Omuntu ow’Omunda

Empisa Okusinga Okusikiriza Abantu

"Mukama tatunuulira ebyo abantu bye batunuulira. Abantu batunuulira bya kungulu naye Mukama atunuulira bya mu mutima."

— 1 Samwiri 16:7 Nnabbi Samwiri bwe yagenda mu nnyumba ya Yese okufukako amafuta kabaka omuggya wa Isirayiri, yalaba Eriyaabu, omwana omubereberye — omuwanvu, ow’amaanyi, omulungi, omusajja ffe gwe twandyanguye okuyita omukulembeze. Samwiri n’alowooza mu mutima gwe nti, "Mazima Mukama ono gw’afuseeko amafuta, era y’ayimiridde kaakano mu maaso ga Mukama." Naye Katonda n’amutereeza.

"Totunuulira nfaanana ye wadde obuwanvu bwe, kubanga si gwe nnonze. Mukama tatunuulira ebyo abantu bye batunuulira. Abantu batunuulira bya kungulu naye Mukama atunuulira bya mu mutima" (1 Samwiri 16:6–7).

Muganda wange, wano obukulembeze obw’amazima mu by’omwoyo we butandikira: si mu mikono gyo egy’amaanyi, si mu nsawo yo, si mu kitiibwa kyo, si mu ddiguli yo, si mu kika kyo, wabula mu mutima gwo. Katonda tajja kukozesa musajja alina omutima omuvundu, ne bw’aba ng’alabika bulungi kwenkana ki kungulu. Era Katonda ajja kukozesa omusajja alina omutima omutuufu, ne bw’aba ng’alabika nga si wa nsonga kungulu.

Tuli mu mulembe ogusinza okusikiriza abantu. Omubuulizi ow’eddoboozi ery’omwanguka y’akuŋŋaanya ekibiina. Omusuubuzi eyeeraga y’akwatirwa obuggya. Omusajja alina emmotoka esinga obunene y’assibwamu ekitiibwa. Naye Katonda tasanyusibwa bino byonna. Katonda anoonya mpisa.

Empisa kye ki? Empisa ze ggwe nga tewali akulaba. Empisa kye okola amataala nga gazikiddwa, ng’oli wekka mu kisenge kya wooteeri mu kibuga ekirala, ng’essimu eri mu ngalo zo era nga tewali alimanya, ng’ensimbi ziri ku mmeeza ate omubalirizi w’ebitabo ng’afulumye. Empisa kye kibala ky’Omwoyo — okwagala, essanyu, emirembe, obugumiikiriza, ekisa, obulungi, obwesigwa, obuwombeefu, okwefuga (Abaggalatiya 5:22–23) — ekikula mpolampola mu ttaka ly’omutima gwo mu myaka egy’okutambula ne Yesu.

Omutume Pawulo bwe yawandiika ebisaanyizo by’omukadde w’ekkanisa, yayogera kitono nnyo ku birabo era kumpi byonna ku mpisa. Soma 1 Timoseewo 3 mpolampola. Omukadde ateekwa okuba "nga taliiko kya kunenyezebwa, nga musajja wa mukazi omu, nga muntu eyeefuga, nga mwegendereza, nga mukwata mpola, ayaniriza abagenyi, era ng’amanyi okuyigiriza. Tateekwa kuba mutamiivu, era nga si mukambwe, wabula omuwombeefu, nga si muyombi era nga talulunkanira nsimbi" (1 Timoseewo 3:2–3). Weetegereze: "ng’amanyi okuyigiriza" kirabika omulundi gumu gwokka mu lukalala luno oluwanvu. Ebisigadde byonna mpisa. Bw’oba tosobola kufuga busungu bwo awaka, tosaanidde kukulembera walala wonna.

Enkola y’emu erabika mu Tito 1, Pawulo w’agamba nti omukadde ateekwa okuba "nga taliiko kya kunenyezebwa, nga musajja alina omukazi omu, era nga n’abaana baabwe bakkiriza, nga tebalina kibi kiyinza kuboogerwako era nga tebeenyigira mu bikolwa bya buseegu oba mu bujeemu" (Tito 1:6). Katonda atunuulira engeri omusajja gy’atambuzaamu obwami n’obuzadde nga tannamulowoozaako kukulembera mu kkanisa. Amaka go ge buweereza bwo obusooka. Empisa zo bwe zitaba nga zikolebwa eyo, tezikolebwa wadde.

Lowooza ku bulamu bwa Ssaabalabirizi Janani Luwum owa Uganda. Yazaalibwa mu 1922 mu Acholi, mu bukiikakkono bw’eggwanga. Yakyuka n’alokoka ng’akyali muvubuka omusomesa, era Okuzuukuka okw’Obuvanjuba bwa Afirika kwamubumba nnyo. Ekyamufuula omukulu tekyali nti yalina erinnya ery’ettutumu oba ekifo eky’obuyinza — ebyo byombi byajja luvannyuma. Ekyamufuula omukulu kye kino: okumala emyaka mingi nga tannayimirira mu maaso ga Idi Amin, yatambulanga ne Yesu, ng’ayatula ebibi bye, ng’ayagala mukyala we Mary Florence, era ng’akuza abaana be mu kutya Mukama. Amin bwe yagezaako okumutiisatiisa mu 1977, Luwum yali amaze okufuna omuntu ow’omunda ow’empologoma. Yagamba nti, "Ndaba omukono gwa Katonda mu kino. Ne bwe ndifa, sijja kutya." Ekiseera kye bwe kyatuuka, teyakankana, kubanga omutima gwe gwali gwategekebwa dda mu kyama.

Okusikiriza abantu kuyinza okukutuusa waggulu. Empisa zokka ze ziyinza okukukuumirayo.

Omutume Peetero kino yali akitegeera. Mu 2 Peetero 1, atuwa olujegere olulungi olw’empisa ennungi: "mufubenga nnyo, okukkiriza kwammwe mukwongereko obulungi, ne ku bulungi mwongereko okutegeera, ne ku kutegeera mwongereko okwefuganga, ne ku kwefuganga mwongereko obugumiikiriza, ne ku bugumiikiriza mwongereko okutya Katonda, ne ku kutya Katonda mwongereko okufaayo ku booluganda abalala bonna ne ku kufaayo ku booluganda bonna abalala mwongereko okwagalananga" (2 Peetero 1:5–7). Weetegereze ekikolwa: "mufubenga nnyo."

Empisa tezijjira bwereere. Zirimibwa, ng’ennimiro, olw’okutegana buli lunaku mu kusaba, mu Kigambo, mu kwatula, ne mu kugonda.

Augustine ow’e Hippo, omu ku bakulu b’Ekkanisa ab’edda abaasinga ettutumu ow’omu Bukiikakkono bwa Afirika, yamala emyaka egyasooka egy’obukulu bwe ng’agoberera amasanyu ag’ekibi, okwegomba ebitiibwa, n’amagezi ag’ensi. Yalina amagezi mangi, naye nga talina mpisa. Yalinda okutuuka lwe yasisinkana Kristo mu nnimiro e Milan, ng’akaaba amaziga, n’awulira nti, "Twala osome, twala osome," n’abikkula Bayibuli ye ku Abaruumi 13, Mukama n’alyoka atandika okubumba mu ye omuntu ow’omunda eyandiwandiise oluvannyuma Confessions ne The City of God, era n’abumba Ekkanisa okumala ebyasa n’ebyasa. Augustine ajjukiza buli musajja nti: ebyayita byo tebikuggyako busaanyizo, naye empisa zo zirina okuzimbibwa obuggya okuva munda okudda ebweru.

Ka nkubuuze ebibuuzo ebizibu, muganda wange. Bw’oba wekka ku ssimu yo, otunuulira ki? Mukyala wo bw’atakkiriziganya naawe, oddamu otya? Omukazi atali mukyala wo bw’akumwenyeza, amaaso go ogakozesa ki? Enguzi bw’ekuweebwa, ogamba ki? Omwana wo bw’ajeema, omugolola n’obugumiikiriza oba obwatuka n’obusungu? Ekibbo ky’ebiweebwayo bwe kituuka gy’oli, owaayo, oba onyweza nsawo yo? Omuntu bw’akuvuma, omuddiza kibi oba omusabira omukisa?

Obukaseera buno obutono, nga bweyongera okumala emyaka, bwe bulaga ggwe bw’oli ddala. Buno bwe buli omuntu ow’omunda. Tewali kitiibwa kiva mu bantu kiyinza kubusikira. Tewali ddiini ya kuleekaana eyinza kubukweka. Katonda abulaba. Mukyala wo abulaba. Abaana bo babulaba. Era lumu, eggulu lyonna n’ensi bijja kubulaba.

Naye laba amawulire amalungi. Tolekeddwa wekka kuzimba mpisa zo. "Kubanga mu maanyi g’obwakatonda bwe, mwe twaweerwa ebintu byonna olw’obulamu buno n’okutya Katonda mu kumanya oyo eyatuyita olw’ekitiibwa kye n’obulungi bwe ye" (2 Peetero 1:3). Mu Kristo olina buli ky’oyetaaga. Omwoyo Omutukuvu abeera mu ggwe. Ekigambo kya Katonda kikuweereddwa. Ekkanisa ya Katonda ekwetoolodde. Amakubo g’ekisa gali gy’oli. Empisa zo bwe ziba nnafu, si lwa kuba nti Katonda alina ky’akummye.

Lwa kuba nti tonnanyiikirira kweyambisa ebyo by’amaze okukuwa.

Noolwekyo toggwaamu maanyi. Tandika leero. Tandika n’okwatula. Tandika n’Ekigambo. Tandika n’okusaba. Tandika mu kifo eky’ekyama. Era leka Katonda, mpolampola era n’obugumiikiriza, azimbe mu ggwe omusajja ow’ebweru n’ow’omunda abakwatagana — omusajja mukyala we gw’aba yeesiga, abaana be gwe bawa ekitiibwa, ekkanisa ye gw’eyinza okwesigama ku ye, era Omulokozi we gw’ayinza okugamba nti, "Weebale, oli muddu mulungi era mwesigwa."

Essaala

Kitaffe, olaba ebyo omuntu omulala yenna by’atalaba. Omanyi ebyo omulala yenna by’atamanyi. Otunudde mu mutima gwange, n’olaba amazima agankwatako. Gye ndi munnanfuusi, nnyanika. Gye ndi ow’amalala, nkkakkanya. Gye ndi omugayaavu mu mwoyo gwange, nzuukusa. Mukama Yesu, wakemebwa mu byonna nga nze, kyokka n’otakola kibi kyonna. Bumba empisa zo mu nze olw’amaanyi g’Omwoyo wo Omutukuvu. Ow’ebweru n’ow’omunda mu nze bafuule kimu. Nfuula omusajja ow’amazima — omulamba, atayawuddwamu, omwesigwa. Nnyamba okuzimba omuntu wange ow’omunda mu kifo eky’ekyama, ekiseera kyange bwe kirituuka, nneme kugwa. Mu linnya lyo ettukuvu nsaba, amiina.