Omukuumi ku Mulyango

Okukuuma Amaka Go

"Bwe namala okulaba embeera bwe yali, ne ngolokoka ne ŋŋamba abakungu, n’abakulu, n’abantu abalala nti, 'Temubatya. Mujjukire Mukama, omukulu era ow’entiisa, mulwanirire baganda bammwe, ne batabani bammwe, ne bawala bammwe, ne bakyala bammwe n’amaka gammwe.'"

— Nekkemiya 4:14 Nekkemiya bwe yakulembera abaali bakomawo okuva mu buwaŋŋanguse okuddamu okuzimba bbugwe wa Yerusaalemi, abalabe baabeebungulula. Sanubalaati ne Tobiya baabasekerera, oluvannyuma ne basala olukwe okubalumba. Engeri Nekkemiya gye yaddamu kye kyokulabirako ekisinga obulungi eky’obusajja obutya Katonda. Yawa abasajja ebyokulwanyisa. Yateeka abakuumi ku bbugwe. Yateeka abalwanyi mu buli mwagaanya. Era n’abakubira enduulu: "mulwanirire baganda bammwe, ne batabani bammwe, ne bawala bammwe, ne bakyala bammwe n’amaka gammwe."

Ow’oluganda, Katonda akufudde omukuumi ku mulyango gw’amaka go. Waliwo abalabe; tosobola kwefuula nti tebaliiwo. Waliwo omulabe omubiri, ali munda mu ffe. Waliwo omulabe ensi, atwetoolodde. Waliwo omulabe Setaani, atulwanyisa. Oyimiridde ku bbugwe, era ab’omu nnyumba yo bayimiridde emabega wo. Olina okutunula, era olina okulwana.

Okukuuma kye kimu ku bintu ebisookerwako omusajja by’ayitirwa. Kiva ku Adamu, eyateekebwa mu nnimiro "agirimenga era agikuumenga" (Olubereberye 2:15). Ekigambo "agikuumenga" mu Lwebbulaniya kye kimu n’ekyo ekikozesebwa ku bakuumi, abo abakuuma. Adamu yalina okukuuma ennimiro, era okusinga byonna, yalina okukuuma Kaawa okuva ku musota. Yalemwa. Naffe emirundi mingi tulemereddwa. Naye Katonda akyatuyita okukola omulimu guno, era atuwa ekisa okugukola.

Waliwo emitendera esatu egy’obukuumi omusajja gy’alina okuwa ab’omu nnyumba ye: obw’omubiri, obw’emmeeme, n’obw’omwoyo. Ka tutunuulire buli gumu.

Ekisooka, obukuumi bw’omubiri. Ggwe olusiisira olusooka olw’okulwanirira mukyala wo n’abaana bo eri buli kabi ak’omubiri: k’abe omubbi ayingira ekiro, oba ekkubo ery’akabi, oba ekifo ekirimu obutwa, oba obulwadde obw’amaanyi. Omusajja tayekweka mabega wa mukyala we ng’akabi kazze. Agenda mu maaso. Omusajja tasindika baana be mu kabi ye ng’atudde mirembe. Abakulembera okuyitamu.

Bangi ku ffe kino tukikola nga tetwefumiitirizza ng’akabi kalabika. Naye waliwo obulabe obw’omubiri obukwekeddwa bwe tulina okwekuuma nabwo. Ab’omu maka go balina amazzi amayonjo? Ennyumba yo eggalwa bulungi? Abaana bo batambulira mu makubo amatebenkevu nga bagenda ku ssomero? Mukyala wo akooye nnyo olw’okuba yeetisse emigugu gy’oyinza okugabana naye?

Obukuumi bw’omubiri si kugoba babbi kyokka. Kwe kuzimba amaka amatebenkevu, ag’obulamu obulungi, omuli obulamu obunyuma.

Eky’okubiri, obukuumi bw’emmeeme. Wano bangi ku ffe we tusinga okulemererwa, era emirundi mingi nga tetukimanyi. Amaka go galina okubeera ekifo ekisinga obutebenkevu mu nsi yonna eri mukyala wo n’abaana bo: si kuwona balabe ab’ebweru kyokka, wabula n’okuwona ggwe. Obusungu bwo bwe bubwatukira munda mu maka go, tokuumye maka go. Ofuuse ekyo kyennyini kye beetaaga okukuumibwako.

Omusajja akuuma amaka ge mu mmeeme yeekuuma ekiva mu kamwa ke. "Olulimi lulina obuyinza okuwa obulamu oba okutta" (Engero 18:21). Ebigambo byo bisobola okuzimba mukyala wo oba okumumenyaamenya. Ebigambo byo bisobola okusabira abaana bo omukisa oba okubakolimira. Bangi ku ffe tukyalina ebiwundu okutuusa leero eby’ebigambo kitaffe bye yayogera emyaka amakumi egiyise. Kuuma olulimi lwo. Yogera obulamu.

Omusajja akuuma amaka ge mu mmeeme yeekuuma ani ayingira mu maka. Si buli mugenyi nti mukisa. Si buli wa luganda nti talina kabi eri bawala bo. Si buli mukwano nti alina enkola ennungi ku batabani bo. Ggwe mukuumi w’omulyango. Omuntu bw’aleeta omwoyo gw’obutamiivu, obukaba, obukambwe oba okujerega mu nnyumba yo, buvunaanyizibwa bwo okumuziyiza obutayingira. Totya kunyiiza bantu ng’obutebenkevu bw’amaka go buli mu kabi.

Omusajja akuuma amaka ge mu mmeeme awuliriza nga boogera ku kutya kwabwe oba obulumi bwabwe. Tonyooma ebyeraliikiriza mukyala wo ng’obiyita "bigambo bya bakazi." Toseka mutabani wo bw’akugamba ekyamutiisizza. Bitwale nga bikulu. Emitima gyabwe giri mu mikono gyo.

Eky’okusatu, obukuumi bw’omwoyo. Buno bwe businga obuziba era bwe businga obukulu. Omutume Pawulo awandiika nti, "Kubanga tetumeggana na mubiri wadde musaayi, wabula tulwanyisa abafuzi, n’ab’obuyinza, n’amaanyi ag’ensi ag’ekizikiza, n’emyoyo emibi egy’omu bifo ebya waggulu." (Abaefeso 6:12). Waliwo Setaani ddala. Waliwo baddayimooni ddala. Waliwo okulumba okw’omwoyo okwa ddala ku mukyala wo, ku baana bo, ku maka go. Era oyitiddwa okuyimirira ng’omukuumi ku bbugwe oyo.

Okuuma otya amaka go mu by’omwoyo? Ekisooka, ng’obabikka n’okusaba. Setaani tatya by’omanyi ku Katonda; atya okusaba kwo. Saba mu buli kisenge ky’ennyumba yo. Saba ku mulyango ng’abaana bo bagenda ku ssomero. Saba ku mabbali g’obuliri bwabwe ekiro. Saba ne mukyala wo nga temunneebaka. Okusaba bye byokulwanyisa ebitalabika ebibikka ab’omu maka go.

Eky’okubiri, ng’okuuma ebiyingira mu maka nga biyita mu mikutu gy’amawulire. Ttivi, yintaneeti, essimu ey’omulembe: zino nzigi ezigguddwawo, era Setaani aziyitamu nga bw’ayagala bwe watabaawo mukuumi ku mulyango. Bakitaabwe, mmwe mulina okusalawo abaana bammwe kye balaba, apu ze balina, n’ennyimba ze bawuliriza. Kino si kunyigiriza. Kuno kwagala. "Sijjanga kwereetereza kintu kyonna ekibi.," Dawudi bwe yagamba (Zabbuli 101:3). Amaka go nago galina okubeera bwe gatyo. Olivunaanibwa Katonda olw’ebyo bye waganya okuyingira.

Eky’okusatu, ng’okuuma okuyigiriza ab’omu maka go kwe bafuna. Mu biseera byaffe, abayigiriza ab’obulimba tebabulwa. Ababuulizi b’obugagga batunda obulokozi. Bannabbi abeetongozza bennyini beegamba okufuna okubikkulirwa okw’ekyama.

Ebibiina eby’obulimba byeyambaza ng’amakanisa. Olina okubeera ng’ab’e Beroya (Ebikolwa 17:11), ng’ogezesa buli kintu n’Ebyawandiikibwa, era olina okuyamba ab’omu maka go okukola bwe batyo. Toganya baana bo kufuulibwa bayigirizwa eddoboozi lyonna erisinga okuleekaana ku mikutu gya yintaneeti. Bafuule abayigirizwa ggwe kennyini. Batwale mu kkanisa ey’omu kitundu ennyiikivu, ebuulira Bayibuli. Musome nabo ebitabo by’Ekikristaayo ebinywevu. Ddamu ebibuuzo byabwe n’obwegendereza.

Lowooza ku Bamakabayo, abalwanyi Abayudaaya ab’omu kiseera eky’omu makkati g’Endagaano Enkadde n’Empya, abaalwanirira okukkiriza kwabwe eri kabaka Omuyonaani Antiyokasi Epifane. Antiyokasi bwe yagezaako okubakaka okusinza ebifaananyi n’okuleka Ebyawandiikibwa, amaka gamu, Mattasiya ne batabani be, ne gayimuka. Baagamba nti, "Buli muntu yenna alina obuggya olw’amateeka era anyweredde ku ndagaano, angoberere!" (1 Abamakabayo 2:27). Mattasiya, taata, yateeka buli kimu mu kabi olw’obukuumi bw’omwoyo obw’ab’omu nnyumba ye n’eggwanga lye. Mutabani we Yuda "Makabayo" yamanyika nnyo olw’okulwanirira abantu ba Katonda. Wadde baaliwo nga Kristo tannajja, obuggya bwabwe eri Mukama kifaananyi kya taata omukuumi bw’afaanana.

Lowooza ku bajulizi ba Uganda ab’edda. Kabaka Mwanga bwe yalagira abagalagala abato Abakristaayo okwegaana okukkiriza kwabwe n’okugondera okwegomba kwe okw’obugwagwa, Mukasa, Lwanga, n’abalala baagaana, wadde nga baali bamanyi nti kigenda kubaggyako obulamu bwabwe. Okugaana kwabwe tekwali ku lwabwe bokka; kwali ku lw’okukkiriza kw’omulembe gwonna. Baakuuma Enjiri n’omusaayi gwabwe. Okukuuma kwabwe kwabamalako buli kimu, era olw’ekyo, Ekkanisa mu Uganda eyimiridde leero.

Ow’oluganda, oyinza obutattibwa olw’okukkiriza. Naye ojja kusisinkana obulwanyi obutono buli lunaku. Munno ku mulimu akuyita mu nkolagana ey’obukumpanya: omulabe ali ku mulyango. Ekirango eky’obukaba kibalukawo ku ssimu yo: omulabe ali ku mulyango. Omusomesa agamba omwana wo nti Bayibuli lugero lwa nfumo: omulabe ali ku mulyango. Mukwano gwo asekerera okukkiriza kwo: omulabe ali ku mulyango. Ku buli mulyango ku egyo, omukuumi yeetaagibwa. Omukuumi oyo ye ggwe.

Teweebaka ku bbugwe. Towaba kugoberera masanyu go n’oleka bbugwe nga talina amukuuma.

Towaanyisa butebenkevu bwa maka go olw’amasanyu g’omubiri. Yimirira kinywevu. Saba. Lwana okulwana okulungi okw’okukkiriza. Era bw’okoowa, jjukira ebigambo Nekkemiya bye yagamba abasajja abaali bakooye: "Katonda waffe alitulwanirira." (Nekkemiya 4:20).

Okusaba

Katonda ow’amaanyi, ggwe bbugwe ow’omuliro eyeebungulula abantu bo. Njigiriza okubeera omukuumi ku mulyango gw’amaka gange. Nfuula omutunuulizi eri enkwe za Setaani. Nfuula omuzira eri obulabe bw’omulembe guno. Nfuula omwangu okusabira mukyala wange, abaana bange, na buli nsonda ey’ennyumba yange. Gye nnaganya ekibi okuyita mu miryango, nsonyiwa.

Gye nneebakidde ku bbugwe, nzuukusa. Gye nfuuse akabi ab’omu maka gange ke baali beetaaga okukuumibwako, nnumirize era onkyuse. Amaka gange gabeere ekigo eky’emirembe gyo, era bamalayika bo beebungulule ffe. Mu linnya lya Yesu Kristo, Mukama w’eggye, amiina.