Essuula 4 · eddakiika 26 ez’okusoma · eddakiika 33 ez’okuwuliriza
Okusalawo kwa Luusi
Luusi 1:16.—Naye Luusi n’amwegayirira ng’agamba nti, Tompaliriza kukuvaako, wadde obutakugoberera, kubanga gy’onoogendanga, nange gye nnaagendanga, gy’onooberanga, nange gye nnaaberanga, era abantu bo be banaabanga abantu bange, era ne Katonda wo y’anaaberanga Katonda wange.
Ebyafaayo ebiri mu kitabo kino ekya Luusi birabika nga byateekebwa mu Byawandiikibwa okusingira ddala olw’ensonga bbiri:
Ekisooka, Kubanga Kristo yali wa mu zzadde lya Luusi. Omwoyo Omutukuvu yalaba nga kisaanira okussaayo omwoyo ku bufumbo obwo obwa Bowaazi ne Luusi, Omulokozi w’ensi mwe yava. Emirundi mingi tuyinza okulaba nti Omwoyo Omutukuvu eyaluŋŋamya Ebyawandiikibwa, emirundi mingi assaayo omwoyo ku bintu ebitono, ebibaddewo ebitono, ebikwatagana obukwatagana ewala ne Yesu Kristo.
Eky’okubiri, Kubanga ebyafaayo bino birabika ng’ekifaananyi ky’okuyitibwa kw’ekkanisa ey’Abamawanga, era mazima eky’okukyuka kwa buli mukkiriza. Luusi teyali wa Isirayiri mu kusooka, wabula yali Mumowaabu, munnaggwanga eyali ebweru w’eggwanga lya Isirayiri: naye n’aleka abantu be, ne balubaale b’Abamawanga, okusinza Katonda wa Isirayiri, n’okwegatta ku bantu abo. Mu kino alabika ng’ekifaananyi ky’ekkanisa ey’Abamawanga, era n’ekya buli akyuka mu mazima. Luusi yali nnyina wa Kristo; yava mu zzadde lye: bwe kityo ekkanisa ye nnyina wa Kristo, nga bw’ayogerwako, Okubikkulirwa 12, ku ntandikwa. Era bwe kityo buli Mukristaayo ow’amazima ye nnyina: Matayo 12:50, “Kubanga buli akola ebyo Kitange ali mu ggulu by’ayagala oyo ye muganda wange, ye mwannyinaze era ye mmange.” Kristo ye gwe emmeeme ya buli omu ku balonde erumwa okuzaala mu kuzaalibwa okuggya. Luusi yaleka ab’oluganda lwe bonna ab’obutonde n’ensi ye, ensi gye yazaalibwamu, n’ebintu bye byonna bye yalina eyo, olwa Katonda wa Isirayiri; nga buli Mukristaayo ow’amazima bw’aleka byonna olwa Kristo. Zabbuli 45:10, “Muwala, wuliriza bye nkugamba: ‘Weerabire ab’ewammwe n’ab’omu nnyumba ya kitaawo.’”
Nawomi yali kaakano ng’addayo okuva mu nsi ya Mowaabu mu nsi ya Isirayiri ne baka batabani be ababiri, Olupa ne Luusi; abanaatulaga ebika bibiri eby’abo abeeyatula eddiini: Olupa, ekika ky’abo abeeyatula mu ngeri ennungi, era abalabika nga batandika bulungi, naye ne bawangaala akaseera katono, n’oluvannyuma ne bakyuka ne baddayo; Luusi, ekika ky’abo abalamu era ab’amazima, era n’olwekyo abanywevu era abagumiikiriza mu kkubo lye baatandika. Nawomi mu nnyiriri eziyise alaga baka batabani be bano obuzibu bw’okuleka ensi yaabwe okugenda naye. Era mu lunyiriri luno tuyinza okulaba,
1. Enneeyisa ey’ekitalo eya Luusi ku mulundi guno; n’okumalirira okutakyuka bw’anywerera ku Nawomi n’amugoberera. Nawomi bwe yasooka okusituka okuva mu nsi ya Mowaabu okuddayo mu nsi ya Isirayiri, Olupa ne Luusi bombi ne basitula wamu naye; era Nawomi n’abakubiriza bombi okuddayo. Era bombi ne bakaaba, ne balabika nga tebasobola kugumiikiriza ndowooza ya kumuleka, era ne balabika nga bamaliridde okugenda naye: olunyiriri 10, “Nedda, tuligenda naawe ng’oddayo eri abantu bo.” Awo Nawomi n’abagamba nate, “Mweddireyo ewammwe, bawala bange,” n’ebirala. Era awo ne bakwatibwako nnyo nate, Olupa n’addayo n’agenda. Kaakano obunywevu bwa Luusi mu kigendererwa kye bwali bugezeseddwa nnyo okusingawo, naye ne butawangulwa: “Luusi namunywererako ddala,” olunyiriri 14. Awo Nawomi n’amugamba nate, olunyiriri 15, “Laba, munno azzeeyo eri abantu be ne balubaale be, naawe kwata ekkubo omugoberere.” Awo n’alaga okumalirira kwe okutasagaasagana mu kyawandiikibwa kyaffe ne mu lunyiriri oluddako.
2. Njagala okulaga okusingira ddala ekyo obulungi bw’okumalirira kwe kuno mwe bwali, kwe kugamba, nti kyali lwa Katonda wa Isirayiri, era asobole okuba omu ku bantu be, kye kyava amalirira bw’atyo okunywerera ku Nawomi: “Abantu bo be banaabanga abantu bange, era ne Katonda wo y’anaaberanga Katonda wange.” Kyali lwa Katonda kye yakola bw’atyo; era n’olwekyo okukola kwe okwo kwogerwako oluvannyuma ng’enneeyisa ennungi mu ye, essuula 2:11, 12: “Naye Bowaazi n’addamu nti, ‘By’okoledde nnyazaala wo kasookedde balo afa, ne bwe waleka kitaawo ne nnyoko era n’abantu bo n’ojja mu nsi ey’abantu botomanyi, babintegezezza byonna. Mukama Katonda wa Isirayiri gwe weeyuna wansi w’ebiwaawaatiro bye, akusasule olw’ebyo by’okoze. Mukama Katonda wa Isirayiri, oyo gwe weewagamye wansi w’ebiwawaatiro bye, akuwe empeera ennene ddala.’” Yaleka kitaawe ne nnyina, n’ensi gye yazaalibwamu, okujja okwesiga wansi w’ekisiikirize ky’ebiwaawaatiro bya Katonda: era mazima yaweebwa empeera ennene, nga Bowaazi bwe yamwagaliza; kubanga ng’oggyeeko emikisa egy’omwoyo egy’amangu eri emmeeme ye n’empeera ez’olubeerera mu nsi endala, yasasulwa n’embeera ez’ebweru ezijjudde era ez’obugagga mu maka ga Bowaazi. Era Katonda n’ayimusa Dawudi ne Sulemaani mu zzadde lye, n’anyweza engule ya Isirayiri (abantu be yalonda okusinga abantu be) mu bazzukulu be; era—ekisingawo ennyo—mu zzadde lye n’ayimusa Yesu Kristo, mu ye amaka gonna ag’ensi mwe gaweerwa omukisa.
Okuva mu bigambo ebyo nga binnyonnyoddwa bwe bityo, ndaba kino ng’omutwe gw’okwogera kwange okwa kaakano:
Abo be twabeeranga nabo edda bwe bakyuka okudda eri Katonda, ne beegatta ku bantu be, kiteekwa okuba okumalirira kwaffe okunywevu, nti tetujja kubaleka; wabula nti abantu baabwe be banaabanga abantu baffe, ne Katonda waabwe y’anaaberanga Katonda waffe.
Emirundi egimu kibaawo, nti ku abo abaabeeranga wamu, abaabeeranga awamu ng’abaliraanwa, era abaabanga awamu emirundi mingi nga mikwano, oba abaali bagattiddwa mu luganda olw’okumpi, era abaali awamu mu kizikiza, mu buddu ne mu nnaku mu kuweereza Setaani, abamu bamulisibwa, ne bakyusibwa mu birowoozo, ne balagibwa obubi obunene obw’ekibi, emitima gyabwe ne gikyusibwa okudda eri Katonda, era Omwoyo Omutukuvu owa Katonda n’abakubiriza okuleka ekibiina kyabwe ekiri ku ludda lwa Setaani okugenda okwegatta n’ekibiina ekyo ekyaweebwa omukisa ekiri ne Yesu Kristo; bafuulibwa abeetegefu okuleka eweema z’obubi, okubeera mu nsi ey’obutuukirivu n’abantu ba Katonda.
Era emirundi egimu kino kifuuka okwawukana okw’enkomerero wakati waabwe n’abo be baali babeera nabo edda. Newakubadde nga kiyinza obutaba kwawukana mu ngeri ez’ebweru, bayinza okukyabeera awamu era bayinza okwogera omu n’omulala; naye mu ngeri endala, kibateeka wala nnyo omu ku mulala: omu mwana wa Katonda, n’omulala mulabe wa Katonda; omu ali mu mbeera ey’ennaku, n’omulala mu mbeera ey’essanyu; omu munnansi wa Sayuuni ow’omu ggulu, omulala ali wansi w’omusango ogw’okugenda mu ggeyeena. Tebakyali wamu mu ngeri ezo mwe baabeeranga awamu. Baali ba ndowooza emu okuweereza ekibi n’okukola omulimu gwa Setaani; kaakano ba ndowooza ezikontana. Baabeeranga wamu mu by’ensi n’obwereere obw’ekibi; kaakano ba mpisa ezaawukana ennyo nnyo. Baawukanye nga bwe bali mu bwakabaka obw’enjawulo; omu asigala mu bwakabaka bw’ekizikiza, omulala atwalibwa mu bwakabaka bw’Omwana wa Katonda omwagalwa. Era emirundi egimu baawukana ddala ku nkomerero mu ngeri zino; omu bw’abeera mu nsi ya Isirayiri, ne mu nnyumba ya Katonda, omulala, nga Olupa, abeera era afiira mu nsi ya Mowaabu.
Kaakano kya nnaku bwe kiba bwe kityo. Kya ntiisa okwawukana bwe kutyo. Kya kunakuwaza, ku abo abaali awamu edda mu kibi, abamu bwe bakyuka okudda eri Katonda, ne beegatta ku bantu be, nti kifuuke okwawukana wakati waabwe ne bannaabwe n’abo be baali bamanyiganye nabo edda. Kiteekwa okuba okumalirira kwaffe okunywevu era okutakyuka mu mbeera ng’eyo nti tekujja kuba kwawukana, wabula nti tujja kubagoberera, nti abantu baabwe be banaabanga abantu baffe, ne Katonda waabwe y’anaaberanga Katonda waffe; era ekyo olw’ensonga zino eziddirira:
I. Kubanga Katonda waabwe Katonda wa kitiibwa. Tewali amufaanana, oyo atalina kkomo mu kitiibwa n’obulungi. Ye Katonda Ali Waggulu Ennyo, ow’ekitiibwa mu butukuvu, ow’entiisa mu matendo, akola eby’amagero. Erinnya lye lya kitiibwa mu nsi yonna, era ekitiibwa kye kiri waggulu w’ensi n’eggulu. Mu bakatonda tewali amufaanana; tewali mu ggulu ayinza okugeraageranyizibwa naye, so tewali mu baana b’ab’amaanyi ayinza okufaananyizibwa naye. Katonda waabwe ye nsibuko y’ebirungi byonna, era ensibuko etakalira; ye Katonda amala byonna, asobola okubakuuma n’okubalwanirira, n’okubakolera ebintu byonna. Ye Kabaka ow’ekitiibwa, Mukama ow’amaanyi era ow’obuyinza, Mukama ow’amaanyi mu lutalo: olwazi olugumu, era omunaala omuwanvu. Tewali afaanana nga Katonda wa Yesuluuni, eyeebagala waggulu ku ggulu ng’ajja okubayamba, ne ku bire mu kitiibwa kye. Katonda ataggwaawo bwe buddukiro bwabwe, era wansi waabwe waliwo emikono egy’olubeerera. Ye Katonda alina ebintu byonna mu mikono gye, era akola buli ky’ayagala: y’aleeta okufa, era y’awa obulamu; atwala emagombe ate n’azuukiza; y’ayavuwaza era y’agaggawaza: emisingi gy’ensi gya Mukama. Katonda waabwe Katonda mutukuvu awatali kkomo; tewali mutukuvu nga Mukama. Era mulungi awatali kkomo era wa kisa. Bangi abalala be basinza era be baweereza nga bakatonda bitonde bya bukambwe, myoyo eginoonya okuzikiriza emmeeme; naye ono Katonda asanyukira okusaasira; ekisa kye tekiriiko kkomo era kibeerera emirembe gyonna. Ye kwagala kwennyini, ensibuko n’ennyanja y’okwagala okutaliiko kkomo.
Katonda ow’engeri eyo ye Katonda waabwe! Obwo bwe bulungi bwa Yakobo! Oyo ye Katonda w’abo abaleka ebibi byabwe ne bakyuka! Baalonda bulungi abo abalonze ono okuba Katonda waabwe. Mazima baawanyisiganya bulungi abo abawanyisiza ekibi n’ensi ne Katonda ow’engeri eyo!
Balina Omulokozi omulungi era ow’ekitiibwa, ye Mwana wa Katonda omu yekka; okumasamasa kw’ekitiibwa kya Kitaawe; oyo Katonda gwe yasanyukiranga awatali kkomo okuva emirembe n’emirembe; Omulokozi ow’okwagala okutaliiko kkomo; oyo eyayiwa omusaayi gwe ye n’awaayo emmeeme ye ng’ekiweebwayo olw’ebibi byabwe, era oyo asobola okubalokola ddala okutuuka ku nkomerero.
II. Abantu baabwe bantu balungi era ba ssanyu. Katonda yabazza obuggya, n’abakubako ekifaananyi kye ye, era n’abafuula abagabana ku butukuvu bwe. Basinga obulungi baliraanwa baabwe, Engero 12:26. Yee, be balungi ab’ensi, Zabbuli 16:3. Baagalwa mu maaso ga bamalayika; era emmeeme zaabwe ziwundiddwa n’ebisa ebyo ebiri eby’omuwendo omungi mu maaso ga Katonda yennyini.
Abantu ba Katonda kye kibiina ekisingayo obulungi n’essanyu mu nsi. Katonda oyo gwe baalonda okuba Katonda waabwe ye Kitaabwe; yabasonyiwa ebibi byabwe byonna, era bali mu mirembe naye; era yabakkiriza mu ddembe lyonna ery’abaana be. Nga bwe beewaayo eri Katonda, bw’atyo Katonda yeewaddeyo gye bali. Afuuse obulokozi bwabwe n’omugabo gwabwe: amaanyi ge n’okusaasira kwe n’engeri ze zonna bibyabwe. Bali mu mbeera ey’obukuumi, nga tewali kusobola kwonna kwa kuzikirira: Setaani talina buyinza kubazikiriza. Katonda abasitula ku biwaawaatiro by’empungu, waggulu ennyo w’eyo Setaani gy’atasobola kutuuka, era waggulu w’abalabe bonna ab’emmeeme zaabwe gye batasobola kutuuka. Katonda ali nabo mu nsi muno; balina okubeerawo kwe okw’ekisa. Katonda ali ku ludda lwabwe; kale ani ayinza okubalwanyisa? Ensozi nga bwe zeetooloola Yerusaalemi, ne Mukama bw’atyo bwe yeetooloola abo. Katonda ye ngabo yaabwe era ye mpeera yaabwe ennene ennyo; era okussa ekimu kwabwe kuli ne Kitaffe n’Omwana we Yesu Kristo. Era balina ekisuubizo kya Katonda n’ekirayiro nti mu nsi egenda okujja balibeera emirembe gyonna mu maaso ga Katonda ag’ekitiibwa.
Kiyinza okutumala ddala okutukubiriza okumalirira okunywerera ku abo abaleka ebibi byabwe ne bakatonda baabwe ab’obulimba okwegatta ku bantu bano, nti Katonda ali nabo, Zekkaliya 8:23: “Bw’ati bw’ayogera Mukama ow’Eggye nti, ‘Mu nnaku ezo abasajja kkumi okuva mu buli lulimi olwogerwa mu mawanga balyekwata ku kyambalo ky’Omuyudaaya bagambe nti, Muleke tugende nammwe kubanga twawulira nga Katonda ali nammwe.’” Bwe batyo abantu bandisaanidde, nga bwe kyali, okwekwata ku kyambalo kya baliraanwa baabwe ne mikwano gyabwe abakyuse okudda eri Katonda, ne bamalirira nti bagenda kugenda nabo, kubanga Katonda ali nabo.
III. Essanyu teriyinza kufunibwa walala wonna, wabula mu Katonda waabwe, ne mu bantu baabwe. Waliwo abayitibwa bakatonda bangi, n’abaami bangi. Abamu bafuula amasanyu gaabwe bakatonda; abamu balonda Mammoni okuba katonda waabwe; abamu bafuula bakatonda obulungi bwe balowooza nti balina, oba emikisa egy’ebweru gye balina okusinga baliraanwa baabwe: abamu balonda ekintu kino okuba katonda waabwe, n’abalala ekirala. Naye abantu tebayinza kuba na ssanyu mu katonda mulala yenna wabula Katonda wa Isirayiri: ye nsibuko yokka ey’essanyu. Bakatonda abalala tebayinza kuyamba mu kabi; era tewali n’omu ku bo ayinza kuwa ekyo emmeeme enjavu enkalu ky’eyetaaga. Abantu ne bwe basinza bakatonda abo abalala nga bwe kyenkana kitya, ne babakoowoola n’amaanyi nga bwe kyenkana kitya, ne babaweereza n’obunyiikivu nga bwe kyenkana kitya, naye bajja kusigala nga bitonde bya bwavu, bya nnaku, ebitakkuta, ebyazikirira. Abantu abalala bonna banaku, okuggyako abantu abo Katonda waabwe ye Mukama.—Ensi eyawuddwamu ebibiina bibiri. Waliwo abantu ba Katonda, ekisibo ekitono ekya Yesu Kristo, ekibiina ekyo kye tusoma ku kyo, Okubikkulirwa 14:4. “Abo be bantu abateeyonoonesanga eri abakazi; be bagoberera Omwana gw’Endiga buli gy’alaga. Baanunulibwa mu bantu ab’omu nsi ne beewaayo ng’ebibala ebibereberye eri Katonda n’eri Omwana gw’Endiga.” Era waliwo abo ab’obwakabaka bw’ekizikiza, abatali na Kristo, nga si bannansi ba Isirayiri, nga si ba mu ndagaano ey’ekisuubizo, nga tebalina ssuubi, era nga tebalina Katonda mu nsi. Bonna ab’ekibiina kino eky’okubiri banaku era bazikiridde; balabe ba Katonda, era bali wansi w’obusungu bwe n’omusango gwe. Baddu ba Setaani, abamuweereza nga bazibiddwa amaaso, era ababuzaabuzibwa era abategebwa ye, era abasindiikirizibwa mu kkubo eggazi okutuuka mu kuzikirira okw’olubeerera.
IV. Abo be twabeeranga nabo edda bwe bakyuka okudda eri Katonda, n’eri abantu be, ekyokulabirako kyabwe kiteekwa okutukwatako. Ekyokulabirako kyabwe kiteekwa okutwalibwa ng’okuyita kwa Katonda gye tuli okukola nga bwe bakoze. Katonda, bw’akyusa omutima gw’omu, ayita omulala; okusingira ddala ayita n’eddoboozi ery’omwanguka abo abaali mikwano gyabwe n’abo be baali bamanyiganye nabo. Twakwatibwako ebyokulabirako byabwe mu bubi; era tunaalekera awo okubagoberera nga balonze ekisingayo amagezi kye baali balonze, era nga bakoze ekisingayo obulungi kye baali bakoze? Bwe tuba nga twali mikwano nabo mu by’ensi, mu bwereere, mu kwogera okutaliimu mugaso era okw’ekibi, kijja kuba kya nnaku nnyo, singa wateekwa okubaawo okwawukana kaakano, kubanga tetwagala kuba mikwano nabo mu butukuvu ne mu ssanyu erya nnamaddala. Abantu bakwatibwako nnyo okulaba obugagga bwa bannaabwe mu bintu ebirala. Abo be babadde bakolagana nabo ennyo bwe bagaggawala, ne bafuna emikisa gyonna eminene egy’ensi, kizuukusa okwegomba kwabwe n’okuyaayaana okufuna obugagga obufaanana bwe butyo. Nga kisingawo nnyo bwe bandikwatiddwako, ne bakubirizibwa okubagoberera, n’okubafaanana, nga bafunye essanyu eryo ery’omwoyo era ery’olubeerera erisinga omuwendo awatali kkomo okusinga obugagga bwonna n’ekitiibwa kyonna eky’ensi eno!
V. Okumalirira kwaffe okunywerera n’okugoberera abo abakyuka okudda eri Katonda, ne beegatta ku bantu be, kuteekwa okuba okunywevu era okw’amaanyi, olw’obuzibu obunene obukirimu. Bwe tuba twagala okubanywererako, n’okuba ne Katonda waabwe nga Katonda waffe, n’abantu baabwe ng’abantu baffe, tuteekwa okutta n’okwegaana okwegomba kwaffe kwonna, n’okuziyiza buli kuyaayaana okubi n’okwegomba, n’okwawukana n’ekibi kyonna emirembe gyonna. Naye okwegomba kwaffe kungi era kwa maanyi. Ekibi mu butonde kyagalwa nnyo nnyo gye tuli; okwawukana nakyo kugeraageranyizibwa ku kuggyamu eriiso lyaffe erya ddyo. Abantu bayinza okwewala amakubo g’ekibi ge baamanyiira okumala akaseera katono, era bayinza okwegaana okwegomba kwabwe mu kigero eky’ekitundu, awatali buzibu bungi; naye mulimu oguyuza omutima, okwawukana ddala n’ekibi kyonna ku nkomerero, n’okuwa okwegomba kwaffe okusingayo okwagalwa ebbaluwa ey’okugattululwa, okukugoba ddala. Naye kino tuteekwa okukikola, bwe tuba twagala okugoberera abo abakyuka ddala okudda eri Katonda. Yee, tetuteekwa kuleka kibi kyokka, wabula tuteekwa, mu ngeri emu, okuleka ensi yonna: Lukka 14:33, “Kale, buli muntu ku mmwe ateefiiriza byonna by’alina, tayinza kuba muyigirizwa wange.” Kwe kugamba, ateekwa okuleka byonna mu mutima gwe, era ateekwa okutuuka ku mpisa enjuvu n’okwetegeka okuleka ddala byonna olwa Katonda n’eddembe ery’ekitiibwa ery’omwoyo ery’abantu be, buli lwe kinaaba kyetaagisa; era ekyo nga tewali kusuubira kintu kyonna eky’engeri eyo, oba ekintu kyonna eky’ensi, okukiddizaawo; era byonna okugenda mu nsi ey’obugwira, ensi etalabwangako okutuusa kaakano; nga Ibulayimu, bwe yayitibwa Katonda, “eyava mu nsi ye, n’ewa baganda be, n’ennyumba ya kitaawe, okugenda mu nsi Katonda gye yali agenda okumulaga, nga tamanyi gy’agenda.”
Bwe kityo kyali kizibu eri Luusi okuleka ensi gye yazaalibwamu ne kitaawe ne nnyina, ab’oluganda lwe n’abo be yali amanyiganye nabo, n’ebintu byonna ebisanyusa bye yalina mu nsi ya Mowaabu, okubeera mu nsi ya Isirayiri, gye yali tagendangako. Nawomi yamubuulira obuzibu omulundi n’omulundi. Bwali buzibu nnyo eri munne Olupa; okulowooza ku bwo kwamuzzaayo nga yaakatandika olugendo. Okumalirira kwe tekwali kunywevu kimala okubuwangula. Naye Luusi yali amaliridde nnyo, ne kiba nti yawangula byonna; yali munywevu mu kino, nti, obuzibu ne bwe bwandibadde bwenkana wa, tajja kuleka nnyazaala we. Bwe batyo abantu beetaaga okuba abanywevu ennyo mu kumalirira kwabwe okuwangula obuzibu obuli mu kkubo ery’okunywerera ku abo abakyuka ddala okuva mu kibi okudda eri Katonda.
Okunywerera kwaffe ku bo, n’okuba ne Katonda waabwe nga Katonda waffe n’abantu baabwe ng’abantu baffe, kwesigamye ku kumalirira kwaffe n’okulonda kwaffe; era ekyo mu ngeri bbiri.
1. Obunywevu bw’okumalirira mu kukozesa ebintu ebiyamba olw’okukifuna, lye kkubo ery’okufuula ebintu ebyo eby’amaanyi. Waliwo ebintu ebyateekebwawo olw’okufuuka abamu ku Isirayiri ow’amazima n’okuba ne Katonda waabwe nga Katonda waffe; era okukozesa ebintu bino mu bujjuvu lye kkubo ery’okutuuka ku buwanguzi; naye si kubikozesa mu bunafu oba mu kubuusa amaaso. Era tusobole okuba abajjuvu, twetaaga amaanyi g’okumalirira, empisa ennywevu era etakyuka n’okumalirira kw’amagezi okukozesa ebintu byonna, n’okukola kye tukola n’amaanyi gaffe, n’okugumiikiriza mu kyo. Matayo 11:12, “Obwakabaka obw’omu ggulu buyingirwa n’amaanyi, era abantu ab’amaanyi ennyo be babutwala.”
2. Okulonda Katonda waabwe n’abantu baabwe, n’okumalirira okujjuvu era n’emmeeme yonna, bwe bukwakkulizo bw’okwegatta nabo. Katonda awa buli muntu okulonda mu nsonga eno: nga Olupa ne Luusi bwe baalina okulonda, oba bagenda kugenda ne Nawomi mu nsi ya Isirayiri, oba okusigala mu nsi ya Mowaabu. Omuntu ow’obutonde ayinza okulonda okulokolebwa okuva mu ggeyeena; naye tewali muntu yenna alonda n’omutima gwe gwonna Katonda ne Kristo, n’emikisa egy’omwoyo Kristo gye yagula, n’essanyu ly’abantu ba Katonda, okutuusa lw’akyuka. Okwawukana ku ekyo, abikyawa; tabiwoomerwa; era tamanyi n’akatono omuwendo gwabyo n’obukulu bwabyo obutapimika.
Abantu bangi ab’omubiri balabika nga balonda ebintu bino, naye tebabironda ddala: nga Olupa bwe yalabika mu kusooka ng’alonze okuleka Mowaabu okugenda mu nsi ya Isirayiri. Naye Nawomi bwe yamuteekako obuzibu bwakyo, n’addayo; era bw’atyo n’alaga nti teyali amaliridde ddala mu kulonda kwe, era nti emmeeme ye yonna teyali mu kyo nga eya Luusi bwe yali.
OKUSSA MU NKOLA
Omugaso gwe nja okuggya mu bye njogedde kwe kukubiriza aboonoonyi okumalirira bwe batyo, ku bikwata ku abo abali mu ffe abaakakyuka okudda eri Katonda, ne beegatta ku kisibo kya Kristo. Olw’okusaasira okungi n’ekisa kya Katonda gye tuli mu kifo kino, kiyinza okwogerwa ku bangi ku mmwe abali mu mbeera etaliimu Kristo, nti mwakalekebwa abo abaali nammwe edda mu mbeera ng’eyo. Waliwo abo be mwabeeranga nabo edda abaakaleka obulamu bw’ekibi n’okuweereza Setaani, ne bakyuka okudda eri Katonda, ne baddukira eri Kristo, ne beegatta ku kibiina ekyo ekyaweebwa omukisa ekiri naye. Edda baali nammwe mu kibi ne mu nnaku; naye kaakano tebakyali nammwe mu mbeera eyo oba mu bulamu obwo. Bakyuse, era badduse okuva ku busungu obugenda okujja; balonze obulamu obw’obutukuvu kaakano n’okunyumirwa Katonda oluvannyuma. Edda baali bannammwe mu buddu, era baali nammwe mu mulimu gwa Setaani; naye kaakano temukyabafuna nga bannammwe mu bintu bino. Bangi ku mmwe mulabye abo be mubeera nabo, wansi w’akasolya ke kamu, nga bakyuka okuleka okubeera nammwe mu kibi, okubeera n’abantu ba Yesu Kristo. Abamu ku mmwe abaami mulabye bakyala bammwe; n’abamu ku mmwe abakyala mulabye babbammwe; abamu ku mmwe abaana mulabye bazadde bammwe; n’abazadde mulabye abaana bammwe; bangi ku mmwe mulabye baganda bammwe ne bannyinammwe; era bangi baliraanwa bammwe ab’okumpi n’abo be mumanyiganye nabo ne mikwano gyammwe egy’enjawulo; bangi ku mmwe abavubuka mulabye bannammwe: mbagamba nti, bangi ku mmwe mulabye abo be mubadde mukolagana nabo bwe mutyo nga babaleka, nga baleka obulamu obwo obw’ennaku n’embeera eyo embi mwe mukyali. Katonda, olw’okwagala kwe okulungi n’ekisa kye eky’ekitalo, gye buvuddeko akikoze bw’atyo mu kifo kino nti ebibiina by’abantu bingi babadde baleka ebifo byabwe eby’edda mu nsi ya Mowaabu, ne wansi wa bakatonda ba Mowaabu, ne bagenda mu nsi ya Isirayiri, okwesiga wansi w’ebiwaawaatiro bya Mukama Katonda wa Isirayiri. Newakubadde nga mmwe nabo mubadde ba luganda lwa kumpi, era nga mwabeeranga wamu, oba nga mwabeeranga awamu emirundi mingi era nga mumanyiganye nnyo omu ku mulala, bo batwaliddwa ate mmwe okutuusa kaakano nga mulekeddwa. Ayi kireme kubeera musingi gwa kwawukana kwa nkomerero! Wabula mubagoberere n’amaanyi; mubeere banywevu mu kumalirira kwammwe mu nsonga eno. Temukola nga Olupa bwe yakola, eyo, newakubadde nga mu kusooka yeefuula ng’agenda okugoberera Nawomi, naye bwe yateekebwako obuzibu bwakyo n’addayo: wabula mwogere nga Luusi, “Sijja kukuvaako; wabula gy’onoogendanga, nange gye nnaagendanga: abantu bo be banaabanga abantu bange, era ne Katonda wo y’anaaberanga Katonda wange.” Mwogere nga bwe yayogera, era mukole nga bwe yakola. Mulowooze ku bulungi bwa Katonda waabwe n’Omulokozi waabwe, n’essanyu ly’abantu baabwe, embeera ey’omukisa mwe bali, n’embeera ey’ennaku mwe muli.
Mmwe aboonoonyi abakadde, abamaze ebbanga eddene nga muweereza Setaani, mwakalaba abamu abaali nammwe, abatambudde nammwe mu makubo g’ekibi emyaka gino egyonna, abaafuna nammwe ebintu ebingi ebiyamba n’emikisa, abaafuna nammwe okuyitibwa n’okulabula, era abaayita nammwe mu biseera eby’ekitalo eby’okufukibwa kw’Omwoyo wa Katonda mu kifo kino, ne bakakanyaza emitima gyabwe ne bagumira nammwe, era nammwe ne bakaddiyira mu kibi; mbagamba nti, mulabye abamu ku bo nga bakyuka okudda eri Katonda, kwe kugamba, mulabye obukakafu obwo mu bo, okuva mwe muyinza okusalawo mu magezi nti kiri bwe kityo. Ayi kireme kubeera kwawukana kwa nkomerero! Mubadde wamu ebbanga lino lyonna mu kibi, ne wansi w’omusango; kibeere okumalirira kwammwe okunywevu, nti, bwe kiba kisoboka, mujja kubeera nabo, kaakano nga bali mu mbeera entukuvu era ey’essanyu, era nti mujja kubagoberera mu nsi entukuvu era esanyusa.
Mmwe aboogera nti mumaze emyaka mingi nga munoonya obulokozi, newakubadde, awatali kubuusabuusa, mu ngeri enafu era ennafu, bw’ogeraageranya n’ekyo kye mwandikoze, mulabye abamu abaali nammwe mu nsonga eyo, abaali aboonoonyi abakadde era abanoonya abakadde, nga mmwe, nga bafuna okusaasira. Katonda gye buvuddeko abazuukusizza okuva mu bunafu bwabwe, n’abaleetera okukyusa enkola yaabwe, n’abateeka ku kufuba okujjuvu okusingawo; era kaakano, oluvannyuma lw’ebbanga eddene bwe lityo, bawulidde eddoboozi lya Katonda, ne baddukira eri Olwazi olw’Emirembe n’Emirembe. Kino kizuukuse obunyiikivu n’okumalirira mu mmwe. Mumalirire nti temujja kubaleka.
Mmwe abali mu buvubuka bwammwe, nga mulabye bangi ab’emyaka gyammwe n’eddaala lyammwe abaakalonda, mu ssuubi, Katonda okuba Katonda waabwe ne Kristo okuba Omulokozi waabwe! Mwabagoberera mu kibi, era oboolyawo mwabagoberera mu kibiina ky’abantu abataliimu nsa; era kaakano temujja kubagoberera eri Kristo?
Era mmwe abaana, gye buvuddeko wabaddewo abamu ab’ekika kyammwe abeenenyezza ebibi byabwe, ne baagala Mukama Yesu Kristo, ne bamwesiga, era ne bafuuka abaana ba Katonda, nga bwe tulina ensonga okusuubira: kibakubirize okumalirira n’amaanyi gammwe gonna okunoonya n’okukaabirira Katonda, mulyoke mufune enkyukakyuka efaanana bw’etyo mu mitima gyammwe, abantu baabwe balyoke babeere abantu bammwe, ne Katonda waabwe abeere Katonda wammwe.
Mmwe aboonoonyi abanene, abeefudde abazzi b’emisango mu ngeri ey’enjawulo olw’empisa embi mwe mubadde mubeera, waliwo abamu ab’ekika kyammwe abaakamenyeka emitima (nga bwe tulina ensonga okusuubira) olw’ekibi, ne bakireka, ne beesiga omusaayi gwa Kristo olw’okusonyiyibwa kwakyo, ne balonda obulamu obutukuvu, ne beeweerayo mu makubo g’amagezi: kibazuukuse era kibagumye okubanywererako n’okumalirira era okubagoberera n’amaanyi.
Ebintu bino ka bifumiitirizibweko wano:—
1. Nti emmeeme yammwe ya muwendo nga eyaabwe. Tefa nga eyaabwe bw’etafa; era yeetaaga essanyu nga bwe beetaaga, era teyinza kugumira nnaku ey’olubeerera okusinga eyaabwe. Mwazaalibwa mu mbeera y’emu ey’ennaku nga bo, nga mulina obusungu bwa Katonda bwe bumu nga bubali ku mutwe. Muteekwa okuyimirira mu maaso g’Omulamuzi y’omu; ajja okuba omukakali mu musango eri mmwe nga bw’aliba eri bo; era obutuukirivu bwammwe tebujja kubagasa nnyo mu maaso ge okusinga obwabwe; era n’olwekyo mwetaaga Omulokozi mu bwetaavu obujjuvu nga bo. Obwesige obw’omubiri tebuyinza kubatuusa ku nkomerero yammwe okusinga eyaabwe; era ensi eno n’ebisanyusa byayo tebiyinza kubaleetera ssanyu awatali Katonda ne Kristo okusinga bwe kiri gye bali. Awasa omugole bw’ajja, abawala abasirusiru beetaaga amafuta nga ab’amagezi, Matayo 25, ku ntandikwa.
2. Bwe mutabagoberera mu kukyuka kwabwe okudda eri Katonda, okukyuka kwabwe kujja kuba musingi gwa kwawukana okw’olubeerera wakati wammwe nabo. Mujja kuba mu bigendererwa eby’enjawulo era mu mbeera ez’enjawulo ennyo nnyo, ebbanga lyonna lye muliba nga mulamu; bo abaana ba Katonda, nammwe abaana ba Setaani; era mujja kwawukana mu nsi endala; bwe mulituuka okufa, walibaawo okwawukana okunene wakati wammwe: Lukka 16:26, “Ate n’ekirala, wakati waffe nammwe waliwo olukonko luwanvu nnyo olutwawula, omuntu ali eno bw’ayagala okujja eyo akoma awo ku mugo gwalwo, n’oyo ali eyo ayagala okujja eno tasobola.” Era mujja kwawukana ku lunaku olw’omusango. Mujja kwawukana Kristo bw’alisooka okulabika mu bire by’eggulu. Bo bwe balisitulibwa mu bire okusisinkana Mukama mu bbanga, okubeeranga ne Mukama emirembe gyonna, mmwe mulisigala wansi, nga musibiddwa ku ttaka lino ekikolimiddwa, eriterekeddwa, eriterekebwa omuliro, okutuusa ku lunaku olw’omusango n’okuzikirira kw’abantu abatatya Katonda. Mulirabika nga mwawuddwa ku bo nga muyimiridde mu maaso g’entebe ennene ey’omusango, bo nga bali ku mukono ogwa ddyo, mmwe nga muteekeddwa ku gwa kkono: Matayo 25:32, 33, “Awo amawanga gonna galikuŋŋaanyizibwa mu maaso ge era aligaawulamu ng’omusumba bw’ayawulamu endiga n’embuzi. Endiga aliziteeka ku mukono gwe ogwa ddyo n’embuzi ku gwa kkono.” Era mu kiseera ekyo mulirabika mu mbeera ez’enjawulo ennyo nnyo. Mmwe bwe muliba nga muyimiridde ne basetaani, mu kifaananyi n’obwonoonefu bwa basetaani, ne mu ntiisa etayogerekeka n’okwewuunya, bo balirabika mu kitiibwa, nga batudde ku ntebe, ng’abalamuzi abatuula ne Kristo, era bwe batyo nga babasalira omusango, 1 Abakkolinso 6:2. Era nga nsonyi ki n’okutabulwa ebiribabikka mu kiseera ekyo, bangi bwe batyo ku bannammwe ab’omu kiseera kye kimu, abenkanankana nammwe, baliraanwa bammwe, ab’oluganda lwammwe ne mikwano gyammwe, bwe baliweebwa ekitiibwa, ne bakkirizibwa mu lwatu era ne baatulwa Omulamuzi ow’ekitiibwa ow’obwengula bwonna era Omununuzi w’abatukuvu, era bwe mulibalaba nga batudde naye mu kitiibwa ekyo, nammwe ne mulabika nga mwabuusa amaaso obulokozi bwammwe, era nga temwakozesa bulungi mikisa gyammwe, era nga mwagaana Mukama Yesu Kristo, Muntu y’omu alirabika mu kiseera ekyo ng’Omulamuzi wammwe omukulu, nammwe ne mufuuka ab’obusungu, era, nga bwe kyali, ne mulinnyirirwa mu kunyoomebwa n’okuswazibwa okw’olubeerera! Danyeri 12:2, “Abamu eri obulamu obutaggwaawo, n’abalala eri ensonyi n’okuswazibwa okutaggwaawo.” Era nga kwawukana kunene kwenkana ki ekibonerezo ekirisalibwa mu kiseera ekyo ne kituukirizibwa kwe kulireeta wakati wammwe nabo! Bwe muligobebwa okuva mu maaso g’Omulamuzi n’obusungu n’okwetamwa, ng’ebitonde ebikolimiddwa era eby’omuzizo, nabo ne baanirizibwa mu ngeri ennungi era ne bayitibwa mu kitiibwa kye nga mikwano gye emyagalwa era abaweereddwa omukisa Kitaawe! Bwe muliba, wamu n’ekibiina kyonna ekyo ekinene eky’abantu ababi era abakolimiddwa ne basetaani, nga mukka n’okukungubaga okw’omwanguka n’okuleekaana okw’entiisa mu bunnya obwo obw’entiisa obw’omuliro n’ekibiriiti, era ne mumirwa mu kyokero ekyo ekinene era eky’olubeerera, bo nga balinnya n’essanyu, era n’ennyimba ennungi ez’ekitiibwa n’okutendereza, wamu ne Kristo, n’ekibiina kyonna ekyo ekirungi era ekyaweebwa omukisa eky’abatukuvu ne bamalayika, mu ssanyu ery’olubeerera, mu maaso ga Katonda ag’ekitiibwa, ne mu kugwa mu kifuba eky’okwagala kwe okuwoomu; nammwe nabo ne mumala emirembe n’emirembe mu kwawukana okw’engeri eyo ne mu mbeera ez’enjawulo ennyo bwe zityo! Era ekyo newakubadde nga mwali mumanyiganye nnyo era nga muli ba luganda lwa kumpi, nga mwegattira wamu nnyo era nga mwakolagananga wano mu nsi muno; era ne bwe kiba nga mwasanyukiranga nnyo okubeera awamu! Kinaaba bwe kityo oluvannyuma lw’okubeera awamu ebbanga eddene, buli omu ku mmwe ng’azikiriza yennyini, ng’ayongera ku musango gwe, era ng’atuuma obusungu, nti okukyusa kwabwe okw’amagezi bwe kutyo ebirowoozo byabwe n’ekkubo lyabwe, n’okwerondera essanyu ng’eryo, kaakano ku nkomerero kufuuke entandikwa y’okwawukana okunene ennyo bwe kutyo era okw’olubeerera wakati wammwe nabo? Nga kijja kuba kya ntiisa okwawukana bwe kutyo!
3. Mulowooze ku kuzzibwamu amaanyi okunene Katonda kw’abawa, okufuba n’amaanyi olw’omukisa gwe gumu abalala gwe bafunye. Waliwo okuzzibwamu amaanyi okunene mu kigambo kya Katonda eri aboonoonyi okunoonya obulokozi, mu kubikkulirwa kwe tulina okw’enteekateeka ennyingi eyakolebwa olw’obulokozi ne bw’oyo asingayo mu boonoonyi, ne mu kuteekawo ebintu bingi bwe bityo ebikozesebwa eri aboonoonyi n’aboonoonyi bennyini, olw’obulokozi bwabwe; n’olw’omukisa Katonda gw’agatta mu kigambo kye n’ebintu bye yateekawo. Bwe kityo waliwo okuzzibwamu amaanyi okunene eri bonna, mu biseera byonna, abanaaba abajjuvu mu kukozesa ebintu bino. Naye kaakano Katonda awa okuzzibwamu amaanyi okw’enjawulo ennyo mu nteekateeka ye, ng’afuka Omwoyo we mu ngeri ey’ekitalo bw’etyo mu ffe, era ng’aleeta gy’ali mu ngeri erokola abantu ab’engeri zonna, abato n’abakulu, abagagga n’abaavu, ab’amagezi n’abatali ba magezi, abeegendereza n’abawagwa mu bibi, abanoonya abakadde abeefuula abatuukirivu n’abo ababeera mu bugwagwa: tewali kika kiggyiddwako. Kaakano mu nnaku zino mu ffe waliwo okuyita okusingayo okuba okw’omwanguka, n’okuzzibwamu amaanyi okusingayo, n’oluggi olusingayo obugazi oluggule eri aboonoonyi, okudduka okuva mu mbeera y’ekibi n’omusango, oboolyawo Katonda bye yali awadde mu New England. Ani alina emmeeme etafa omusirusiru bw’atyo nti tajja kukozesa mukisa ng’ogwo, era nti tajja kwekyusa n’amaanyi ge gonna kaakano? Obulagajjavu nga si bwa magezi, era okuggwaamu amaanyi nga tekusaanira nnyo nnyo, mu nnaku ng’eno! Mujja kuba bagaya bwe mutyo okubuusa amaaso emmeeme zammwe kaakano? Waliwo omuntu yenna afa mu ffe ajja okuba atalina magezi bw’atyo okusigala emabega, oba okutunula emabega ng’aweddemu amaanyi, Katonda bw’aggulawo oluggi ng’olwo? Buli muntu azuukuke ddala! Buli omu yeezzeemu amaanyi kaakano okwanguwa mu maaso, n’okudduka olw’obulamu bwe!
4. Mulowooze engeri abo abafunye gye beegomba ennyo nti mubagoberere, era nti abantu baabwe babeere abantu bammwe, ne Katonda waabwe abeere Katonda wammwe. Beegomba nti mugabane ku kirungi ekyo ekinene Katonda ky’abawadde, n’omukisa ogwo ogutayogerekeka era ogw’olubeerera gwe yabasuubiza. Bakyagaliza era bakiyaayaanira. Bwe mutagenda nabo, era bwe mutakyali mu kibiina kyabwe, tekijja kuba lwa kubulwa kwagala kwabwe, wabula kwammwe. Ekyo Musa kye yagamba Kobabu lwe lulimi lwa buli mutukuvu ow’amazima gwe mumanyi gye muli, Okubala 10:29, “Tusitula okutambula okugenda mu kifo Mukama kye yatugamba nti, ‘Ndikibawa.’ Kale nno, jjangu tugende ffenna tulikuyisa bulungi, kubanga Mukama yasuubiza Isirayiri ebintu ebirungi.” Nga Musa, bwe yali mu lugendo lwe mu ddungu, ng’agoberera empagi ey’ekire n’ey’omuliro, bwe yayita Kobabu, gwe yali amanyiganye naye era ow’oluganda olw’okumpi okuva mu nsi ya Midiyaani, Musa gye yabeeranga naye edda, okugenda naye n’abantu be e Kanani, okugabana nabo ku birungi Katonda bye yali abasuubizza; bwe batyo mikwano gyammwe n’abo be mumanyiganye nabo bwe babayita, okuva mu nsi ey’ekizikiza n’obubi, gye baabeeranga nammwe edda, okugenda nabo e Kanani ey’omu ggulu. Ekibiina ky’abatukuvu, ekkanisa ya Kristo ey’amazima, kibayita. Omugole omulungi abayita ku kijjulo ky’embaga. Alina obuyinza okuyita abagenyi ku mbaga ye; era mmwe musaanidde okutwala okuyita kwe n’okwegomba kwe ng’okuyita kwa Kristo awasa omugole; kubanga lye ddoboozi ly’Omwoyo we mu ye: Okubikkulirwa 22:17, “Omwoyo n’Omugole boogera nti, ‘Jjangu.’” Wano kirabika nga kijuliza ekyali kyogeddwa, essuula 19:7-9, “Ka tusanyuke, tujaguze, era tumugulumize, kubanga ekiseera kituuse eky’embaga ey’obugole ey’Omwana gw’Endiga, era n’omugole we yeeteeseteese. Omugole n’ayambazibwa olugoye olwa linena omulungi ennyo, olunekaaneka era olusingayo okutukula. (Linena omulungi ennyo by’ebikolwa eby’obutuukirivu eby’abatukuvu.) Malayika n’aŋŋamba nti, ‘Wandiika nti balina omukisa abo abayitiddwa ku kijjulo ky’embaga ey’obugole ey’Omwana gw’Endiga.’” Olw’ekijjulo kino eky’embaga ye, ye, ng’akubirizibwa Omwoyo w’Omwana gw’Endiga ali mu ye, kye kiva agamba nti, Jjangu. Bwe kityo muyitibwa ku njuyi zonna; bonna bakkaanya okubayita. Katonda Kitaffe abayita: ono ye Kabaka eyategekera Omwana we embaga; era atuma abaddu be, ababuulizi b’enjiri, okuyita abagenyi. N’Omwana yennyini abayita: ye y’ayogera, Okubikkulirwa 22:17, “Na buli awulira ayogere nti, ‘Jjangu.’ Buli alumwa ennyonta ajje, buli ayagala ajje.” Atubuulira ye ani mu lunyiriri olusooka, “Nze Yesu, ow’omu kikolo era ow’omu lulyo lwa Dawudi, ... Nze Mmunyeenye eyaka ey’Enkya.” N’ababuulizi ba Katonda babayita, n’ekkanisa yonna ebayita; era waliba essanyu mu maaso ga bamalayika ba Katonda mu ssaawa eyo lwe mulikkiriza okuyita okwo.
5. Mulowooze ekibiina kinaaba kya nnaku kyenkana ki ekirisigala ng’ekiseera kino eky’enjawulo eky’okusaasira kiweddewo. Tulina ensonga okulowooza nti waliba abamu abalisigala. Tusoma nti amazzi aga Ezeekyeri agawonya bwe gaayongera ennyo nnyo, era bwe gaawonya mu kifo kyonna kumpi; naye waaliwo ebifo ebimu, amazzi gye gaatuuka, ebitaawonyezebwa n’akatono: Ezeekyeri 47:9-11, “Buli kiramu tekirifa yonna omugga gye guyita, era mulibeeramu ebyennyanja bingi nnyo, kubanga amazzi gano agakulukutirayo gafuula amazzi ag’omu Nnyanja ey’Omunnyo okuba amalungi, noolwekyo omugga gye guyita, ebintu byonna binaabeeranga biramu. Abavubi banaayimiriranga ku lubalama lwagwo okuva mu Engedi okutuuka e Negalayimu; walibeerayo ebifo ebyokwanikamu obutimba. Buli byannyanja biriba mu bika byabyo, era nga bingi nnyo nnyini ng’ebyennyanja eby’omu Nnyanja Ennene, ye Meditereeniya. Naye ebifo eby’ettosi n’ebisaalu tebirirongooka, birisigala nga bya munnyo.” Era ne mu biseera by’abatume, enjiri bwe yawangula mu ngeri ey’ekitalo bw’etyo, naye buli gye baatuukanga, waabangawo abamu abataakkiriza: Ebikolwa by’Abatume 13:48, “Abaamawanga bwe baawulira ebyo ne bajjula essanyu; era bangi ne bakkiriza, abo Katonda be yalonda okuwa obulamu obutaggwaawo.” Ne mu ssuula 28:24, “Abamu ne bakkiriza bye yayogera, naye abalala ne batakkiriza.” Bwe kityo tetulina nsonga kusuubira kirala wabula nti waliba abamu abalisigala mu ffe. Kya kusuubira nti kiriba kibiina kitono. Naye nga kiriba kibiina kya nnaku kyenkana ki! Nga kiribalabikira kya kizikiza era kya ntiisa kyenkana ki! Bwe muliba mu kibiina ekyo, nga mikwano gyammwe n’ab’oluganda lwammwe bayinza okubakungubagira, n’okukaabira embeera yammwe ey’ekizikiza era ey’akabi! Bwe muba temwagala kuba omu ku bo, mwanguwe, temulwa era temutunula mabega gammwe. Abantu ab’engeri zonna bandifunye, buli omu bandyesindise mu bwakabaka bwa Katonda, mmwe nga musigadde nga mwebalankanya emabega mu mbeera ey’ennaku ey’okuzikirira? Buli omu bandiweze eggulu, mmwe nga musigadde nga temulina mugabo mulala wabula ensi eno? Kaakano mumalirire, nti bwe kiba kisoboka mujja kunywerera ku abo abaddukidde okukwata essuubi eriteekeddwa mu maaso gaabwe. Mubalirire omuwendo gw’okunoonya obulokozi okujjuvu, okw’amaanyi, era okutakoma, era muleke byonna, nga Luusi bwe yaleka ensi ye n’ebisanyusa bye byonna ebyalimu. Temukola nga Olupa bwe yakola; eyatandika olugendo, n’oluvannyuma n’aggwaamu amaanyi, n’addayo: wabula mugumiikirize ne Luusi mu kuggwaamu amaanyi kwonna n’okuziyizibwa kwonna. Bwe mulowooza ku balala abalonze omugabo omulungi, okumalirira okwo kubeerenga kunywevu mu mmwe bulijjo: “Gy’onoogendanga, nange gye nnaagendanga, gy’onooberanga, nange gye nnaaberanga, era abantu bo be banaabanga abantu bange, era ne Katonda wo y’anaaberanga Katonda wange.”