Emisomo ku Kuzuukuka kw’Eddiini
Omusomo IV. Okusaba Okuwangula

Essuula 6 · eddakiika 32 ez’okusoma · eddakiika 42 ez’okuwuliriza

Omusomo IV. Okusaba Okuwangula

OMUSOMO IV.

OKUSABA OKUWANGULA.

Ekyawandiikibwa.—Okusaba n’omutima omumalirivu ogw’omuntu omutuukirivu, kubeera n’obuyinza bungi.—Yakobo 5:16.

OMUSOMO oguwedde gwayogera okusinga ku kwatula ekibi. Ekiro kya leero ebigambo byange bijja kukoma okusinga ku nsonga y’okwegayiririra abalala, oba okusaba. Waliwo engeri za mirundi ebiri ezeetaagisa okutumbula okuzuukuka; emu ey’okukwata ku bantu, endala ey’okukwata ku Katonda. Amazima gakozesebwa okukwata ku bantu, n’okusaba okukwata ku Katonda. Bwe njogera ku kukwata ku Katonda, sitegeeza nti endowooza ya Katonda ekyusibwa okusaba, oba nti embala ye oba empisa ze zikyusibwa. Naye okusaba kuleeta enkyukakyuka ng’eyo mu ffe era kutuukiriza obukwakkulizo ng’obwo obufuula ekituufu Katonda okukola ekyo ekitandibadde kituufu gy’ali okukola singa si bwe kityo. Omwonoonyi bw’enenya, embeera eyo ey’endowooza efuula ekisaanidde Katonda okumusonyiwa. Katonda bulijjo abadde mwetegefu okumusonyiwa ku kakwakkulizo ako, ne kiba nti omwonoonyi bw’akyusa endowooza ye eri Katonda, tekyetaagisa nkyukakyuka mu nneewulira ya Katonda okumusonyiwa. Okwenenya kw’omwonoonyi kwe kufuula okusonyiyibwa kwe ekisaanidde, era kwe kuleeta Katonda okukola nga bw’akola. Bwe kityo Abakristaayo bwe basaba okusaba okukola omulimu, embeera y’endowooza zaabwe efuula ekisaanidde Katonda okubaddamu. Bulijjo yali mwetegefu okuwa omukisa, ku kakwakkulizo nti bawulira bulungi, era nti basaba okusaba okw’engeri entuufu. Buli enkyukakyuka eno lw’ebaawo mu bo, ne basaba okusaba okw’engeri entuufu, olwo Katonda, awatali nkyukakyuka yonna mu ye, asobola okubaddamu. Bwe tusabira abalala okusaba okw’omutima omumalirivu okukola omulimu, ensonga nti tusaba okusaba ng’okwo efuula ekituufu gy’ali okukola kye tusaba, ng’ate singa si bwe kityo tekyandibadde kituufu.

Okusaba kye kimu ku bikwekweto ebyetaagisa mu lujegere lw’ensonga ezireeta okuzuukuka; nga bwe gali amazima. Abamu bakozesezza amazima n’obunyiikivu okukyusa abantu, ne bassa essira ttono nnyo ku kusaba. Babuulidde, ne boogera, ne bagaba obupapula n’obunyiikivu bungi, olwo ne beewuunya nti tebaagenda bulungi nnyo. Era ensonga yali nti beerabira okukozesa ettabi eddala ery’engeri, okusaba okukola omulimu. Baabuusa amaaso ensonga nti amazima gokka tegalireeta kivaamu, awatali Mwoyo wa Katonda, era nti Omwoyo oyo aweebwa nga okuddamu okusaba okw’obwesimbu.

Oluusi kibaawo nti abo abasinga okwemalira mu kukozesa amazima, si be basinga okwemalira mu kusaba. Kino bulijjo kya nnaku.—Kubanga okuggyako nga bo, oba omuntu omulala, alina omwoyo gw’okusaba, amazima gokka tegajja kukola kirala okuggyako okukakanyaza abantu mu butenenya. Kirabika ku lunaku olw’omusango kijja kuzuulibwa nti tewali kikolebwa amazima, ne bwe gakozesebwa n’obunyiikivu bwenkana wa, okuggyako nga waliwo omwoyo gw’okusaba awalala nga gukwatagana n’okwanjula amazima.

Abalala basobya ku ludda olulala. Si nti bassa essira lingi nnyo ku kusaba. Naye babuusa amaaso ensonga nti okusaba kwandisabiddwa emirembe gyonna, kwokka, ne wataba kikolebwa. Kubanga abonoonyi tebakyusibwa Mwoyo Mutukuvu kubakwatako butereevu, wabula amazima, agakozesebwa ng’engeri. Okusuubira okukyuka kw’abonoonyi olw’okusaba kwokka, awatali kukozesa mazima, kwe kukema Katonda.

Ensonga y’obubuulizi bwa leero akawungeezi, ye

OKUSABA OKUWANGULA.

I. Ntegeka okulaga okusaba okukola omulimu oba okuwangula kye ki.

II. Okwogera ku zimu ku mpisa ezisinga obukulu ez’okusaba okuwangula.

III. Okuwa ensonga ezimu lwaki Katonda yeetaaga okusaba okw’engeri eno.

IV. Okulaga nti okusaba ng’okwo kujja kuba n’obuyinza bungi.

I. Ngenda mu maaso okulaga okusaba okuwangula kye ki.

1. Okusaba okukola omulimu, okuwangula, tekuli mu kwagaliza bwagaliza balala birungi. Okwagaliza abalala ebirungi tewali kubuusabuusa nti kusanyusa Katonda. Okwegomba okw’engeri eyo kubunye mu ggulu, era kusangibwa mu bitonde byonna ebitukuvu. Naye si kusaba. Abantu bayinza okuba n’okwegomba kuno nga bamalayika n’emyoyo egyagulumizibwa bwe bakulina. Naye kuno si kwe kusaba okukola omulimu, okuwangula, okwogerwako mu kyawandiikibwa. Okusaba okuwangula kusukka kino.

2. Okusaba okuwangula, oba okukola omulimu, kwe kusaba okufuna omukisa gwe kunoonya. Kwe kusaba okukwata ku Katonda mu ngeri ekola omulimu. Ekirowoozo kyennyini eky’okusaba okukola omulimu kiri nti kutuukiriza ekigendererwa kyakwo.

II. Nja kwogera ku zimu ku mpisa ezisinga obukulu ez’okusaba okuwangula. Sisobola kunnyonnyola mu bujjuvu ebintu byonna ebikola okusaba okuwangula. Naye nja kwogera ku bintu ebimu ebikwetaagisa ddala; ebintu ebimu omuntu by’alina okukola asobole okuwangula mu kusaba.

1. Ateekwa okusabira ekintu ekimu ekigere. Tasaanidde kusuubira kusaba kusaba ng’okwo, bw’asaba nga tasaze nsonga, awatali kigendererwa kyonna ekyeyoleka oba ekigere. Ateekwa okuba n’ekigendererwa ekyeyoleka mu birowoozo bye. Kaakano njogera ku kusaba okw’ekyama. Abantu bangi bagenda mu bisenge byabwe, kubanga bateekwa okwogera essaala zaabwe. Ekiseera kituuse kye bamanyidde okugenda bokka okusaba, ku makya, oba mu ttuntu, oba mu kiseera kyonna eky’olunaku. Era mu kifo ky’okuba n’eky’okwogera, ekigendererwa kyonna ekigere mu birowoozo byabwe, bafukamira, ne basabira buli kijja mu birowoozo byabwe, buli kintu ekitengejja mu kulowooza kwabwe mu kiseera ekyo, era bwe bamala, tebasobola kugamba wadde ekigambo kimu ku bye babadde basabira. Kuno si kusaba kukola mulimu. Twandirowoozezza ki ku muntu yenna eyandigezezzaako okukwata ku lukiiko olukola amateeka bw’atyo, n’agamba nti, “Kaakano butiti, era olukiiko lutudde, era kye kiseera okuweereza okwegayirira,” n’agenda eri olukiiko n’akwegayirira nga tasaze nsonga, awatali kigendererwa kyonna ekigere? Mulowooza nti okwegayirira ng’okwo kwandikutte ku lukiiko?

Omuntu ateekwa okuba n’ekigendererwa ekigere mu birowoozo bye. Tayinza kusaba mu ngeri ekola omulimu olw’ebigendererwa bingi omulundi gumu. Endowooza y’omuntu yakolebwa bw’etyo nti teyinza kunyweza kwegomba kwayo n’amaanyi ku bintu bingi mu kiseera kimu. Ebyokulabirako byonna eby’okusaba okukola omulimu ebiwandiikiddwa mu Bayibuli byali bya ngeri eno. Buli w’olaba nti omukisa ogwanoonyezebwa mu kusaba gwafunibwa, ojja kusanga nti okusaba okwasabibwa kwali kusaba olw’ekigendererwa ekyo ekigere.

2. Okusaba, okusobola okukola omulimu, kuteekwa okukwatagana n’okwagala kwa Katonda okwabikkulirwa. Okusabira ebintu ebikontana n’okwagala kwa Katonda okwabikkulirwa, kwe kukema Katonda. Waliwo engeri ssatu okwagala kwa Katonda mwe kubikkulirwa abantu okubalung’amya mu kusaba.

(1.) Mu bisuubizo oba obunnabbi obwogeddwa mu lwatu mu Bayibuli, nti ajja kuwa oba ajja kukola ebintu ebimu. Oba mu bisuubizo ebyogeddwa mu lwatu ku bintu ebimu ebigere, oba mu bisuubizo mu bigambo eby’awamu, ne tusobola okubikozesa ku bintu ebigere. Ng’ekyokulabirako, waliwo ekisuubizo kino: “buli kye munaasabanga, mukkirize nti mukiweereddwa, era kinaabanga bwe kityo gye muli.”

(2.) Oluusi Katonda abikkula by’ayagala mu nteekateeka ze. Bw’alaga mu lwatu nti ebintu bino na bino bigenda kubaawo, kuba kubikkulirwa nga singa yakiwandiika mu kigambo kye. Tekyandisobose kubikkula buli kintu mu Bayibuli. Naye Katonda emirundi mingi alaga mu lwatu eri abo abalina okutegeera okw’omwoyo, nti by’ayagala okuwa emikisa gino na gino.

(3.) Mu Mwoyo we. Abantu ba Katonda bwe baba tebamanyi kya kusaba, ekikwatagana n’okwagala kwe, Omwoyo we emirundi mingi abayigiriza. Awatali kubikkulirwa kwa njawulo, era enteekateeka ze nga zireka ensonga mu kizikiza, era nga tetumanyi kusaba nga bwe kitugwanira, tutegeezebwa mu lwatu nti “Omwoyo … atubeera mu bunafu bwaffe,” era nti “Omwoyo yennyini atwegayiririra n’okusinda okutayogerekeka.” Bingi byogeddwa ku nsonga y’okusaba mu kukkiriza olw’ebintu ebitabikkuliddwa. Bawakanya nti enjigiriza eno eraga okubikkulirwa okupya. Nziramu nti, ka kube kupya oba kukadde, kwe kubikkulirwa kwennyini Yakuwa kw’agamba nti akola. Kirabika bulungi wano, nga singa kyali kibikkuliddwa kaakano n’eddoboozi okuva mu ggulu, nti Omwoyo wa Katonda ayamba abantu ba Katonda okusaba ng’okwagala kwa Katonda bwe kuli, bo bennyini nga tebamanyi bye basaanidde kusabira. “Oyo akebera emitima, amanyi Omwoyo ky’alowooza,” kubanga yeegayiririra abatukuvu ng’okusiima kwa Katonda bwe kuli, era alung’amya Abakristaayo okusabira ddala ebintu ebyo, n’okusinda okutayogerekeka. Ekigambo wadde enteekateeka ze bwe bitabasobozesa kusalawo, olwo bajjuzibwe Omwoyo, nga Katonda bw’abalagira. Agamba nti, “Omwoyo ajjulenga mu bulamu bwammwe.” Era Ye ajja kulung’amya endowooza zaabwe eri ebintu ng’ebyo Katonda by’ayagala okuwa.

3. Okusaba mu ngeri ekola omulimu, mulina okusaba nga mugondera okwagala kwa Katonda. Temutabula kugondera na butafaayo. Tewali bintu bibiri ebisinga okwawukana. Lumu namanya omuntu eyajja we waali okuzuukuka. Ye yennyini yali munnyogovu, era teyayingira mu mwoyo gwakwo, era teyalina mwoyo gwa kusaba; era bwe yawulira ab’oluganda nga basaba ng’abatayinza kugaanibwa, n’akankana olw’obuvumu bwabwe, n’agenda ng’anyigiriza buli kiseera obukulu bw’okusaba ng’ogondera; ng’ate kyali kyeyolese bulungi nnyo nga buli kintu nti yali atabula okugondera n’obutafaayo

Bwe kityo nate, temutabula kugondera mu kusaba n’okwesiga okw’awamu nti Katonda ajja kukola ekituufu. Kituufu okuba n’obwesige buno nti Katonda ajja kukola ekituufu mu bintu byonna. Naye kino kintu kya njawulo ku kugondera. Kye ntegeeza mu kugondera mu kusaba, kwe kukkiriziganya n’okwagala kwa Katonda okwabikkulirwa. Okugondera ekiragiro kyonna ekya Katonda kwe kukituukiriza. Okugondera ekiragiro kya Katonda eky’ekyama ekirowoozebwa oba ekiyinzika obuyinzika, si kugondera. Okugondera enteekateeka yonna eya Katonda tekisoboka okutuusa ng’ezze. Kubanga tetuyinza kumanya kye kinaabaawo, okutuusa nga kibaddewo. Twale ekyokulabirako: Dawudi, omwana we bwe yali alwadde, yanakuwala, n’alwana nnyo mu kusaba, n’agaana okukubagizibwa. Yakitwala nnyo ku mutima, ne kiba nti omwana bwe yafa, abaddu be baatya okumugamba nti omwana afudde, nga batya nti yandyeyongedde okwenyiwa. Naye amangu ddala nga awulidde nti omwana afudde, n’ateeka wabbali ennaku ye, n’agolokoka, n’asaba emmere, n’alya n’anywa nga bulijjo. Omwana nga akyali mulamu, teyamanya Katonda by’ayagala, n’olwekyo n’asiiba n’asaba, n’agamba nti, “‘Ani amanyi, Mukama ayinza okunsaasira, omwana n’aba mulamu?’” Teyamanya oba ng’okusaba kwe n’obulumi bwe bye byali ensonga yennyini ebyandisazeewo oba omwana anaabeera mulamu oba nedda. Yalowooza nti bwe yandyetoowazza ne yeegayirira Katonda, oboolyawo Katonda yandimuwonyezza ekikonde kino. Naye amangu ddala nga Katonda by’ayagala birabise, era omwana ng’afudde, n’agonda ng’omutukuvu. Teyalabika ng’akkiriza bukkiriza, wabula ne yeemalira ddala mu kyo. “Nze ndigenda gy’ali, naye ye talikomawo gye ndi.” Kuno kwe kwali okugondera okw’amazima. Yalowooza bulungi ku nsonga eyo. Nga talina kubikkulirwa kwa Katonda by’ayagala, teyamanya oba okuwona kw’omwana tekwali kwesigamye ku kusaba kwe. Naye bwe yafuna okubikkulirwa kwa Katonda by’ayagala, n’agondera. Katonda by’ayagala nga tebimanyiddwa, okugondera awatali kusaba, kwe kukema Katonda. Oboolyawo, era nga bw’otamanyi, ensonga nti osaba okusaba okw’engeri entuufu, eyinza okuba ekintu ekisalawo ekinaabaawo. Ku mukwano gwo atenenya, akakwakkulizo kennyini ku ako k’agenda okulokolebwamu okuva mu ggeyeena, kayinza okuba obubuguumirivu n’obutakoowa bw’okusaba kwo olw’omuntu oyo.

4. Okusaba okukola omulimu olw’ekintu kulaga okwegomba olw’ekintu ekyo okwenkana obukulu bwakyo. Omuntu bw’ayagala ddala omukisa gwonna, okwegomba kwe kujja kukwatagana mu kigero n’obunene bw’omukisa. Okwegomba kwa Mukama Yesu Kristo olw’omukisa gwe yasabira, kwali kwa maanyi nnyo mu ngeri ey’ekitalo, ne kutuuka n’okuba obulumi obw’amaanyi. Okwegomba olw’ekintu bwe kuba kwa maanyi, era nga kwegomba kwa kwagaliza abalala ebirungi, era ekintu nga tekikontana na kwagala na nteekateeka za Katonda, kisuubirwa nti kijja kuweebwa. Waliwo ensonga bbiri ez’okusuubira kuno:

(1.) Okuva mu kwagaliza abalala ebirungi okw’awamu okwa Katonda. Bwe kiba ekintu ekyegombebwa; bwe kiba, nga bwe tusobola okulaba, nti kyandibadde kikolwa kya kwagaliza abalala ebirungi Katonda okukiwa, okwagaliza kwe abalala ebirungi okw’awamu bujulizi obulaga nti ajja kukiwa.

(2.) Bw’osanga nga olina okwegomba okw’okwagaliza abalala ebirungi olw’ekintu kyonna, waliwo okusuubira okw’amaanyi nti Omwoyo wa Katonda y’azuukusa okwegomba kuno kwennyini, era akukubiriza okusabira ekintu ekyo, kiryoke kiweebwe ng’okuddamu okusaba. Mu mbeera ng’eyo tewali kigero kya kwegomba oba kutakoowa mu kusaba ekitali kituufu. Omukristaayo ayinza okujja, nga bwe kyandibadde, n’akwata omukono gwa Katonda. Mulabe ekyokulabirako kya Yakobo, bwe yaleekaana, mu bulumi bw’okwegomba, nti “Sijja kukuta nga tompadde mukisa.” Katonda yanyiiga olw’obuvumu bwe n’obutakoowa bwe? N’akatono; wabula yamuwa ddala ekyo kye yasaba. Bwe kityo ne ku Musa. Katonda yagamba Musa nti, “Leka mbazikirize, erinnya ly’eggwanga lyabwe ndisangulewo wansi w’eggulu. Ndikuggyamu eggwanga eddene era ery’amaanyi okusinga eggwanga lyabwe.” Musa yakola ki? Yayimirira ku bbali n’aleka Katonda akole nga bwe yagamba? Nedda, endowooza ye n’edda emabega eri Abamisiri, n’alowooza nga bwe bandijaguzza. “Lwaki okwogeza Abamisiri nti, ‘Yabatwala ng’agenderedde kubakola kabi’?” Kyalabika ng’eyakwata omukono gwa Katonda ogwali guyimusiddwa, okuziyiza ekikonde. Katonda yamunenya olw’okuyingirira, n’amugamba nti teyalina nsonga yonna kuyingirira? Nedda; kyalabika nga teyasobola kugaana kintu kyonna eri obutakoowa obw’engeri eyo, bwe kityo Musa n’ayimirira mu mukutu, n’awangula Katonda.

Kyogerwa ku Xavier, omuminsani, nti lumu yayitibwa okusabira omusajja eyali alwadde, n’asaba n’obubuguumirivu bungi ne kirabika ng’alinga eyawaliriza eggulu—bw’atyo omuwandiisi bw’akyogera. Era n’awangula, omusajja n’awona.

Okusaba ng’okwo kutera okusabibwa mu nnaku zino, Abakristaayo bwe baleetebwa ku ddaala ery’obutakoowa obwenkanidde awo n’obuvumu obutukuvu, ne kiba nti oluvannyuma, bwe batunuulira emabega, ne batya era ne beewuunya bo bennyini, nga balowooza nti baagumira okukozesa obutakoowa obw’engeri eyo eri Katonda. Naye okusaba kuno kuwangudde, ne kufuna omukisa. Era bangi ku bantu bano, be mmanyi, bali mu bantu abasinga obutukuvu be mmanyi mu nsi.

5. Okusaba, okusobola okukola omulimu, kuteekwa okusabibwa olw’ensonga entuufu. Okusaba tekusaanidde kuba kwa kwefaako, wabula kulagirwe okufaayo okusingayo ku kitiibwa kya Katonda. Okusaba kungi nnyo kusabibwa olw’okwefaako obwefaako. Abakazi oluusi basabira babbaabwe, bakyuke, kubanga bagamba nti, “Kyandibadde kisanyusa nnyo okuba ne bbaawange ng’agenda nange mu lukuŋŋaana,” n’ebiringa ebyo. Era tebalabika nga bayimusa n’akatono ebirowoozo byabwe waggulu w’okwefaako. Tebalabika nga balowooza nga babbaabwe bwe baswaza Katonda olw’ebibi byabwe, n’engeri Katonda gy’andigulumiziddwamu mu kukyuka kwabwe. Bwe kityo bwe kiri n’abazadde emirundi mingi. Tebayinza kugumira kulowooza nti abaana baabwe babula. Babasabira n’obwesimbu bungi ddala. Naye bw’ogenda okwogera nabo, baba ba kisa nnyo, ne bakugamba nga abaana baabwe bwe bali abalungi, nga bwe bassa ekitiibwa mu ddiini, era nga balowooza nti kumpi kaakano Bakristaayo; bwe batyo boogera ng’abatya nti ojja kulumya abaana baabwe bw’onoobagamba amazima. Tebalowooza nga abaana ng’abo ab’empisa ennungi era abalungi bwe baswaza Katonda olw’ebibi byabwe; balowooza bulowooza nga bwe kyandibadde ekibi ennyo bo okugenda mu ggeyeena. Ai! okuggyako ng’ebirowoozo byabwe bisituka waggulu w’ekyo, okusaba kwabwe tekulisobola kuwangula Katonda omutukuvu. Okukemebwa okusaba olw’ensonga ez’okwefaako kwa maanyi nnyo, ne kiba nti waliwo ensonga ey’okutya nti okusaba kungi nnyo okw’abazadde tekusukka kwegomba kwa kisa ky’abazadde. Era eyo y’ensonga lwaki okusaba kungi nnyo tekuwulirwa, era lwaki abazadde bangi abatya Katonda era abasaba balina abaana abatatya Katonda. Okusaba kungi olw’ensi etamanyi Katonda kulabika nga tekwesigamye ku nsonga esinga okusaasira. Ababaka b’obuminsani, n’abalala, boogera kumpi bokka ku bukadde lukaaga obw’abatamanyi Katonda abagenda mu ggeyeena, ng’ate kitono nnyo ekyogerwa ku kuswaza kwabwe Katonda. Kino kibi kinene; era okutuusa ekkanisa lw’eneeba n’ensonga ez’okusaba n’okufuba okw’obuminsani ezisinga okusaasira abatamanyi Katonda, okusaba kwabwe n’okufuba kwabwe tebiriba bya mugaso munene.

6. Okusaba, okusobola okukola omulimu, kuteekwa okuba mu kwegayiririra kw’Omwoyo. Temuyinza kusuubira kusaba ng’okwagala kwa Katonda bwe kuli awatali Mwoyo. Mu mbeera ebbiri ezisooka, si lwa kuba nti Abakristaayo tebasobola kusaba kusaba ng’okwo, okwagala kwa Katonda we kubikkuliddwa mu kigambo kye, oba we kulagiddwa mu nteekateeka ze. Basobola okukikola, nga bwe basobola okuba abatukuvu. Naye ensonga eri nti babi nnyo, ne kiba nti tebasaba kusaba ng’okwo, okuggyako nga bakwatiddwako Omwoyo wa Katonda. Wateekwa okubaawo okukkiriza, ng’okwo okuleetebwa omulimu ogukola ogw’Omwoyo Omutukuvu.

7. Kuteekwa okuba okusaba okutakoowa. Okutwaliza awamu, Abakristaayo abaddira emabega ne bafiirwa omwoyo gw’okusaba, tebajja kuyingirira mangu ago mu mpisa ey’okusaba okutakoowa. Endowooza zaabwe teziri mu mbeera ntuufu, era tebasobola kunyweza ndowooza zaabwe, ne bagumiikiriza okutuusa omukisa lwe gujja. Singa endowooza zaabwe zaali mu mbeera eyo, nti bandigumiikirizza okutuusa okuddamu lwe kujja, okusaba okukola omulimu kwandisabiddwa amangu ago, nga bwe kiri oluvannyuma lw’okusaba emirundi emingi ennyo olw’ekintu. Naye balina okusaba enfunda n’enfunda, kubanga ebirowoozo byabwe bitera nnyo okutaayaaya, era bikyamizibwa mangu okuva ku kigendererwa okudda ku kintu ekirala. Okutuusa nga endowooza zaabwe zijjudde omwoyo gw’okusaba, tebajja kusigala nga banywevu ku nsonga emu, ne bagoberera okwegayirira kwabwe okutuuka ku nkomerero mu kifo awo. Temulowooza nti mwetegefu okusaba okusaba okuwangula, enneewulira zammwe bwe zibakkiriza okusabira ekintu omulundi gumu, olwo ne mukireka. Abakristaayo abasinga batuuka ku kusaba okuwangula mu kkubo eddene. Endowooza zaabwe mpolampola zijjula okweraliikirira olw’ekintu, ne kiba nti bagenda mu mirimu gyabwe, nga basindira Katonda okwegomba kwabwe. Nga maama omwana we bw’aba alwadde, bw’atambula mu nnyumba ye, ng’asinda ng’alinga omutima gwe gugenda kumenyeka. Era bw’aba maama asaba, okusinda kwe kugenda eri Katonda olunaku lwonna. Bw’ava mu kisenge omwana we mw’ali, endowooza ye ekyali ku ye; era bw’aba yeebase, ebirowoozo bye bikyali ku ye, n’agutuka mu birooto bye, ng’alowooza nti omwana afa. Endowooza ye yonna emaliddwa omwana oyo alwadde. Eno y’embeera y’endowooza Abakristaayo mwe basabira okusaba okuwangula.

Nsonga ki eyaleetera Yakobo okumeggana ekiro kyonna mu kusaba ne Katonda? Yali amanyi nti yakola muganda we Esawu ekibi kinene, mu kumuggyako ebyobusika bwe obw’omwana omubereberye ebbanga ddene emabega. Era kaakano yali ategeezeddwa nti muganda we gwe yalumya yali ajja okumusisinkana, n’eggye ery’amaanyi ennyo okusinga bw’ayinza okulwanyisa. Era waaliwo ensonga ennene ey’okulowooza nti yali ajja n’ekigendererwa eky’okwesasuza. Waaliwo ensonga bbiri olwo lwaki yandinakuwadde. Esooka yali nti yakola ekibi kino ekinene, era nga tannaba kukiriyirira. Endala yali nti Esawu yali ajja n’eggye erimala okumubetenta. Kaakano, akola ki? Laba, okusooka ategeka buli kintu mu ngeri esingayo obulungi gy’asobola okusisinkana muganda we, ng’asooka okusindika ekirabo kye, olwo ebintu bye, olwo ab’omu maka ge, ng’ateeka abo be yasinga okwagala emabega ennyo. Era mu kiseera kino endowooza ye yali enakuwadde nnyo n’atasobola kwefuga. Agenda yekka emitala w’akagga, n’ayiwa emmeeme ye yennyini mu bulumi bw’okusaba ekiro kyonna. Era obudde nga bukya, malayika w’endagaano n’agamba nti, “Ndeka ŋŋende;” era obulamu bwe bwonna, nga bwe kyandibadde, ne bulumwa nnyo olw’ekirowoozo ky’okumuta, n’aleekaana nti, “Sijja kukuta nga tompadde mukisa.” Emmeeme ye yaleetebwa mu bulumi obw’amaanyi, n’afuna omukisa, naye bulijjo yasigala n’obubonero bwagwo, n’alaga nti omubiri gwe gwali gukoseddwa nnyo olw’okulwana kuno okw’endowooza. Kuno kwe kusaba okuwangula.

Kaakano, temwerimba nga mulowooza nti musaba okusaba okukola omulimu, okuggyako nga mulina okwegomba kuno okw’amaanyi olw’omukisa. Ekyo sikikkiriza. Okusaba tekukola mulimu okuggyako nga kusabibwa n’obulumi bw’okwegomba. Omutume Pawulo akwogerako ng’okulumwa kw’emmeeme ng’okw’okuzaala. Yesu Kristo, bwe yali asaba mu nnimiro, yali mu kunyolwa kunene nnyo, n’atuuyana entuuyo ne ziba ng’amatondo g’omusaayi, era ne gatonnya wansi. Simanyangako muntu atuuyana musaayi; naye mmanyi omuntu eyasaba okutuusa omusaayi lwe gwatandika okuva mu nnyindo. Era mmanyi abantu abaasaba okutuusa lwe baatobye entuuyo, mu budde obusingayo obunnyogovu mu butiti. Mmanyi abantu abaasaba okumala essaawa nnyingi, okutuusa amaanyi gaabwe gonna lwe gaggwaawo olw’obulumi bw’endowooza zaabwe. Okusaba ng’okwo kwawangula Katonda.

Obulumi buno mu kusaba bwali bubunye mu nnaku za Pulezidenti Edwards, mu kuzuukuka okwaliwo mu biseera ebyo. Kyali kimu ku bisittaza ebinene mu nnaku ezo, eri abantu abaali bawakanya okuzuukuka, nti abantu baasabanga okutuusa emibiri gyabwe lwe gyawangulwanga enneewulira zaabwe. Nja kubasomera akatundu ku ebyo Pulezidenti Edwards by’ayogera ku nsonga eno, mulabe nti kino si kintu kipya mu Kkanisa, wabula bulijjo kibaddewo buli okuzuukuka we kwabaddewo n’amaanyi. Kiva mu kitabo kye eky’Ebirowoozo ku Kuzuukuka.

“Tetuyinza kusalawo nti Katonda talibikkulira muntu yenna bwe yeeyolese ku kigero ekyo, si ekinafuya emibiri gyabwe kyokka, wabula n’ekibaggyako obulamu bwabwe. Kirowoozebwa abayivu b’ebya Katonda abamanyi ennyo era ab’amagezi, nti obulamu bwa Musa bwaggyibwako mu ngeri eno; era kino kirowoozeddwa okuba nga bwe kyali ku batukuvu abalala abamu. Weewaawo, sirabaayo nsonga nnywevu era enkakafu omuntu yenna gy’alina okusalawo nti Katonda talireeta ku ndowooza, mu Mwoyo we, enneewulira ez’amaanyi ng’ezo ezinaaleeta okwonooneka kw’omubiri, n’okusingira ddala ekitundu ky’omubiri ekyo, obwongo, abantu ne baggibwako okukozesa amagezi gaabwe. Nga bwe nnayogera edda, Kitusukkiridde okusalawo nti Katonda talireeta kabi ka bweru mu kuwa emikisa egy’omwoyo n’egy’emirembe n’emirembe: bwe kityo kitusukkiridde okusalawo akabi ak’ebweru k’aliireeta bwe kanaaba akanene. Katonda bw’awa okweyongera okunene okw’okwebikkula ye yennyini, n’okw’okumwagala, omugaso gusinga akabi awatali kkomo, newaakubadde obulamu nga bwandiggiddwawo amangu ddala oluvannyuma; weewaawo, newaakubadde emmeeme nga teyanditwaliddwa mangu mu ggulu, wabula n’egalamira emyaka egimu mu tulo tungi, olwo n’etwalibwa mu ggulu; oba, ekiri kumpi kye kimu, bw’eba eggiddwako okukozesa obusobozi bwayo, n’ebeera nga tekola era nga teyamba, ng’egalamidde mu tulo tungi okumala emyaka egimu, olwo n’eyingira mu kitiibwa. Tetuyinza kusalawo bulalu bwe buli kabi kanene kenkana wa, bwe bulowoozebwako awamu n’ebivaamu byonna, ne byonna ebyandivuddemu, singa obulalu tebwabaawo; wadde mazima oba (nga bulowoozebwako bwe butyo) kabi n’akatono, oba si kusaasira, olw’okuziyiza ekibi ekinene, oba ekintu ekirala eky’entiisa okusingawo, singa tekyabaawo. Kyandibadde kisobyo kinene gye tuli okuteekera ekkomo Katonda ow’obuyinza bwonna, ow’amagezi gonna, ensala ye ey’emisango ng’obuziba obunene, n’amakubo ge tegekkaanyizika, w’ateteekeddewo kkomo ye yennyini, ne mu bintu by’atatugambanga kkubo lye bwe linaaba. Kya kitalo, bwe tulowooza ku byokulabirako bingi nnyo, era mu kigero ekinene ennyo, emibiri gye giwanguddwa mu biseera bino, nti obulamu bw’abantu, wadde kiri bwe kityo, bukuumiddwa, era nti ebyokulabirako by’abo abaggiddwako amagezi bibadde bitono nnyo, era abo, oboolyawo bonna, nga bantu abaalina obuzibu obw’enjawulo obw’omubiri omunafu era omulwadde. Omukono gwa Katonda ogw’okusaasira era ogw’okwegendereza gweyoleka nnyo mu kino, nti mu byokulabirako bingi nnyo eryato we lyatandikira okubbira, naye ne liwanirirwa, ne litabbira ddala. Ebyokulabirako by’abo abaggiddwako amagezi bitono nnyo, ne kiba nti mazima tebimala kututiisa, ng’alinga omulimu guno ogubadde gukolebwa mu nsi gugenda kuleeta bulabe; okuggyako nga twetegefu okukuŋŋaanya byonna bye tusobola okugusiiga ekizikiza, n’okugwanjula mu langi ez’entiisa.

“Waliwo engeri emu ey’enjawulo ey’okulumwa n’okweraliikirira kw’endowooza, bangi kwe bawanguddwa, okubadde okwesittaza okusingira ddala eri abamu; era kwe kweraliikirira okw’amaanyi n’obulumi bwe babaddemu olw’emmeeme z’abalala. Nnakuwala nti waliwo abatuleetera obuzibu obw’okukola ekyo ekirabika nga tekyetaagisa, okulwanirira ekintu ng’ekino. Kirabika ng’okuzannya obuzannya, mu nsonga eyeeyolese bwe etyo, okuyingira mu kukubaganya ebirowoozo okw’ekitiibwa era okw’ensonga ku nsonga, okusalawo oba waliwo kyonna mu bunene n’obukulu bw’ensonga ekyenkanankana n’obunene bw’okweraliikirira abamu kwe balaze. Abantu bayinza okukkirizibwa, okuva mu nsonga etali waggulu wa magezi aga bulijjo n’obuntu, okweraliikirira ennyo n’okulumwa ennyo mu ndowooza nga balaba abalala nga bali mu kabi akanene ak’akatyabaga akatasukka kubbira mu mazzi, oba kwokerwa mu nnyumba ekutte omuliro. Era bwe kiba bwe kityo, olwo tewali kubuusabuusa nti kijja kukkirizibwa nti kya magezi kye kimu, singa babalaba mu kabi k’akatyabaga emirundi kkumi okusingawo, okweraliikirira ennyo okusingawo; era n’okusingawo nnyo, singa akatyabaga kaali kanene nnyo okusingawo. Kale lwaki kirowoozebwa nti si kya magezi, ne kitunuulirwa n’eriiso ery’okuteebereza ennyo, ng’alinga kiteekwa okuva mu nsonga embi, abantu bwe beeraliikirira ennyo nga balaba abalala mu kabi akanene ennyo ak’okubonaabona olw’obukambwe n’obusungu bwa Katonda Omuyinza w’Ebintu Byonna emirembe gyonna? Era okwongereza kw’ekyo, tewali kubuusabuusa nti kijja kukkirizibwa nti abo abalina Omwoyo wa Katonda mu kigero ekinene ennyo, kwe kugamba, omwoyo gw’okwagala, bayinza okulowoozebwa nti balina okwagala n’okusaasira okungi ennyo eri bannaabwe ebitonde, okusinga abo abakwatibwako obuntu obwa bulijjo bwokka. Lwaki kirowoozebwa nti kya kyewuunyo abo abajjudde Omwoyo wa Kristo okuba, mu kigero, mu kwagala kwabwe eri emmeeme, nga Kristo? eyalina okwagala okw’amaanyi ennyo gye ziri n’okuzeeraliikirira ne kiba nti yali mwetegefu okunywa amasigalira g’ekikopo ky’obusungu bwa Katonda ku lwazo; era mu kiseera kye kimu bwe yawaayo omusaayi gwe olw’emmeeme, n’awaayo, ng’Kabona waazo Omukulu, okukaaba ennyo n’amaziga, mu bulumi obusukkiridde, emmeeme ya Kristo bwe yali, nga bwe kyandibadde, mu kulumwa ng’okw’okuzaala olw’emmeeme z’abalonde; era, n’olwekyo, mu kubalokola, kyogerwa nti alaba ku ebyo ebiva mu kubonaabona kw’obulamu bwe. Ng’omwoyo ogw’engeri eyo ogw’okwagala emmeeme n’okuzeeraliikirira bwe gwali omwoyo gwa Kristo, bwe gutyo bwe guli omwoyo gw’ekkanisa; era, n’olwekyo, ekkanisa, mu kwegomba n’okunoonya Kristo okuzaalibwa mu nsi ne mu mmeeme z’abantu, eragibwa, Okubikkulirwa 12, ng’‘omukazi eyali lubuto era ng’akaaba ng’alumwa okuzaala.’ Omwoyo gw’abo ababadde mu bulumi olw’emmeeme z’abalala, nga bwe nsobola okutegeera, tegulabika nga gwa njawulo ku gw’omutume, eyalumwa ng’azaala olw’emmeeme, era eyali omwetegefu okwagaliza okukolimirwa n’okwawukanyizibwa ku Kristo olw’abalala. N’ogw’Omuwandiisi wa Zabbuli, Zabbuli 119:53, ‘Nkyawa nnyo abakola ebibi, abaleka amateeka go.’ Ne olunyiriri 136, ‘Amaziga gakulukuta mu maaso gange ng’omugga, olw’abo abatakwata mateeka go.’ N’ogwa nnabbi Yeremiya, Yeremiya 4:19, ‘Obulumi, Ayi Obulumi! Neenyoolera mu bulumi! Ayi obulumi bw’omutima gwange! Omutima gunkubagana munda, sisobola kusirika, kubanga mpulidde eddoboozi ly’ekkondeere, mpulidde enduulu z’olutalo!’ Era bwe kityo, essuula 9:1, ne 13:17, ne Isaaya 22:4. Tusoma ku Moluddekaayi, bwe yalaba abantu be mu kabi ak’okuzikirizibwa okuzikiriza okw’ensi, Eseza 4:1, nti ‘n’ayuza ebyambalo bye n’ayambala ebibukutu ne yeesiiga evvu, n’afuluma n’agenda mu kibuga wakati, n’akaaba n’eddoboozi ddene olw’ennaku ennyingi. Kale lwaki abantu balowoozebwa okuba abagudde eddalu, bwe batasobola kwekuuma kukaaba bwe balowooza ku nnaku y’abo abagenda mu kuzikirizibwa okutaggwaawo?” Ebiwandiiko bya Edwards. ekitabo iv. lup. 85. Ekyakubibwa e New York.

Kino nkisomye okulaga nti ekintu kino kyali kya bulijjo mu kuzuukuka okunene okw’omu nnaku ezo. Bulijjo kibadde bwe kityo mu kuzuukuka kwonna okunene, era kibadde kya bulijjo mu kigero ekinene oba ekitono nga bwe kiri obunene, n’obugazi, n’obuziba bw’omulimu. Kyali bwe kityo mu kuzuukuka okunene mu Scotland, era abantu bangi nnyo baawangulwanga, era abamu kumpi ne bafa, olw’obuziba bw’obulumi bwabwe.

9. Bwe muba mugenderera okusaba mu ngeri ekola omulimu, mulina okusaba ennyo. Kyayogerwa ku mutume Yakobo nti, bwe yamala okufa, kyazuulibwa nti amaviivi ge gaali gakakanyadde ng’amaviivi g’eŋŋamira, olw’okusaba ennyo. Ai! kino kye kyali ekyama ky’okugenda obulungi kw’ababuulizi abo ab’edda. Baalina amaviivi agakakanyadde.

10. Bwe muba mugenderera okusaba okukola omulimu, kuteekwa okusabibwa mu linnya lya Kristo. Temuyinza kujja eri Katonda mu linnya lyammwe. Temuyinza kwewolereza na birungi byammwe. Naye musobola okujja mu linnya erikkirizibwa bulijjo. Mwenna mumanyi kye kitegeeza okukozesa erinnya ly’omuntu. Singa mugenda mu bbanka n’ekiwandiiko eky’okusasula oba ebbaluwa ey’ebbanja, ekiteereddwako omukono gwa John Jacob Astor, ekyo kyandibadde kubawa linnya lye, era mumanyi nti mwandifunye ssente okuva mu bbanka nga ye yennyini bwe yandizifunye. Kaakano, Yesu Kristo abawa okukozesa erinnya lye. Era bwe musaba mu linnya lya Kristo, amakulu gaakyo gali nti musobola okuwangula nga ye yennyini bwe yandiwangudde, ne mufuna kyenkanyi n’ekyo Omwana wa Katonda omwagalwa kye yandifunye singa yali yeesabira ebintu bye bimu. Naye mulina okusaba mu kukkiriza. Erinnya lye lirina amaanyi gonna ku mimwa gyammwe ge lirina ku gigye, era Katonda wa ddembe kye kimu okubawa emikisa, bwe musaba mu linnya lya Kristo, era mu kukkiriza, nga bwe yandibadde ow’eddembe okugiwa Kristo, singa ye asaba.

11. Temuyinza kuwangula mu kusaba, awatali kweggyako bibi byammwe byonna. Temulina kubijjukira bujjukizi, wabula mulina okubyeggyako ddala, ne mubireka, era mu kigendererwa ky’omutima gwammwe mwegaane byonna emirembe gyonna.

12. Mulina okusaba mu kukkiriza. Mulina okusuubira okufuna ebintu bye musaba. Temusaanidde kunoonya kuddibwamu kusaba, bwe musaba nga temusuubira kukifuna. Temusaanidde kufuna kusuubira ng’okwo awatali nsonga yonna. Mu mbeera ze mbadde nteebereza, waliwo ensonga ey’okusuubira. Ekintu bwe kiba kibikkuliddwa mu kigambo kya Katonda, bwe musaba nga temusuubira kufuna mikisa, mufuula Katonda omulimba. Okwagala kwa Katonda bwe kulagibwa mu nteekateeka ze, musaanidde okukwesigamako, nga bwe kiri obulungi bw’akabonero, okutuuka ku kusuubira omukisa bwe mugusabira. Era bwe mulung’amizibwa Omwoyo we okusabira ebintu ebimu, mulina ensonga yenkanyi ey’okusuubira ekintu okukolebwa nga singa Katonda yali akibikkudde mu kigambo kye.

Naye abamu bagamba nti, “Endowooza eno ku kulung’amya kw’Omwoyo wa Katonda teejja kuleeta bantu mu kwekakasa okw’obusirusiru?” Nziramu nti simanyi oba bangi tebayinza kwerimba ku nsonga eno. Abantu bangi nnyo beerimbye ku nsonga endala zonna ez’eddiini. Era singa abantu abamu balowooza nti balung’amizibwa Omwoyo wa Katonda, ng’ate tekiri kirala wabula okulowooza kwabwe bo, eyo nsonga lwaki abo abamanyi nti balung’amizibwa Omwoyo bandirese okumugoberera? Abantu bangi balowooza nti bakyuse ng’ate tebakyuse. Eyo nsonga lwaki tetusaanidde kwekwata ku Mukama Yesu Kristo? Ka tugambe nti abantu abamu balimbiddwa nga balowooza nti baagala Katonda, eyo nsonga lwaki omutukuvu atya Katonda amanyi nti okwagala kwa Katonda kufukiddwa mu mutima gwe, aleme okwolesa enneewulira ze mu nnyimba ez’okutendereza? Bwe ntyo ndowooza nti abamu bayinza okwerimba nga balowooza nti balung’amizibwa Omwoyo wa Katonda. Naye tekyetaagisa kulimbibwa. Abantu bwe bagoberera obugoberezi ebirowoozo ebibajjira obujjizi, nsobi yaabwe. Siyagala mugoberere birowoozo ebijja obujjizi. Njagala mubeere n’endowooza entebenkevu, mugoberere okulung’amya okutebenkevu, okw’amagezi, okw’Omwoyo wa Katonda. Waliwo abo abategeera kye ntegeeza, era abamanyi bulungi nnyo kye kitegeeza okwewaayo eri Omwoyo wa Katonda mu kusaba.

III. Nja kwogera ku zimu ku nsonga lwaki ebintu bino byetaagisa ddala mu kusaba okukola omulimu. Lwaki Katonda yeetaaga okusaba okw’engeri eyo, okwegomba okw’amaanyi bwe kutyo, okwegayirira okw’obulumi bwe kutyo?

1. Okwegomba kuno okw’amaanyi kulaga bulungi nnyo amaanyi g’enneewulira za Katonda. Kufaanana enneewulira ez’amazima eza Katonda eri abonoonyi abatenenya. Bwe nnalaba, nga bwe nnalaba oluusi, amaanyi ag’ekitalo ag’okwagala olw’emmeeme agaawulirwa Abakristaayo, nnakwatibwako nnyo mu ngeri ey’ekitalo olw’okwagala kwa Katonda okw’ekitalo, n’okwegomba kwe olw’obulokozi bwazo. Ekyokulabirako ky’omukazi omu, gwe nnasomako, mu kuzuukuka, kye kyasinga okukwata ku ndowooza yange. Yalina okusaasira n’okwagala olw’emmeeme okutayogerekeka, ne kiba nti yassanga omukka nga kumpi afa okuziyira. Okwegomba Katonda kw’awulira kuteekwa kuba kwa maanyi kwenkana wa, Omwoyo we bw’aleeta mu Bakristaayo obulumi obw’ekitalo bwe butyo, okunyolwa kw’emmeeme bwe kutyo, okulumwa ng’okw’okuzaala bwe kutyo—Katonda yalonda ekigambo ekisinga obulungi okukyogera—kwe kulumwa ng’okw’okuzaala—okulumwa kw’emmeeme ng’okw’okuzaala.

Ndabye omusajja alina amagezi n’amaanyi g’omubiri ng’omusajja yenna mu kitundu, ng’agwa wansi n’ayalala, ng’awanguddwa ddala okwegomba kwe okutayogerekeka olw’abonoonyi. Mmanyi nti kino kisittaza bangi; era kijja kubeera bwe kityo bulijjo, nga mu kkanisa mukyasigaddemu abeeyatula eddiini bangi nnyo abazibe b’amaaso era abazirise. Naye sisobola kubuusabuusa nti ebintu bino mulimu gwa Mwoyo wa Katonda. Ai singa ekkanisa yonna yasobola okujjuzibwa Omwoyo bwe kityo n’erumwa ng’ezaala mu kusaba, okutuusa eggwanga lwe lyandizaaliddwa mu lunaku lumu!

Kyogerwa mu kigambo kya Katonda nti amangu ddala “Sayuuni bwe yalumwa okuzaala, n’azaala.” Ekyo kitegeeza ki? Lumu nnabuuza eyeeyatula eddiini ekibuuzo kino. Yali awakanya endowooza zaffe ku kusaba okukola omulimu, ne mmubuuza kye yalowooza nti kitegeezebwa mu Sayuuni okulumwa okuzaala. “Ai,” bwe yagamba, “kitegeeza nti amangu ddala ng’ekkanisa etambulira wamu mu kwegatta kw’Enjiri, olwo kijja kwogerwa nti Sayuuni atambula! Okutambulira wamu kuno kuyitibwa okutambula.” Si kigambo kye kimu, mulaba. Ekyo kye yamanya.

2. Okwegomba kuno okw’amaanyi kwe nnyonnyodde, kye kiva mu butonde mu kwagaliza abalala ebirungi okunene n’okulaba obulungi akabi k’abonoonyi. Kya magezi ddala nti kibeere bwe kityo. Singa abakazi abali mu nnyumba eno batunula waggulu eri, ne balaba ab’omu maka nga bookebwa omuliro ne bafa, ne bawulira okukaaba kwabwe, ne balaba obulumi bwabwe, bandinakuwadde nnyo, era kiyinzika nnyo nti bangi ku bo bandizirise olw’obulumi. Era tewali yandyewuunyizza, oba okugamba nti basirusiru oba bagudde eddalu okunakuwala ennyo bwe batyo olw’ekyo eky’entiisa kye balaba. Bandirowoozezza nti kya kyewuunyo singa tewaaliwo kwolesebwa kwa nneewulira ez’amaanyi. Kale lwaki kyewuunyisa, Abakristaayo bwe bawulira nga bwe nnyonnyodde, nga balaba bulungi embeera y’abonoonyi, n’akabi ak’entiisa ke balimu? Ensonga eri nti abantu abo abatawulirangako bwe batyo, tebawulirangako kwagaliza balala birungi kwa nnamaddala kungi, era okutya Katonda kwabwe kuteekwa kuba kwa ku ngulu kwokka. Sigenderera kusala musango mu bukambwe, oba okwogera mu ngeri etali ya kisa. Naye nkyogera nga nsonga ennyangu eriwo ddala; era abantu bayinza okukyogerako nga bwe baagala, naye mmanyi nti okutya Katonda ng’okwo kwa ku ngulu. Kino si kunenya abalala, wabula mazima ag’olwatu.

Abantu oluusi beewuunya Abakristaayo okuba n’enneewulira ng’ezo. Beewuunya ki? Laba, beewuunya ebiva mu butonde, mu magezi ag’obutonde, era mu bwetaavu mu kutya Katonda okw’amaanyi, n’okwagaliza abantu ebirungi okw’amaanyi, nga balaba akabi akanene ke balaba abonoonyi mwe bali.

3. Emmeeme y’Omukristaayo, bw’ezitoowererwa bw’etyo, eteekwa okufuna eddembe. Katonda ateeka obuzito buno ku mmeeme y’Omukristaayo, olw’ekigendererwa eky’okumusembeza okumpi naye. Abakristaayo emirundi mingi baba tebakkiriza nnyo, ne kiba nti tebajja kwolesa kukkiriza kusaanidde mu Katonda, okutuusa ng’abateekako omugugu guno, omuzito ennyo ne batasobola kubeera balamu wansi waagwo, olwo ne bateekwa okugenda eri Katonda okufuna eddembe. Kiri ng’omwonoonyi alumiriziddwa bw’atera okuba. Katonda mwetegefu okumukkiriza amangu ago, bw’anajja gy’ali butereevu, ng’alina okukkiriza mu Yesu Kristo. Naye omwonoonyi tayagala kujja. Asigala emabega, n’alwana, n’asinda wansi w’omugugu gw’ebibi bye, n’atagwa ku Katonda, okutuusa omugugu gw’okulumirizibwa kwe lwe gweyongera ennyo n’atasobola kwongera kubeera mulamu; era bw’asindikibwa mu kuggwaamu essuubi, nga bwe kyandibadde, n’awulira ng’ali kumpi okukka mu ggeyeena, abuuka n’amaanyi, ne yeesuula ku kusaasira kwa Katonda ng’essuubi lye lyokka. Bwali buvunaanyizibwa bwe okujja edda. Katonda teyasanyukira bulumi bwe, ku lwabwo bwokka. Bwali bukakanyavu bw’omwonoonyi bwokka obwaleetawo obwetaavu bw’obulumi buno bwonna. Yali tagenda kujja awatali bwo. Bwe kityo abeeyatula eddiini bwe bazitoowererwa obuzito bw’emmeeme, emirundi mingi basaba enfunda n’enfunda, naye omugugu nga teguvuddewo, n’obulumi bwabwe nga tebukendedde, kubanga tebagusuulanga gwonna ku Katonda mu kukkiriza. Naye tebasobola kwetikkula mugugu. Okwagaliza kwabwe abalala ebirungi kwe kukoma okusigalawo, gujja kusigalawo era gweyongere, era okuggyako nga baziyiza era ne bazikiza Omwoyo Omutukuvu tebasobola kufuna ddembe, okutuusa ku nkomerero, nga basindikiddwa ku nkomerero y’amaanyi gaabwe, lwe bafuba n’amaanyi gonna ag’oyo aggwaamu essuubi, ne basuula omugugu ku Mukama Yesu Kristo, ne bamwesiga ng’omwana omuto. Olwo bawulira eddembe; olwo bawulira ng’emmeeme gye babadde basabira egenda kulokolebwa. Omugugu guvuddewo, era Katonda alabika ng’akkakkanya endowooza mu kisa okuwulira obukakafu obulungi nti omukisa gujja kuweebwa. Emirundi mingi, Omukristaayo bw’amala okulwana kuno, obulumi buno mu kusaba, n’afuna eddembe mu ngeri eno, mujja kusanga nneewulira ezisinga obulungi era ez’omu ggulu nga zikulukuta—emmeeme ewummulira mu Katonda mu ngeri ennungi era ey’ekitiibwa, ne yeejjulira “essanyu eritayogerekeka.”

Waliwo ku mmwe alowooza kaakano, nti tewali bintu ng’ebyo mu bumanyirivu bw’abakkiriza? Mbagamba nti, singa nnali n’obudde, nnandibalaze okuva mu Pulezidenti Edwards, n’abawandiisi abalala abakkirizibwa, ebyokulabirako n’ennyonnyola ebifaanana ddala nga bino. Mubuuza lwaki tetuba na bintu ng’ebyo wano mu New York? Mbagamba nti, si lwa kuba nti mulina amagezi mangi nnyo okusinga Abakristaayo ab’omu byalo, oba nti mulina okutegeera kungi okusingawo oba endowooza engazi okusingawo ku butonde bw’eddiini, oba okutya Katonda okunywevu era okutegeke obulungi okusingawo. Mbagamba nti, nedda; mu kifo ky’okwenyumiriza olw’obutaba na bintu bino ebisukkiridde, musaanidde okukweka emitwe gyammwe, kubanga Abakristaayo mu New York baagala nnyo ensi, era balina obukakanyavu bungi, n’amalala, n’emisono, ne kiba nti tebasobola kukka ku by’omwoyo ng’ebyo. Nnandyagadde kibeere bwe kityo. Ai singa omwoyo ng’ogwo gwabeera mu kibuga kino, ne mu kkanisa eno! Mmanyi nti kyandireese oluyoogaano, singa ebintu ng’ebyo byakolebwa wano. Naye ekyo sandikifuddeko. Ka bagambe, bwe baba baagala, nti abantu ab’omu Chatham Chapel batandise okugwa eddalu. Tetwetaaga kutya ekyo, singa twasobola okubeera okumpi ne Katonda ne tusanyukira Omwoyo we mu ngeri gye nnyonnyodde.

4. Ebiva mu Mwoyo gw’okusaba ku mubiri byo bennyini si kitundu kya ddiini. Kiri bukyi nti omubiri emirundi mingi munafu nnyo ne kiba nti enneewulira z’emmeeme ziguwangula. Ebiva ku mubiri bino tebyetaagisa n’akatono mu kusaba okuwangula, wabula bye biva bivi mu butonde oba mu mubiri mu nneewulira z’endowooza ezikankanyiziddwa ennyo. Si kya njawulo n’akatono omubiri okunafuwa era n’okuwangulwa enneewulira yonna ey’amaanyi ey’endowooza, ku nsonga endala ezitali za ddiini. Omukuumi w’oluggi lw’Olukiiko olukulu mu biseera by’okwejeemulula, yagwa wansi n’afa bwe yafuna amawulire agaali gasanyusa ennyo. Namanya omukazi omu e Rochester, eyali mu bulumi bungi obw’okusaba olw’okukyuka kwa mukoddomi we. Olunaku lumu ku makya yali mu lukuŋŋaana lw’abeeraliikirivu, era omukazi n’asigala eka ng’amusabira. Olukuŋŋaana bwe lwaggwa, n’akomawo eka ng’akyuse, era omukazi n’asanyuka nnyo ne kiba nti yagwa wansi n’afiirawo. Tekyewuunyisa nnyo ebiva ng’ebyo okuleetebwa eddiini okusinga enneewulira ey’amaanyi ku nsonga endala yonna. Tekyetaagisa mu kusaba, wabula kye kiva mu butonde mu kufuba okunene okw’endowooza.

5. Tewali kubuusabuusa nti emu ku nsonga ennene lwaki Katonda yeetaaga okusaba kuno okw’obulumi, kwe kuba nti kukola omukago ogw’amaanyi bwe gutyo wakati wa Kristo n’Ekkanisa. Kuleetawo okuwuliziganya okw’engeri eyo wakati waabwe. Kiri nga Kristo ajja n’ayiwa ebyo ebiyitirira okuva mu mutima gwe ogwagaliza abalala ebirungi mu kkanisa ye, n’agireetera okuwulira nga ye n’okukolera awamu naye, nga bwe gitakola mu ngeri ndala yonna. Bawulira ddala nga Kristo bw’awulira—nga bajjudde okusaasira olw’abonoonyi ne batasobola kwefuga. Bwe kityo bwe kitera okuba eri ababuulizi abo abamanyiddwa olw’okugenda obulungi mu kubuulira abonoonyi; emirundi mingi baba n’okusaasira ng’okwo, n’okwegomba okuyitiridde olw’obulokozi bwabwe, ne kiba nti kweyoleka mu kwogera kwabwe, ne mu kubuulira kwabwe, ng’alinga Yesu Kristo ayogerera mu bo. Ebigambo biva ku mimwa gyabwe nga bipya era nga bibuguumirivu, ng’ebiva mu mutima gwennyini ogwa Kristo. Sitegeeza nti y’abalagira ebigambo byabwe; naye azuukusa enneewulira ezibireeta okwogerwa. Olwo mulaba okunyeenyezebwa mu bawulira, ng’alinga Kristo yennyini ayogerera mu mimwa egy’ebbumba.

6. Okulumwa kuno ng’okw’okuzaala olw’emmeeme kuleetawo n’omukago ogw’ekitalo wakati w’Abakristaayo ab’emitima egibuguumirivu n’abakyuse abapya. Abo abakyuse balabika nga ba muwendo nnyo eri emitima egibadde n’omwoyo guno ogw’okusaba ku lwabwe. Enneewulira eri ng’eya maama eri omwana we omubereberye. Pawulo akyogera bulungi nnyo, bw’agamba nti, “Baana bange!” Omutima gwe gwali mubuguumirivu era mugonvu gye bali. “Baana bange be nnumirwa nate ng’alumwa okuzaala.” Baali baddidde emabega, era alina obulumi bwonna obw’omuzadde ku mwana atambulatambula. “Be nnumirwa nate ng’alumwa okuzaala, okutuusa Kristo lw’alibumbibwa mu mmwe, essuubi ery’ekitiibwa.” Mu kuzuukuka, emirundi mingi nkiraba nga abo ababadde n’omwoyo gw’okusaba bwe baagala abakyuse abapya. Mmanyi nti kino kyonna kiri ng’olulimi olutategeerekeka eri abo abatakiwulirangako. Naye eri abo abayiseemu obulumi bw’okusaba okumeggana, okuwangula, olw’okukyuka kw’emmeeme, muyinza okukikakasa, emmeeme eyo, bw’emala okukyuka, erabika nga ya muwendo ng’omwana bw’aba eri maama we eyamuzaala mu bulumi. Afubye nnyo olw’emmeeme eyo, n’agifuna ng’okuddamu okusaba, era asobola okugyanjula mu maaso ga Mukama Yesu Kristo, ng’agamba nti, “Laba, Mukama wange, nze n’abaana be wampa.”

7. Ensonga endala lwaki Katonda yeetaaga okusaba okw’engeri eno, kwe kuba nti y’engeri yokka ekkanisa mw’eyinza okwetegekebwamu obulungi okufuna emikisa eminene awatali kugikosa. Ekkanisa bw’egwa bw’etyo wansi mu nfuufu mu maaso ga Katonda, n’ebeera mu buziba bw’obulumi mu kusaba, omukisa gubagasa. Ate mu kiseera kye kimu, singa baafuna omukisa awatali kwetoowaza kuno okw’amaanyi okw’emmeeme, gwandibazimbye n’amalala. Naye nga bwe kiri, gwongera ku butukuvu bwabwe, okwagala kwabwe, n’obwetoowaze bwabwe.

IV. Nnina okulaga nti okusaba ng’okwo kwe nnyonnyodde kujja kuba n’obuyinza bungi. Naye obudde bumpweddeko okuyingira mu bujjuvu mu bujulizi bwe nnali ngenderera okuleeta wansi w’omutwe guno.

Eriya nnabbi yakungubagira okuserebba kw’ennyumba ya Isirayiri, era bwe yalaba nti tewali ngeri ndala eyali eyinza okukola omulimu, okuziyiza okuva ku Katonda obutasalako okudda mu kusinza ebifaananyi, n’asaba emisango gya Katonda gijje ku ggwanga eryo eryalina omusango. Yasaba enkuba ereme okutonnya, era Katonda n’aggalawo eggulu okumala emyaka esatu n’emyezi mukaaga, okutuusa abantu lwe baasindikibwa ku nkomerero y’amaanyi gaabwe. Era bwe yalaba nti kye kiseera okusaasira, akola ki? Mumulabe ng’ayambuka ku lusozi n’akutama mu kusaba. Yayagala okubeera yekka; n’agamba omuddu we okugenda emirundi musanvu, nga ye alwana nnyo mu kusaba. Omulundi ogw’enkomerero, omuddu n’amugamba nti wabaddewo akire akatono akalabise, ng’omukono gw’omuntu, era amangu ago n’agolokoka okuva ku maviivi ge—omukisa gwali gufunye. Ekiseera kyali kituuse akatyabaga okukyusibwa. “Ai, naye,” mugamba, “Eriya yali nnabbi.” Kaakano temuleeta nsonga eno ey’okuwakanya. Baagireeta mu nnaku z’omutume, era omutume agamba ki? Laba, yaleeta ekyokulabirako kino kyennyini, n’ensonga nti Eriya yali muntu ddala nga ffe, ng’ekyokulabirako ky’okusaba okuwangula, n’anyigiriza nti nabo basaanidde okusaba bwe batyo.

John Knox yali musajja eyamanyikiddwa olw’amaanyi ge mu kusaba, ne kiba nti Kabaka omukazi Mary omuyiwi w’omusaayi yagambanga nti yatyanga okusaba kwe okusinga amagye gonna ag’e Bulaaya. Era ebyaddirira byalaga nti yalina ensonga okutya. Yabeeranga mu bulumi bungi olw’okununulibwa kw’ensi ye ne kiba nti yali tasobola kwebaka. Yalina ekifo mu nnimiro ye gye yagendanga okusaba. Ekiro kimu ye ne mikwano gye egiwerako baali basabira wamu, era nga basaba, Knox n’ayogera n’agamba nti okununulibwa kuzze. Yali tasobola kugamba kibaddewo, naye yawulira nti waliwo ekibaddewo, kubanga Katonda yali awulidde okusaba kwabwe. Kyali ki? Laba, amawulire agaddako ge baafuna, gaali nti Mary afudde!

Mutwale ekintu ekyabaawo omubuulizi kye yanyumya nga mpulira. Yagamba nti, mu kibuga ekimu waali tewabaddeewo kuzuukuka okumala emyaka mingi; ekkanisa yali kumpi eweddewo, abavubuka bonna baali tebakyuse, era okuzika kwafuga awatali kusalako. Mu kitundu eky’ekibuga eky’ewala waabeerangawo omusajja omukadde, omuweesi mu mulimu gwe, era nga wa lulimi oluwejjawejja ennyo, ne kiba nti kyali kiruma okumuwulira ng’ayogera. Ku Lwokutaano lumu, bwe yali akolera mu kiyumba kye eky’okuweeseramu, yekka, endowooza ye n’eraliikirira nnyo olw’embeera y’ekkanisa, n’ey’abatenenya. Obulumi bwe ne bweyongera nnyo ne kiba nti yakubirizibwa okuteeka wabbali omulimu gwe, n’asiba oluggi lw’ekiyumba, n’amala olweggulo nga asaba.

N’awangula, era ku Ssabbiiti n’akyalira omubuulizi, n’amusaba ateekewo olukuŋŋaana olw’okwogera ku by’omwoyo. Oluvannyuma lw’okulonzalonza, omubuulizi n’akkiriza, naye n’agamba nti yali atya nti batono bokka be bandizze. N’alutegeka akawungeezi ako ke kamu, mu nnyumba ennene ey’omuntu. Akawungeezi bwe kaatuuka, ne wakuŋŋaana abantu bangi okusinga abaali basobola okugya mu nnyumba. Byonna byali kasirise okumala akaseera, okutuusa omwonoonyi omu bwe yatulika n’akaaba amaziga, n’agamba nti, bwe waba waliwo omuntu yenna asobola okusaba, yamwegayirira asabire ye. Omulala n’agoberera, n’omulala, n’omulala nate, okutuusa lwe kyazuulibwa nti abantu okuva mu buli kitundu ky’ekibuga baali balumiriziddwa nnyo. Era ekyali eky’ekitalo kyali nti bonna baagamba nti okulumirizibwa kwabwe kwatandika mu ssaawa omusajja omukadde mwe yali asabira mu kiyumba kye. Okuzuukuka okw’amaanyi ne kugoberera. Bw’atyo omusajja ono omukadde awejjawejja yawangula, era, ng’omulangira, n’aba n’amaanyi eri Katonda. Nnandisobodde okutuuma ebyokulabirako bingi nnyo ebifaanana bwe bityo, naye, olw’obudde obutamala, ndina okufundikira n’ebitono.

EBIGAMBO EBY’OKUFUNDIKIRA.

1. Okusaba kungi nnyo kufa bwereere, era abantu bangi tebawangula mu kusaba, kubanga, bwe baba n’okwegomba olw’emikisa egimu egigere, tebakugoberera. Bayinza okuba nga baalina okwegomba, okw’okwagaliza abalala ebirungi era okulongoofu, okwazuukusibwa Omwoyo wa Katonda; era bwe baba nakwo, basaanidde okugumiikiriza mu kusaba, kubanga bwe bakyusa ebirowoozo byabwe eri ebintu ebirala, bajja kuzikiza Omwoyo. Tugamba abonoonyi baleme kukyusa birowoozo byabwe okuva ku kigendererwa ekimu, wabula babikuume nga binywedde awo, okutuusa nga balokoleddwa. Bwe musanga okwegomba kuno okutukuvu mu ndowooza zammwe, mwegendereze ebintu bibiri:

(1.) Temuzikizanga Mwoyo.

(2.) Temukyamizibwa okudda ku bintu ebirala.

Mugoberere okulung’amya kw’Omwoyo, okutuusa nga musabye okusaba okwo okw’omutima omumalirivu okukola omulimu okubeera n’obuyinza bungi.

2. Awatali mwoyo gwa kusaba, ababuulizi bajja kukola ebirungi bitono nnyo. Omubuulizi tasaanidde kusuubira kugenda bulungi nnyo, okuggyako ng’akusabira. Oluusi abalala bayinza okuba n’omwoyo gw’okusaba, ne bafuna omukisa ku mirimu gye. Kyokka, okutwaliza awamu, ababuulizi abo be basinga okugenda obulungi abalina omwoyo gw’okusaba omungi bo bennyini.

3. Si ababuulizi bokka abateekwa okuba n’omwoyo gw’okusaba, wabula kyetaagisa n’ekkanisa okwegatta mu kusaba okusaba okwo okw’omutima omumalirivu okukola omulimu okuyinza okuwangula Katonda. Temusaanidde kusuubira mukisa, okuggyako nga mugusabye. “Nate ndiwuliriza ennyumba ya Isirayiri ne mbakolera kino.”

Kaakano, ab’oluganda, nnina kubabuuza bubuuza, ku ebyo bye mbabuulidde ekiro kya leero, nti “Mujja kubikola?” Mukoze bye nnababuulira ku Lwokutaano oluwedde akawungeezi? Muyise mu bibi byammwe, ne mubyatula, ne mubiggya byonna mu kkubo? Musobola okusaba kaakano? Era mujja kwegatta musabe okusaba okuwangula, Omwoyo wa Katonda akke wano?

Ekyayita Ekiddako