo, omwami we okubuusabuusa obulongoofu bwe n’obulungi bwe kwandikyusizza amazima? Nedda. Kwandimusse bussi omwami oyo mu musango gw’okuwaayiriza okw’entiisa, kwandikakasizza bukakasa nti omusajja oyo kyewagula kya maanyi. Bwe kityo okugaana Obwakatonda bwa Yesu Kristo tekufuula Bwakatonda bwe mazima matono, naye kussa oyo agaana Obwakatonda bwe mu musango gw’okuwaayiriza okw’entiisa, okutakkirizika, okw’okuvvoola. Kikakasa ggwe agaana Obwakatonda bwe okuba——. Ndeka omwoyo gwo gumalirize sentensi eno.