Essuula 14 · eddakiika 19 ez’okusoma · eddakiika 25 ez’okuwuliriza
Setaani
“Setaani. . . .aliwo.”—Yokaana 8:44.
“Setaani Akola Bibi.”—1 Yokaana 3:8.
ENYANJULA
Omulamwa gwaffe mu ssuula eno ye Setaani. Nnina ennyiriri bbiri—Yokaana 8:44: “Setaani. . . .aliwo.”
Olunyiriri olw’okubiri ye 1 Yokaana 3:8: “Setaani akola bibi.” Enjigiriza ya Bayibuli ekwata ku Setaani, okubaawo kwe, obutonde bwe, embala ye, omulimu gwe n’enkomerero ye, y’emu ku njigiriza enkulu ez’okukkiriza kw’Ekikristaayo, era nkulu nnyo. Okuyigiriza kwa Bayibuli ku nsonga eno si nsonga ya ndowooza buwoowo oba ya kiragiro kya ddiini kyokka. Nsonga ya mugaso nnyo mu bulamu obwa buli lunaku. Ebyafaayo biraga nti abantu bwe bakyama ku nsonga eno, kumpi bulijjo bakyama ne ku nsonga endala enkulu. Abasajja n’abakazi bwe batandika okubuusabuusa okubaawo kwa Setaani nga muntu, kumpi kikakafu nti mu bbanga ttono bajja kubuusabuusa ebintu ebirala bingi omwana wa Katonda omutuufu by’atasaanidde kubuusabuusa. Okubuusabuusa okubaawo kwa Setaani nga muntu kubunye nnyo leero. Ababuulizi bangi abali ku mimbiro egiteeberezebwa okuba egy’enjigiriza entuufu tebalonzalonza kugamba nti, “Sikkiriza nti waliwo Setaani nga muntu.” Okwegaana okubaawo kwa Setaani nga muntu y’emu ku nsonga enkulu mu nkola eyo ebunye ennyo leero, era ekola obubi bungi nnyo, ne kiba nti olw’ensonga ey’amaanyi eyitiddwa “Ekikolwa Ekisinga eky’Omuwendo ekya Setaani”—Christian Science. Omusumba omumanyifu era ayagalibwa ennyo mu kibuga kino emyezi egiyise yalangirira eri abantu be nti agenda kubabuulira enjiri “etaliimu kutangirira kwa musaayi, etaliimu Bayibuli etayinza kusobya, etaliimu ggeyeena, era etaliimu Setaani nga muntu.” Bw’anaababuuliranga enkola y’enjigiriza etaliimu na kimu ku bino, ajja kubabuulira enkola y’enjigiriza endala, eteri eyo esangibwa mu kitabo Mukama waffe Yesu Kristo kye yakakasa nga Kigambo kya Katonda, kwe kugamba, Bayibuli.
I. WALIWO SETAANI
Ensonga esooka okulaga obulungi y’eno: waliwo Setaani. Kino kyeyoleka mu lunyiriri lwaffe olusooka, Yokaana 8:44: “Setaani. . . .aliwo.” Olunyiriri lwonna lugamba nti: “Kubanga Setaani ye kitammwe era nammwe mwagala okukola ebyo kitammwe by’ayagala. Okuva ku lubereberye mutemu era tanywerera mu mazima, era mu ye temuli mazima. Bw’ayogera eby’obulimba ayogera ebiva mu bibye, kubanga mulimba era kitaawe w’abalimba.” Bino bigambo bya Yesu Kristo. Eri omuntu yenna alina obwenkanya okweyita Omukristaayo, ebigambo bya Yesu Kristo bizitowa nnyo okusinga ebigambo bya Mukyala Mary Baker Eddy oba omuntu omulala yenna, oba abalala bonna nga bagattiddwa wamu, era Yesu wano agamba nti, “Setaani. . . .aliwo.” Naye kino si kye kitundu kyokka mwe Mukama waffe Yesu akakasiza mu bigambo eby’amaanyi ennyo era ebitabuusibwabuusibwa okubaawo kwa Setaani. Kyuka ogende mu Matayo 13:19, ojja kusoma ebigambo bino: “Ensigo eyagwa ku mabbali g’ekkubo efaanana ng’omuntu awulira ekigambo kya Katonda n’atakitegeera era Omubi n’ajja n’akimusikulako okuva ku mutima.” Ebigambo bino bisangibwa mu kunnyonnyola olugero—Olugero lw’Omusizi. Tekiyinzika kugamba nti ebigambo bino bya kifaananyi. Mu ngero tulimu ebifaananyi, mu kunnyonnyola ngero tulimu amazima nga bwe gali ebifaananyi ge bitegeeza, era ebigambo bino tebiggiddwa mu lugero, wabula mu kunnyonnyola kwa Mukama waffe yennyini ku lugero, era wano tubuulirwa kaati nti waliwo omuntu, ayitibwa wano “Omubi,” omulimu gwe kwe kusikula Ekigambo kya Katonda bwe kimala okusigibwa mu mitima egitakitegeera era egitakissaako mwoyo. Singa obubi bubeera bwa maanyi gatali muntu, era Mukama waffe yali ayogera ku maanyi gatali muntu oba ag’abantu bokka, nga ge gaggya Ekigambo mu mitima mwe kyasigibwa, ebigambo bye bino tebyandibadde na makulu n’akatono. Nti Yesu Kristo yakkiriza nti waliwo omuntu gw’ayogerako wano nga “Omubi” era gw’ayogerako awalala, nga bwe tujja okulaba amangu ddala, nga “Setaani,” tekirina kubuusibwabuusibwa singa tukkiriza nti Mukama waffe Yesu yali muntu mwesimbu. Noolwekyo, bwe tuba tukkiriza Mukama waffe Yesu, tuteekwa okukkiriza nti waliwo Setaani. Tuyinza okwegaana okubaawo kwe nga tubuusabuusa obwesimbu oba amagezi ga Mukama waffe. Ddala yayigiriza nti waliwo Setaani. Kyandibadde kyangu okulaga okuva mu kuyigiriza kwa Peetero (1 Peetero 5:8, 9; Ebikolwa by’Abatume 5:3) n’okuva mu kuyigiriza kwa Yokaana (Yokaana 13:2) n’okuva mu kuyigiriza kwa Pawulo (Abaefeso 6:10-12) nti waliwo Setaani; naye ekyo tekyetaagisa eri omuntu yenna alina obwenkanya okweyita Omukristaayo, kubanga Mukama bw’akyogera, ekyo kiwedde, era Mukama waffe Yesu ddala agamba nti “Setaani. . . .aliwo.” Singa tewali Setaani, olwo Mukama waffe Yesu yali musirusiru oba mulimba. Ekibuuzo ky’okukkiriza nti Setaani muntu kikwata ku kitiibwa kya Mukama waffe Yesu. Singa okuyigiriza kwe tekwesigika ku nsonga eno, tekwesigika ku nsonga yonna endala, era okwegaana nti Setaani muntu kukwata ku bwesigwa bwa Mukama waffe Yesu ng’Omuyigiriza era ng’Omulokozi ku buli nsonga. Bwe tutyo tulaba nti ekibuuzo ky’okubaawo kwa Setaani kikulu era kya mugaso nnyo.
II. OBUTONDE BWA SETAANI
Bwe tumaze okukakasa nti waliwo Setaani, kaakano tutunuulira ekibuuzo ky’obutonde bwa Setaani.
1. Okusooka byonna, Bayibuli etuyigiriza nti Setaani muntu. Kino kirabikira mu lunyiriri lwaffe olw’okubiri, 1 Yokaana 3:8: “Setaani akola bibi.” Omuntu yekka y’ayinza okwonoona. Bwe tugamba nti Setaani muntu tetutegeeza nti ateekwa okuba n’omubiri, era ddala si mubiri ng’ogwo gw’alagibwa ng’alina mu bifaananyi ebya langi n’ebyasalibwa ebiteeberezebwa okulaga Setaani. Omuntu kye kitonde kyonna ekimanya, ekiwulira era ekisalawo. Bwe tugamba nti Setaani muntu tutegeeza nti kitonde ekirina amagezi, okuwulira n’okusalawo, nti si nkola ya bubi buwoowo. Obuntu bwa Setaani buyigirizibwa emirundi n’emirundi mu Bayibuli. Ebyokulabirako bitono byokka ng’oggyeeko ennyiriri zaffe. Ddayo nate mu Matayo 13:19: “Ensigo eyagwa ku mabbali g’ekkubo efaanana ng’omuntu awulira ekigambo kya Katonda n’atakitegeera era Omubi n’ajja n’akimusikulako okuva ku mutima.” Ekifaananyi ky’ekitundu kino kifaananyi kya muntu. Ayitibwa “Omubi,” si “obubi” bwokka, wabula “Omubi,” ekyo nga kiraga ddala omuntu. Singa obubi bubeera bwa maanyi gatali muntu, oba singa bukolera mu bantu bokka, ebigambo bino ebya Mukama waffe Yesu tebyandibadde na makulu. Obuntu bwa Setaani bweyoleka nate kaati era n’amaanyi mu Abaefeso 6:10-12: “Eky’enkomerero, mubenga n’amaanyi mu Mukama waffe ne mu buyinza obw’amaanyi ge. (11) Mwambale ebyokulwanyisa byonna ebya Katonda, mulyoke musobole okwolekera enkwe za Setaani. (12) Kubanga tetumeggana na mubiri wadde musaayi, wabula tulwanyisa abafuzi, n’ab’obuyinza, n’amaanyi ag’ensi ag’ekizikiza, n’emyoyo emibi egy’omu bifo ebya waggulu.” Wano Pawulo atubuulira kaati nti ensonga enkulu lwaki twetaaga okuba n’amaanyi mu Mukama waffe ne mu buyinza obw’amaanyi ge era lwaki twetaaga okwambala ebyokulwanyisa byonna ebya Katonda, eri nti waliwo ekitonde ekirina obukujjukujju bungi, enkwe n’amaanyi, omuntu ayitibwa “Setaani,” era nti ekitonde kino kirina wansi waakyo omuwendo omunene ogw’abantu abalala ab’ekitiibwa n’amaanyi ag’ekika nti bayitibwa amannya: “abafuzi,” “ab’obuyinza,” “amaanyi ag’ensi ag’ekizikiza,” “emyoyo emibi.” Awatali kubuusabuusa Mukama waffe Yesu, n’Omutume Peetero, n’Omutume Yokaana, n’Omutume Pawulo baakkiriza era ne bayigiriza nti waliwo Setaani nga muntu. Singa tewali Setaani nga muntu, kyandibadde kirungi tusuule Bayibuli yaffe, kubanga mu mbeera eyo kitabo ekijjudde obusirusiru n’obulimba. Singa tewali Setaani nga muntu, tuteekwa okuleka okukkiriza obuyinza obwaluŋŋamizibwa obw’Omutume Pawulo, Omutume Peetero, Omutume Yokaana, era tuteekwa okuleka okukkiriza kwaffe mu Mukama waffe Yesu Kristo. Tewali muyizi wa Bayibuli ow’amagezi ayinza kusigala ng’akkiriza okuluŋŋamizibwa n’obuyinza bw’Ekitabo ekyo, oba okukkiriza kwe mu Mukama waffe Yesu Kristo, bw’alekayo okukkiriza nti waliwo Setaani nga muntu. Ng’abasajja n’abakazi ab’amagezi, tuteekwa okulonda wakati w’okukkiriza nti waliwo Setaani nga muntu oba okuleka okukkiriza kwaffe mu Yesu Kristo n’Obukristaayo. Enkola yonna ey’enjigiriza egaana okubaawo kwa Setaani nga muntu si ya Kikristaayo n’akatono, erinnya lyonna lye yeetuuma.
2. Ekintu eky’okubiri Bayibuli ky’eyigiriza ku butonde bwa Setaani kwe kuba nti, Setaani kitonde ekirina amaanyi mangi n’obuyinza bungi. Kino kirabikira mu nnyiriri ze tumaze okusoma, Abaefeso 6:10, 11: “Eky’enkomerero, mubenga n’amaanyi mu Mukama waffe ne mu buyinza obw’amaanyi ge. (11) Mwambale ebyokulwanyisa byonna ebya Katonda, mulyoke musobole okwolekera enkwe za Setaani.” Ebigambo bino biraga kaati nti Setaani wa maanyi nnyo, abantu ba Katonda ne batasobola kuziyiza nkwe ze ez’obukujjukujju nga tebambadde byakulwanyisa byonna ebya Katonda, era kyeyoleka ne mu lunyiriri olw’e 10 nti tetuyinza kuziyiza maanyi ge okuggyako nga tuweereddwa amaanyi ga Katonda. Era kino si kye kyokka: mu lunyiriri olw’e 12 tusoma nti: (12) “Kubanga tetumeggana na mubiri wadde musaayi, wabula tulwanyisa abafuzi, n’ab’obuyinza, n’amaanyi ag’ensi ag’ekizikiza, n’emyoyo emibi egy’omu bifo ebya waggulu.” Bino bigambo bya kitalo nnyo. Bwe biba nga birina amakulu gonna, ddala bitegeeza nti waliwo ebitonde eby’obuyinza n’ekitiibwa ekinene ebiri wansi w’obukulembeze bw’ekitonde ekimu ekisinga byonna mu bubi, Setaani. Olutalo lwe tulina ng’abakkiriza mu Kristo lwa ntiisa nnyo. Olutalo Amawanga Agakolagana lwe galina n’amagye ag’amaanyi aga Kaiser si kintu bw’olugeraageranya n’olutalo lwe tulina ne Setaani n’eggye lye. Tuba basirusiru bwe tunyooma olutalo luno. Ku ludda olulala, tetulina kulusukkiriza. Newaakubadde olutalo lwaffe luli ne Setaani, era newaakubadde nga tumeggana ne “abafuzi,” ne “ab’obuyinza,” ne “amaanyi ag’ensi ag’ekizikiza,” ne “emyoyo emibi,” naye oyo ali ku ludda lwaffe wa maanyi nnyo okubasinga. Setaani wa maanyi naye Omulokozi waffe ye Nnannyinimaanyi gonna. Kisoboka omuntu okwennyika ennyo mu nsonga eno eya Setaani, n’aggwaamu essuubi ddala, era n’okutabuka n’omutwe. Ekyo tekyetaagisa n’akatono era tekirina nsonga. Newaakubadde olutalo lwaffe luli ne Setaani n’eggye lye ery’amaanyi, Katonda atuteekeddeteekedde amaanyi n’ebyokulwanyisa bye tunaasobozesebwa “okuzikiza obusaale bwonna obw’omuliro obulasibwa omubi” era “okwaŋŋanga omulabe ku lunaku olw’akabi, era bwe mulimala okukola byonna, mulyoke musigale nga muli banywevu” (olu. 13).
3. Ekintu eky’okusatu Bayibuli ky’etuyigiriza ku Butonde bwa Setaani kwe kuba nti, Setaani kitonde ekirina obukulu n’ekitiibwa ekinene mu kifo kye. Kyuka ogende mu Yuda 8, 9: “Mu ngeri y’emu abo abaloota bagwagwawaza omubiri, ate oludda ne banyooma obuyinza, ne bavvoola ne bamalayika (okuvvuunula okutuufu okw’ekigambo eky’Oluyonaani ekivvuunuddwa dignities kiri “ebitiibwa”). (9) Kale newaakubadde nga Mikayiri, ye malayika asinga obukulu, naye bwe yali akaayana ne Setaani ku mulambo gwa Musa, teyamuvuma wabula yagamba bugambi nti, Mukama akunenye!” Okuva mu bigambo bino kyeyoleka nti ekifo kya Setaani kyali kigulumivu nnyo ne kiba nti ne Mikayiri malayika omukulu teyagezaako kumuvuma. Ebigambo ebyetoolodde birabika okulaga nti ekifo kya Setaani kyali kigulumivu okusinga n’ekya Mikayiri malayika omukulu yennyini. Setaani wa Bayibuli si ye Setaani abantu gwe balowooza. Si kitonde kya ndabika ya ntiisa, ekirina ebinuulo n’amayembe n’omukira. Si ye n’ekitonde Milton oba Bunyan kye baawandiikako. Kitonde ekyalina obukulu n’ekitiibwa ekinene ennyo okuva ku ntandikwa, ekitonde ekirina amagezi n’amaanyi mangi. Abantu bwe boogera ku Setaani nga bakiraga nti tebamufaako era nga bamunyooma, balaga obutamanya bwa maanyi ku Bayibuli by’eyigiriza ku ye. Kituufu nti mubi mu mbala ye era kyava ayitibwa “Omubi” (1 Yokaana 5:19, R. V.). Kituufu nti mulimba era mutemu (Yokaana 8:44), kituufu nti ajjudde ettima (2 Abakkolinso 4:4): naye kitonde eky’ekitiibwa n’obukulu ekinene, ne kiba nti ne Mikayiri malayika omukulu teyagezaako kumusibako musango ogw’obuvumi.
4. Bayibuli eyigiriza n’okusingawo nti Setaani ye “omufuzi w’ensi eno.” Mukama waffe Yesu yennyini ye yayigiriza kino. Agamba mu Yokaana 12:31: “Ekiseera ky’ensi okusalirwa omusango kituuse, era omufuzi w’ensi eno anaagoberwa ebweru.” Ekigambo eky’Oluyonaani ekivvuunuddwa “ensi” mu kitundu kino kiri kosmos, era amakulu gaakyo ye nteekateeka y’ensi eya kaakano, era okuyigiriza kwa Mukama waffe kwe kuba nti Setaani ye mufuzi w’enteekateeka eno ey’ensi eya kaakano. Tulina okuyigiriza kwe kumu okwa Mukama waffe mu Yokaana 14:30, we tusoma nti: “Sikyayogera bintu bingi nammwe, kubanga omufuzi omubi ow’ensi eno ajja. Naye Nze tanninaako buyinza.” Ebigambo bino ebya Mukama waffe bisangibwa mu ssuula bangi gye batwala ng’esinga obulungi mu Bayibuli, essuula ey’e 14 eya Yokaana, era bwe tuleka okuyigiriza kuno okwa Mukama waffe ku Setaani tuteekwa okuleka, si Bayibuli yonna yokka, wabula n’essuula eno esinga obulungi mu Bayibuli. Tusanga Mukama ng’ayigiriza ekintu kye kimu nate mu kiro ekyo kyekimu, ekiro ekyasooka okukomererwa kwe, mu Yokaana 16:11 w’agamba nti: “omufuzi w’ensi eno asaliddwa omusango”—nga kyeyoleka nti ayogera ku Setaani.
Engeri Setaani gye yafuukamu Omufuzi w’ensi eno tuyinza obutasobola kugyogerako, naye nti bw’ali bw’atyo tekirina kubuusibwabuusibwa, bwe tuba ab’okukkiriza okuyigiriza kwa Yesu Kristo, era omuntu yenna anaasoma emisingi egifuga obulamu bw’obusuubuzi, obulamu bw’ebyobufuzi, obulamu bw’abantu, era okusinga byonna enkolagana y’amawanga, omuntu oyo ajja kukirabira ddala nti Setaani y’oyo afuga enteekateeka y’ebintu eya kaakano. Bwe twali tubuusabuusa edda nti waliwo Setaani, era Setaani ddala nga Bayibuli bw’emunnyonnyola, kati tetuyinza kukibuusabuusa, bwe tulowooza ku bikolwa by’abafuzi b’ensi mu lutalo luno olw’ensi yonna olw’eddalu olwa kaakano. Ebitonde ebirina amagezi amangi bwe bityo mu bya sayansi, obufirosoofo n’ebyenfuna, ng’abafuzi ba Bugirimaani aba kaakano bwe bali, byandiyinzizza bitya okusingibwa omusango gw’okusuula amawanga g’ensi mu lutalo luno olw’eddalu? Waliwo okuddamu kumu kwokka okw’amagezi: kubanga waliwo Setaani afuga Kosmos eno eya kaakano, oba enteekateeka y’ensi, era afuga ba Kaiser n’ebibiina bya Reichstag eby’ensi era ajja kubifuganga okutuusa Omufuzi omutuufu lw’alijja, Omulangira ow’Emirembe, Mukama waffe Yesu Kristo.
III. EMBALA YA SETAANI
1. Ku mbala ya Setaani, Bayibuli etuyigiriza nti kitonde ekibi ddala ddala. Mu Matayo 13:19 ayitibwa, “Omubi.” Kwe kugamba, ye y’obubi obujjuvu nga bulabikira mu muntu. Mu 1 Yokaana 5:19 R. V. era ayitibwa “Omubi.” Katonda ye “Omutukuvu,” kwe kugamba, Oyo obutukuvu obutuukiridde mwe bulabikira nga muntu. Setaani ye mukontanyi we ddala, obubi obusingirivu nga bulabikira mu muntu.
2. Setaani gw’ali eri obubi nga Katonda bw’ali eri obulungi. Mu 1 Yokaana 3:8 tusoma nti: “naye buli akola ekibi wa Setaani, kubanga okuva olubereberye Setaani akola bibi. Omwana wa Katonda kyeyava ajja mu nsi azikirize ebikolwa bya Setaani.” Kino tekitegeeza nti Setaani yayonoona okuva ku ntandikwa y’ebintu byonna era nti yatondebwa nga mwonoonyi, kubanga tuyiga mu Ezeekyeri 28:15 nti Setaani yatondebwa nga mutuukirivu. Wabula olunyiriri luno lutegeeza nti Setaani ye mwonoonyi eyasooka. Ebigambo “okuva olubereberye” byeyolekera nnyo mu bbaluwa ebigambo bino mwe biggiddwa, era tebitegeeza nti kwe kuva ku ntandikwa y’ebintu (laba ng’ekyokulabirako olunyiriri 11). Mu ngeri y’emu tubuulirwa mu emu ku nnyiriri zaffe—Yokaana 8:44—nti Setaani yali mutemu okuva ku lubereberye era nti “mulimba era kitaawe w’abalimba.” Mu ye “temuli mazima” n’akatono. Ebyo bimala ku buntu n’embala ya Setaani.
IV. EMIRIMU GYA SETAANI
Kaakano tutuuse ku kibuuzo ky’Emirimu gya Setaani, oba Setaani Bwe Yeeyoleka, n’Ebyo By’akola.
1. Okusooka tuyigirizibwa nti Setaani akema abantu okwonoona. Kino tukirabira ddala bulungi mu kukema kwe yakema Mukama waffe. Mu Bayibuli tulina ebiwandiiko bisatu eby’okukemebwa kuno. Tujja kutunuulira ekya Matayo. Matayo 4:1-9: “Awo Yesu n’atwalibwa Mwoyo Mutukuvu mu ddungu okukemebwa Setaani. (2) N’amala ennaku amakumi ana ng’asiiba, nga talya, emisana n’ekiro, oluvannyuma enjala n’emuluma. (3) Setaani n’ajja gy’ali n’amugamba nti, Obanga oli Mwana wa Katonda, lagira amayinja gano gafuuke emmere. (4) Naye Yesu n’amuddamu nti, Kyawandiikibwa nti: Omuntu tabeera mulamu na mmere yokka, wabula na buli kigambo ekiva mu kamwa ka Katonda. (5) Awo Setaani n’amutwala mu kibuga ekitukuvu n’amussa ku kitikkiro kya Yeekaalu. (6) N’amugamba nti, Obanga oli Mwana wa Katonda weesuule wansi kubanga kyawandiikibwa nti, Katonda aliweereza bamalayika be bakuwanirire mu mikono gyabwe oleme okwekoona ekigere kyo ku jjinja. (7) Yesu n’addamu Setaani nti, Kyawandiikibwa nti, Tokemanga Mukama Katonda wo. (8) Ate Setaani n’amutwala ku lusozi oluwanvu n’amulengeza ensi zonna n’obwakabaka bwamu n’ekitiibwa kyabwo kyonna, (9) n’amugamba nti, Bino byonna nnaabikuwa bw’onoovuunama n’onsinza.” Kya lwatu nti tetulina biseera ku makya ga leero okwekenneenya ensonga yonna ey’okukemebwa kwa Mukama waffe, naye kino kyeyoleka bulungi: Setaani alagibwa ng’omukemi, ng’akema Mukama waffe. Singa tewali Setaani wa ddala, ng’abangi bwe baagala tukkirize, oba singa si ye mukemi, tewandibaddewo nsonga n’emu ey’okumuyingiza mu kyafaayo kino. Nga Setaani bwe yakema Mukama waffe, bw’atyo atukema leero. Era kirabika nti tatukema mu kwegomba okw’omubiri okw’ensolo n’ebibi eby’obugwagwa kyokka, wabula n’okukemebwa okw’omwoyo okw’amagezi amakusike, era okusinga byonna atukema okubuusabuusa Ekigambo kya Katonda. Mu ngeri eno ey’okukema mwe yasookera okulumba Mukama waffe. Katonda yali yakamala okugamba Mukama Yesu ku kubatizibwa kwe nti, “Ggwe Mwana wange omwagalwa gwe nsanyukira ennyo” (Lukka 3:22), Setaani n’ajja ng’asimbayo okubuusabuusa Ekigambo kya Katonda ng’atandika okukema kwe n’ebigambo bino: “Obanga oli Mwana wa Katonda,” era oluvannyuma mu kukema kwe n’addamu okubuusabuusa okwo, ng’agamba Mukama Yesu nate nti: “Obanga oli Mwana wa Katonda.” Mu ngeri y’emu yennyini Setaani bwe yatandika okulumba Kaawa mu Lusuku Adeni, ng’asimbayo okubuusabuusa Ekigambo kya Katonda n’obulungi bwa Katonda. Yatandika ng’agamba nti: “Kazzi Katonda yagamba nti . . . .?” (Olubereberye 3:1), era oluvannyuma Kaawa bwe yayogera ddala Katonda kye yali agambye, Setaani n’amuwakanya mu lwatu n’agamba nti: “Temugenda kufa” (mu bigambo byennyini, Okufa, temulifa kufa) so nga Katonda yali agambye nti: “tolirema kufa” (Okufa, olifa kufa). Eno y’engeri Setaani gy’asinga okwagala okulumbamu leero. Atuleetera okubuusabuusa Ekigambo kya Katonda. Engeri ya Setaani esinga okukola obulungi kwe kukyamya abantu mu kubuusabuusa ne mu nsobi ku nsonga enkulu. Amaduuka g’omwenge, ebifo eby’okukuba zzaala n’ennyumba z’obwamalaaya si bye bifo Setaani mw’asinga okukolera, wabula amasomero, amatendekero aga waggulu n’amatendekero g’eby’eddiini, gy’asendasenda abasajja n’abakazi, n’abavubuka abatannakula n’abawala, okubuusabuusa amazima g’Ekigambo kya Katonda, n’okugaana amazima amakulu ag’ekigambo kya Katonda ne bakkiriza ensobi za Setaani mu kifo kyago. Setaani amanyi bulungi; nti bw’asobola okuleetera abantu okubuusabuusa Ekigambo kya Katonda, kyangu okubakulembera mu bibi ebisinga obugwagwa. Enjigiriza ez’obulimba zibadde nsulo ya bibi ebisinga obugwagwa okusinga n’amaduuka g’omwenge.
2. Naye Setaani takoma ku kukema bantu kwonoona ng’asimbayo okubuusabuusa Ekigambo kya Katonda, era alina amakuŋŋaaniro ge n’abaweereza be mu bantu okukola omulimu gwe. Kyuka ku Okubikkulirwa 3:9: “laba nnyinza okuwaayo abamu ku abo ab’omu kuŋŋaaniro lya Setaani abeeyita Abayudaaya; laba ndibaleeta okuvuunama ku bigere byammwe bategeere nti mbaagala.” Kye njagala mwetegereze wano bye bigambo nti, “kuŋŋaaniro lya Setaani.” Mu mbeera eno lyali kkuŋŋaaniro ly’Abayudaaya, naye mu biseera bino emirundi mingi y’ekkanisa eyeeyita ey’Ekikristaayo. Mu 2 Abakkolinso 11:14, 15 tulina ekitundu ekisinga n’okwewuunyisa: “Naye ekyo tekyewuunyisa, kubanga Setaani yeefuula nga malayika ow’omusana. (15) Noolwekyo abamuweereza bwe beefuula ng’abaweereza b’obutuukirivu tekitwewuunyisa. Ku nkomerero bagenda kubonerezebwa ng’ebikolwa byabwe biri.” Wano tubuulirwa nti Setaani alina abaweereza be. Tebeerangirira ng’abaweereza ba Setaani, era emirundi mingi tebamanyi na kumanya nti bwe bali; naye beeraga ng’”abaweereza b’obutuukirivu.” Babuulira “ethical culture,” enkola y’obulokozi obutaliimu musaayi gutangirira. Emirundi mingi basajja ba mbala esikiriza nnyo era ab’amagezi amangi n’obusobozi, naye bakola omulimu gwa Setaani. Setaani tabeera wa kabi nnyo nga bw’abeera “yeefuula nga malayika ow’omusana,” era tewali baweereza be balala ba kabi nnyo ng’abasajja n’abakazi ab’embala esikiriza n’ebirabo by’amagezi ebimasamasa abaggyawo okukkiriza kw’abaana ba Katonda, oba abayigiriza ensobi ez’engeri nnyingi ezisendasenda era ezisikiriza, “Christian Science,” “New Thought,” “Theosophy,” “Occultism” (Spiritualism), n’enzikiriza zonna ez’ekika ekyo.
3. Tetulina biseera wano kwogera ku mulimu gwa Setaani ng’ensibuko y’endwadde (Ebikolwa by’Abatume 10:38; Lukka 13:16), era ng’oyo alina obuyinza bw’okufa (Abaebbulaniya 2:14).
4. Naye era tulina okwogera ku mulimu omulala ogwa Setaani. Gulagibwa mu 2 Abakkolinso 4:3, 4, R. V.: “Naye obanga ddala Enjiri yaffe ekwekeddwa, ekwekeddwa eri abo ababula. (4) Katonda w’emirembe gino yazibikira ebirowoozo by’abo abatakkiriza, obutabamulisiza njiri ey’ekitiibwa kya Kristo, ye nga kye kifaananyi kya Katonda.” Wano tusoma nti omulimu gwa Setaani kwe kuziba amagezi g’abatakkiriza “obutabamulisiza njiri ey’ekitiibwa kya Kristo, ye nga kye kifaananyi kya Katonda.” Kyeyoleka nno nti Setaani ye nsibuko y’endowooza enkyamu, naddala endowooza enkyamu ku buntu bwa Kristo. Ye nsibuko y’enjigiriza ya Unitarian, n’okwegaana Obwakatonda bwa Mukama waffe mu ngeri zaakwo zonna. Aziba amagezi g’abantu abakkiriza okuzibibwa kwe ne kiba nti “Ekitiibwa kya Kristo” eky’Obwakatonda, “oyo kye kifaananyi kya Katonda kyennyini,” kibakwekebwa. Kino kinnyonnyola lwaki enjigiriza ya Unitarian mu ngeri zaayo zonna ez’enjawulo yeeyongera okubaawo ne bwe kiba nti obusirusiru bwayo bwanikiddwa emirundi mingi. Omulimu gwa Setaani mu kkubo lino gujja kutuuka ku ntikko ku kulabika kwa Anti-Kristo, “Omuntu oyo alijjira mu maanyi ga Setaani gonna n’akola obubonero n’eby’amagero, eby’obulimba, era n’obulimba obwa buli ngeri obw’obutali butuukirivu eri abo abazikirizibwa, kubanga bagaana okukkiriza amazima okulokolebwa.” (2 Basessaloniika 2:9, 10, R. V.)
V. ENKOMERERO YA SETAANI
Kaakano tutuuse ku kitundu ekikulu eky’okutaano eky’omulamwa gwaffe—Enkomerero ya Setaani.
1. Okusooka kyuka ku Okubikkulirwa 20:1-3: “Awo ne ndaba malayika ng’akka okuva mu ggulu ng’alina ekisumuluzo eky’obunnya obutakoma era ng’alina olujegere oluzito mu mukono gwe. N’akwata ogusota guli ogw’edda, ye Setaani, n’agusiba mu lujegere gumale emyaka lukumi, n’agusuula mu bunnya obutakoma era n’agusibiramu n’ateekako n’envumbo guleme kulimbalimba mawanga nate okutuusa ng’emyaka olukumi giweddeko. Bwe giriggwaako, Setaani ng’asumululwa okumala akaseera katono.” Wano tuyigirizibwa nti ku Kujja kwa Mukama waffe Yesu Kristo Okwokubiri Setaani alisibibwa n’olujegere oluzito n’asuulibwa mu bunnya obutakoma okumala emyaka lukumi. Obunnya obutakoma, oba nga bwe bwavvuunulwa mu Authorised Version, “bottomless pit,” tebutegeeza ggeyeena. Setaani, nga bwe tujja okulaba gye bujja, alisuulibwa mu ggeyeena oluvannyuma.
2. Kaakano kyuka ku Okubikkulirwa 20:7, 8: “Awo emyaka olukumi bwe giriggwaako, Setaani aliteebwa okuva mu kkomera lye. (8) Alifuluma okulimbalimba Googi ne Magoogi, ge mawanga ag’omu nsonda ennya ez’ensi, era alikuŋŋaanya abantu ne baba eggye ery’okulwana eritasoboka na kubalika nga liri ng’omusenyu ogw’oku lubalama lw’ennyanja.” Wano tuyigirizibwa nti ku nkomerero y’Emyaka Olukumi, Setaani alisumululwa okumala akaseera katono okuva mu bunnya mwe yasuulibwa ng’asibiddwa, era nti alifuluma okulimbalimba amawanga. Naye ekiseera ky’obuyinza bwe olwo kiriba kimpi nnyo.
3. Mu Okubikkulirwa 20:10 tusangamu enkomerero ya Setaani esembayo: “Awo Setaani eyabalimbalimba n’asuulibwa mu nnyanja ey’omuliro eyaka ne salufa, omuli ekisolo ne nnabbi ow’obulimba era banaabonyaabonyezebwanga emisana n’ekiro emirembe n’emirembe.” Wano we wamu ku bifo endowooza z’abantu ba “Reconciliation” n’aba “Universalists” mwe zigwira. Ensonga y’aba Reconciliation n’aba Universalists, gye bakozesa okugezaako okukakasa nti abantu bonna balirokolebwa ku nkomerero, bw’egobererwa okutuuka ku nkomerero yaayo, singa ekakasa ekintu kyonna, yandikakasizza n’okulokolebwa kwa Setaani, era bangi ku bo ekyo bakiyigiriza. Bagamba lwatu nti Setaani ku nkomerero alireetebwa okwenenya n’alokolebwa. Ddala ekyo kye nnakkirizanga era kye nnayigirizanga mu buweereza bwange obw’edda. Naye ekitundu kino kye tumaze okusoma kiraga nti ekyo tekisoboka kuba kya mazima. “Ennyanja ey’omuliro” “yateekerwateekerwa Setaani ne bamalayika be.” Mukama waffe yennyini agamba mu Matayo 25:41 nti bw’alikomawo okusalira ensi eno omusango aligamba abo abali ku mukono gwe ogwa kkono nti: “Muveewo, mmwe abakolimire, mulage mu muliro ogutazikira ogwateekerwateekerwa Setaani ne bamalayika be.” Ggeyeena teyateekerwateekerwa bantu, wabula Setaani ne bamalayika be. Omuntu yenna bw’aligendayo kiriba kubanga yeesalirawo okwegatta ne Setaani mu kifo ky’okwegatta ne Katonda. Noolwekyo bagenda Setaani gy’agenda. Buli muntu agaana Yesu Kristo yeegatta ne Setaani.
VI. ENGERI Y’OKUWANGULA SETAANI
Kaakano mu ddakiika ntono ka mbalage okuva mu Kigambo kya Katonda, engeri y’okuwangula Setaani mu bulamu obwa bulijjo obw’ennaku zonna. Waliwo ebintu bina bye tulina okujjukira.
1. Sooka osome Yakobo 4:7, “Kale, mugondere Katonda era mulwanyisenga Setaani, ajja kubaddukanga.” Kino kituyigiriza nti, tulina okusooka okwewaayo eri Katonda n’oluvannyuma ne tulwanyisa Setaani, era nti, bwe tumulwanyisa, wadde nga wa nkwe n’amaanyi, ajja kutudduka. Wadde Setaani wa maanyi, mu maanyi ga Katonda tusobola okumuziyiza n’okumuwangula.
2. Kaakano kyuka ku 1 Yokaana 2:14: “Mbawandiikidde mmwe abakulu kubanga mutegedde oyo eyabaawo okuva ku lubereberye. Mbawandiikidde mmwe abavubuka kubanga muli ba maanyi era n’ekigambo kya Katonda kibeera mu mmwe, era muwangudde omubi.” Ekitundu kino kituyigiriza nti, bwe tulya Ekigambo kya Katonda ne tukitereka mu mitima gyaffe, ne kibeera mu ffe, olwo lwe tusobola okuwangula Setaani. Bwe tulagajjalira okusoma Bayibuli okumala olunaku lumu lwokka, tulekera Setaani oluggi olugguddwawo okuyingira. Mmaze emyaka amakumi ana mu esatu nga ndi Mukristaayo, naye sandyetantadde kulagajjalira kusoma kigambo kya Katonda okumala olunaku lumu lwokka. Lwaki? Kubanga waliwo Setaani; era, bwe ndagajjalira okusoma Ekigambo kya Katonda okumala olunaku lumu, mmulekera eddirisa nga ggule okuyingira, ne nneeleka nga nnafu nnyo okumwolekera n’okumuwangula. Naye bwe tunaalyanga Ekigambo kya Katonda buli lunaku, ne twesiga Katonda, tusobola okulwanyisa Setaani buli w’alumba. Wadde Setaani wa nkwe era wa maanyi, Katonda wa maanyi okumusinga, era Katonda atuwa amaanyi ge ng’ayita mu kigambo kye ekyawandiikibwa.
3. Kaakano kyuka ku Abaefeso 6:11: “Mwambale ebyokulwanyisa byonna ebya Katonda, mulyoke musobole okwolekera enkwe za Setaani.” Wano tuyigirizibwa nti, okusobola “okwolekera enkwe za Setaani” tulina “Mwambale ebyokulwanyisa byonna ebya Katonda.” Ebyokulwanyisa ebyo kye biri, tukisanga mu nnyiriri eziddirira amangu ddala. Ebyokulwanyisa bino, ebyokulwanyisa bino byonna, “ebyokulwanyisa ebijjuvu ebya Katonda,” biri mu mikono gyaffe. Okuba nti waliwo Setaani, nti kitonde kya bukulu, kitiibwa, nkwe n’amaanyi bwe bityo, nti buli kiseera ateesa okutuzikiriza n’okunafuya okukkiriza kwaffe, si nsonga ya kutya wadde okuggwaamu amaanyi. Bwe tukwata “engabo” ey’”okukkiriza” tujja “kusobola okuzikiza obusaale bwonna obw’omuliro obulasibwa omubi,” bwe tukwata “enkuufiira” ey’”obulokozi,” n’”ekitala eky’Omwoyo” “kye kigambo kya Katonda,” era nga “tusabiririranga mu ssaala zonna nga twegayiririranga mu mwoyo,” kya kitiibwa gye tuli okuwangula Setaani buli lunaku olw’obulamu bwaffe, buli ssaawa ey’olunaku, ne buli ddakiika ey’essaawa.
4. Eddaala erisembayo mu kkubo ly’okuwangula Setaani lisangibwa mu Abaefeso 6:10: “Eky’enkomerero, mubenga n’amaanyi mu Mukama waffe ne mu buyinza obw’amaanyi ge.” Engeri y’okuwangula Setaani kwe kulekera ddala okwesiga amaanyi gaffe ffekka ne tukkiriza amaanyi ga Yesu Kristo agatakoma ne tugeegattako ku lwaffe. Mu maanyi g’obuyinza bwa Yesu Kristo mwe tunaawangulira “omubi.” Mu maanyi g’obuyinza bwe, nga bwe tumaze okwogera, kya kitiibwa gye tuli okuwangula Setaani buli lunaku olw’obulamu bwaffe, buli ssaawa ey’olunaku ne buli ddakiika ey’essaawa. Haleluuya!