Essuula 21 · eddakiika 47 ez’okusoma · essaawa 1 eddakiika 1 ez’okuwuliriza
Omusomo XIX. Okuyigiriza Abakyuse
OMUSOMO XIX.
OKUYIGIRIZA ABAKYUSE.
Ekyawandiikibwa.—“Kale liisanga abaana b’endiga zange.”—Yokaana 21:15.
MMWE, abasoma Bayibuli zammwe, mujjukira ensonga ebigambo bino mwe bisangibwa, n’oyo eyabyogera. Byayogerwa Mukama Yesu Kristo eri Peetero, oluvannyuma lw’okwegaana Mukama we, n’okwatula nti yeenenyezza. Oboolyawo ekimu ku bigendererwa Kristo bye yalina, mu kuleka Peetero okwonoona ennyo bw’atyo n’okwegaana mukama we, kyali okuleeta omulimu gw’ekisa ogusingako obuziba mu ye, bw’atyo amutegeke olw’omulimu ogw’enjawulo gwe yali agenda okumuyitira, ogw’okuteekawo emisingi gy’Ekkanisa y’Ekikristaayo, n’okukuuma ebyetaago eby’omwoyo eby’abakyuse. Kyali kyetaagisa omulimu gw’ekisa ogw’enjawulo mu mmeeme ye, okumutegeka okukulembera abalala mu mbeera ezo ez’okugezesebwa n’okukemebwa, Abakristaayo ab’edda, okusingira ddala, mwe baali.
Kyeyoleka, nti, wadde nga Peetero yalina ebisaanyizo eby’enjawulo eby’obutonde olw’omulimu ng’ogwo, naye yali mutukuvu wa kungulu ddala. Oboolyawo yali yakyuka edda ng’ekyo tekinnabaawo, naye yali munafu, era nga mu ye mwali musigaddemu bingi nnyo eby’obukambwe bwe obw’obutonde n’obusungu obw’amangu, ne kiba nti yali akyali mwetegefu okunyiiga ku buli mukisa, n’okusunguwalira buli kintu ekimuziyiza, ne kiba nti yali akyali tasaanira ddala mulimu ogwo ogw’enjawulo gwe yali ateekeddwateekeddwa. Kristo yamutegekera obuweereza obw’enjawulo bwe butyo, ne kirabika nti waaliwo ekintu ekyetaagisa ddala okumutegekera bwo, n’okumufuula omutukuvu ow’engeri nti okuwakanyizibwa okw’omu maaso tekwandimunyiizizza, newakubadde ebizibu okumumalamu amaanyi, newakubadde okuwangula n’ekitiibwa okumwonoona, nga bisitula omutima gwe n’amalala. Era, noolwekyo, Kristo akozesa engeri ekola obulungi ewandiikiddwa mu maaso gaffe, ey’okumukwata omulundi gumu ogw’enkomerero, okukakasa omulimu omujjuvu mu mmeeme ye.
Yamubuuza ekibuuzo kino, okumujjukiza, mu ngeri ekwata ku mutima, omulundi gumu ekibi kye n’okwagala kwa Kristo, “Simooni omwana wa Yokaana, onjagala okusinga bano?” Nga kiraga mu ngeri ey’amaanyi okubuusabuusa oba ddala yamwagala. Peetero addamu nti, “Ddala, omanyi nga nkwagala nnyo.” N’amugamba nti, “Kale liisanga abaana b’endiga zange.” N’alyoka addamu ekibuuzo, ng’alinga ayagala okusoma emmeeme ye ey’omunda ennyo, “Simooni omwana wa Yokaana, ddala onjagala?” Peetero yali akyanywevu, n’addamu nate amangu ago nti, “Ddala, Mukama wange, omanyi nga nkwagala.” Yesu yeeyongera n’amubuuza ekibuuzo nate, omulundi ogwokusatu, n’amaanyi. Yalabika ng’anyigiriza ensonga, ng’alinga ayagala okunoonya ebirowoozo bye eby’omunda ennyo, okulaba oba Peetero aliddamu okumwegaana. Peetero yakwatibwako, yanakuwala, bwe kyogerwa; teyasunguwala—teyeewaana, nga bwe yakola ku mulundi ogwasooka, “naye sijja kukwegaana n’akamu kokka, ne bwe kinaaba kufiira wamu naawe,” wabula yanakuwala, yakkakkana, yayogera mu bugonvu, ye yeegayirira Omulokozi yennyini, ng’alinga amwegayirira obutaddamu kubuusabuusa bwesigwa bwe, “Mukama wange ggwe omanyi buli kimu, omanyi nga nkwagala.” Kristo n’alyoka amuwa ekiragiro kye ekisembayo, “Kale liisanga endiga zange.”
Mu bigambo endiga n’abaana b’endiga wano, Omulokozi awatali kubuusabuusa yali ategeeza Abakristaayo,—bammemba b’ekkanisa ye; abaana b’endiga oboolyawo bategeeza abakyuse abapya, abo abalina obumanyirivu butono n’okumanya okutono ku ddiini, era, noolwekyo, beetaaga okufiibwako n’okutegekerwa mu ngeri ey’enjawulo, okubakuuma obutatuukibwako kabi, n’okubatendeka olw’omugaso gwabwe ogw’omu maaso. Era Omulokozi waffe bwe yagamba Peetero okuliisa endiga ze, awatali kubuusabuusa yali ayogera ku mulimu omukulu Peetero gwe yali agenda okukola mu kukuuma amakanisa amaggya agaali gatandikibwawo mu bitundu by’ensi ebyenjawulo, n’okutendeka abakyuse abapya, n’okubakulembera okutuuka ku mugaso n’essanyu.
Omusomo gwange ogwasembayo gwali ku nsonga ey’okuwa abonoonyi abeeraliikirivu okuyigiriza okutuufu. Era kino kintwala mu ngeri ey’obutonde, mu Mpandiika eno ey’Emisomo, okulowooza ku ngeri abakyuse abapya gye basaanye okukwatibwamu n’okuyigiriza kwe basaanye okuweebwa.
OKUYIGIRIZA ABAKYUSE ABAPYA.
Mu kwogera ku nsonga eno, ekigendererwa kyange,
I. Kwe kwogera ku bintu ebiwerako ebisaanye okulowoozebwako, ku masuubi g’abakyuse abapya.
II. Ebintu ebiwerako ebikwata ku kwatula kwabwe okw’eddiini, n’okwegatta ku kkanisa.
III. Obukulu bw’okuwa abakyuse abapya okuyigiriza okutuufu.
IV. Ebitasaanye kuyigirizibwa bakyuse bapya.
V. Ebintu ebyenjawulo ebyetaagisa ennyo okuyigirizibwa abakyuse abapya.
VI. Engeri abakyuse abapya gye basaanye okukwatibwamu bammemba b’ekkanisa.
I. Ŋŋenda kwogera ku nsonga eziwerako ezikwata ku masuubi g’abakyuse abapya.
1. Tewali kintu kisaanye kubagambibwa okuleeta essuubi. Mu ngeri eya bulijjo, tewali kintu kisaanye kulagibwa eri abantu abali mu kusalirwa omusango mu mutima, ekiyinza okubaleetera okulowooza nti bafunye eddiini, okutuusa nga bakizudde bo bennyini. Saagala kigambo kino, “okufuna eddiini,” era nkikozesa kubanga kigambo kikozesebwa nnyo. Kyo kyennyini kya busirusiru. Eddiini kye ki? Okuwulira Katonda. Kale singa owulira munnansi omulungi ng’agamba nti afunye okuwulira gavumenti y’ensi ye. Olaba nti tekirina makulu. Oba singa omwana ayogera ku kufuna okuwulira kitaawe. Singa yali amanyi ky’ayogera, yandigambye nti awulidde kitaawe, nga omutume Pawulo bw’agamba abakkiriza ab’e Rooma nti, “mwagondera n’omutima gwammwe gwonna okuyigiriza kwe mwayigirizibwa.”
Kye ntegeeza okwogera, kwe kuba nti mu ngeri eya bulijjo, kisinga okuleka essuubi lyabwe oba okukkiriza kwabwe nti bakyuse okumera kwokka mu birowoozo byabwe. Oluusi kibaawo nti abantu bayinza okuba nga bakyuse ddala, naye olw’endowooza ezimu ze baayigirizibwa ku ddiini, tebakitegeera. Endowooza zaabwe ku ddiini kye kiri, n’ekyo ky’ekola ku birowoozo, ziri wala nnyo n’amazima, ne kiba nti tebalowooza nti bagirina. Ka mbawe ekyokulabirako ku nsonga eno.
Emyaka egimu egiyise, nnakola mu kifo awaali okuzuukuka nga kugenda mu maaso, era mu kifo ekyo mwalimu omuwala okuva e Boston. Yali yakuzibwa nga Mu-Unitarian, yali asomye nnyo, era yali mugezi mu nsonga nnyingi, naye mu nsonga y’eddiini yali talina ky’amanyi n’akatono. Ku nkomerero yasalirwa omusango gw’ekibi mu mutima. Yakakasibwa nnyo obulabe bwe obw’entiisa eri Katonda. Yali yayigirizibwa okumanya empisa ennungi, naye obulabe bwe eri Katonda bwafuuka bunene nnyo, ne bubalukawo mu ngeri ey’entiisa, ne kiba nti kyali kya ntiisa okumuwulira ng’ayogera. Yajjanga mu nkuŋŋaana z’abeeraliikirivu, mwe twayogeranga ne buli omu kinnoomu. Era okuwulira kwe okw’okuwakanya Katonda kwali kwa ngeri nti yaleetanga akavuyo. Bwe nnatuukanga ku ntebe bbiri oba ssatu okuva w’ali, w’asobola okuwulira bye nnayogeranga mu ddoboozi eritono eri abalala, yatandikanga okwogera ng’addamu, ne kiba nti kyawulirwanga. Era yayogeranga ebintu ebisinga obukaawu ku Katonda, ne ku buwanika bwe, n’engeri gy’akwatamu abantu, nga Katonda nnaakyemalira atalina kkomo. Yamwogerangako ng’ekitonde ekisinga obutaba na bwenkanya n’obukambwe mu bwengula bwonna. Nnagezangako okumusirisa, n’okumuleetera okusirika, kubanga yatabulanga ebirowoozo by’abalala. Oluusi yasirikanga n’afuga obusungu bwe okumala akaseera, oluusi yasituka n’afuluma. Ntono nnyo embeera ze nnali ndabye, obulabe bw’omutima mwe bwalinnya waggulu nnyo bwe butyo eri Katonda. Ekiro kimu mu lukuŋŋaana lw’abeeraliikirivu, oluvannyuma lw’okuba nga abadde atabukatabuka nnyo, bwe nnajja gy’ali, n’atandika nga bulijjo okuddamu, naye ne mmusirisa, ne mmugamba nti siyinza kwogera naye awo, naye ne mmuyita mu kisenge kyange enkeera ku makya, n’olwo nnandyogedde naye. Yasuubiza okujja, naye, bw’agamba, “Katonda talina bwenkanya, talina bwenkanya n’akatono. Si wa buyinza bwonna? Kale lwaki tandagangako bulabe bwange edda? Lwaki andese okugenda mu maaso bwe ntyo okumala ebbanga eddene bwe lityo? Lwaki aleka mikwano gyange e Boston okusigala mu butamanya buno? Balabe ba Katonda, nga nze bwe ndi, era bagenda mu ggeyeena. Lwaki tabalaga mazima ku mbeera yaabwe?” Era mu busungu buno n’ava mu kisenge.
Enkeera ku makya yajja mu kisenge kyange, nga bwe yasuubiza. Nnalaba amangu ddala nga bw’ayingira nti amaaso ge gakyuse, naye saayogera kintu kyonna ku ekyo. “Ai,” bwe yagamba, “nkyusizza endowooza yange, ku bye nnayogera ekiro ku Katonda, sirowooza nti ankoze bubi bwonna, era ndowooza nti ndifuna eddiini lumu, kubanga kaakano njagala okulowooza ku Katonda. Mbadde mukyamu ddala; ensonga lwaki nnali sinnamanya bulabe bwange edda, yali nti, nnali saagala. Nnasomanga Bayibuli, naye bulijjo nnabuukanga ebitundu ebyandindeetedde okuwulira nga nze mwonoonyi abuze, n’ebitundu ebyo ebyayogera ku Yesu Kristo nga Katonda, nnabibuukanga nga sibirowoozezzaako, era kaakano ndaba nti kyali kisobyo kyange, so si kisobyo kya Katonda, nti saamanya bisingawo ku nze kennyini; kaakano nkyusizza endowooza yange.” Teyalina ndowooza nti kino kye ddiini, naye kaakano yaguma omwoyo okusuubira eddiini mu kiseera ekimu eky’omu maaso, kubanga yayagala nnyo Katonda. Saayogera kintu kyonna okumuleetera okulowooza nti nnamulaba nga Mukristaayo, naye ne mmuleka akizuule. Era, okumala ekiseera, ebirowoozo bye byali bimaliridde ddala mu kulowooza ku Katonda, ne kiba nti teyalabika ng’abuuza oba kino kye ddiini oba nedda.
Kibi kinene, mu ngeri eya bulijjo, okuzzaamu abantu amaanyi okusuubira nti Bakristaayo. Kiyinzika nnyo nti oyinza okusalawo nga ekiseera tekinnatuuka. Oba bwe kitaba bwe kityo, kisinga bo okukyezuulira bokka, singa tebakiraba amangu ago. Bayinza okumenyeka okusinga bwe baali, n’olwo balivaayo nga batangaavu era nga basazeewo, ne kiba nti balimanya we bali.
2 Bw’olaba abantu nga boolesa essuubi, naye era nga boolesa n’okubuusabuusa, okutwaliza awamu kiba kubanga omulimu si mujjuvu. Bwe baba nga basaliddwa omusango mu mutima, beetaaga okumenyebwa. Bakyetooloola ensi, oba tebannaba kwawukana ddala na bibi byabwe, era beetaaga okusindikibwa emabega, okusinga okunyigirizibwa okugenda mu maaso. Bw’olaba ensonga ey’okubuusabuusa, oba bw’ozuula nti babuusabuusa, kirabika nnyo nti waliwo ensonga ennungi ey’okubuusabuusa. Oluusi abantu boolesa essuubi mu Kristo, n’oluvannyuma ne bajjukira ekibi ekimu, ekyetaaga okwatulwa eri abantu, oba embeera emu gye baawaayirizaamu, oba gye baalyazaamaanyiramu, nga kyetaagisa okuliyira, era ng’empisa yaabwe, oba ensawo yaabwe, ekwatibwako nnyo ne kiba nti bawuubaala, ne bagaana okukola omulimu gwabwe. Kino kinakuwaza Omwoyo, kireeta ekizikiza ku birowoozo byabwe, kya lwatu, era kibaleetera mu bwenkanya okubuusabuusa oba ddala bakyuse. Emmeeme bw’eba ng’ekyuse ddala, okutwaliza awamu kirizuulibwa nti bwe wabaawo okubuusabuusa, nti mu nsonga emu balagajjalira omulimu gwabwe. Basaanye okukeberebwa ng’ettaala eyakiddwa, ne baleetebwa okukola omulimu gwabwe, ne batakkirizibwa kusuubira okutuusa nga bagukoze. Mu ngeri eya bulijjo kituufu awo wennyini okuteekamu amazima agamu amatangaavu era agakebera ennyo, aganaabayitamu, ekintu ekinaakaza amasuubi gaabwe ng’ennyenje. Kikole nga Omwoyo wa Katonda akyabakolako, era kikole mu ngeri entuufu, era tewali kabi nti kinaakola bulabe.
Okukyoleka kino: Nnamanya omuntu, eyali mmemba w’ekkanisa, naye munnanfuusi ow’omuzizo, eyalagibwa okuba bw’atyo olw’empisa ze, era oluvannyuma n’akyatula ddala. Mu kuzuukuka kw’eddiini yazuukusibwa era n’asalirwa nnyo omusango mu mutima, era oluvannyuma lw’akaseera n’afuna essuubi. Yajja eri omubuulizi okwogera naye ku ssuubi lye, era n’amufukira amazima mu birowoozo bye mu ngeri nti gaazikiriza amasuubi ge gonna. Olwo n’asigala mu kusalirwa omusango mu mutima okumala ennaku nnyingi, era ku nkomerero n’avaayo n’essuubi nate. Omubuulizi yamanya embeera ye, era n’amanya ky’ayagala, era n’amuggyako essuubi lye nate. Era olwo n’amenyeka, okutuuka ddala ku ttaka, ne kiba nti teyasobola kuyimirira wadde okutambula. Omwoyo wa Katonda yAKEBERA omutima gwe mu buziba bwe butyo, ne kiba nti, okumala ekiseera, kyamuggyako amaanyi ge gonna ag’omubiri. Era olwo n’avaayo ng’akkakkanye. Edda, yali omu ku bajeemu abasinga amalala ku bufuzi bwa Katonda abaali babaddewo, naye kaakano n’afuuka mwetoowaze, era yali omu ku Bakristaayo abasinga obwetoowaze, obugonvu, n’okwagalibwa. Awatali kubuusabuusa eyo ye yali engeri yennyini ey’okumukwatamu. Yali ngeri yennyini embeera ye gye yali yeetaaga.
Kitera okugasa okukwata abantu kinnoomu mu ngeri eno. Abantu abamu mu butonde bwabwe si ba kwagalibwa mu mbeera yaabwe, era si balungi mu nneeyisa yaabwe. Era kikulu nnyo nti abantu ng’abo bakwatibwe mu bujjuvu ddala buli lwe batandika okwolesa essuubi mu Kristo. Okuggyako ng’omulimu mu bo, mu kusooka, gwa buziba era mujjuvu nnyo okusinga bulijjo, bajja kuba ba mugaso mutono nnyo, era abatasikiriza, era abatali basanyufu, okusinga bwe bandibadde, singa ekyuma ekikebera kyakozesebwa mu bujjuvu era n’amagezi ku mutima gwabwe. Bwe bazzibwamu amaanyi mu kusooka, nga tebakwatiddwa mu bujjuvu, bwe balekebwa okugenda mu maaso butereevu, nga tebakeberebwa kimala era nga tebamenyeddwa, empisa zino ezitali nnungi zijja kusigala nga tezifugiddwa, era zinaabalukawo bulijjo ne ziraleeta obulabe bunene, ku mirembe gyabwe bo bennyini, ne ku buyinza bwabwe obw’awamu n’omugaso gwabwe ng’Abakristaayo.
Kikulu okukozesa omukisa ku bantu ab’empisa ng’ezo nga bakyali mu mbeera zino ez’enjawulo, basobole okubumbibwa mu kifaananyi ekituufu. Tosaasira, ne bw’aba mwana, oba muganda, oba bba, oba mukazi. Gubeere mulimu mujjuvu. Bwe boolesa essuubi, n’ozuula nti balina ekifaananyi kya Kristo, Bakristaayo. Naye ekyo bwe kirabika ng’ekibuusibwabuusibwa—bwe batalabika ng’abakyuse ddala, bubaggyeeko essuubi lyabwe, ng’obakebera n’amazima agasinga okwawula, n’oleka Omwoyo okukola omulimu mu buziba okusingawo. Ekifaananyi bwe kiba nga kikyali tekituukiridde, kikole nate—bamenye okutuuka ku mwoyo ng’ogw’omwana omuto, n’olyoka obaleka basuubire. Olwo baliba Bakristaayo abatangaavu era abajjuvu. Mu ngeri ng’eyo ey’okukwata abantu, emirundi mingi mmanyi abantu ab’empisa ez’obutonde ezisinga obukyamu n’okukyayibwa, abakyuka bwe batyo mu nnaku ntono, ne kiba nti balabika ng’ebitonde ebirala. Wandirowoozezza nti omulimu gw’obulamu bwonna obw’okulimibwa okw’Ekikristaayo gwakoleddwa omulundi gumu. Awatali kubuusabuusa kino kye kyali ekigendererwa ky’Omulokozi waffe mu kukwata Peetero. Yali akyuse, naye n’azimba amalala ag’omwoyo n’okwesiga ye yennyini, n’alyoka agwa. Oluvannyuma lw’ekyo, Kristo n’amumenya nate, ng’amukebera emirundi esatu n’ekibuuzo, “Simooni omwana wa Yokaana, onjagala?” oluvannyuma lw’ekyo, alabika okuba nga yali mutukuvu munywevu era eyeewaayo ennaku ze zonna ezaasigalawo.
3. Tewali bwetaavu bwa bakyuse bapya okuba n’okubuusabuusa oba okukwolesa ku kukyuka kwabwe. Tewali bwetaavu bwa muntu kubuusabuusa oba kaakano ali ku ludda lw’obufuzi bwa Katonda, okusinga nga bwe kiri ku muntu okubuusabuusa oba ali ku ludda lwa gavumenti yaffe oba endala. Ddala, mu lwatu, kya busirusiru, omuntu okwogera ku kubuusabuusa mu nsonga ng’eyo, bw’aba mugezi era ng’ategeera ky’ayogerako. Okumala ebbanga ddene kibadde kirowoozebwa okuba empisa ennungi, n’akabonero k’obwetoowaze, omuntu okubuusabuusa oba Mukristaayo, era endowooza eno nti waliwo empisa ennungi mu kubuusabuusa nkwe ya Setaani. “Nkugamba, muliraanwa, oli ku ludda lwa gavumenti yaffe, oba osinga kwagala eya Russia?” “Kale, nnina amasuubi agamu nti njagala gavumenti yaffe, naye nnina okubuusabuusa kungi.” Kyewuunyisa! “Mukyala, oyagala abaana bo?” “Kale, ssebo, oluusi nnina essuubi erikankana nti mbaagala, naye omanyi nti n’abasinga obulungi babuusabuusa.” “Mukazi, oyagala bba wo?” “Simanyi—oluusi ndowooza nti mmwagala, naye omanyi nti omutima mulimba, era tusaanye okwegendereza ne tuleme okwesiga ennyo.” Ani yandyagadde omukazi ng’oyo? “Musajja oyagala mukazi wo, oyagala ab’omu maka go?” “Ai, omanyi nti tuli bitonde bya nnaku, tetumanyi mitima gyaffe. Ndowooza nti mbaagala, naye oboolyawo nnimbibwa.” Kya kusekererwa!
Mu ngeri eya bulijjo, endowooza yennyini ey’omuntu okwolesa okubuusabuusa, efuula okutya Katonda kwe okubuusibwabuusibwa ddala. Omukristaayo owa nnamaddala talina bwetaavu bwa kubuusabuusa. Era omuntu bw’aba ajjudde okubuusabuusa, mu ngeri eya bulijjo osaanye okumubuusabuusiza era omuyambe okubuusabuusa. Okwagala Katonda kintu ekimanyibwa munda nga okwagala okulala kwonna. Omukazi amanyi nti ayagala omwana we. Atya? Olw’okumanya okw’omunda. Amanyi munda nti akola okwagala kuno. Era, olwo, alaba nga kukolebwa mu bikolwa buli lunaku. Mu ngeri y’emu Omukristaayo ayinza okumanya nti ayagala Katonda, olw’okumanya kwe okw’omunda okw’okwagala kuno, n’okulaba nti kufuga empisa ze eza buli lunaku.
Ku bakyuse abapya, abali bwe batyo ddala, okubuusabuusa kuno okutwaliza awamu kuva ku kuba nti baakwatibwa bubi, ne batayigirizibwa kimala, oba ne batakkakkanyizibwa ddala. Mu mbeera yonna, tebasaanye kulekebwa mu mbeera eyo, wabula basaanye okuleetebwa, bwe kiba kisoboka, mu kukyuka okujjuvu bwe kutyo, ne kiba nti tebaliddamu kubuusabuusa. Tekikwatagana na mugaso ogusinga obunene, Omukristaayo okubeera bulijjo n’okubuusabuusa. Tekimufuula wa nnaku kyokka. naye kifuula eddiini ye enkonge eri abonoonyi. Abonoonyi balowooza ki ku ddiini ng’eyo? Bagamba nti, “Abakyuse bano bulijjo batya okulowooza nti bafunye ekintu kyonna ekya nnamaddala. Bulijjo bakankana, era babuusabuusa oba kya nnamaddala, era basaanye okumanya oba mulimu ekintu oba nedda; kubanga bwe kiba nga kintu, abantu bano balabika nga bakirina, era nze ndowooza nti kibuusibwabuusibwa. Mu ngeri yonna, nja kukireka kiyite okumala akaseera; kubanga sikkiriza nti Katonda alinzikiriza olw’obutafaayo ku kintu ekirabika nga tekikakasibwa bwe kityo.” Nedda, essuubi mu Kristo ery’essanyu era erinywevu, lyetaagisa ddala olw’omugaso, era noolwekyo osaanye okukwata abakyuse abapya mu ngeri eyo, okubakulembera eri essuubi erikwatagana, eryazimbibwa obulungi, era erinywevu. Mu ngeri eya bulijjo kino kiyinza okukolebwa, bwe kigobererwa n’amagezi, mu kiseera ekituufu, era ekyo kiri ku ntandikwa y’obulamu bwabwe obw’eddiini. Era tebasaanye kulekebwa okutuusa nga kikoleddwa.
Mmanyi nti waliwo ebyawukana; waliwo embeera okuyigiriza okusinga obulungi mwe kutalikola, naye bino okutwaliza awamu bisinziira ku mbeera y’obulamu, n’embeera y’obusimu. Oluusi osanga omuntu atasobola kulowooza bulungi ku nsonga emu, era bw’atyo ensobi ze tezikkiriza kuyigirizibwa. Naye emirundi egisinga bakyamya embeera y’emitima gyabwe, kubanga basalawo nga bafugibwa obulwadde bw’omubiri. Oluusi abantu abali mu kwennyika kw’obusimu batuuka kumpi ku kuggwaamu essuubi. Sijja kumala biseera kaakano okulaga akakwate, naye abantu abamanyi eby’obulamu bw’omubiri bajja kunnyonnyola ensonga eno mu bwangu, era kino kijja kukitangaaza nti engeri yokka ey’okukwata embeera ng’ezo kwe kusooka okuzzaawo obulamu bwabwe, n’okuteeka obusimu bwabwe mu mbeera entuufu, bw’otyo n’oggyawo ensonga ey’omubiri ey’ennaku yaabwe n’okwennyika kwabwe, n’olwo bajja kusobola okufuna n’okukozesa okuyigiriza kwo ku mbeera y’ebirowoozo byabwe. Naye bw’oba tosobola kuggyawo nnaku yaabwe n’okubuusabuusa kwabwe n’okutya kwabwe mu ngeri eno, waakiri osobola okwewala okukola obulabe bwonna, ng’obawa okuyigiriza okukyamu. Mmanyi n’Abakristaayo abalina obumanyirivu nga ensobi ebanyweredde, nga balowooza nti kyetaagisa, oba nti mpisa nnungi, oba nti kabonero k’obwetoowaze okuba bulijjo mu kubuusabuusa, era Setaani yakozesanga omukisa ogwo, n’embeera y’obulamu bwabwe, okubasindika kumpi mu kuggwaamu essuubi. Osaanye okwekuuma kino, ng’owala ensobi eyo mu kuyigiriza abakyuse abapya. Bayigirize nti mu kifo ky’okubaawo empisa ennungi yonna mu kubuusabuusa, kibi okuba n’ensonga yonna ey’okubuusabuusa, era kibi bwe babuusabuusa awatali nsonga, era kibi okuba n’ennaku, ne baleetera abonoonyi okwetamwa olw’okuggwaamu amaanyi kwabwe. Era bw’obayigiriza mu bujjuvu eddiini kye kiri, n’obaleetera OKULABA MU LWATU Katonda by’ayagala bakole, n’obakulembera okubikola amangu era n’okumalirira, mu ngeri eya bulijjo tebajja kutawaanyizibwa kubuusabuusa n’okutya, wabula banaaba Bakristaayo abatangaavu, ab’omutima omugguleko, abasanyufu era abakula, ekitiibwa eri eddiini gye baatula, n’omukisa eri ekkanisa n’ensi.
II. Ŋŋenda mu maaso okwogera ku bintu ebimu ebisaanidde okulowoozebwako ku kwatula kwabwe okw’eddiini, oba okwegatta ku kkanisa.
1. Abakyuse abapya basaanye, mu ngeri eya bulijjo, okwewaayo okuyingizibwa mu kkanisa emu eya Kristo amangu ago. Mu kugamba amangu ago, ntegeeza nti basaanye okukikola ku mukisa ogusooka gwe bafuna. Tebasaanye kulinda. Bwe batandika mu ddiini nga balinda, kirabika nnyo nti bulijjo baliba nga balinda era tebalikola kintu kyonna kya mugaso munene. Bwe bayigirizibwa okulinda nga bali mu kusalirwa omusango mu mutima, nga tebannaba kwewaayo eri Kristo, oba bwe bayigirizibwa okulinda oluvannyuma lw’okukyuka, nga tebannaba kwewaayo mu lwatu eri Katonda, nga beegatta ku kkanisa, kirabika balitambula nga bawenyera era nga beesittala mu bulamu bwabwe bwonna. Ekintu ekisooka kye basaanye okuyigirizibwa, bulijjo, kye kino, TOLINDANGA KATONDA W’AKULAGIDDE OMULIMU GWO. Twatula nti twaleka enkola ey’okulinda, ka tugituukirize era tubeere abakwatagana.
Wadde nga ŋŋamba nti mulimu gw’abakyuse abapya okwewaayo eri ekkanisa amangu ago, sigamba nti basaanye, mu mbeera zonna, okukkirizibwa amangu ago. Naye ekkanisa eyinza, era erina eddembe awatali kubuusabuusa, okwetikka obuvunaanyizibwa obw’okubakkiriza amangu ago oba nedda. Ekkanisa bw’eba nga temativu ku nsonga eyo, erina obuyinza okulagira abeesimbawo okulinda okutuusa lw’erinoonyereza, oba mu ngeri endala yonna okufuna obumativu, ku mpisa zaabwe n’obwesigwa bwabwe. Kino kyetaagisa nnyo mu bibuga ebinene okusinga mu byalo, kubanga ekkanisa eyinza okufuna okusaba kungi nnyo okuva eri abantu abatamanyiddwa n’akatono, nga kyetaagisa okunoonyereza nga tebannabakkiriza mu kwegatta. Naye ekkanisa bw’eraba nga kyetaagisa okulwisa omusabi, obuvunaanyizibwa si bubwe. Ye talwisizza kuwulira kiragiro kya Kristo eky’oku kufa kwe, bw’atyo tanakuwazizza Mwoyo n’agenda, era bw’atyo tayinza kukosebwa nnyo bw’aba omwesigwa mu nsonga endala. So nga, singa ye yali alagajjalidde omulimu ogwo mu kwagala kwe, yandigudde mangu mu kizikiza, era kirabika nnyo yandidda emabega.
Bwe watabaawo nsonga ya njawulo ey’okulwawo, mu ngeri eya bulijjo ekkanisa esaanye okubakkiriza bwe basaba. Bwe baba nga bayigiriziddwa ekimala ku nsonga y’eddiini okumanya kye bakola, era empisa zaabwe okutwaliza awamu bwe ziba nga zisobola okwesigibwa ku bwesigwa bwabwe n’obwerufu bwabwe mu kwatula, sirabayo nsonga lwaki balwawo. Naye bwe wabaawo ensonga ezimala, mu ndowooza y’ekkanisa, ez’okubalinda okumala ekiseera ekisaanidde, ka ekikole, ku buvunaanyizibwa bwayo eri Yesu Kristo. Naye basaanye okujjukira, obuvunaanyizibwa bwe beetikka bwe buli, era nti bwe bakuuma ebweru w’ekkanisa abo abasaanidde okubeera omwo, boonoona, era banakuwaza Mwoyo Mutukuvu.
Tekisoboka kuteekawo mateeka ga njawulo ku nsonga eno, agakola ku mbeera zonna. Waliwo enjawulo nnyingi nnyo ey’ensonga eziyinza okuwagira okulwisa abantu, ne kiba nti tewali mateeka ga wamu gayinza kuzituukako zonna. Enkola yaffe, mu kkanisa eno, kwe kulangirira abantu okumala omwezi oluvannyuma lw’okusaba, nga tebannakkirizibwa mu kwegatta okujjuvu. Ensonga y’ekyo eri nti, Olukiiko lw’Abakadde lufune omukisa okunoonyereza ku bantu abeewaayo, kubanga bangi nnyo ku bo tebamanyiddwa. Naye mu byalo, gye waba ebibiina eby’enjawulo ebya bulijjo, era abantu bonna nga bayigiriziddwa okuva mu buto bwabwe mu njigiriza z’eddiini, era buli muntu nga amanyiddwa ddala, ensonga ya njawulo, era mu ngeri eya bulijjo sirabayo nsonga lwaki abantu ab’empisa ennungi tebasaanye kukkirizibwa amangu ago. Omuntu bw’aba nga tabangako mutamiivu, oba ow’empisa embi mu ngeri endala, akkirizibwe amangu ddala, nga bw’asobola okuwa ennyinnyonnyola ey’amagezi era emala ku ssuubi eriri mu ye.
Kya lwatu nti eyo ye ngeri abatume gye baakolangamu. Tewali bujulizi n’akatono mu Ndagaano Empya, nti baali balwisizzaako omuntu yenna eyayagala okubatizibwa n’okwegatta ku kkanisa. Mmanyi nti kino tekimatiza bantu abamu, kubanga balowooza nti ensonga ya njawulo. Naye nze sikiraba bwe ntyo. Bagamba nti abatume baali baluŋŋamizibwa. Ekyo kituufu; naye tekiddirira nti baaluŋŋamizibwa okusoma empisa z’abantu, ne kibaziyiza okukola ensobi mu nsonga eno. Ku ludda olulala, tumanyi nti tebaaluŋŋamizibwa mu ngeri eyo, kubanga tumanyi nti baakola ensobi, nga ababuulizi bwe bayinza okukola kaakano, era, noolwekyo, si kituufu nti okuba abantu abaaluŋŋamizibwa kukyusa ensonga ku kino. Simooni Magus yalowoozebwa okuba Omukristaayo, n’abatizibwa n’akkirizibwa mu kwegatta, n’asigala ng’alina erinnya eddungi okutuusa lwe yagezaako okugula Mwoyo Mutukuvu ne ssente. Abatume baakkirizanga abakyuse okuva mu bakaafiiri amangu ago, awatali kulwawo. Bwe baasobola okukkiriza abantu abaali, oboolyawo, tebawulirangako kusinga kubuulira kumu okw’Enjiri, era abaali batalinangako Bayibuli, wadde okugenda mu ssomero ly’oku Ssabbiiti oba ekibiina ky’okuyiga Bayibuli mu bulamu bwabwe, mazima tekyetaagisa kuleetawo kulaajana n’entiisa bwe bityo, ekkanisa bw’eraba nga kituufu okukkiriza abantu ab’empisa ennungi abaabeera ne Bayibuli obulamu bwabwe bwonna, era abaatendekebwa mu ssomero ly’oku Ssabbiiti, era abaatuula wansi w’okubuulira kw’Enjiri, era abo, noolwekyo, abayinza okulowoozebwa okutegeera kye bakola, era obutatula kye batawulira.
Mmanyi nti kiyinza okwogerwa nti abantu abatula eddiini kaakano, tebawalirizibwa kuwaayo ssaddaaka ng’ezo olw’eddiini yaabwe ng’abakkiriza ab’edda bwe baakola, era, noolwekyo, abantu bayinza okuba abeetegefu okusinga okwefuula abannanfuusi. Era, ku kigero ekimu, ekyo kituufu. Naye olwo, ku ludda olulala, kisaanye okujjukirwa, nti, olw’okuyigiriza kwe balina ku nsonga y’eddiini, tebakyangu kuleetebwa kwerimba, ng’abo abaakyuka nga tebalina mukisa gwa kusooka kuyigirizibwa ddiini. Bayinza okukemebwa ennyo okulimba abalala, naye nkinywerera, nti, olw’okuyigiriza kwe baafuna, abakyuse ab’okuzuukuka kuno okunene tebakyangu kwerimba n’ekitundu, ne bakwata essuubi ery’obulimba, nga bwe kyali mu nnaku z’Abatume. Era ku nsonga eno nzikiriza nti amakanisa ago amesigwa mu kukwata abakyuse abapya, era agooleka bulijjo amaanyi g’eddiini, tegasuubirwa kukkiriza bantu bangi bwe batyo abatakyuse, ng’Abatume bwe baakola.
Kikulu nti amakanisa gakole n’amagezi ku nsonga eno. Obubi bungi bukoleddwa olw’enkola eno ey’okukuuma abantu ebweru w’ekkanisa okumala ebbanga eddene okulaba oba Bakristaayo. Kino kumpi kya busirusiru nga bwe kyandibadde okusuula omwana omuwere mu luguudo, okulaba oba aliba mulamu; okugamba nti, bw’aliba mulamu era n’alabika nga aliba mwana mulamu, tulimulabirira, so nga ekyo kye kiseera kyennyini kw’ayagalira okuyonsebwa, n’okulabirirwa, mu kaseera minzaani w’ekyuka, oba aliba mulamu oba alifa. Eyo y’engeri ey’okukwatamu abakyuse abapya? Ekkanisa esaanye okusuula abaana bayo abaakazaalibwa mu mpewo, n’egamba nti, bwe banaabeera abalamu eyo, bakuzibwe; naye bwe banaafa, basaanidde okufa? Sibuusabuusa n’akatono nti enkumi n’enkumi z’abakyuse, olw’okukwatibwa kuno, bayise mu bulamu, ne batayingira mu kkanisa yonna, wabula ne beekulula, nga bajjudde okubuusabuusa, n’okutya, n’ekizikiza, era mu ngeri eno ne bamalako ennaku zaabwe, ne bagenda mu ntaana nga tebalina kubudaabudibwa wadde omugaso bwe bandinyumiddwa, lwa nsonga emu nti ekkanisa, mu busirusiru bwayo, yabaleka okulinda ebweru w’olukomera, okulaba oba balikula ne bakulaakulana, nga tebalina mikolo egyo Yesu Kristo gye yateekawo okusingira ddala olw’obulungi bwabwe.
Yesu Kristo agamba ekkanisa ye nti, “Wuuno, twala abaana b’endiga bano, obaliise, obasuze, obalabirire, era obakuume:” era ekkanisa ekola ki? Kale, ebagoba bokka ku nsozi ennyogovu, mu nsolo ez’omu nsiko, bafe enjala oba bazikirire, okulaba oba balamu oba nedda. Enkola eno yonna tekwatagana na magezi nga bw’etakwatagana na Byawandiikibwa. Yesu Kristo yagamba amakanisa ge okukola bwe batyo? Katonda wa Ibulayimu yayigiriza enjigiriza yonna ng’eno, ku baana ba Ibulayimu? Nedda. Tatuyigirizangako kukwata bakyuse bapya mu ngeri ey’obukambwe bwe butyo. Ye ngeri esinga ddala obulungi eyandiyinzizza okukozesebwa okukifuula ekibuusibwabuusibwa oba bakyuse. Engeri yennyini ey’okubakulembera mu kubuusabuusa n’ekizikiza, kwe kubakuuma ewala n’ekkanisa, n’okussa kimu kwayo, n’emikolo gyayo.
Ntegedde nti waliwo ekkanisa, etali wala nnyo okuva wano, eyasalawo nti tewali bakyuse bapya balikkirizibwa okutuusa nga bamaze n’essuubi waakiri emyezi mukaaga. Etteeka ng’eryo baalifunye wa? Si mu Bayibuli, wadde mu kyokulabirako ky’amakanisa ag’edda.
3. Mu kwekebejja abakyuse abapya okuyingizibwa mu kkanisa, emitima gyabwe egy’omunda tegisaanye kutegebwa nga beekebejjebwa ennyo oba mu bujjuvu ennyo ku nsonga z’enjigiriza. Okusinziira ku ngeri okwekebejja gye kukolebwamu mu makanisa agamu, kyandirabise nga basuubira nti abakyuse abapya bandimanyidde ddala omulundi gumu enkola yonna ey’eby’eddiini, era nga basobola okuddamu buli kibuuzo ekitabula mu by’eddiini. Ekivaamu, kwe kuba nti abakyuse abapya basoberwa era batabulwa, ne bakkiriza ebintu bye batategeera, era bwe batyo omutima gwabwe ogw’omunda ne gutegebwa, era, noolwekyo, ne gunafuwa. Kale, ekigendererwa ekimu ekinene eky’okukkiriza abakyuse abapya mu kkanisa, kwe kubayigiriza enjigiriza, naye bwe baba ab’okukuumibwa ebweru w’ekkanisa okutuusa lwe balitegeera enkola yonna ey’enjigiriza, ekigendererwa kino kiremeseddwa. Mulibakuuma ebweru okutuusa ekigendererwa ekimu ekikulu eky’okubakkiriza lwe kirituukirizibwa mu ngeri endala? Kya busirusiru. Waliwo enjigiriza ezimu enkulu ez’Obukristaayo, ezizingirwa mu bumanyirivu bwa buli mukyuse owa nnamaddala. Era zino, abakyuse abapya bajja kuzijulira, mu kwekebejjebwa kwabwe, bwe banaabuuzibwa mu ngeri esobola okuggyayo okumanya kwabwe, so si mu ngeri ey’okubasobera n’okubatabula. Ebibuuzo bisaanye okuba nga bwe biri, ebitegekeddwa okuggyayo mu bo bye bayize mu bumanyirivu, so si bye bayinza okuba nga baafuna mu ndowooza nga tebannaba kukyuka oba oluvannyuma lw’okukyuka kwabwe. Ekigendererwa, si kuzuula bye bamanyi bwe byenkana, oba nga bwe bali abayizi abalungi mu by’eddiini, nga bw’oyinza okwekebejja essomero, oba ekibinja ky’abavubuka abavuganya olw’empeera. Kwe kuzuula oba balina okukyuka kw’omutima, okumanya oba bafunye amazima amakulu ag’eddiini olw’amaanyi gaago mu mmeeme zaabwe. Kale mulaba nga bwe kiteekwa okuba eky’obusirusiru, era eky’obulabe, okwekebejja nga bwe kikolebwa oluusi, ng’omuwolereza mu kkooti, ng’abuuza ebibuuzo omujulirwa abuusibwabuusibwa. Kisaanye okusinga okuba ng’omusawo omwesigwa ayagala ennyo okuzuula embeera entuufu ey’omulwadde we, era noolwekyo ng’akulembera ebirowoozo bye, n’ebibuuzo n’ebigambo ebikwekeddwa, okwolesa obubonero obwa nnamaddala obw’obulwadde bwe.
Bulijjo mujja kuzuula, bwe mubuuza ebibuuzo byammwe obulungi, nti abakyuse aba nnamaddala bajja kulaba mu lwatu ensonga ezo enkulu ez’omusingi, obuyinza bwa Katonda obw’Ebyawandiikibwa, obwetaavu bw’okukola kwa Mwoyo Mutukuvu, obwakatonda bwa Kristo, enjigiriza y’okwonooneka okujjuvu n’okuzaalibwa omulundi ogwokubiri, obwetaavu bw’omutango, okuweebwa obutuukirivu olw’okukkiriza, n’obwenkanya bw’ekibonerezo ekitaggwaawo eky’ababi. Mu ngeri entuufu ey’ebibuuzo mujja kuzuula ensonga zino zonna nga zivaayo, ng’ekitundu ku bumanyirivu bwabwe, bwe mubuuza ebibuuzo byammwe mu ngeri gye bategeera.
Olukiiko lw’Abakadde olw’ekkanisa emu mu kibuga kino, nga bwe tutegeezeddwa, lwasalawo, nti tewali muntu alyegatta ku kkanisa eyo okutuusa lw’alikkiriza Okwatula Okukkiriza kwonna okwa Presbyterian, n’akufuula “etteeka lye ery’okukkiriza n’ery’ebikolwa n’ery’okuwulira okw’Ekikristaayo.” Kwe kugamba, bateekwa okusoma ekitabo kyonna, ekyenkana emirundi nga esatu obunene bw’ekitabo kino eky’ennyimba, era bateekwa okukitegeera, n’okukikkiriza kyonna, nga tebannakkirizibwa mu kkanisa, nga tebannaba kwatula ddiini, oba okuwulira ekiragiro kya Kristo. Ekkanisa erina buyinza ki okugamba nti tewali muntu alyegatta ku kibiina kyayo okutuusa lw’alitegeera ensonga zonna n’ebigambo eby’ekikugu eby’okwatula okukkiriza kuno okuwanvu? Ekyo kye kisa kyabwe, okukaka okwatula okukkiriza kuno kwonna mu mumiro gw’omukyuse omupya, nga tebannaba kumuleka wadde okujja ku Kyeggulo kya Mukama? Agamba nti, “Njagala Mukama Yesu Kristo, era njagala okuwulira ekiragiro kye.” “Kirungi nnyo, naye otegeera era okkiriza Okwatula Okukkiriza?” Agamba nti, “Simanyi, kubanga sikusomangako, naye nsomye Bayibuli, era ngyagala, era njagala okugoberera ebiragiro ebigirimu, n’okujja ku mmeeza ya Mukama.” “Oyagala Okwatula Okukkiriza? Bw’oba tokwagala, TOLIJJA,” kye kiddamu olukiiko luno olw’ekisa, “tolituula ku mmeeza ya Mukama, okutuusa lw’olikkiriza okwatula okukkiriza kuno kwonna.” Yesu Kristo yali awadde olukiiko lw’abakadde olw’ekkanisa obuyinza okwogera kino—okugamba omwana wa Katonda oyo, ayimiridde awo n’amaziga, n’asaba olukusa okuwulira Mukama we, era ategeera emisingi gy’okukkiriza kwe, era asobola okuwa ensonga emala ey’essuubi lye, okumugamba nti tasobola kwegatta ku kkanisa okutuusa lw’alitegeera okwatula okukkiriza? Awatali kubuusabuusa, Yesu Kristo asunguwalidde ekkanisa ng’eyo, era alyolesa obutasanyuka bwe mu ngeri etaliimu nsobi, bwe bateenenya. Okuggalira abakyuse abapya oluggi okutuusa lwe balimira okwatula okukkiriza! Era ekkanisa ng’eyo erikulaakulana? Nedda.
Tewali kkanisa ku nsi erina ddembe kukaka kwatula kwayo okw’okukkiriza okuwanvu ku mukyuse omupya, akkiriza emisingi gy’eddiini. Bayinza okumanyisa omukyuse omupya okukkiriza kwabwe ku nsonga nnyingi nga bwe kiba, era bayinza okumwekebejja, bwe balaba nga kyetaagisa, ku kukkiriza kwe; naye kale abuusabuusa ku nsonga ezimu ezitali nkulu mu bumanyirivu bw’Ekikristaayo, ng’enjigiriza y’Okubatiza Abaana Abato, oba ey’Okulondebwa, oba ey’Okunywera kw’Abatukuvu, era kale akugamba mu bwesimbu era mu lwatu nti tannasalawo ku nsonga ezo. Waliwo omubuulizi oba ekkanisa yonna erina eddembe okugamba nti, talijja ku mmeeza ya Mukama okutuusa lw’alimala okunoonyereza kwe kwonna ku nsonga zino? Nti taliwulira Yesu Kristo okutuusa lw’alimala okusalawo ddala ku buli nsonga ng’eyo Abakristaayo, era n’abeewaayo ddala, gye bakaayanirako bokka na bokka? Nnandisinze okusalako omukono gwange ogwa ddyo okusinga okugaana omukyuse mu mbeera ng’ezo. Nnandiyigirizza omukyuse omupya nga bwe nsobola mu kiseera nga tannasaba, era nnandimwekebejja mu bwesimbu ku ndowooza ze, era oluvannyuma lw’okuyingira mu kkanisa, nnandifubye okumukuza mu kumanya nga bw’akula mu kisa. Era ku kigero kye kimu eky’okwesiga kwe nnina nti enjigiriza zange ze nzigiriza za Katonda, nnandisuubidde okumuleetera okuzikkiriza, singa nnandifunye omukisa omwenkanya okwogera eri ebirowoozo bye. Naye sandigambye n’omu, gwe nnakkiriza n’ekisa nti mwana wa Katonda, obutasemberera mmeeza ya Kitaawe, kubanga talaba byonna bye ndaba, oba takkiriza byonna bye nzikiriza, mu nkola yonna ey’eby’eddiini. Ekintu ekyo tekirina magezi n’akatono, kya kusekererwa era kibi.
4. Oluusi abantu abamanyiddwa okuba n’essuubi tebaguma kwatula ddiini olw’okutya nti bayinza okuba nga balimbiddwa. Bulijjo nnandikutte embeera ng’ezo n’okumalirira. Essuubi eritasobola kuwagira kwatula ddiini kya lwatu libi okusinga obutaba na ssuubi, era gye likoma okumuggibwako amangu gye kikoma okuba ekirungi. Omuntu asuubire nti ayagala Katonda, naye era n’atagumira kuwulira Yesu Kristo? Kya busirusiru. Essuubi ng’eryo lisingako okulekebwa amangu ago.
5. Oluusi abantu abeeyita abakyuse beekwasa nti tebeegatta ku kkanisa, kubanga basobola okunyumirwa eddiini bulungi nnyo awatali yo. Kino bulijjo kibuusibwabuusibwa. Nnandyekuumye abantu ng’abo. Kumpi kikakafu nti tebalina ddiini. Mu ngeri eya bulijjo, omuntu bw’ataba na kwagala kwegatta na bantu ba Katonda, aba muvundu wansi ddala. Kiba kubanga ayagala okwewala obuvunaanyizibwa obw’okwatula mu lwatu. Awulira munda nti asinga kwagala kuba wa ddembe, asobole oluvannyuma okuddayo mu nsi nate bw’aba ayagadde, awatali kuvumibwa olw’obutanywera oba obunnanfuusi. Okunyumirwa eddiini bulungi nnyo awatali kuwulira Yesu Kristo! Kya bulimba mu lwatu. Abuusa amaaso ku kintu nti eddiini kwe kuwulira Yesu Kristo.
III. Ŋŋenda kulowooza ku bukulu bw’okuwa abakyuse abapya okuyigiriza okutuufu.
Mu ngeri eya bulijjo, empisa yaabwe ey’Ekikristaayo mu bulamu bwabwe bwonna ebumbibwa era ekolebwa okusinziira ku ngeri gye bakwatibwamu nga bakyakyuka. Waliwo bangi abaayigirizibwa obubi mu kusooka, naye oluvannyuma ne bakyusibwa omulundi ogwokubiri, era bwe bakwatibwa obulungi olwo, bayinza okufuulibwa ekintu. Naye ekiseera ekituufu okukola kino kiri nga bakyaleetebwa, ebirowoozo byabwe nga bigonvu era nga biwulira, era nga bikkiriza mangu amazima. Olwo bayinza okukulemberwa n’oluviiri, bwe balowooza nti ge mazima ga Katonda. Era endowooza zonna mu ddiini ze bafuna olwo bazinywerera emirembe gyonna oluvannyuma. Kumpi tekisoboka kuggyako muntu ndowooza ze yafuna ng’akyali mukyuse mupya. Oyinza okumuwangula mu kuwakana, naye azinywerera. Emirundi emeka abantu bwe baba nga baayigirizibwa ebintu ebimu nga bakyakyuka, nti oluvannyuma bwe bafuna omubuulizi omuggya, ayigiriza mu ngeri ey’enjawulo katono, bamusituka okumuwakanya, ng’alinga agenda okumenya okukkiriza n’okutwala ekkanisa mu nsobi, n’okutabula buli kintu. Bwe mutyo mulaba nti abakyuse abapya bateekebwa mu mikono gy’ekkanisa, era kisinziira ku kkanisa okubabumba, n’okubafuula Abakristaayo ab’engeri entuufu. Okubudaabudibwa kwabwe okw’omu maaso n’omugaso gwabwe bingi bisinziira ku ngeri gye bayigirizibwamu ku ntandikwa. Empisa z’ekkanisa ez’omu maaso, okukulaakulana kw’okuzuukuka, okujja kw’emyaka olukumi, bisinziira ku kuwa okuyigiriza okutuufu, n’okuluŋŋamya okutuufu okw’ebirowoozo n’obulamu eri abo abakyuse abapya.
IV. Ŋŋenda kwogera ku bintu ebimu ebitasaanye kuyigirizibwa bakyuse bapya.
1. “Tojja kuwulira bulijjo nga bw’owulira kaakano.” Omukyuse omupya bw’aba ng’asanyukira Omulokozi we, era ng’ateekateeka okubeera omulamu olw’ekitiibwa kya Katonda n’obulungi bw’abantu, emirundi emeka bw’asisinkana okuddamu kuno, “Tojja kuwulira bulijjo bw’otyo.” Bwe batyo ne bategeka ebirowoozo bye okusuubira nti alidda emabega, era obutewuunya nnyo bw’anaakikola. Eno ye ngeri yennyini Setaani gy’ayagala abakyuse abapya bakwatibwemu, Abakristaayo abakadde okubagamba nti, okuwulira kwammwe tekujja kubeerawo, era nti oluvannyuma mujja kuba bannyogovu nga ffe. Kinnumizza omutima okukiraba. Omukyuse omupya bw’aba ng’afukira omutima gwe ogwakaayakana eri omu ku abo abeeyita Abakristaayo abakadde, ng’asuubira okusisinkana okubaluka okw’ebbugumu okw’omwoyo ogufaanana n’ogugwe nga guddamu, asisinkana ki? Okuddamu kuno okunnyogovu, okujja ng’empewo ey’obukiikakkono ku mmeeme ye, “Tojja kuwulira bulijjo bw’otyo.” ENSONYI! Okutegeka obutegesi omukyuse omupya okusuubira nti alidda emabega nga kintu kya bulijjo; ne kiba nti bw’atandika okukendeera, nga bwe kisuubirwa ennyo wansi w’amaanyi gennyini ag’okuyigiriza kuno, tekireeta kwewuunya wadde ntiisa mu birowoozo bye, wabula akitunuulira ng’ekintu kya bulijjo, ng’akola nga buli muntu omulala bw’akola.
Mpulidde nga kibuulirwa era nga kisabibwa, nti ebiseera eby’okudda emabega byetaagisa okugezesa ekkanisa. Bagamba nti, “enkuba bw’etonnya, osobola okusanga amazzi buli wantu: mu biseera by’ekyeya byokka mw’osobolera okumanya ensulo ez’obuziba we ziri.” Ensonga ey’ekyewuunyo! Kale bw’otyo wandiyigirizza nti Abakristaayo bateekwa okunnyogoga n’okufuuka abasirusiru, n’okudda emabega okuva ku Katonda, era lwa nsonga ki? Kale ddala, okulaga nti si bannanfuusi. Kyewuunyisa! Wandikakasizza nti bannanfuusi okusobola okulaga nti si bo.
Enjigiriza ng’eno y’esembayo ddala esaanye okuyigirizibwa abakyuse abapya. Basaanye okugambibwa nti kaakano baakatandika obulamu obw’Ekikristaayo, era nti eddiini yaabwe eteekwa okuba mu kugenda mu maaso mu bwo. Basaanye okuyigirizibwa okugenda mu maaso ebiseera byonna, n’okukula mu kisa obutayosa. Tobayigiriza kukendeeza ddiini yaabwe, n’eba ntono n’entono okutuusa lw’etuuka ku nsonga emu. Katonda agamba nti, “Ekkubo ly’abatuukirivu liri ng’enjuba eyakavaayo, eyeeyongera okwaka okutuusa obudde lwe butangaalira ddala.” Kale ekkubo eryo ery’ani erikendeera okwaka n’okukendeera okutuusa ekiro lwe kizikiza ddala? Basaanye okuleetebwa mu mbeera y’ebirowoozo ng’eyo nti obubonero obusooka obw’okukendeera mu by’omwoyo oba mu bunyiikivu bulibatiisa ne bubasindika okukola omulimu gwabwe. Tewali bwetaavu bwa bakyuse bapya okudda emabega nga bwe bakola. Pawulo teyadda mabega. Era sibuusabuusa nti enjigiriza eno yennyini, “Tojja kuwulira bulijjo bw’otyo,” y’emu ku nkwe ennene eza Setaani ez’okuleeta ekyo kyennyini ky’eragula.
2. “Yiga okutambula olw’okukkiriza so si lwa kulaba.” Kino oluusi kigambibwa abakyuse abapya ku bikwata ku kweyongera okwolesa amaanyi g’eddiini, era kukyamya kwa lwatu okw’Ebyawandiikibwa. Bwe batandika okufiirwa okukkiriza kwabwe n’obunyiikivu bwabwe, n’okugwa mu kizikiza, omu ku abo abeeyita Abakristaayo abakadde ajja kubagamba nti, “Ai, temuyinza kusuubira kubeera n’Omulokozi bulijjo, mubadde mutambula lwa kulaba, mulina okuyiga okutambula olw’okukkiriza so si lwa kulaba.” Kwe kugamba, mulina okuyiga okunnyogoga ng’okufa, n’olyoka munywerera ku njigiriza y’Okunywera kw’Abatukuvu, ng’omusingi gwammwe gwokka ogw’essuubi nti mulirokolebwa. Era okwo kwe kutambula olw’okukkiriza. Lekera awo okunywerera, n’olyoka onywerera ku njigiriza y’okunywera. “Emu ku nsobi ez’omusango, n’enseko esinga okuwulikika mu ggeyeena.” Era okubeera mu kunyumirwa ekisa kya Katonda n’okubudaabudibwa kwa Mwoyo Mutukuvu, bakuyita kutambula lwa kulaba! Mulowooza nti abakyuse abapya balaba Omulokozi mu kiseera kye bamukkiririzaamu? Bwe baba nga bajjudde nnyo okunyumirwa okw’eggulu, mulowooza nti balaba eggulu, bwe batyo ne batambula lwa kulaba? Kya busirusiru mu lwatu. Si kukkiriza, kwe kwekulumbaza, okuleetera oyo eyadda emabega okunywerera ku njigiriza y’okunywera, ng’alinga ekyo kinaamulokola, awatali kikolwa kyonna ekiwulikika eky’okutya Katonda mu mmeeme ye. Abo abagezaako okutambula olw’okukkiriza mu ngeri eno basaanye okwegendereza, oba bajja kutambula ne bayingira mu ggeyeena n’okukkiriza kwabwe. Okukkiriza ddala! Okukkiriza okutaliiko bikolwa kufu. Okukkiriza okufu kuyinza okuleetera emmeeme okuba ennamu?
3. “Linda olabe oba onoosobola okunywera.” Omukyuse omupya bw’awulira ng’ayaka era ng’alina omutima ogwakaayakana, era ng’ayagala okwewaayo eri Katonda, omu ku abo abeeyita Abakristaayo abakadde ab’amagezi ajja kumulabula aleme kwanguwa nnyo. “Kisingako obutasookera mu maaso nnyo mu ddiini, okutuusa lw’olaba oba onoosobola okunywera; kubanga bw’onootwala omutindo guno ogwa waggulu n’olyoka ogwa, ojja kuswaza eddiini.” Kwe kugamba, mu Luganda olwangu, “Tokolanga kintu kyonna ekiri eddiini, okutuusa lw’olaba oba olina eddiini.” Eddiini kwe kuwulira Katonda. Kale abayigiriza bano ab’amagezi bagamba omukyuse omupya nti, “Towulira Katonda okutuusa lw’olaba”—kiki?—okutuusa lw’olaba oba omuwulidde—oba, okutuusa lw’olaba oba ofunye ekintu ekyo, ekintu eky’ekyama kye balowooza nti kitondebwa ne kiteekebwa mu muntu, ng’ekifunyi ky’ennyama empya, ne kiyitibwa eddiini. Enkola eno ey’okulinda yonna efaanagana, era yonna nkyamu. Tewali buyinza bwa Byawandiikibwa obw’okugamba omuntu okulinda, ng’ekiragiro kya Katonda kimuliko era n’ekkubo ly’omulimu nga liri mu maaso ge. Ka agende mu maaso.
Abakyuse abapya basaanye okuyigirizibwa mu bujjuvu nti eno ye ngeri yokka ekwatagana ey’okuzuula oba balina eddiini yonna.—Obujulizi bwokka bwe bayinza okuba nabwo kwe kuzuula nti beewaddeyo n’omutima gwabwe gwonna mu kukola Katonda by’ayagala. Okumugamba okulinda, noolwekyo, nga tannakola bintu bino, okutuusa lw’alifuna obujulizi bwe, kwe kukyusa ensonga okugizza emabega, era kya busirusiru.
4. “Linda okutuusa lw’onoofuna amaanyi, nga tonnasitula musalaba.” Kino kikozesebwa ku mirimu egy’eddiini egy’enjawulo. Oluusi kikozesebwa ku kusaba, ng’alinga okusaba musalaba. Naye mmanyi abakyuse abapya abaawabulwa obutagezaako kusaba mu maka gaabwe, oba obutagezaako kaakano kusaba mu nkuŋŋaana ne mu bibinja eby’emikwano. “Linda okutuusa lw’onoofuna amaanyi.” Ng’abalinga bafuna amaanyi awatali kwegezaamu. Amaanyi gajja lwa kwegezaamu. Tosobola kufuna maanyi ng’ogalamidde buli. Leka omwana agalamire mu kitanda ky’abaana obulamu bwe bwonna, era teyandibadde na maanyi gonna, ayinza okukula mu bunene, naye teyandisobodde kuba kintu kisingako omwana omuwere omunene. Lino tteeka lya butonde. Tewali kiyinza kudda mu kifo ky’okwegezaamu mu kuleeta amaanyi. Omubiri nga buli omu bw’amanyi, gusobola okunywezebwa lwa kwegezaamu kwokka. Bwe kiri mu butonde bw’ebintu. Era bwe kityo bwe kiri ne ku birowoozo. Bwe kiri ne ku kwagala, bwe kiri ne ku kusalawo, bwe kiri ne ku muntu ow’omunda. Amaanyi gonna ag’emmeeme ganywezebwa lwa kwegezaamu. Siteekwa kaakano kuyingira mu magezi ga kino. Buli muntu amanyi nti bwe kiri. Ebirowoozo bwe bitakozesebwa, obwongo tebulikula, era omuntu alifuuka musiru. Okwagala bwe kutakozesebwa alifuuka omuntu atawulira kintu. Okwogera n’omukyuse ku kulagajjalira ebikolwa eby’Ekikristaayo okutuusa lw’alifuna amaanyi, kya busirusiru. Bw’aba ayagala okufuna amaanyi, ka agende akole.
5. Abakyuse abapya tebasaanye kufuulibwa ba kyekubiira kya madiini mu kuwulira kwabwe. Tebasaanye kuyigirizibwa kumalira birowoozo ku njawulo z’amadiini, oba okuba abakakanyavu ku nsonga z’ekyekubiira. Basaanye okwekenneenya ensonga zino, mu kiseera ekituufu, era mu ngeri entuufu, ne basalawo bo bennyini, okusinziira ku bukulu bwazo. Naye tebasaanye kuyigirizibwa kuzimalirako birowoozo, oba okuzitwala ng’enkulu nnyo ku ntandikwa y’obulamu bwabwe obw’eddiini. Bwe kitaba bwe kityo waliwo akabi kanene nti eddiini yaabwe yonna erifuuka kyekubiira. Ndabye ebyokulabirako ebimu ebisinga okunakuwaza eby’ebiva mu kino ku bakyuse abapya. Era buli lwe ndaba abeeyita abakyuse nga bakwata nnyo enjawulo z’ekyekubiira, ne bwe baba ba kibiina ki eky’Abakristaayo, bulijjo mbabuusabuusa. Bwe mbawulira nga babuuza nti, “Okkiriza enjigiriza y’okulondebwa?” oba, “Okkiriza okumansira amazzi?” oba, “Okkiriza okunnyika?” Nnakuwala. Sibangako kumanya bakyuse ng’abo nga ba mugaso munene. Obunyiikivu bwabwe obw’ekyekubiira bukaawuza mangu okuwulira kwabwe, ne bulya omutima gwonna ogw’eddiini yaabwe, ne bubumba empisa zaabwe zonna mu kyekubiira eky’ekibi ekikakanyavu. Okutwaliza awamu bafuuka abanyiikivu ennyo olw’obulombolombo bw’abakadde, era nga tebafaayo nnyo ku bulokozi bw’emmeeme.
V. Ŋŋenda mu maaso okwogera ku bimu ku bintu kye kikulu okuyigirizibwa abakyuse abapya.
1. Ekimu ku bintu ebisooka abakyuse abapya bye basaanye okuyigirizibwa kwe kwawula wakati w’okuwulira okw’omutima n’omusingi mu ddiini. Muntegeera? Ŋŋenda kunnyonnyola kye ntegeeza, naye njagala mukwate ebigambo, era bibe binywevu mu birowoozo byammwe. Kye njagala kwe kubaleetera okwawula wakati w’okuwulira okw’omutima n’omusingi.
Mu kuwulira okw’omutima, ntegeeza embeera eyo ey’ebirowoozo gye tumanyi munda, era gye tuyita okuwulira, embeera ey’ebirowoozo etali ya kwagala kwaffe, ejja mu ngeri eya bulijjo bwe tuba mu mbeera ezimu oba nga tufugibwa ebintu ebimu. Wayinza okubaawo okuwulira okw’amaanyi ennyo, oba kuyinza okukkakkana ne kufuuka emirembe, oba okubula ddala. Naye okuwulira kuno okw’omutima kusaanye okwawulibwa obulungi n’omusingi gw’eddiini. Mu musingi sitegeeza kintu kyonna oba kikolo oba nsigo oba kamera ebisimbiddwa mu mmeeme. Naye ntegeeza okusalawo okw’okwagala kw’ebirowoozo, okumalirira okunywevu okukola omulimu n’okuwulira Katonda by’ayagala, Omukristaayo kwe yandifugiddwa bulijjo. Omuntu bw’amalirira ddala okuwulira Katonda, kubanga KITUUFU nti awulire Katonda, ekyo nkiyita musingi. Ne bw’aba nga awulira oba tawulira kuwulira kwonna okw’eddiini okw’amaanyi mu kiseera ekyo, ajja kukola omulimu gwe n’essanyu, n’obwangu, n’omutima gwonna, embeera y’okuwulira kwe ne bw’eba etya. Kuno kwe kukola okusinziira ku musingi, so si okuva mu kuwulira okw’omutima. Abakyuse abapya bangi balina endowooza enkyamu ku nsonga eno, era beesigama kumpi ddala ku mbeera y’okuwulira kwabwe okugenda mu maaso mu mulimu. Abamu tebajja kukulembera mu lukuŋŋaana lw’okusaba, okuggyako nga bawulira nti basobola okusaba okusaba okw’ebigambo ebirungi. Abangi ennyo bafugibwa kumpi ddala okuwulira kwabwe okw’omutima, era bagonda eri kino, ng’abalinga balowooza nti tebalina buvunaanyizibwa bwa mulimu okuggyako nga basindikibwa okuwulira okumu okw’amaanyi. Bajja kuba abanyiikivu ennyo mu ddiini bwe bawulira nga bayagala, okuwulira kwabwe bwe kuba okw’ebbugumu era okulamu, naye tebajja kukola ddiini mu ngeri ekwatagana, n’okugiyingiza mu nsonga zonna ez’obulamu. Baba ba ddiini lwa kusindikibwa kufukumuka kwa kuwulira kwokka. Naye eno si ddiini ya nnamaddala.
Abakyuse abapya basaanye okuyigirizibwa obulungi, omulimu bwe guba mu maaso gaabwe okugukola. Okuwulira kwabwe ne bwe kuba kunafu kutya, omulimu bwe guyita, GUKOLE. Tolindirira kuwulira, naye GUKOLE. Kirabika nnyo nti okuwulira okw’omutima kwennyini kwe wandirindiridde kujja kuleetebwa mu kikolwa bw’onootandika okukola omulimu gwo. Omulimu bwe guba kusaba, okugeza, n’oba tolina kuwulira kwe wandyagadde, tolindirira kuwulira nga tonnasaba, wabula saba, era yasamya akamwa ko. Era mu kukikola, kirabika nnyo ojja kufuna okuwulira kwe wali oyagala okulindirira, era okuli essanyu ery’eddiini lye tumanyi munda.
2. Abakyuse abapya basaanye okuyigirizibwa nti baalekayo obwannannyini ku bintu byabwe byonna, ne ku bo bennyini, oba bwe baba tebaakola kino si Bakristaayo. Tebasaanye kulekebwa kulowooza nti waliwo ekintu kyonna kyabwe, ebiseera byabwe, ebintu byabwe, obuyinza bwabwe, obusobozi bwabwe, emibiri gyabwe oba emmeeme zaabwe. “Temuli kwammwe ku bwammwe;” byonna bya Katonda; era bwe baagondera Katonda baamuwa byonna mu ddembe, okufugibwa n’okukozesebwa nga bw’ayagala. Tebalina ddembe kumala ssaawa emu ng’abalinga ebiseera byabwe bibyabwe. Tebalina ddembe kugenda wantu wonna, oba okukola ekintu kyonna, ku lwabwe bokka, wabula basaanye okukuuma byonna nga biri mu buyinza bwa Katonda, n’okukozesa byonna olw’ekitiibwa kya Katonda. Bwe batakola bwe batyo, tebasaanye kweyita Bakristaayo, kubanga endowooza yennyini ey’okuba Omukristaayo kwe kwegaana yekka n’okwewaayo ddala eri Katonda. Omuntu talina ddembe kummako Katonda kintu kyonna okusinga bw’alina eddembe okunyaga oba okubba. Bwe bunyazi mu makulu agasinga obunene ag’ekigambo ekyo. Musango munene nnyo okusinga bwe gwandibadde omuwandiisi mu dduuka okugenda n’atwala ssente za mukama we, n’azikozesa mu kwegomba kwe n’amasanyu ge. Ntegeeza, nti omuntu okummako Katonda, musango munene eri YE, okusinga omuntu gw’ayinza okukola ku muntu munne, kubanga Katonda ye nnannyini byonna mu makulu agasinga ennyo okusinga omuntu bw’ayinza okuba nnannyini kintu kyonna. Katonda bw’abayita okukozesa ekintu kyonna kye balina, ssente zaabwe, oba ebiseera byabwe, oba okuwaayo abaana baabwe, oba okwewaayo bo bennyini, mu kukulaakulanya obwakabaka bwe, ne bagaana, kubanga baagala okubikozesa mu ngeri yaabwe, oba basinga kwagala kukola kintu kirala, kisinga nnyo okuvunaanibwa okusinga omuwandiisi oba omukozi okugenda n’akumpanya ssente mukama we z’amukwasizza, n’azikozesa ku b’omu maka ge, oba n’azissa mu migabo gya bbanka oba mu by’obusuubuzi ku lulwe.
Katonda, mu makulu agasinga ennyo, ye nnannyini byonna, okusinga mukama yenna bw’ayinza okwogerwako okuba nnannyini by’alina. Era ekkanisa ya Kristo terituuka ku mutindo ogwa waggulu, teriggibwa mu kwetabika n’ensi, terisobola kugenda mu maaso awatali kukendeera kuno n’okudda emabega okutaggwaawo, okutuusa Abakristaayo, n’amakanisa okutwaliza awamu, lwe balinywerera ku nsonga, ne bagikwata, nti mmemba w’ekkanisa okwegaana mu bikolwa obuwanika bwe kyetaagisa okukangavvulwa nga okwegaana obwakatonda bwa Kristo, era nti omululu bwe gukakasibwa obulungi gulimugoba mu kussa kimu ng’obwenzi bwe bukola.
Ekkanisa ennywevu nnyo mu njigiriza entuufu mu ndowooza, naye ya bukyamu nnyo mu bikolwa, naye ekiseera kiteekwa okutuuka ekkanisa lw’erigenderera okukuuma enjigiriza entuufu mu bikolwa nga bw’ekuuma enjigiriza entuufu mu kuyigiriza, era n’okwanguwa okugoba abakyamu mu bikolwa nga bw’egoba abakyamu abaonoona enjigiriza z’Enjiri. Mu mazima, kino kikulu nnyo okusinga. Ekigendererwa kyokka eky’enjigiriza kwe kuleeta ebikolwa, era tekirabika ng’ekkanisa etegeera, nti okukkiriza okwa nnamaddala “kukola olw’okwagala era kunaaza omutima,” nti obukyamu mu bikolwa, bwe bujulizi obukakafu obw’obukyamu mu ndowooza. Ekkanisa ekakanyavu nnyo ku njigiriza entuufu era terafaayo nnyo ku bulamu obutuufu. Kino kya busirusiru. Kituuse kino, nti ekkanisa ya Yesu Kristo ekkuse endowooza entuufu ku nsonga ezimu ezitategeerekeka, n’etafuula njigiriza yaayo ntuufu bikolwa? Kireme kuba bwe kityo nate.
Kye kiseera ddala ensonga zino zitereezebwe. Era engeri yokka ey’okuzitereeza, kwe kutandika obulungi n’abo abakyayingira mu ddiini. Abakyuse abapya bateekwa okugambibwa nti basaanira okuzikirizibwa kye kimu, era nti ekkanisa tesobola era terissa kimu nabo, bwe banaayoleka omwoyo ogw’omululu, ne bakaliza amatu ensi yonna bw’eba ekaabira obuyambi, nga bwe kyandibadde singa babeera mu bwenzi, oba mu kusinza ebifaananyi buli lunaku.
3. Bayigirize engeri y’okukuza omuntu ow’omunda omugonvu. Emirundi mingi mbadde nneewuunya nnyo okuzuula nga omuntu ow’omunda bw’ali omutono, ne mu abo be tusuubira nti Bakristaayo. Era wano tulaba ensonga yaakyo. Abantu baabwe ab’omunda tebaakuzibwa. Tebaayigirizibwa wadde okugambibwa engeri y’okukuza omuntu ow’omunda omugonvu. Tebalina wadde omuntu ow’omunda ow’obutonde. Bakutte abantu baabwe ab’omunda n’obukambwe bungi, ne babawakanya emirundi mingi, ne kiba nti bazibye, era tebakola. Omugaso gw’Omukristaayo, gusinziira nnyo ku kumanya kwe engeri y’okukuza omuntu we ow’omunda. Abakyuse abapya basaanye okuyigirizibwa okukuuma omuntu waabwe ow’omunda nga mugonvu ng’emmunye y’eriiso. Basaanye okwekuuma mu nneeyisa yaabwe ne mu bigendererwa byabwe, era ebigendererwa byabwe bibeere birongoofu era enneeyisa yaabwe etaliimu kwefaako bwe kityo, nga tebinyiiza wadde okukosa oba okuzibikira omuntu ow’omunda. Basaanye okukuuma empisa ng’eyo ey’okuwuliriza omuntu ow’omunda, ne kiba nti bulijjo anaabanga mwetegefu okusala omusango omukakali ku buli mukisa. Kyewuunyisa okulaba omuntu ow’omunda nga bw’ayinza okukuzibwa ennyo mu ngeri entuufu. Bw’afiibwako obulungi, ayinza okufuulibwa omulongoofu bw’atyo, era ow’amaanyi bw’atyo, ne kiba nti bulijjo anaddamu ddala nga ekigambo kya Katonda bwe kyogera. Leeta omulimu gwonna eri Omukristaayo ng’oyo, oba okwefiiriza kwonna, oba okubonaabona, era mulage bulagi ekigambo kya Katonda, era ajja kukikola awatali kwogera kigambo. Mu myezi mitono, bwe bayigirizibwa obulungi era ne bafiibwako, abakyuse abapya bayinza okuba n’omuntu ow’omunda apimiddwa obulungi ennyo ne kiba nti obuzito bw’ekyoya bulibakyusa. Leeta bulezi “Bw’ati bw’ayogera Mukama,” era bulijjo banaabanga beetegefu okukola ekyo, ne bwe kinaaba kiki.
4. Abakyuse abapya basaanye okuyigirizibwa okusabanga obutayosa. Kwe kugamba, basaanye bulijjo okukuuma ebirowoozo byabwe, n’okubeera ebiseera byonna mu mwoyo ogw’okusaba. Basaanye okuyigirizibwa okusaba bulijjo, kyonna ne bwe kinaabaawo. Olw’obutaba na kuyigiriza kutuufu ku nsonga eno abakyuse abapya bangi bafiirwa ne beewala nnyo Katonda. Okugeza, oluusi kibaawo nti omukyuse omupya agwa mu kibi ekimu, n’olyoka awulira ng’atasobola kusaba, era mu kifo ky’okuwangula kino awulira ennaku nnyingi ne kiba nti alinda obwogi bw’ennaku ye okuggwaawo. Mu kifo ky’okugenda butereevu eri Yesu Kristo wakati mu bulumi bwe, n’okwatula ekibi kye okuva mu bujjuvu bw’omutima gwe n’okufuna okusonyiyibwa okuzzibwa obuggya n’emirembe nga gizziddwawo, alinda okutuusa obwogi bwonna obw’okuwulira kwe nga bukkakkanye, n’olwo okwenenya kwe, bw’aba yeenenya, kuba kunnyogovu era kwa kitundu. Ka mbagambe, abaagalwa, obutakola kino, wabula omuntu wo ow’omunda bw’akunyigiriza, genda awo wennyini butereevu eri Kristo, yatula ekibi kyo mu bujjuvu, era fuka omutima gwo eri Katonda.
Oluusi abantu balagajjalira okusaba kubanga bali mu kizikiza, era tebawulira kwagala kusaba. Naye ekyo kye kiseera kyennyini kye beetaagiramu okusaba. Eyo y’ensonga yennyini lwaki basaanye okusaba. Osaanye okugenda butereevu eri Katonda n’okwatula obunnyogovu bwo n’ekizikiza ky’ebirowoozo byo. Mugambe ddala bw’owulira, Mugambe nti, “Ai Mukama, sirina kwagala kusaba, naye mmanyi nti nsaanye okusaba.” Era mu kaseera k’otasuubira, Omwoyo ayinza okujja, n’akulembera omutima gwo mu kusaba, n’ebire byonna eby’ekizikiza ne biggwaawo.
5. Abakyuse abapya basaanye okulabulwa n’obwesigwa obutakkiriza mutindo gwa bulimba mu ddiini. Tebasaanye kulekebwa kugwa mabega w’abo abeeyita Abakristaayo abakadde, ne babatwala mu birowoozo byabwe ng’omutindo gw’obulamu obutukuvu. Bulijjo basaanye okutunuulira Kristo ng’ekyokulabirako kyabwe. Baleme kugenderera kuba Bakristaayo balungi nga bammemba b’ekkanisa abakadde kyokka, era baleme kulowooza nti bakola bulungi kubanga bazuukufu nga bammemba b’ekkanisa abakadde bwe bali. Wabula basaanye okugenderera okuba abatukuvu, era baleme kumatira okutuusa lwe baliba abatuukiridde nga Katonda. Ekkanisa ekoseddwa nnyo olw’obutafaayo ku nsonga eno. Abakyuse abapya bazze mu maaso, nga emitima gyabwe gya bbugumu era obunyiikivu bwabwe nga bwa maanyi ekimala okugenderera omutindo ogwa waggulu, naye tebaaluŋŋamizibwa bulungi, bwe batyo ne bakkakkana mangu mu ndowooza nti ekirungi ekimala abalala kibamala nabo, era noolwekyo tebagenderera kusukka abo ababakulembedde. Era mu ngeri eno ekkanisa mu kifo ky’okulinnya na buli kuzuukuka, waggulu n’okweyongera mu butukuvu, ekuumibwa kumpi ng’eyimiridde wamu.
6. Abakyuse abapya basaanye okuyigirizibwa okukola omulimu gwabwe gwonna. Tebasaanye kuteesa na mulimu, wadde okulowooza okugamba nti “Nja kukola kino ng’okusasula olw’okulagajjalira kiri.” Tebasaanye kumatira okutuusa nga bamaze okukola omulimu gwabwe ogwa buli ngeri, ku b’omu maka gaabwe, ku kkanisa, ku masomero g’oku Ssabbiiti, ku batenenya ababeetoolodde, ku nkozesa y’ebintu byabwe, ku kukyuka kw’ensi. Ka bakole omulimu gwabwe, nga bwe baguwulira emitima gyabwe bwe giba egy’ebbugumu; era baleme kugezaako kulonda na kweroboza mu biragiro bya Katonda.
7. Basaanye okuleetebwa okuwulira nti tebalina by’obugagga byabwe eby’enjawulo. Kye kiseera Abakristaayo okuleetebwa okuwulira ddala nti tebalina by’obugagga byonna n’akatono, eby’enjawulo ku by’obugagga bya Yesu Kristo n’obwakabaka bwe. Basaanye okutegeera nti bayingiziddwa mu maka ga Yesu Kristo, nga bammemba abajjuvu, ne kiba nti by’obugagga byabwe byonna bifuuse kimu n’ebibye. Baasaabala naye, baalinnya mu kyombo, ne batwala byonna. Era okuva kaakano tebalina kya kukola, oba kya kwogera, okuggyako nga kikwatagana n’ebyobugagga bino era nga kikwata ku nsonga n’obwakabaka bwa Kristo.
8. Basaanye okuyigirizibwa okukuuma ekigendererwa ekimu kyokka. Abakyuse abapya tebasaanye kutandika kuba na mutima gwa bibiri, ku nsonga yonna, oba okuleka ebigendererwa eby’okwefaako okwetabika n’ebigendererwa ebirungi mu kintu kyonna kye bakola. Naye kino tekiyinza kubaawo, ebbanga lyonna Abakristaayo nga bakkirizibwa okukuuma by’obugagga byabwe eby’enjawulo, eby’enjawulo ku by’obugagga bya Yesu Kristo. Bwe bawulira nti balina by’obugagga eby’enjawulo, tekisoboka kubaziyiza kubifaako, n’okubitunuulira wamu n’ebya Kristo, mu bintu bingi bye bakola. Kiri lwa kwewaayo ddala eri Katonda kwokka, n’okuwaayo byonna eri obuweereza bwe, mwe bayinza okukuumira eriiso lyabwe nga limu n’ebigendererwa byabwe nga birongoofu.
9. Basaanye okutandika n’okumalirira okugenderera okuba ab’omugaso ku ddaala erisinga obugulumivu erisoboka. Tebasaanye kumatira na kuba ba mugaso bugaso, oba okusigala mu mbeera mwe basobola okukola ebirungi ebimu. Naye bwe balaba omukisa mwe basobola okukola ebirungi ebisingawo, bateekwa okugukwata, ne bwe kinaabafiiriza kitya. Ne bwe kinaabasasuza kitya, ne bwe kinaaba kabi ki oba kubonaabona ki, ne bwe kinaaleeta enkyukakyuka ki mu mbeera zaabwe ez’ebweru, oba mu mpisa zaabwe, oba mu mirimu gyabwe. Bwe baba bakakasa nti okutwaliza awamu bajja kukola ebirungi ebisingawo, tebasaanye wadde okuwuubaala. Kale bandiyinzizza batya okufaanana Katonda? Bayinza batya okulowooza okuba n’ekifaananyi kya Yesu Kristo, bwe baba nga si beetegefu kukola birungi byonna bye basobola? Omuntu bw’akyuka ayingira mu nsi empya, era asaanye okwetwala ng’omuntu omuggya. Bw’azuula nti asobola okukola ebirungi ebisinga ng’asigala mu mulimu gwe ogw’edda, kibeere bwe kityo. Naye bw’aba asobola okukola ebirungi ebisingawo mu ngeri endala, ateekwa okukyuka. Olw’obutafaayo ku nsonga eno, ku ntandikwa, Abakristaayo kyebaava bafuna endowooza ez’ekika ekya wansi bwe zityo ku nsonga y’omulimu. Era eyo y’ensonga lwaki waliwo bammemba bangi bwe batyo abatalina mugaso mu makanisa gaffe.
10. Bateekwa okuyigirizibwa obutagenderera kubudaabudibwa wabula omugaso mu ddiini. Waliwo bangi nnyo mu makanisa abanoonya okunyumirwa okw’omwoyo, abanoonya ebiseera byonna okuba abasanyufu mu ddiini, so nga tebafuba nnyo kuba ba mugaso. Basinga nnyo okwagala okumala ebiseera byabwe nga bayimba ennyimba ez’essanyu, n’okufuka okuwulira kwabwe okw’essanyu mu mukoka ogw’okujaganya n’okuwangula, okusinga okubimala nga basaba mu bulumi olw’abonoonyi, oba nga batambula ne baggya abantu abafa mu muliro. Balabika okuwulira ng’abalinga baazaalibwa okwenyumiriza. Naye sirowooza nti Abakristaayo ng’abo balaga ebibala ebireetera ekyokulabirako kyabwe okugobererwa. Ogwo si gwe gwali omwoyo gw’abatume. Baalumwa olw’emmeeme, ne bafuba mu kukoowa ne mu bulumi, ne mu kufa emirundi mingi, okulokola abonoonyi. Era tekiri kya bukuumi. Mu ngeri eya bulijjo, Abakristaayo tebasaanira kunywa nnyo ku nsulo ey’essanyu. Mu mbeera eza bulijjo, obulumi obw’amaanyi obw’okusaba olw’emmeeme bugasa nnyo okusinga okubuuka okw’essanyu okwa waggulu. Abakyuse abapya bayigirizibwe, mu lwatu, obutasuubira bulamu bwa ssanyu na kuwangula. Bayinza okuyitibwa okuyita mu kugezesebwa okw’omuliro. Setaani ayinza okubawewa ng’eŋŋaano. Naye bateekwa okugenda mu maaso, nga tebasuubira nnyo kuba basanyufu wabula okuba ab’omugaso, nga tebayogera ku kubudaabudibwa wabula ku mulimu, nga tebeegomba kubuuka kwa ssanyu na kuwangula, wabula nga balumwa enjala n’ennyonta olw’obutuukirivu, nga tebasoma ngeri ya kuleeta kubuuka kuggya okw’okwesiima, wabula engeri ey’okumanya Katonda by’ayagala, n’okubikola. Balisanyuka ekimala mu ggulu. Eyo bayinza okuyimba oluyimba lwa Musa n’oluyimba lw’Omwana gw’Endiga. Era mu mazima balinyumirwa essanyu erinywevu era ery’amagezi okusingawo wano, nga tebalirowoozaako n’akatono, wabula nga beewaayo n’obugumiikiriza okukola Katonda by’ayagala.
11. Basaanye okuyigirizibwa okuba n’obuvumu obw’empisa, n’obutatya kugenda mu maaso mu mulimu. Bayibuli ekkaatiriza ddala obuvumu n’obuzira obw’Ekikristaayo mu bikolwa ng’omulimu. Sitegeeza nti basaanye okwekulumbaza, nga Peetero, nga boogera bye bagenda okukola, era nga beewaana olw’obuvumu bwabwe. Eyeewaana okutwaliza awamu aba mutiitiizi mu mutima. Naye ntegeeza obuvumu obw’empisa, okusalawo okw’obwetoowaze era okunywevu okw’ekigendererwa, okunaagenda mu maaso mu mulimu gwonna, nga tekusunguwadde era nga tekutiisiddwa, n’obuwombeefu n’obunywevu bw’Omwana wa Katonda.
12. Basaanye okuyigirizibwa bwe batyo okuba abalamu mu kukkiriza. Kwe kugamba, basaanye amangu, nga bwe kisoboka, okufuulibwa abajjuvu era abatuufu mu kukkiriza kwabwe okw’enjigiriza. Amangu ddala nga bwe kiyinzika, nga tebaggya birowoozo byabwe ku mirimu gyabwe egy’ebikolwa, mu kutumbula ekitiibwa kya Katonda n’obulokozi bw’abantu, basaanye okuyigirizibwa mu bujjuvu era mu lwatu, enjigiriza zonna enkulu eza Bayibuli. Okumanya enjigiriza kwetaagisa ddala olw’okukula mu kisa. Okumanya ye mmere y’ebirowoozo. “Si kirungi okuba omujjumbize naye nga tolina kumanya,” bw’ayogera Omusajja ow’Amagezi. Ebirowoozo tebisobola kukula awatali kumanya, okusinga omubiri bwe gusobola awatali mmere. Era noolwekyo kikulu nti abakyuse abapya bayigirizibwe enjigiriza mu bujjuvu, ne baleetebwa okutegeera Bayibuli. Mu kuyigiriza enjigiriza sitegeeza kuyigiriza katekisimu, wabula okubayigiriza okusena okumanya okuva ku nsulo yennyini. Muleete mu birowoozo byabwe okwagala okumanya okw’engeri nti balirya Bayibuli yonna, baligimira, baligyagala era baligyagala yonna. Ebyawandiikibwa Ebitukuvu byonna bigasa, omuntu wa Katonda alyoke abe ng’atuukiridde, ng’alina byonna ebyetaagibwa okukola buli mulimu omulungi.
13. Kisaanye okufuba ennyo okukuuma abakyuse abapya obutaba ba kunenya balala. Abakyuse abapya, bwe basooka okuvaayo ku ludda lwa Mukama, nga bonna ba bbugumu era banyiikivu, oluusi basanga abo abeeyita Abakristaayo abakadde nga bannyogovu era nga bafu bwe batyo, ne kiba nti bakemebwa nnyo okuba ab’okunenya. Kino kisaanye okutereezebwa amangu ago, bwe kitaba bwe kityo empisa eyo ejja kufuka obutwa mu birowoozo byabwe n’ezikiriza eddiini yaabwe.
14. Bateekwa okuyiga okugamba nti, Nedda. Lino ssomo lizibu nnyo eri bangi. Laba omuwala oyo. Edda yayagalanga ekibiina ky’abanyumirwa, era n’asanyukira amasanyu gaakyo. Yegatta ku kkanisa, n’oluvannyuma ne yeesanga ng’ali wala ne banne bonna ab’edda. Kaakano tebakyamuyita mu mazina gaabwe n’embaga zaabwe, kubanga bamanyi nti tajja kwegatta nabo, era oboolyawo beewala ddala okumala akaseera, olw’okutya nti ayinza okwogera nabo ku mmeeme zaabwe. Naye oluvannyuma beeyongerako katono obuvumu, n’abamu ku bo ne bagezaako okumusaba okutambulako obutambula mu kigaali ne mikwano mitono. Tayagala kugamba nti, Nedda. Mikwano gye egy’edda, batono bokka ku bo be bagenda, era mazima okutambula mu kigaali ssanyu eritaliimu musango bwe lityo, ne kiba nti akkiriza okuyitibwa. Naye kaakano atandise okukkiriza, omuzira gumenyese, era bamufunye nate ng’omu ku bo. Kigenda mu maaso, n’atandika okugenda mu kukyalira kwabwe okw’emikwano—“mikwano mitono bwemu,” omanyi, okutuusa oluvannyuma ekiwempe ne kiggibwawo olw’amazina, era ekiddako, oboolyawo, agenze okutambula mu kigaali ku muzira, ku Lwamukaaga ekiro, n’akomawo awaka ng’ettumbi liyise, n’alyoka yeebaka ekitundu kyonna eky’oku makya ku Ssabbiiti okuzzaawo, oboolyawo ne ku Ssabbiiti ey’Ekyeggulo kya Mukama. Byonna lwa butayiga kugamba nti, Nedda.
Laba omuvubuka oyo. Okumala akaseera bulijjo yabeeranga mu kifo kye, mu ssomero ly’oku Ssabbiiti ne mu lukuŋŋaana lw’okusaba. Naye oluvannyuma mikwano gye egy’edda ne batandika okumufaako nate, ne bamusika mpola mpola. Buli kimu kirabika ng’ekintu kitono nnyo, era kyandirabise ng’obutaba na mpisa okugaana ekintu ekitono bwe kityo. Alowooza nti bw’anaagaana okugenda nabo mu bintu ebitaliimu musango, ajja kufiirwa obuyinza bwe ku bo. Bw’atyo n’agenda mu maaso, okutuusa olukuŋŋaana lw’okusaba, ekibiina ky’okuyiga Bayibuli, era ne Bayibuli n’okusaba mu kisenge nga byonna birekeddwa. Ai, muvubuka, yimirira awo! Genda katono bukyali nga toyize kugamba nti, Nedda, era obuze. Bw’oba toyagala kuwanika nsonga ya Kristo eri okunyoomebwa n’okusekererwa, yiga okuwakanya entandikwa z’okukemebwa. Bwe kitaba bwe kityo kirikutuukako, oluvannyuma, ng’omuntu bw’asumulula omudumu gw’amazzi.
15. Basaanye okuyigirizibwa ebiri n’ebitali bumanyirivu bwa Kikristaayo. Kyetaagisa, olw’okubudaabudibwa kwabwe n’olw’omugaso gwabwe, okutegeera kino, baleme okweteeka mu nnaku etetaagisa olw’obutaba na kintu ekitali kyetaagisa n’akatono mu bumanyirivu bw’Ekikristaayo, wadde okwegulumiza nti balina eddiini esinga gye bakola ddala. Naye siyinza kumalira ku nsonga eno ekiro kya leero.
16. Bayigirize obutabala kintu kyonna nga ssaddaaka ekyo kye bakolera Katonda. Abantu abamu bulijjo boogera ku ssaddaaka ze bawaayo mu ddiini. Sirina bwesige mu kutya Katonda ng’okwo. Lwaki bakyeyongera okwogera ku ssaddaaka zaabwe, ng’abalinga buli kye bakoledde Katonda yali ssaddaaka? Singa baali bayagala Katonda tebandyogedde bwe batyo. Singa baali balaba ebyobugagga byabwe n’ebyobugagga bya Kristo nga kintu kimu, tebandyogedde ku kuwaayo ssaddaaka olwa Kristo; kyandibadde ng’okwogera ku kuwaayo ssaddaaka ku lwabwe bennyini.
17. Kikulu nnyo abakyuse abapya okuyigirizibwa okuba abeesimbu ddala. Mu kino ntegeeza ebisingawo ku ebyo bye muyinza okulowooza. Kintu kinene okuba omwesimbu ddala. Kuba kwawukana nnyo ku nsi okutwaliza awamu, era kwawukana nnyo ne ku kibiina ekinene eky’abo abeeyita abantu b’eddiini. Omuntu asinga obutukuvu gwe nnali mmanyi, era eyali amaze emyaka mingi nga Mukristaayo era omubuulizi, lumu yaŋŋamba nti, “Ow’oluganda, kintu kinene okuba omwesimbu ddala, omugolokofu, omutereevu mu buli kintu, ne kiba nti eriiso lya Katonda eririmu obulongoofu lisobola okulaba nti omutima mugolokofu ddala.”
Kikulu nnyo ddala abakyuse abapya okutegeera kye kitegeeza okuba abeesimbu ddala mu buli kintu, basobole okuba n’emmeeme ennongoofu eri Katonda n’eri abantu. Zitusanze, zitusanze! nga omuntu ow’omunda bw’ali omutono. Nga butono obwesimbu obwo obwa nnamaddala, obugolokofu obwo obulongoofu era obwangu, obusaanidde okumanyisa obulamu bw’omwana wa Katonda. Nga bangi bwe batafaayo n’akatono wadde ku kisuubizo ekyatulwa mu lwatu. Nnawulira olunaku olulala ku bantu abawerako abaasuubiza okuwaayo eri Ekibiina Ekiwakanya Obuddu, era ekitundu kyabwe tekijja kusasula bye baasuubiza. Kye beekwasa, kwe kuba nti baassa emikono nga bakyali mu kucamuka, era tebaagala kusasula. Ng’abalinga okucamuka kwabwe kwabaggyako obuvunaanyizibwa okutuukiriza ekisuubizo kyabwe. Kale bwe bulimba bwe bumu nga bwe kyandibadde okugaana okusasula ebbaluwa ey’ebbanja. Baasuubiza, ne bassa amannya gaabwe, si bwe kiri, era kaakano tebajja kusasula? Era ekyo bakiyita bwesimbu!
Mpulidde nti waliwo abasajja abawerako mu kibuga abaassa emikono ku doola ebikumi olw’Ettendekero ly’e Oneida, nga basuubiza okusasula ssente bwe banaayitibwa; era bwe baayitibwa ne bagaana okusasula ssente. Era ensonga yali nti, bonna mu Ttendekero baali bafuuse abawakanya obuddu. Kirungi nnyo. Kale baafuuka. Ekyo kikyusa ekisuubizo kyo? Wassa omukono ku bukwakkulizo nti bwe banaaleeta enjigiriza y’okuggyawo obuddu eyo, olibeera mu ddembe? Bwe wakikola, olwo oli mu ddembe. Naye bwe wawaayo ekisuubizo kyo awatali bukwakkulizo bwonna, bwe bulimba bwe bumu okugaana nga bwe kyandibadde singa wawaayo ebbaluwa ey’ebbanja. Naye era abamu ku mmwe bayinza okusunguwala kumpi singa omuntu yenna abavunaana olw’okugaana okusasula ssente nga mwazisuubiza.
Kino mukitunuulire n’obwegendereza. Katonda agamba ani aligenda mu ggulu? Musome Zabbuli eya 15, mulabe. “Atuukiriza ky’asuubiza ne bwe kiba nga kimulumya, n’atakyusa.” Ekyo mukirowoozaako mutya? Omuntu bw’aba yasuubiza ekintu kyonna, okuggyako nga kwe kukola ekibi, akuume ekisuubizo kye, bw’aba ategeeza okuba omwesimbu oba okugenda mu ggulu. Naye wano abantu bano bakola ebisuubizo, era kubanga tebasobola kuwawaabirwa, babimenya mu bwangu ng’abalinga si kintu. Tebandirese bbaluwa ya bbanja kuwakanyizibwa mu bbanka. Lwaki? Kubanga bandifiiriddwa obwesige, era bandiwawaabiddwa. Naye Ettendekero ly’e Oneida, n’Ekibiina Ekiwakanya Obuddu, n’ebibiina ebirala, tebijja kuwawaabira ssente, era noolwekyo abantu bano banyiiga olw’ekintu ekimu, ne bagaana okusasula. Buno bwesimbu? Obwesimbu ng’obwo bulibaleetera okuyingizibwa mu ggulu? Kiki? Okumenya ebisuubizo byo, n’oyambuka ng’okutte obulimba mu mukono gwo mu maaso ga Katonda? Bw’ogaana oba bw’olagajjalira okutuukiriza ekisuubizo kyo oli mulimba, era bw’onoonywerera mu kino, olifuna omugabo gwo mu nnyanja ey’omuliro ogwaka ne salufa. Sandyagadde, olw’ensi omutwalo, okufa nga nnina ssente mu mikono gyange, ze nnamma mu butali bwenkanya ekigendererwa ekirala kyonna kye nnali nzisuubizza. Ssente ng’ezo “zirirya nga kookolo.”
Bw’oba tosobola kusasula ssente, ekyo kyekwaso kirungi. Naye olwo kyogere. Naye bw’ogaana okusasula kye wasuubiza, kubanga okyusizza endowooza yo, kikakase, oli na musango. Tosobola kusaba okutuusa lw’onoosasula ssente ezo. Onoosaba ki? “Ai Mukama, nnasuubiza okuwaayo ssente ezo, naye ne nkyusa endowooza yange, ne mmenya ekisuubizo kyange; naye era, Ai Mukama, nkwegayiridde ompe omukisa, onsonyiwe ekibi kyange, wadde nga nkuuma ssente zange, era onsanyuse mu kwagala kwo.” Okusaba ng’okwo kuliwulirwa? Nedda.
Naye, ab’oluganda, nsanga nga tekisoboka kukwata ku nsonga zonna ze nnali ŋŋenderera okwogerako, era bwe ntyo nja kukoma wano, ne mmaliriza ensonga eno ekiseera ekirala.