Emisomo ku Kuzuukuka kw’Eddiini
Omusomo XII. Engeri y’Okubuulira Enjiri

Essuula 14 · eddakiika 47 ez’okusoma · essaawa 1 ez’okuwuliriza

Omusomo XII. Engeri y’Okubuulira Enjiri

OMUSOMO XII.

ENGERI Y’OKUBUULIRA ENJIRI.

Ekyawandiikibwa.—Oyo asikiriza emyoyo gy’abantu ne balokoka wa magezi.—Engero 11:30.

EKIMU ku bigambo ebyasembayo mu musomo gwange ogwayita, kyali kino, nti ekyawandiikibwa kigereka okukyuka ku bantu. Okuwangula emmeeme kwe kukyusa abantu. Ekiro kino ngenderera okulaga,

I. Nti ebyawandiikibwa ebiwerako bigereka okukyuka ku bantu.

II. Nti kino kikwatagana n’ebyawandiikibwa ebirala ebigereka okukyuka ku Katonda.

III. Ngenderera okwogera ku nsonga endala eziwerako ezitwalibwa nga nkulu, ku nsonga y’okubuulira Enjiri, era eziraga nti amagezi ag’ebikolwa amangi geetaagisa okuwangula emmeeme eri Kristo.

I. Nnina okulaga nti Bayibuli egereka okukyuka ku bantu.

Waliwo ebyawandiikibwa bingi ebiraga okukyuka kw’abonoonyi ng’omulimu gw’abantu. Mu Danyeri 12:3, kyogerwa nti, “Abo abalina okutegeera balyakaayakana ng’okumasamasa kw’omu bbanga; n’abo abakyusa abangi okudda eri obutuukirivu, balyakaayakana ng’emmunyeenye emirembe n’emirembe.” Wano omulimu gugerekebwa ku bantu. Bwe kityo ne mu 1 Abakkolinso 4:15. “Kubanga newaakubadde mulina abalala nkumi na nkumi ababayigiriza ebya Kristo, naye mujjukirenga nga mulina bakitammwe batono. Kubanga nze mbazaala mu Kristo olw’enjiri.” Wano omutume abuulira butereevu Abakkolinso nti ye yabafuula Abakristaayo, n’Enjiri oba amazima ge yabuulira. Nate, mu Yakobo 5:19, 20, tuyigirizibwa ekintu kye kimu. “Abooluganda, singa omu ku mmwe akyama n’ava ku mazima, ne wabaawo amukomyawo, omuntu oyo akomyawo munne eri Katonda, aba awonyezza omwoyo gwa munne okufa era ng’amuleetedde n’okusonyiyibwa ebibi byonna.” Nnandiyinzizza okujuliza ebyawandiikibwa ebirala bingi, ebirambulukufu kye kimu. Naye bino bimala ddala okukakasa ensonga, nti Bayibuli mazima egereka okukyuka ku bantu.

II. Nneeyongerayo okulaga nti kino tekikontana n’ebyawandiikibwa ebyo okukyuka mwe kugerekebwa ku Katonda.

Era wano ka njogere, nti eri omutima gwange emirundi mingi kirabika kya kyewuunyo nnyo abantu okulowooza nti wano waliwo okukontana, oba okubuusa amaaso amagezi aga bulijjo ag’olwatu ku nsonga eno. Nga kyangu okulaba, nti waliwo amakulu Katonda mw’abakyusiza, n’amakulu amalala abantu mwe babakyusiza.

Ebyawandiikibwa bigereka okukyuka kw’omwonoonyi ku bakozi bana ab’enjawulo—ku bantu, ku Katonda, ku mazima, ne ku mwonoonyi yennyini. Ebyawandiikibwa ebigugereka ku mazima kye kibinja ekisinga obunene. Kyewuunyisa abantu okubuusa amaaso enjawulo eno, n’okutwala okukyuka ng’omulimu ogukolebwa Katonda yekka. Bwe kityo kyewuunyisa okuba nti obuzibu bwonna bwali buwuliddwako ku nsonga eno, oba nti abantu beeyatula nti tebayinza kukwataganya bibinja bino eby’ebyawandiikibwa.

Kale, Bayibuli eyogera ku nsonga eno, nga ffe bwe twogera ku nsonga eza bulijjo. Waliwo omusajja abadde mulwadde nnyo. Nga kya butonde gy’ali okugamba ku musawo we nti, “Omusajja oyo yawonya obulamu bwange.” Ategeeza okugamba nti omusawo yawonya obulamu bwe nga tafuddeeyo ku Katonda? Nedda ddala, okuggyako nga si mukkiriza. Katonda ye yatonda omusawo, era ye yatonda n’eddagala. Era tekiyinza kulagibwa n’akatono nti okukola kwa Katonda tekukwatibwako mu kufuula eddagala okukola okulokola obulamu, nga bwe kukwatibwako mu kufuula amazima okukola okulokola emmeeme. Okugamba ekikontana nakyo kwe kwegaana Katonda ddala. Kale kya mazima, nti omusawo ye yamulokola, era kya mazima nti Katonda ye yamulokola. Kya mazima kye kimu nti eddagala lye lyawonya obulamu bwe, era nti ye yawonya obulamu bwe ng’amira eddagala; kubanga eddagala teryandibaddeko kirungi kyonna singa teyalimira ku bubwe, oba okuwaayo omubiri gwe eri amaanyi gaalyo.

Mu kukyuka kw’omwonoonyi, kya mazima nti Katonda awa amazima amaanyi okukyusa omwonoonyi okudda eri Katonda. Ye mukozi akola, ow’okwagala kwe, ow’amaanyi mu kukyusa omutima. Naye si ye mukozi yekka. Oyo aleeta amazima mu maaso ge naye mukozi. Tutera okwogera ku babuulizi n’abantu abalala ng’ebikozesebwa byokka mu kukyusa abonoonyi. Kino si kituufu ddala. Omuntu kintu ekisingawo ku kikozesebwa. Amazima kikozesebwa bukozesebwa ekitategeera. Naye omuntu asingawo, mukozi ow’okwagala kwe, ow’obuvunaanyizibwa mu mulimu ogwo. Mu bubaka bwange obwakubibwa mu kitabo, Ennamba 1., abamu ku mmwe bwe muyinza okuba mwalaba, nnannyonnyola ekirowoozo kino n’ekyokulabirako ky’omuntu ayimiridde ku lubalama lwa Niagara.

“Weelowooze ng’oyimiridde ku lubalama lw’Ekiyiriro kya Niagara. Ng’oyimiridde ku mabbali g’olukonko, olaba omusajja abuze mu kulowooza okw’ewala, ng’asemberera amabbali gaalwo nga tamanyi kabi ke. Asemberera nga yeeyongera, okutuusa lw’ayimusa ddala ekigere kye okutambula ekigere ekisembayo ekinaamusuula mu kuzikirira. Mu kaseera ako oyimusa eddoboozi lyo ery’okulabula waggulu w’okuwuluguma kw’amazzi agabimba ejjovu, n’okaaba nti, Yimirira. Eddoboozi lifumita okutu kwe, ne limenya eddogo erimusiba; amangu ago akyukira ku kisinziiro, ng’asiiwuuse yenna era ng’atidde, n’adda emabega, ng’akankana, okuva ku mabbali g’okufa. Atagala era kumpi azirika olw’entiisa; akyuka n’atambula mpola okudda mu wooteeri; omugoberera; okutabuka okweyoleka mu maaso ge kuyita abantu bangi okumwetooloola; era bw’osembera, akusonga, n’agamba nti, Omusajja oyo yawonya obulamu bwange. Wano omulimu agugereka ku ggwe; era ddala waliwo amakulu mw’omuwonyezza. Naye, bw’abuuzibwa ebisingawo, agamba nti, Yimirira! nga ekigambo ekyo kivuga mu matu gange. Ayi, ekyo kyali gye ndi kigambo kya bulamu! Wano akigereka ku kigambo ekyamuzuukusa, ne kimuleetera okukyuka. Naye, bw’ayogera nate okusingawo, agamba nti, Singa saakyuka mu kaseera ako, nnandibadde muntu mufu. Wano akyogerako, era mu mazima, ng’ekikolwa kye yennyini; naye amangu ago omuwulira ng’agamba nti, Ayi okusaasira kwa Katonda! singa Katonda teyayingira mu nsonga, nnandibuze. Kaakano ekibulamu kyokka mu kyokulabirako kino kiri kino: Mu mbeera eteeberezebwa, okuyingira kwokka ku ludda lwa Katonda, kwali kwa kulabirira; era amakulu gokka okuwonya obulamu bw’omusajja mwe kugerekebwa ku ye, gali mu makulu ag’okulabirira. Naye mu kukyuka kw’omwonoonyi, waliwo ekisingawo ku kulabirira kwa Katonda ekikozesebwa; kubanga wano okulabirira kwa Katonda tekukoma ku kuteekateeka nti omubuulizi akaaba nti, Yimirira, naye Omwoyo wa Katonda anyigiriza amazima okumutuukako n’amaanyi ag’entiisa bwe gatyo okumusikiriza okukyuka.”

Si nti omubuulizi yekka akaaba nti, Yimirira, naye okuyita mu ddoboozi eddamu ery’omubuulizi, Omwoyo akaaba nti, Yimirira. Omubuulizi akaaba nti, “Mukyuke, lwaki mufa.” Omwoyo afuka okwegayirira okwo okutuuka ku mutima n’amaanyi bwe gatyo, omwonoonyi n’akyuka. Kaakano mu kwogera ku nkyukakyuka eno, kituufu ddala okugamba, nti Omwoyo ye yamukyusa, nga bwe mwandigambye ku muntu, eyali amatizza omulala okukyusa endowooza ye ku by’obufuzi, nti yamukyusa, n’amuleeta ku ludda lwe. Era kituufu okugamba nti amazima ge gaamukyusa; nga mu mbeera endowooza z’obufuzi z’omuntu bwe zakyusibwa ensonga emu, twandigambye nti ensonga eyo ye yamuleeta ku ludda olwo. Bwe kityo era mu butuufu bwonna tuyinza okugereka enkyukakyuka ku mubuulizi omulamu, oba ku oyo eyaleeta ensonga ezisikiriza; nga bwe twandigambye ku munnamateeka eyali awangudde mu kukubaganya ebirowoozo kwe n’abalamuzi b’ensonga; awangudde ensonga ye, akyusizza abalamuzi. Era mu butuufu bwe bumu kigerekebwa ku muntu yennyini omutima gwe gwe gukyusiddwa; twandigambye nti akyusizza endowooza ye, azze ku ludda olulala, yeenenyezza. Kaakano kya mazima ddala, era kya mazima mu makulu agasingirayo ddala era aga waggulu ennyo; ekikolwa kye kikolwa kye yennyini, okukyuka kwe kukyuka kwe yennyini, so nga Katonda okuyita mu mazima amusikirizza okukyuka; naye era kya mazima ddala nti akyuse era nti ye yennyini akikoze. Bwe kityo mulaba amakulu mwe guli omulimu gwa Katonda, era n’amakulu mwe guli omulimu gw’omwonoonyi yennyini. Omwoyo wa Katonda, okuyita mu mazima, asikiriza omwonoonyi okukyuka, era mu makulu gano ye nsibuko ekola ey’enkyukakyuka. Naye omwonoonyi ye akyuka ddala, n’olwekyo ye yennyini, mu makulu agasinga obutuufu, ye nnannyini nkyukakyuka. Waliwo abamu, nga basoma Bayibuli zaabwe, abanyweza amaaso gaabwe ku byawandiikibwa ebyo ebigereka omulimu ku Mwoyo wa Katonda, ne balabika ng’ababuusa amaaso ebyo ebigugereka ku muntu, era ebikyogerako ng’ekikolwa ky’omwonoonyi yennyini. Bwe bamala okujuliza Ebyawandiikibwa okukakasa nti mulimu gwa Katonda, balabika ng’abalowooza nti bakakasizza nti gwe mulimu omuntu mw’atakola kintu, era nti teguyinza mu makulu gonna kuba mulimu gwa muntu. Emyezi egiwerako egiyise akatabo kaawandiikibwa, omutwe gwako nga gwali, “Okuzaalibwa Obuggya, Ekiva mu Buyinza bwa Katonda.” Omuwandiisi agenda mu maaso n’akakasa nti omulimu gukolebwa Omwoyo wa Katonda, n’akoma awo. Kaakano kyandibadde kya mazima kye kimu, kya magezi kye kimu, era kya Byawandiikibwa kye kimu, singa yagamba, nti okukyuka mulimu gwa muntu. Kyali kyangu okukakasa nti mulimu gwa Katonda, mu makulu ge nnyonnyodde. N’olwekyo omuwandiisi ayogera amazima, nga bw’atuuka; naye ayogedde kitundu kya mazima kyokka. Kubanga wadde nga waliwo amakulu mwe guli omulimu gwa Katonda, nga bw’alaze, waliwo n’amakulu mwe guli omulimu gw’omuntu, nga bwe tumaze okulaba. Omutwe gwennyini ogw’akatabo kano kyesittaza. Gwogera amazima, naye tegwogera mazima gonna. Era akatabo kayinza okuwandiikibwa ku kirowoozo kino, nti “Okukyuka oba okuzaalibwa obuggya mulimu gwa muntu;” ekyandibadde ekya mazima kye kimu, eky’Ebyawandiikibwa kye kimu, era eky’amagezi kye kimu, nga ako ke njogeddeko. Bw’atyo omuwandiisi, mu bunyiikivu bwe okukkiriza n’okussaamu Katonda ekitiibwa ng’akwatibwako mu mulimu guno, ng’alekayo ensonga nti okukyuka kw’omutima kye kikolwa ky’omwonoonyi yennyini, alese omwonoonyi nga yeekuumidde nnyo mu kigo, ng’ebyokulwanyisa bye biri mu mikono gye egy’obujeemu, ng’aziyiza n’amaanyi ebyo Omutonzi we by’amubanja, era ng’alindirira awatali kukola kintu Katonda amukolere omutima omuggya. Bwe kityo mulaba okukwatagana wakati w’ekyo ekyawandiikibwa kye kiragira, n’ensonga eyalangirirwa nti Katonda ye nnannyini mutima omuggya. Katonda abalagira okwekolera omutima omuggya, asuubira mmwe okukikola, era bwe kiba nga kiri kikolebwa, mmwe mulina okukikola.

Era ka nkugambe, ggwe omwonoonyi, bw’otokikola ojja kugenda mu ggeyeena, era emirembe gyonna ojja kuwulira nti kyakugwanira okusindikibwayo olw’obutakikola.

III. Nga bwe nnateesa, kaakano nja kwogera ku nsonga enkulu eziwerako eziva mu nsonga eno, nga zikwatagana n’okubuulira Enjiri, era eziraga nti amagezi ag’ebikolwa amangi geetaagisa ddala okuwangula emmeeme eri Kristo.

Era OKUSOOKA, ku nsonga Y’EBIRI MU KUBUULIRA.

1. Okubuulira kwonna kusaanidde okuba okw’ebikolwa.

Ekigendererwa ekisaanidde eky’enjigiriza yonna bwe bikolwa. Ekintu kyonna ekireetebwa ng’enjigiriza, ekitayinza kukozesebwa mu bikolwa, si kubuulira Njiri. Tewali kubuulira kwa ngeri eyo mu Bayibuli. Yonna ya bikolwa. “Ebyawandiikibwa Ebitukuvu byonna, Katonda ye yabiruŋŋamya nga biwandiikibwa, era bigasa mu kuyigiriza, mu kunenya, mu kuluŋŋamya ne mu kubuuliranga omuntu abe omutuukirivu, omuntu wa Katonda alyoke abe ng’atuukiridde, ng’alina byonna ebyetaagibwa okukola buli mulimu omulungi.” Okubuulira kungi nnyo mu nnaku zino, era ne mu mirembe egyayita, kuyitibwa kubuulira kwa njigiriza, nga kukontana n’okubuulira okw’ebikolwa. Ekirowoozo kyennyini eky’okukola enjawulo eno lukwe lwa Setaani. Era Setaani yennyini teyayiiyangako lukwe olw’omuzizo okusinga olwo. Oluusi muwulira abasajja abamu nga boogera bingi nnyo ku bwetaavu bw’“okuyigiriza abantu enjigiriza.” Kye bategeeza kye kintu ekyawukana ku kubuulira okw’ebikolwa; okubayigiriza enjigiriza ezimu, ng’amazima ag’ebirowoozo obulowoozo, awatali kufaayo kwa njawulo ku bikolwa. Era mmanyiiko omubuulizi wakati mu kuzuukuka, ng’eyetooloddwa abonoonyi abeeraliikirivu, eyaleka okufuba okukyusa emmeeme, olw’ekigendererwa eky’“Okuyigiriza enjigiriza” abakyuse abapya, ng’atya nti omuntu omulala yandibayigirizza enjigiriza nga tannabayigiriza ye. Era awo okuzuukuka ne kukoma! Oba enjigiriza ye yali si ya mazima, oba teyabuulirwa mu ngeri entuufu. Okubuulira enjigiriza mu ngeri ey’ebirowoozo obulowoozo, so si nga zikwatagana n’ebikolwa, kya busirusiru. Katonda bulijjo aleeta enjigiriza okuluŋŋamya ebikolwa. Okuleeta endowooza z’enjigiriza olw’ekigendererwa ekirala kyonna si busirusiru bwokka, naye kibi.

Abantu abamu bawakanya okubuulira okw’enjigiriza. Bwe baba nga bamanyidde okuwulira enjigiriza nga zibuulirwa mu ngeri ennyogovu, ey’ebirowoozo obulowoozo, si kya kwewuunya nti bakuwakanya. Basaanidde okuwakanya okubuulira ng’okwo. Naye omuntu ayinza kubuulira ki, atabuulira njigiriza yonna? Bw’atabuulira njigiriza yonna, tabuulira Njiri. Era bw’atagibuulira mu ngeri ey’ebikolwa, tabuulira Njiri. Okubuulira kwonna kusaanidde okuba okw’enjigiriza, era okubuulira kwonna kusaanidde okuba okw’ebikolwa. Ekigendererwa kyennyini eky’enjigiriza kwe kuluŋŋamya ebikolwa. Okubuulira kwonna okutalina kwolekera kuno si Njiri. Okubuulira okutali kunywevu, okw’okubuulirira obubuulirizi kuyinza okukwata ku kuwulira, era kuyinza okuleeta okusiikuuka, naye tekulimala n’akatono kuyigiriza bantu okukakasa okukyuka okw’amazima. Ku ludda olulala, okubuulira enjigiriza mu ngeri ey’ebirowoozo obulowoozo, kuyinza okujjuza omutwe endowooza, naye tekulitukuza n’akatono mutima oba obulamu.

2. Okubuulira kusaanidde okuba okugenda butereevu. Enjiri esaanidde okubuulirwa abantu, so si ku bo. Omubuulizi ateekwa okwogera n’abamuwulira. Ateekwa okubabuulira bo ku bo bennyini, so si kuleka ndowooza nti ababuulira ku balala. Tajja kubakolera kirungi kyonna, okusukka nga bw’awangula okumatiza buli muntu nti ategeeza ye. Ababuulizi bangi balabika ng’abatya nnyo okuleeta endowooza nti bategeeza omuntu yenna kinnoomu. Babuulira nga bawakanya ebibi ebimu, so si ebikwatagana n’omwonoonyi. Kibi, so si mwonoonyi, kye banenya; era tebandyogedde n’akatono ng’abalowooza nti omu ku abo ababawulira alina omusango gw’empisa zino ez’omuzizo. Kaakano kino kintu kyonna okuggyako okubuulira Enjiri. Bannabbi tebaakola bwe batyo, newakubadde Kristo, newakubadde abatume. Era ababuulizi abo abawangula emmeeme eri Kristo tebakola kino.

3. Ekintu ekirala ekikulu ennyo eky’okufaako mu kubuulira kiri nti, omubuulizi asaanidde okuyigga abonoonyi n’Abakristaayo, buli we bayinza okuba nga beekuumidde mu butakola. Si kigendererwa ky’okubuulira, okufuula abantu abawummudde era abasirifu, wabula okubaleetera OKUKOLA. Si kigendererwa ky’okuyita omusawo okuwa eddagala eriwummuza, bw’atyo okubikka obulwadde n’okubuleka okugenda mu maaso okutuusa lwe buleeta okufa; wabula okunoonyereza obulwadde buli we buyinza okuba nga bukwekeddwa, n’okubuggyawo. Bwe kityo eyeeyatula eddiini bw’aba azzeeyo emabega, era ng’ajjudde okubuusabuusa n’okutya, si mulimu gw’omubuulizi okumusirisa mu bibi bye, n’okumubudaabuda, wabula okumuyigga okumuggya mu nsobi ze n’okudda kwe emabega, n’okumulaga ddala w’ayimiridde, n’ekyo ekimujjuza okubuusabuusa n’okutya.

Omubuulizi asaanidde okumanya endowooza z’eddiini eza buli mwonoonyi mu kibiina kye. Mazima ddala, omubuulizi mu byalo okutwalira awamu talina kya kwewolereza bw’aba nga tazimanyi. Talina kya kwewolereza olw’obutamanya ndowooza za ddiini za kibiina kye kyonna, n’abo bonna abayinza okutuuka wansi w’okukwata kwe bw’aba ng’abadde n’omukisa okuzimanya. Mu ngeri endala ayinza atya okubabuulira? Ayinza atya okumanya engeri y’okuggyayo ebipya n’ebikadde, n’okukwataganya amazima n’embeera yaabwe? Ayinza atya okubayigga okuggyako ng’amanyi we beekwese? Ayinza okuddiŋŋana enjigiriza ntono ez’omusingi, Okwenenya n’Okukkiriza, n’Okukkiriza n’Okwenenya, okutuusa ku lunaku olw’omusango, n’atakola ndowooza yonna ku mitima mingi. Buli mwonoonyi alina ekifo kye eky’okwekwekamu, ekigo kye mw’alwawo. Alina OBULIMBA bw’ayagala ennyo, bw’akozesa okwesirisa. Omubuulizi ka abuzuule abuggyewo, oba ku kituuti oba mu kyama, oba omuntu ajja kugenda mu ggeyeena mu bibi bye, n’omusaayi gwe gujja kusangibwa ku byambalo by’omubuulizi.

4. Ekintu ekirala ekikulu eky’okwetegereza kiri nti, omubuulizi asaanidde okusinga okulwawo ku nsonga ezo ezigere ezisinga okwetaagibwa. Nja kunnyonnyola kye ntegeeza.

Oluusi ayinza okusanga abantu abaakulemberwa okwesiga ennyo okumalirira kwabwe. Balowooza nti basobola okukola nga bwe kibanguyira, era nti oluvannyuma bajja kwenenya, bwe banaaba beetegese, awatali kufaayo kwonna ku Mwoyo wa Katonda. Ka akwate endowooza zino, alage nti zikontana ddala n’Ebyawandiikibwa. Ka alage nti Omwoyo wa Katonda bw’anakuwazibwa n’agenda, ne bw’aba ayinza atya, kikakafu nti talyenenya n’akatono, era nti oluvannyuma, bwe kinaaba kimwanguyidde okukikola, tajja kuba na kwegomba kwonna. Omubuulizi asanga ensobi zino nga zibunye, asaanidde okuzibikkula. Asaanidde okuziyigga, n’okutegeera ddala bwe zikwatibwa, olwo n’abuulira ekibinja ky’amazima ekinaalaga obulimba, obusirusiru, n’akabi k’endowooza zino.

Bwe kityo ku ludda olulala. Ayinza okusanga abantu abafunye endowooza ng’ezo ku Kulondebwa ne ku Bufuzi bwa Katonda, ne balowooza nti tebalina kya kukola okuggyako okulindirira amazzi okusiikuuka. Ka agende butereevu ku ludda olukontana nabo, abanyigirize obusobozi bwabwe okugondera Katonda, n’okulaga obuvunaanyizibwa bwabwe n’omulimu gwabwe, n’abanyigiriza n’ekyo okutuusa lw’abaleeta okwewaayo ne balokolebwa. Beekwese emabega w’endowooza enkyamu ku njigiriza zino, era tewali ngeri ya kubagoba mu kifo kyabwe eky’okwekwekamu okuggyako okubatereeza ku nsonga zino. Buli omwonoonyi we yeekuumidde, okuggyako nga mumufukako ekitangaala awo, temulimusiikuula n’akatono. Tekigasa kumunyigiriza n’amazima ago g’akkiriza, ne bwe gaba nga gakontana ddala n’endowooza ze enkyamu. Alowooza nti gakwatagana ddala, era talaba kukontana, n’olwekyo tegajja kumusiikuula, oba okumuleeta mu kwenenya.

Ntegeezeddwa ku mubuulizi omu mu New England, eyali asenze mu kibiina ekyali kimaze ebbanga ddene nga tekiwulira kirala okuggyako okubuulira okw’Abaarminiyani, era abantu b’ekibiina bennyini nga basinga kuba Baarminiyani. Kale, omubuulizi ono, mu kubuulira kwe, n’akalambira nnyo ku nsonga ezikontana nazo, enjigiriza y’okulondebwa, obufuzi bwa Katonda, okuteekebwateekebwa edda, n’ebirala. Ekyavaamu kyali, nga bwe kyandisuubiddwa nga kino kikoleddwa n’obusobozi, wabaawo okuzuukuka okw’amaanyi. Oluvannyuma lw’ekiseera omubuulizi oyo yennyini yayitibwa okukolera mu nnimiro endala, mu Ssaza lino, abantu mwe baali bonna ku ludda olulala, era nga bakwatiddwako nnyo enjigiriza egaana amateeka. Baali bafunye endowooza enkyamu ennyo ku kulondebwa, n’obufuzi bwa Katonda, ne kiba nti buli kiseera baagambanga nti tebalina buyinza kukola kintu kyonna, wabula balina kulindirira kiseera kya Katonda. Kaakano, omubuulizi ono akola ki okuggyako okugenda amangu ago okubuulira enjigiriza y’okulondebwa. Era bwe yabuuzibwa, nga bwe yali ayinza okulowooza okubuulira ennyo bwe kityo enjigiriza y’okulondebwa eri abantu abo, so nga kye kintu kyennyini ekyabeebasa mu tulo otungi okusingawo, n’addamu. “Kale, ekyo kye kibinja ky’amazima kyennyini kye nnafunamu okuzuukuka okunene bwe kutyo mu ——;” nga tafuddeeyo ku njawulo mu ndowooza z’abantu. Era bwe mba nga ntegeezeddwa bulungi, ali eyo okutuusa leero, ng’abuulira butabuulizi enjigiriza y’okulondebwa, era nga yeewuunya nti tereeta kuzuukuka kwa maanyi nga bwe kwali mu kifo ekirala. Kiyinzika nti abonoonyi abo tebalikyuka n’akatono. Mulina okukwata ebintu nga bwe biri, muzuule abonoonyi we bagalamidde, mubafukeko amazima awo, era MUBAGOBE mu bifo byabwe eby’okwekwekamu eby’obulimba. Kikulu nnyo omubuulizi okuzuula ekibiina we kiri, n’abuulira nga bwe kituukagana.

Mbadde mu bifo bingi mu biseera by’okuzuukuka, era sisobolangako kukozesa nkola ya kubuulira y’emu ddala mu kimu nga mu kirala. Abamu beekuumidde emabega w’ekifo kimu eky’okwekwekamu, n’abalala emabega w’ekirala. Mu kifo kimu, ekkanisa ejja kwetaaga okuyigirizibwa, mu kirala, abonoonyi. Mu kifo kimu, ekibinja ky’amazima ekimu, mu kirala, ekibinja ekirala. Omubuulizi ateekwa okuzuula we bali, n’abuulira nga bwe kituukagana. Nzikiriza nti bwe bumanyirivu bw’ababuulizi bonna abayitibwa okukola okuva mu nnimiro emu okudda mu ndala.

5. Omubuulizi bw’aba agenderera okutumbula okuzuukuka, asaanidde okwegendereza ennyo obutaleeta nkaayana. Ajja kunakuwaza Omwoyo wa Katonda n’agenda. Mu ngeri eno kiyinzika nti okuzuukuka kungi kuzikizibwa okusinga mu ngeri endala yonna. Mutunuulire emabega ebyafaayo by’ekkanisa okuva ku lubereberye, mujja kulaba nti ababuulizi okutwalira awamu be bavunaanyizibwa olw’okunakuwaza Omwoyo n’agenda n’okuleeta okukendeera olw’enkaayana. Ababuulizi be baleeta ensonga ez’enkaayana okukubaganyizibwako ebirowoozo, era oluvannyuma ne bafuna obunyiikivu bungi ku nsonga eyo, olwo ne baleeta ekkanisa mu mwoyo gw’enkaayana, era bwe kityo Omwoyo wa Katonda n’anakuwazibwa n’agenda.

Singa nnina obudde okuyita mu byafaayo by’ekkanisa okuva mu nnaku z’Abatume, nnandiyinzizza okulaga nti enkaayana zonna ezibaddewo, n’okukendeera kwonna okunene mu ddiini, byali bya kuvunaanibwa ababuulizi. Nzikiriza nti ababuulizi ab’ennaku zino be bavunaanyizibwa olw’embeera y’ekkanisa eya kaakano, era kijja kulabibwa nti kya mazima ku musango. Ani atamanyi nti ababuulizi babadde baleekaana nti “Enjigiriza ey’Obulimba,” ne “Enkola Empya,” era nga boogera ku “Bibi by’Okuzuukuka,” okutuusa lwe bataddewo ekkanisa yonna mu kutabulwa? Mutunuulire ekkanisa ya Presbyterian enaku, mulabe ababuulizi nga bakola Ekiwandiiko kyabwe eky’Okulangirira n’Okujulira, era nga bakuuma olutalo olutaggwaawo! Ayi Katonda, saasira ababuulizi. Boogera ku nnaku zaabwe ez’okusiiba n’okusaba, naye bano be basajja ab’okuyita abalala okusiiba n’okusaba? Bo bennyini basaanidde okusiiba n’okusaba. Kye kiseera ababuulizi okukuŋŋaanira awamu, ne basiiba ne basaba ku bubi bw’enkaayana, kubanga be bazireese. Ekkanisa yennyini teyandiyingidde n’akatono mu mwoyo gw’enkaayana okuggyako ng’ekulembeddwamu ababuulizi. Ekibiina ky’ekkanisa bulijjo kikyawa enkaayana, era kijja kuzeewala, okuggyako nga kiwalulwamu ababuulizi. Abakristaayo bwe bazuukusibwa tebaagala kwetaba mu nkaayana, newakubadde okuzisoma oba okuziwulira. Naye bayinza okubuulirwa ku “njigiriza ez’obulimba ezizikiriza” gundi na gundi, eziwuga, okutuusa ng’okuwulira kwabwe kuyingiziddwa mu nkaayana, olwo weeraba eri okuzuukuka. Omubuulizi, mu kubuulira, bw’alaba nga kyetaagisa okukubaganya ebirowoozo ku nsonga ezigere, Abakristaayo ze bawukanyaamu endowooza, ka yeewale NNYO DDALA omwoyo n’engeri ey’enkaayana ey’okukikola. Kino kyayogerwa mu bulumi mu 1833-34.

6. Enjiri esaanidde okubuulirwa mu bigera ebyo, Enjiri yonna eryoke ereetebwe mu maaso g’emitima gy’abantu, era ereete okukwata kwayo okusaanidde. Essira bwe lissibwa ennyo ku kibinja ky’amazima ekimu, empisa y’Ekikristaayo tejja kuba na bigera byayo ebisaanidde. Obwenkanyi bwayo tebujja kutuukirira. Ekibinja ky’amazima ekyo bwe kirwawoko kumpi kyokka, ekyetaagisa okufuba okunene okw’amagezi, nga tekireetebwa kukwata ku mutima ne ku muntu ow’omunda, kijja kuzuulibwa nti ekkanisa ejja kuyigirizibwa endowooza ezo, emitwe gyabwe gijja kujjula endowooza, naye tejja kuba nga etunula, era ekola, era ey’omugaso mu kutumbula eddiini. Ku ludda olulala, okubuulira bwe kuba okutali kunywevu, okutategeerekeka, okw’okubuulirira obubuulirizi, era okw’okuwulira okungi ennyo, ekkanisa ejja kuba ng’emmeeri, erina amatanga amangi ennyo okusinga obuzito obugitebenkeza. Ejja kuba mu kabi ak’okukulukusibwa omuyaga gw’okuwulira, awatali kumanya kumala okubaziyiza okutwalibwa buli muyaga ogw’okuyigiriza. Okulondebwa n’obufuzi bwa Katonda bwe bibuulirwa ennyo, mu kkanisa wajja kubaamu enjigiriza egaana amateeka, n’abonoonyi bajja kwekweka emabega w’obulimba nti tebayinza kukola kintu kyonna. Enjigiriza endala ez’obusobozi n’obuvunaanyizibwa bwe zeeyoleka ennyo, zijja kuleeta enjigiriza y’Abaarminiyani mu kkanisa, n’abonoonyi bajja kuba bawuuma era nga beesiga bokka.

Bwe nnayingira mu bubuulizi, waali wayogeddwa nnyo ku njigiriza y’okulondebwa n’obufuzi bwa Katonda, ne nsanga nga kye kyali ekifo eky’okwekwekamu ekya buli wamu, eky’abonoonyi n’eky’ekkanisa, nti tebayinza kukola kintu kyonna, oba nti tebayinza kugondera Njiri. Era buli gye nnagendanga, nnasanga nga kyetaagisa ddala okumenya ebifo bino eby’okwekwekamu eby’obulimba. Era okuzuukuka tekwandireeteddwa oba okutambuzibwa mu ngeri yonna, okuggyako nga tulwawo ku kibinja ky’amazima ekyo, ekiraga obusobozi bw’omuntu, n’obuvunaanyizibwa bwe, n’okuvunaanibwa kwe. Kino kye kyali ekibinja ky’amazima kyokka ekyandireese abonoonyi okwewaayo.

Tekyali bwe kityo mu nnaku Pulezidenti Edwards ne Whitefield lwe baakola. Mu kiseera ekyo ekkanisa mu New England zaali tezifunye kirala okuggyako okubuulira okw’Abaarminiyani, era zonna nga ziwummulidde mu zo zennyini ne mu maanyi gaazo. Abaweereza ba Katonda bano abazira era abeewaddeyo baavaayo ne balangirira enjigiriza ezo ezigere ez’ekisa, obufuzi bwa Katonda, n’okulondebwa, era baaweebwa nnyo omukisa. Tebaalwawo ku njigiriza zino zokka, naye baazibuulira mu bujjuvu ddala. Ekyavaamu kyali, nti kubanga mu mbeera ezo okuzuukuka kwagoberera okubuulira okwo, ababuulizi abaddirira, ne beeyongera okubuulira enjigiriza zino kumpi zokka. Era baazirwawoko ebbanga ddene nnyo, ne kiba nti ekkanisa n’ensi ne zeekuumira emabega waazo, nga zirindirira Katonda ajje akole ekyo kye yali alagidde zo okukola, era bwe kityo okuzuukuka ne kukoma okumala emyaka mingi.

Kaakano, era okumala emyaka egiyise, ababuulizi babadde bakola ku kubayigga okubaggya mu bifo bino eby’okwekwekamu. Era wano kikulu nnyo ababuulizi ab’ennaku zino okujjukira, nti bwe balwawo ku busobozi n’obuvunaanyizibwa byokka, bajja kuzza abawulize baabwe ku ttaka ery’edda ery’Abaarminiyani, era olwo bajja kulekera awo okutumbula okuzuukuka. Wano waliwo ekibiina ky’ababuulizi ababuulidde amazima mangi, era ababaddeko n’okuzuukuka okunene, wansi wa Katonda. Kaakano kimanyibwe era kyetegerezebwe, nti ensonga eri nti, bayizze abonoonyi ne babaggya mu bifo byabwe eby’okwekwekamu. Naye bwe beeyongera okulwawo ku kibinja ky’amazima kye kimu okutuusa abonoonyi lwe beekweka emabega w’okubuulira kwabwe, ekibinja ky’amazima ekirala kiteekwa okubuulirwa. Era olwo bwe batakyusa ngeri yaabwe, ekibikka ekirala kijja kubikka ekkanisa, okutuusa ekibiina ky’ababuulizi ekirala lwe kirisituka ne kiyigga abonoonyi okubaggya mu bifo ebyo ebiggya eby’okwekwekamu.

Endaba entuufu ku bibinja byombi eby’amazima, okulondebwa n’eddembe ly’okwesalirawo, tejja kukola bulabe. Bigenderera nnyo okukyusa abonoonyi n’okunyweza abatukuvu. Ndaba enkyamu ennyogoza omutima gw’ekkanisa, n’eziba amaaso g’abonoonyi mu tulo, okutuusa lwe bakka mu ggeyeena. Singa nnina obudde nnandyogedde ku ngeri gye mpulidde oluusi enjigiriza z’obufuzi bwa Katonda, okulondebwa, n’obusobozi nga zibuulirwa. Zanjuddwa nga zikontana awatali kukwatagana, emu ng’ewakanya endala. Okwanjula ng’okwo kintu kyonna okuggyako Enjiri, era kugenderera okuleetera omwonoonyi okuwulira ekintu ekirala kyonna okusinga obuvunaanyizibwa bwe eri Katonda.

Bwe njogera ku kubuulira amazima mu bigera ebisaanidde, sitegeeza kutabula bintu byonna wamu mu bubaka bumu, mu ngeri nti abonoonyi tebajja kulaba kakwate kaabyo oba okukwatagana kwabyo. Omubuulizi omu lumu yabuuza omulala nti, Lwaki tobuulira njigiriza ya kulondebwa? Kubanga, bwe yagamba omulala, nsanga abonoonyi wano nga beekuumidde emabega w’obutasobola. Olwo eyasooka n’agamba nti lumu yamanya omubuulizi eyabuuliranga okulondebwa ku makya, n’okwenenya olweggulo. Kiteekwa okuba ekisa eky’ekitalo, ekyandireese okuzuukuka wansi w’okubuulira ng’okwo! Kakwate ki akali mu kino? Mu kifo ky’okulaga omwonoonyi ebibi bye ku makya, olwo olweggulo n’amuyita okwenenya, asooka kukyusibwa eri enjigiriza y’okulondebwa, olwo n’alagirwa okwenenya. Alina kwenenya ki? Enjigiriza y’okulondebwa? Kino si kye ntegeeza nga njogera ku kubuulira amazima mu kigera kyago. Okuleeta ebintu wamu, ebitabula butabuzi omutima gw’omwonoonyi, ne bimubuutikira n’olufu lw’endowooza enzibu, si kubuulira kwa magezi. Ng’ayogera ku kulondebwa, omubuulizi tayogera ku mulimu gw’omwonoonyi. Tekirina kakwate na mulimu gw’omwonoonyi. Okulondebwa kwa bufuzi bwa Katonda. Kitundu ku bugagga obusukkiridde obw’ekisa kya Katonda. Kiraga okwagala kwa Katonda, so si mulimu gw’omwonoonyi. Era okuleeta okulondebwa n’okwenenya wamu mu ngeri eno kwe kukyusa omutima gw’omwonoonyi okuva ku mulimu gwe. Kibadde kya bulijjo, mu bifo bingi, okumala ebbanga ddene, okuleeta enjigiriza y’okulondebwa mu buli bubaka. Abonoonyi balagiddwa okwenenya, ne bagambibwa nti tebayinza kwenenya, mu bubaka bwe bumu. Obukugu bungi bukozeseddwa mu kugezaako okukwataganya “obutasobola” bw’omwonoonyi n’obuvunaanyizibwa bwe okugondera Katonda. Okulondebwa, okuteekebwateekebwa edda, eddembe ly’okwesalirawo, obutasobola, n’omulimu, byonna bisuuliddwa wamu mu kavuyo kamu. Era ku bubaka bungi, kibadde kya mazima nnyo, nga bwe kiwakanyizibwa, nti ababuulizi babuulidde nti, “Muyinza era temuyinza, Mulikola era temulikola, Mujja kukola era temujja kukola, Era mujja kusalirwa omusango bwe mutakikola.” Okutabula okw’engeri eyo okw’amazima n’ensobi, okw’ekitangaala n’ekizikiza, kutabudde ekibiina, era kubadde ensibuko engimu ey’enjigiriza nti bonna balirokolebwa n’ekika kyonna eky’obutakkiriza n’ensobi.

7. Kikulu nnyo omwonoonyi okuleetebwa okuwulira omusango gwe, so si kulekebwa na ndowooza nti mubi wa mukisa. Ndowooza eno nsobi ebunye nnyo, naddala mu bitabo ebikubiddwa ku nsonga eno. Bigenderera okuleetera omwonoonyi okulowooza ku nnaku ze okusinga ku bibi bye, n’okuwulira nti embeera ye ya kubulwa mukisa okusinga okuba ey’omusango. Mpozzi abasinga obungi ku mmwe mulabye akatabo akatono akalungi ennyo akaakakubibwa, akayitibwa “Emisomo gya Todd eri Abaana.” Kalungi nnyo, kalungi nnyo ddala, era kalina essanyu mu byokulabirako byako ebimu eby’amazima. Naye kalina ensobi emu enkulu ennyo. Ebyokulabirako byako bingi, nnyinza okugamba ebisinga obungi, tebigenderera kuleeta ndowooza ntuufu ku musango gw’abonoonyi, oba okubaleetera okuwulira nga bwe bavunaanibwa ennyo. Kino kya nnaku nnyo. Singa omuwandiisi yakuuma ebyokulabirako bye ku nsonga eno, ne bireetera abonoonyi okuwulira omusango gwabwe, siraba ngeri omwana gy’ayinza okusoma akatabo ako okukamalako n’atakyuka.

Ebitabo bingi nnyo ebiwandiikiddwa abaana, n’abakulu nabo, mu myaka amakumi abiri egiyise, biyingidde mu nsobi eno mu kigera ekitiisa. Ebiwandiiko bya Mukyala Sherwood birina ensobi eno nga yeeyoleka kumpi ku buli lupapula. Tebigenderera kuleetera mwonoonyi kwenenya na kwesalira musango. Okutuusa nga musobodde okukola kino, Enjiri terikola n’akatono.

8. Ekigendererwa ekikulu eky’omubuulizi kiteekwa okuba okuleetera obuvunaanyizibwa obwa kaakano okuwulirwa. Njogedde, ndowooza, n’abonoonyi abeeraliikirivu nkumi na nkumi. Era nsanze nti baali tebawulirangako mu kusooka obuzito bw’obuvunaanyizibwa obwa kaakano. Endowooza tetera kuleetebwa babuulizi mu kubuulira kwabwe nti abonoonyi basuubirwa okwenenya KAAKANO. Era ababuulizi bwe balowooza nti baleeta endowooza eno, beerimba. Emirundi egisinga endowooza endala yonna ye ereetebwa ku mitima gy’abonoonyi omubuulizi, okusinga nti basuubirwa okwewaayo kaakano. Naye Enjiri eno ya ngeri ki? Katonda akkiriza endowooza ng’eyo? Kino kituukagana n’okubuulira kwa Yesu Kristo? Omwoyo Omutukuvu, bw’aba alwana n’omwonoonyi, aleeta endowooza ku mutima gwe nti tasuubirwa kugonda kaakano?—Waliwo endowooza ng’eyo yonna eyaleetebwa okubuulira kw’abatume? Kibaawo kitya ababuulizi bangi bwe batyo kaakano okubuulira, mu ngeri nti mu mazima baleeta endowooza ku bawulize baabwe, nti tebasuubirwa kwenenya kaakano? Okutuusa omuntu ow’omunda ow’omwonoonyi lw’alituukibwako ku nsonga eno, mumubuulira bwereere. Era okutuusa ababuulizi lwe baliyiga engeri y’okubuulira okuleeta endowooza entuufu, ensi terikyuka n’akatono. Ayi, nga endowooza ebunye nnyo mu ngeri etiisa mu batenenya kaakano, nti tebasuubirwa kwenenya kaakano, wabula bateekwa okulindirira ekiseera kya Katonda!

9. Abonoonyi basaanidde okuleetebwa okuwulira nti balina ekintu eky’okukola, era ekyo kwe kwenenya; nti kintu tewali kitonde kirala kiyinza kubakolera, newakubadde Katonda newakubadde omuntu, era kintu kye bayinza okukola, era okukikola kaakano. Eddiini kintu kya kukola, so si kintu kya kulindirira. Era bateekwa okukikola kaakano, oba bali mu kabi ak’okufa okutaggwaawo.

10. Ababuulizi tebasaanidde n’akatono kumatira, okutuusa nga BAZIKIRIZZA ddala buli kwekwasa kw’abonoonyi. Okwewolereza okw’“obutasobola” kwe kusinga obubi mu kwekwasa kwonna. Kuwaayiriza Katonda nnyo, nga kumuvunaana obufuzi obw’ettima obutaliiko kkomo, mu kulagira abantu okukola ekyo kye batalina buyinza kukola. Muleetere omwonoonyi okulaba n’okuwulira nti eno ye nsibuko yennyini ey’okwekwasa kwe. Muleetere omwonoonyi okulaba nti okwewolereza kwonna olw’obutewaayo eri Katonda, kikolwa kya bujeemu gy’ali. Muyuze OBULIMBA obusembayo bw’akutte mu mukono gwe, mumuleetere okuwulira nti asaliddwa ddala omusango mu maaso ga Katonda.

11. Abonoonyi basaanidde okuleetebwa okuwulira nti bwe banaakuwaza kaakano Omwoyo wa Katonda n’agenda, kiyinzika nnyo nti bajja kubula emirembe gyonna. Waliwo akabi akataliiko kkomo ak’ekyo. Basaanidde okuleetebwa okutegeera lwaki beesigama ku Mwoyo, era nti si kubanga tebayinza kukola Katonda by’alagira, wabula kubanga tebaagala; naye nti tebaagala nnyo bwe batyo ne kiba nti kikakafu ddala nti tebajja kwenenya awatali Mwoyo Omutukuvu, nga singa baali kaakano mu ggeyeena, oba nga singa mu mazima tebaali basobola. Bawakanya nnyo era tebaagala nnyo, ne kiba nti tebalyenenya n’akatono mu nsi, okuggyako nga Katonda abaweereza Omwoyo we Omutukuvu.

Mubalage, nate, nti omwonoonyi ali wansi w’Enjiri, awulira amazima nga gabuulirwa, bw’aba ng’alikyuka n’akatono, okutwalira awamu akyuka nga muto. Era bw’atakyuka nga akyali muto, emirundi egisinga Katonda amwabulira. Amazima we gabuulirwa, abonoonyi oba bakakanyala olw’Enjiri oba bakyuka. Mmanyi nti abonoonyi abamu abakadde bakyuka, naye baba basigaddewo bwesigaliza, era si ba bulijjo n’akatono.

Kaakano njagala, EKYOKUBIRI, okwogera ebigambo bitono ku NGERI Y’OKUBUULIRA.

1. Kusaanidde okuba okw’emboozi. Okubuulira, okulyoka kutegeerwe, kusaanidde okuba okw’enjogera ey’emboozi. Omubuulizi ateekwa okubuulira nga bwe yandyogedde, bw’aba ayagala okutegeerwa mu bujjuvu. Tewali kisinga kugenderera kuleetera mwonoonyi kuwulira nti eddiini kintu kya kyama ky’atayinza kutegeera, okusinga enjogera eno ey’amalala, ey’akalombolombo, ey’ekitiibwa ekya waggulu, ekikozesebwa ennyo bwe kityo ku kituuti. Omubuulizi asaanidde okukola nga munnamateeka bw’akola bw’aba ayagala abalamuzi b’ensonga okumutegeera bulungi ddala. Akozesa enjogera ey’emboozi ddala. Enjogera eno ey’ekitiibwa ekya waggulu, ey’okwegulumiza, tejja kukola kirungi kyonna. Enjiri terireeta biva mu ekyo binene n’akatono, okutuusa ababuulizi lwe banaanyumyanga n’abawulize baabwe, ku kituuti, nga bwe banyumya mu mboozi ez’ekyama.

2. Kuteekwa okuba mu lulimi lw’obulamu obwa bulijjo. Si nti kusaanidde kuba kwa njogera ey’emboozi kyokka, naye ebigambo bisaanidde okuba ebyo ebikozesebwa bulijjo. Bwe kitaba bwe kityo tebijja kutegeerwa. Mu Ndagaano Empya mujja kwetegereza nti Yesu Kristo bulijjo akozesa ebigambo ebisinga okuba ebya bulijjo. Kumpi temusanga kigambo kimu mu kuyigiriza kwe, omwana yenna ky’atayinza kutegeera. Olulimi lw’Enjiri lwe lusinga obwangu, obutaba na buzibu, era okutegeerwa amangu okusinga olulimi lwonna mu nsi.

Omubuulizi okulagajjalira ennono eno, kibi. Ababuulizi abamu bakozesa olulimi olw’ebigambo eby’obukugu bwokka mu kubuulira. Balowooza nti bajja kwewala obulabe nga bannyonnyola amakulu mu bujjuvu ku ntandikwa; naye kino tekijja kumala. Tekijja kutuukiriza kigendererwa ky’okuleetera abantu okutegeera ky’ategeeza. Bw’akozesa ekigambo ekitali kya bulijjo, era abantu kye batategeera, okunnyonnyola kwe kuyinza okuba okujjuvu ennyo, naye obuzibu buli nti abantu bajja kwerabira okunnyonnyola kwe olwo ebigambo bye byonna ne bibeera lulimi lutamanyiddwa gye bali. Oba bw’akozesa ekigambo ekya bulijjo, naye n’akikozesa mu makulu agatali ga bulijjo, ng’awa okunnyonnyola kwe okw’enjawulo, tekisinga; kubanga abantu mangu ddala bajja kwerabira okunnyonnyola kwe okw’enjawulo, olwo endowooza etuuka ddala ku mitima gyabwe ejja kuba nga bwe bategeera ekigambo mu ngeri eya bulijjo. Era bw’atyo talituusa n’akatono kirowoozo kituufu ku kibiina kye. Kyewuunyisa nga waliwo abantu bangi abalowooza ennyo mu bibiina, abatategeera bigambo bya bukugu ebisinga okuba ebya bulijjo ababuulizi bye bakozesa, ng’okuzaalibwa obuggya, okutukuzibwa, n’ebirala.

Mukozese ebigambo ebiyinza okutegeerwa bulungi ddala. Temukozesa, olw’okutya okulabika ng’abatasomye, olulimi olw’ekitundu Olulatini n’ekitundu Oluyonaani, abantu lwe batategeera. Omutume agamba nti omuntu oyo mugwira, akozesa olulimi abantu lwe batategeera. Era “singa omufuuyi w’eŋŋombe tafuuwa ddoboozi litegeerekeka, ani ayinza okweteekerateekera olutalo?” Mu nnaku z’abatume waaliwo ababuulizi abamu, abaali ab’amalala ag’ekitalo mu kwolesa obukugu bwabwe mu lulimi, n’okwolesa ennimi ez’enjawulo ze baali bayinza okwogera, abantu aba bulijjo ze baali tebayinza kutegeera. Omutume anenya omwoyo guno mu ngeri ey’amaanyi, n’agamba nti, “Naye mu lukuŋŋaana njagala njogere n’amagezi gange ebigambo bitaano abalala bye bategeera nga mbayigiriza, okusinga okwogera ebigambo omutwalo mu nnimi, bye bataategeere.”

Oluusi mpulidde ababuulizi nga babuulira, ne mu kiseera nga waliwo okuzuukuka, ne nneewuunya ekitundu ky’ekibiina ekitaalina nkuluze kye kyandikoze. Ebigambo bingi nnyo byaleetebwa, kyeyoleka nti olw’okuwoomya obubaka, okusinga okuyigiriza abantu, ne mpulira nga njagala okugamba omusajja oyo nti, “Tuula wansi, era totabula mitima gy’abantu n’okubuulira kwo okw’ekigwira, kwe batayinza kutegeera.”

3. Okubuulira kusaanidde okuba okw’engero. Kwe kugamba, ebyokulabirako bisaanidde okukozesebwa buli kiseera, ebiggyibwa mu bintu ebyabaawo, eby’amazima oba ebiteeberezebwa. Yesu Kristo buli kiseera yannyonnyolanga okuyigiriza kwe mu ngeri eno. Oba yaleetanga ennono olwo n’aginnyonnyola n’olugero, kwe kugamba, olufumo olumpi olw’ekintu ekyabaawo eky’amazima oba ekiteeberezebwa, oba yaggyangayo ennono mu lugero. Waliwo obukadde n’obukadde bw’ebintu ebyabaawo ebiyinza okukozesebwa obulungi, naye ababuulizi batono nnyo abaguma okubikozesa, nga batya nti omuntu ajja kubanenya. “Ayi,” bw’agamba omuntu, “anyumya engero.” Anyumya engero! Kale, eyo y’engeri Yesu Kristo gye yabuuliramu. Era y’engeri yokka ey’okubuulira. Ebintu ebyabaawo, eby’amazima oba ebiteeberezebwa, bisaanidde okukozesebwa okulaga amazima. Amazima agatannyonnyoddwa n’ebyokulabirako, okutwalira awamu gagenderera okukyusa abonoonyi nga okukakasa okw’okubala bwe kugenderera. Bulijjo kinaaba bwe kityo? Bulijjo kinaaba kya kunenya, ababuulizi okugoberera ekyokulabirako kya Yesu Kristo, mu kunnyonnyola amazima n’ebintu ebyabaawo? Ka bakikole, n’abasiru ka babanenye ng’ababuulizi abanyumya engero. Balina Yesu Kristo n’amagezi aga bulijjo ku ludda lwabwe.

4. Ebyokulabirako bisaanidde okuggyibwa mu bulamu obwa bulijjo, ne mu mirimu egya bulijjo egy’abantu. Lumu nnawulira omubuulizi ng’annyonnyola ebirowoozo bye n’engeri abasuubuzi gye bakolamu bizineesi mu maduuka gaabwe. Omubuulizi omulala eyaliwo n’amwogerako ebigambo ebimu oluvannyuma. N’awakanya ekyokulabirako kino mu ngeri ey’enjawulo, kubanga, bwe yagamba, kyali kya bulijjo nnyo, era nga kikkakkanya ekitiibwa ky’ekituuti. Yagamba nti ebyokulabirako byonna mu kubuulira bisaanidde okuggyibwa mu byafaayo eby’edda, oba mu nsibuko emu eya waggulu, eyandikuumye ekitiibwa ky’ekituuti. Ekitiibwa nga! Lwe lulimi lwa Setaani ddala. Akisanyukira. Kale, ekigendererwa ky’ekyokulabirako, kwe kuleetera abantu okulaba amazima, so si kuwanirira kitiibwa kya kituuti. Omubuulizi omutima gwe oguli mu mulimu, takozesa kyokulabirako okuleetera abantu okwewuunya, wabula okubaleetera okulaba amazima. Singa yaleeta ebyokulabirako bye okuva mu byafaayo eby’edda, tekyandiyinzizza kuleetera bantu kulaba, tekyandinnyonnyodde kintu kyonna. Obuggya bw’ekintu ekyo buyinza okuzuukusa ebirowoozo byabwe, naye olwo bandibuze amazima gennyini. Kubanga ekyokulabirako kyennyini bwe kiba kiggya, ebirowoozo bijja kwolekezebwa ku nsonga eno ng’eky’ebyafaayo, era amazima gennyini, ge kyali kigendereddwa okunnyonnyola, gajja kwerabirwa. Ekyokulabirako kisaanidde, bwe kiba kisoboka, okuba ekintu ekibaawo bulijjo, era gye kikoma okubaawo bulijjo gye kikoma okuba ekikakafu, obutasikiriza birowoozo eri kyo kyennyini, wabula kikola ng’ekkubo amazima mwe gayita okutuusibwa. Nnumiddwa mu mutima ddala, nga mpulira ebyokulabirako ebiggyibwa mu byafaayo eby’edda, n’omu ku kikumi mu kibiina gwe yali tabiwulirangako. Engeri yennyini gye byayogerwako, yali ekwatiddwako nnyo, okwogera obutono, endabika y’amalala, n’okugezaako okwewuunyisa abantu n’okwolesa okuyiga.

Omulokozi bulijjo yannyonnyolanga okuyigiriza kwe n’ebintu ebyali bibaawo mu bantu be yabuuliranga, era emitima gyabwe bye gyali gimanyidde. Emirundi mingi yakkanga wansi nnyo w’ekyo ekirowoozebwa kaakano okuba ekyetaagisa ddala okuwanirira ekitiibwa ky’ekituuti. Yayogeranga ku nkoko n’obukoko, n’abaana mu butale, n’endiga n’abaana b’endiga, abasumba n’abalimi, n’abakozi b’ennimiro n’abasuubuzi. Era bwe yayogeranga ku bakabaka, nga mu mbaga y’omwana wa kabaka, n’omwami eyagenda mu nsi ey’ewala okufuna obwakabaka, yali atunuulira ebintu eby’ebyafaayo, ebyali bimanyiddwa ennyo mu bantu mu kiseera ekyo. Ekyokulabirako bulijjo kisaanidde okuggyibwa mu bintu ebya bulijjo ennyo ne kiba nti ekyokulabirako kyennyini tekijja kusikiriza birowoozo okuva ku nsonga, wabula abantu balyoke balabire mu kyo amazima agannyonnyolwa.

5. Okubuulira kusaanidde okuba okw’okuddiŋŋana. Omubuulizi bw’aba ayagala okubuulira n’ekivaamu, tasaanidde kutya kuddiŋŋana kyonna ky’alaba nga tekitegeerekese bulungi eri abamuwulira. Wano we wali obubi bw’okukozesa ebiwandiiko. Omubuulizi abuulira nga agenda butereevu nga bw’abiwandiise, era tayinza kwetegereza obanga ategeerwa oba nedda. Bw’asalako okusoma kwe, n’agezaako okutunuulira amaaso g’abamuwulira, n’okunnyonnyola w’alaba nga tebategedde, abula era atabulwa, n’akireka. Omubuulizi bw’aba ng’amaaso ge gali ku bantu b’abuulira, emirundi egisinga asobola okumanya mu ndabika yaabwe obanga bamutegeera. Era bw’alaba nga tebategeera nsonga yonna egere, ka ayimirire aginnyonnyole. Bwe batategeera kyokulabirako kimu, ka awe ekirala, akifuule kyonna ekirambulukufu eri emitima gyabwe, nga tannagenda mu maaso. Naye abo abawandiika obubaka bwabwe bagenda butereevu, mu nsengeka emu egoberegana, nga mu kiwandiiko kyonna oba mu kitabo, era tebaddiŋŋana birowoozo byabwe okutuusa abawulize lwe babitegeera mu bujjuvu.

Nnali nnyumya n’omu ku bannamateeka abasinga mu nsi eno. Yagamba nti obuzibu ababuulizi bwe basanga mu kwetegeeza, buli nti, tebaddiŋŋana kimala, Agamba nti, “Mu kwogera n’abalamuzi b’ensonga, bulijjo nsuubira nti kyonna kye njagala okunyweza ku mitima gyabwe, nja kuba nteekwa okukiddiŋŋana waakiri emirundi ebiri, era emirundi mingi nkiddiŋŋana emirundi esatu oba ena, era n’emirundi egyenkana abalamuzi b’ensonga abali mu maaso gange. Bwe kitaba bwe kityo, sigenda na mitima gyabwe, ne kiba nti bayinza okuwulira amaanyi g’ebyo ebiddirira.” Abalamuzi b’ensonga abalayidde, abayitiddwa okusalawo ku nsonga eza bulijjo ez’ensi eno, bwe baba tebayinza kutegeera nsonga okuggyako ng’eddiŋŋanwa bwe kityo, kisuubirwa kitya abantu okutegeera okubuulira kw’Enjiri awatali kuddiŋŋana.

Mu ngeri y’emu omubuulizi asaanidde okukyukakyusa ekirowoozo ekikulu emirundi n’emirundi mu maaso g’abamuwulira, okutuusa n’abaana lwe bakitegeera bulungi ddala. Temugamba nti okuddiŋŋana okwenkana awo kujja kuleetera emitima egisomye okwenyinyala. Tekujja kwenyinyaza. Kino si kye kyenyinyaza abantu abalowooza. Tebakoowa kufuba omubuulizi kw’akola okutegeerwa. Amazima gali nti, ebyokulabirako by’omubuulizi gye bikoma okuba ebyangu, era gy’akoma okufuula buli kintu ekirambulukufu, abantu ab’amagezi gye bakoma okunyumirwa. Mmanyi nti abantu abasinga amagezi emirundi mingi bafuna ebirowoozo bye baali tebalinangako, okuva mu byokulabirako ebyali bigendereddwa okukkakkanya Enjiri okutuuka ku kutegeera kw’omwana. Abantu ng’abo emirundi egisinga baba bamiriddwa nnyo ebintu by’ensi eno, ne kiba nti tebalowooza nnyo ku nsonga y’eddiini, n’olwekyo beetaaga okubuulira okusinga obwangu, era bajja kukwagala.

6. Omubuulizi bulijjo asaanidde okuwulira ennyo ensonga ye, olwo ajja kukwataganya ebikolwa n’ekigambo n’ekigambo n’ebikolwa, alyoke aleete endowooza enjuvu amazima ge gagenderera okuleeta. Asaanidde okuba mu maanyi ag’obwegendereza mu by’ayogera. Emabegako katono nnawulira okukolokota okw’amagezi ennyo ku nsonga eno. “Nga kikulu nnyo omubuulizi okuwulira by’ayogera. Olwo ebikolwa bye awatali kubuusabuusa bijja kutuukagana n’ebigambo bye. Bw’agezaako okukola ebikolwa by’emikono, emikono gye giyinza okutambula ng’akasolya k’omuyaga, naye ne bitaleeta ndowooza yonna.” Kyetaagisa obukugu obusingirayo ddala ku siteegi abazannyi okuleetera abawulize baabwe okuwulira. Ekigendererwa ky’essomo ly’okwogera kwe kuyigiriza obukugu buno. Naye omuntu bw’awulira ensonga ye mu bujjuvu, ajja kukikola mu butonde. Ajja kukola mu butonde ekintu kyennyini essomo ly’okwogera kye liyigiriza n’okufuba kungi. Mulabe omuntu yenna owa bulijjo mu nguudo, ali mu maanyi ng’ayogera. Mulabe amaanyi ge akozesa mu bikolwa by’emikono. Mulabe omukazi oba omwana ali mu maanyi. Nga kya butonde. Okukozesa emikono gyabwe kya butonde nga okutambuza olulimi lwabwe n’emimwa. Kwe kutuukirira kw’okwogera okunyuma.

Kale omubuulizi, ka awulire bwawulizi by’ayogera, era aleme kusibibwa ku biwandiiko bye, okusoma ekiwandiiko, oba okwogera ekitundu ky’akutte, ng’omwana w’essomero, ng’ayimirira ku kigere kimu olwo ku kirala, ng’agolola omukono gumu olwo omulala. Ka ayogere nga bw’awulira, akole nga bw’awulira, era ajja kwogera bulungi.

Si kya kwewuunya nti okubuulira kungi kuleeta ebivaamu bitono bwe bityo. Ebikolwa by’emikono bikulu okusinga bwe kitera okulowoozebwa. Ebigambo byokka tebiyinza n’akatono kwolesa makulu gonna ag’Enjiri. Engeri y’okukyogera kumpi kye kintu kyonna. Ka tugambe nti omu ku mmwe, nga maama, addayo eka ekiro kino, era amangu ddala nga mutuuse ku mulyango, omulezi n’adduka okubasisinkana, ng’emmeeme ye yonna eri mu maaso ge, n’abagamba nti omwana wammwe ayokeddwa n’afa. Mwandikikkirizza, era mwandikiwulidde, amangu ago. Naye ka tugambe nti ajja n’akibagamba mu ngeri ennyogovu era etafaayo. Ekyo kyandibazuukusizza? Nedda. Bwe bunyiikivu bw’engeri ye, n’ennaku ey’endabika ye, ebinyumya olugero. Mumanya nti waliwo ekikyamu, nga tannayogera kigambo na kimu.

Lumu nnawulira ekigambo ekyogerwa ku kubuulira kw’omubuulizi omuvubuka, ekyali eky’okuyigirako. Yali tasomye, mu makulu aga bulijjo ag’ekigambo, naye yali asomye bulungi okuwangula emmeeme. Kyayogerwa ku ye nti, “Engeri gy’ayingiramu, n’atuula ku kituuti, n’asituka okwogera, bwe bubaka mu bwabwo. Kiraga nti alina eky’okwogera ekikulu era eky’obwegendereza.” Engeri y’omusajja oyo ey’okwogera ebintu ebimu mmanyi nga yasiikuula okuwulira kw’ekibiina kyonna, so nga ebintu ebyo bye bimu ebyogerwa mu ngeri ekooya tebyandireese kiva mu ekyo n’akatono.

Ekintu ekyayogerwa omu ku basomesa abasinga okumanyibwa ab’essomo ly’okwogera mu Amerika, kisaanidde okukwata ku babuulizi ku nsonga eno, Omusajja oyo yali tali mukkiriza. Yagamba nti, “Mmaze emyaka kkumi na ena nga nsomesa ababuulizi okwogera, era mmanyi nti tebakkiriza ddiini ya Kikristaayo. Bayibuli eyinza okuba ya mazima. Seefuula kumanya ku ekyo, naye mmanyi nti ababuulizi bano tebagikkiriza. Nsobola okukakasa nti tebagikkiriza. Okutuukirira kw’obukugu bwange kwe kubayigiriza okwogera mu butonde ku nsonga eno. Ŋŋenda mu bisenge byabwe eby’okusomeramu, ne nnyumya nabo, era boogera bulungi nnyo. Mbagamba nti, Abassebo, bwe munaabuuliranga nga mmwe bennyini bwe mwogera mu butonde ku nsonga endala yonna gye mufaako, temwetaaga kuyigirizibwa. Ekyo kyennyini kye ngezaako okubayigiriza. Mbawulira nga mwogera ku nsonga endala n’amaanyi ag’ekitalo n’obulungi. Mbalaba nga muyingira ku kituuti, ne mwogera era ne mukola ng’abatakkiriza bye mwogera. Mbagambye, emirundi n’emirundi, okwogera ku kituuti nga bwe boogera nange mu butonde. Era siyinza kubakaka kukikola, n’olwekyo mmanyi nti tebakkiriza ddiini ya Kikristaayo.”

Njogedde ku kino okulaga nga bwe kiri ekya buli wamu, nti abantu bajja kukozesa ebikolwa by’emikono obulungi bwe bawulira obulungi. Ekintu kyokka ekiziyiza ababuulizi okuba aboogezi ab’obutonde, kiri nti, TEBAWULIRA MU BUZIBA. Bayinza batya okuba ab’obutonde mu kwogera, nga tebawulira?

7. Omubuulizi asaanidde okuluubirira okukyusa ekibiina kye. Naye mujja kubuuza nti, Okubuulira kwonna tekuluubirira kino? Nedda. Omubuulizi bulijjo aba n’ekigendererwa ekimu mu kubuulira, naye obubaka obusinga obungi tebwaluubiriranga kukyusa bonoonyi. Era singa abonoonyi baali bakyuse wansi wabwo, omubuulizi yennyini yandyewuunyizza. Lumu nnawulira ekintu ekyabaawo ku nsonga eno. Waaliwo ababuulizi abavubuka babiri abaali bayingidde obubuulizi mu kiseera kimu. Omu ku bo yalina obuwanguzi bungi mu kukyusa abonoonyi, omulala nga talina. Ow’oluvannyuma n’abuuza munne, lumu, ensonga y’enjawulo eno. “Kale,” bwe yaddamu omulala, “ensonga eri nti, nduubirira ekigendererwa kya njawulo ku kyo, mu kubuulira. Ekigendererwa kyange kwe kukyusa abonoonyi, naye ggwe toluubirira kintu ng’ekyo. Olwo n’ogenda n’okigereka ku bufuzi bwa Katonda, nti toleeta kiva mu ekyo kye kimu, so nga tokiruubiriranga. Wano, twala obumu ku bubaka bwange, obubuulire abantu bo, olabe ekinaavaamu.” Omusajja n’akola bw’atyo, n’abuulira obubaka obwo, era bwaleeta ekiva mu ekyo. Yatya abonoonyi bwe baatandika okukaaba; era omu bwe yajja gy’ali ng’olukuŋŋaana luwedde okubuuza ky’alina okukola, omubuulizi n’amwetondera, n’agamba nti, “Saagenderera kukulumya, nnakuwadde bwe mba nga nkulumizza mu kuwulira kwo.” Ayi, kya ntiisa!

8. Omubuulizi ateekwa okusooka okulaba okuwakanya kw’abonoonyi, n’akuddamu. Munnamateeka akola ki ng’awolereza mu maaso g’abalamuzi b’ensonga? Ayi, nga ensonga ya Yesu Kristo ewolerezebwa mu ngeri ya njawulo nnyo ku nsonga z’abantu! Munnamateeka omu yayogera nti, ensonga ya Yesu Kristo y’erina abawolereza abakugu abasinga obutono okusinga ensonga yonna mu nsi. Era nkikkiriza kitundu. Munnamateeka atambula mu kukubaganya ebirowoozo kwe mu nsengeka emu, n’atannyonnyola kintu kyonna ekitategeerekeka, oba okusooka okulaba ensonga za munne amuwakanya? Singa yakola bw’atyo, ddala yandiwanguddwa mu nsonga ye. Naye, nedda. Munnamateeka, awolereza olw’ensimbi, asooka okulaba buli kuwakanya, okuyinza okuleetebwa amuwakanya, n’okuggyawo n’obwegendereza oba n’okunnyonnyola, alyoke aleke ettaka nga lirongoofu ddala ng’agenda, abalamuzi b’ensonga balyoke bakakase ku buli nsonga. Naye ababuulizi emirundi mingi baleka obuzibu obumu n’obulala nga tebabukutteko. Abonoonyi ababawulira bawulira obuzibu obwo, era tebuggibwawo n’akatono mu mitima gyabwe, era tebamanya n’akatono bwe babuggyawo, era mpozzi omubuulizi teyeeteganyako n’akatono okumanya nti obuzibu ng’obwo weebuli, era naye yeewuunya lwaki ekibiina kye tekikyuka, era lwaki tewali kuzuukuka. Ayinza atya okukyewuunya, nga tannayigga buzibu n’okuwakanya abonoonyi bye bawulira, n’abibaggyako?

9. Omubuulizi bw’aba agenderera okubuulira Enjiri n’ekivaamu ateekwa okukakasa nti tagenda mu ddoboozi limu eritakyuka. Bw’abuulira mu ddoboozi limu eritakyuka, ajja kubuulira abantu ne beebaka. Eddoboozi lyonna eritakyuka, ddene oba ttono, bwe lyeyongera, liteekateeka abantu okwebaka. Ekiyiriro kya Niagara, okuwuluguma kw’ennyanja ennene, oba eddoboozi lyonna ne bwe liba ddene oba ttono litya, likola bwe lityo mu butonde ku busimu bw’omubiri. Temuwulira ngeri eno etakyuka mu bantu nga banyumya. Era omubuulizi tayinza kubuulira mu ddoboozi limu eritakyuka, bw’aba awulira by’ayogera.

10. Omubuulizi asaanidde okwogera n’okuwulira okumala okukwata ebirowoozo, olwo n’akolagana n’omuntu ow’omunda, n’asima okutuuka wansi ddala. Okwegayirira okuwulira kwokka tekulikyusa bonoonyi n’akatono. Omubuulizi bw’akozesa ebyo ennyo, ayinza okuleeta okusiikuuka, n’aba n’amayengo ag’okuwulira agaddiriŋŋana nga gakulukuta ku kibiina, n’abantu bayinza okutwalibwa nga mataba, ne bawummulira mu ssuubi ery’obulimba. Engeri yokka ey’okufuna okukyuka okw’amazima kwe kukolagana n’omuntu ow’omunda mu bwesigwa. Ebirowoozo bwe bikendeera ekiseera kyonna, mwegayirire okuwulira nate, mubizuukuse; naye omulimu gwammwe mugukole n’omuntu ow’omunda.

11. Bw’aba ayinza, kirungi omubuulizi okuyiga ekivudde mu bubaka obumu, nga tannabuulira bulala. Ka ayige obanga butegeeddwa, obanga buleese endowooza yonna, obanga waliwo obuzibu bwonna obuwuliddwa ku nsonga eyo obwetaaga okugonjoolwa, obanga waliwo okuwakanya okuleeteddwa, n’ebirala ng’ebyo. Bw’amala okumanya byonna, olwo amanya ky’alina okubuulira ekiddako, Kiki ekyandirowoozeddwa ku musawo eyandiwadde omulwadde we eddagala, olwo n’aliwa nate n’emirundi n’emirundi, nga tagezaako kuyiga kivudde mu lisooka, oba obanga lireese ekiva mu ekyo oba nedda? Omubuulizi talisobola n’akatono kukolagana n’abonoonyi nga bw’asaanidde, okutuusa lw’asobola okuzuula obanga okuyigiriza kwe kukkiriziddwa era nga kutegeeddwa, era obanga obuzibu mu mitima gy’abonoonyi buggiddwawo, n’ekkubo lyabwe nga liggule okutuuka eri Omulokozi, baleme okwesittala n’okwesittala okutuusa emmeeme zaabwe lwe zibula.

Nnali ngenderedde okwogera ku nsonga endala eziwerako, naye obudde tebukkiriza. Njagala okukomekkereza n’ebigambo ebitono ebiddirira

EBIGAMBO EBY’OKUFUNDIKIRA.

1. Tulaba lwaki batono bwe batyo ku bantu abakulembeze mu magezi mu bitundu bingi abakyuka.

Okutuusa ku kuzuukuka okwa kaakano, abantu ab’emirimu egy’ekitiibwa baali tebatera kutuukibwako kubuulira, era kumpi bonna baali tebakkiriza mu mitima gyabwe. Abantu kumpi baategeera Bayibuli ng’ekkiriza ekirowoozo, nti baali tebayinza kukyuka. Ensonga eyeeyolekera. Enjiri yali tesiimisiddwa mitima gya bantu ng’abo. Ababuulizi baali tebalwanaganye na magezi, era nga tebakubaganyizza birowoozo mu ngeri ereetera ekibiina ekyo eky’amagezi okulaba amazima g’Enjiri, n’okuwulira amaanyi gaayo, era n’olwekyo abantu ng’abo baali batuuse ku kutwala eddiini ng’ekintu ekitasaanira kufaayo kwabwe.

Naye mu myaka egiyise emabegako katono embeera ekyuse, era mu bifo ebimu abantu ab’ekibiina kino bakyuse bangi, ng’omuwendo gwabwe bwe guli, okusinga ab’ebibiina ebirala byonna. Kino kiri kubanga baaleeteddwa okutegeera ebyo Enjiri by’ebanja. Omubuulizi yalwanagana n’amagezi gaabwe, n’abalaga obw’ensonga bw’eddiini. Era kino bwe kikolebwa, kizuulibwa nti ekibiina ekyo eky’amagezi kyangu okukyuka okusinga ekirala kyonna. Balina obusobozi bungi nnyo okutegeera ensonga, era bamanyidde nnyo okuwombeeka eri amaanyi g’ensonga, ne kiba nti amangu ddala Enjiri ng’ekwatidde bulungi ku mitima gyabwe, ebamenya ddala, n’ebasaanuusa ku bigere bya Kristo.

2. Enjiri nga tennakola mu bantu bonna, tuteekwa okuba n’ekibiina ky’ababuulizi ababuulira awatali kuwandiika, olw’ensonga zino wammanga:

(1.) Tewali kibiina kya bantu kiyinza kugumira mulimu gwa kuwandiika bubaka n’okukola okubuulira kwonna okunaabanga kwetaagisa.

(2.) Okubuulira okuwandiikiddwa tekugenderera kuleeta kiva mu ekyo ekyetaagisa. Okubuulira ng’okwo tekwanjula mazima mu ngeri entuufu.

(3.) Tekisoboka omuntu awandiika obubaka bwe okusengeka ebirimu, n’okukyusa n’okulonda ebirowoozo bye, okuleeta ekiva mu ekyo kye kimu nga bw’ayogera n’abantu butereevu, n’abaleetera okuwulira nti abategeeza bo. Okuwandiika obubaka kwasibuka mu biseera by’obuzibu bw’eby’obufuzi. Empisa eyo yali temanyiddwa mu nnaku z’abatume. Awatali kubuusabuusa obubaka obuwandiikiddwa bukoze ebirungi bingi, naye tebuyinza n’akatono kuwa Njiri maanyi gaayo amanene. Mpozzi ababuulizi bangi batendekeddwa ebbanga ddene nnyo mu kukozesa ebiwandiiko, ne kiba nti basinze obutabisuula. Mpozzi bandikoze omulimu omubi awatali byo. Obuzibu tebwandibadde lwa kubulwa magezi, wabula lwa kutendekebwa bubi. Empisa embi etandika n’omwana w’essomero, ayitibwa “okwogera ekitundu kye.” Mu kifo ky’okuteekebwa okwolesa ebirowoozo bye n’okuwulira kwe mu lulimi lwe, ne mu ngeri ye ey’obutonde, ng’obutonde bwennyini bwe bumusikiriza, akakibwa okukwata mu mutwe ebyawandiikibwa omuntu omulala, olwo n’abikamula mu ngeri enkakanyavu era ey’akalombolombo. Era bwe kityo bw’agenda mu ttendekero ery’awaggulu, ne mu ttendekero ly’eddiini, mu kifo ky’okutendekebwa okwogera awatali kuwandiika, ateekebwa okuwandiika ekitundu kye, n’okukikwata mu mutwe. Nnandikutte ekkubo erikontana nalyo okuva ku ntandikwa. Nnandimuwadde ensonga, ne mmuleka n’asooka okulowooza, olwo n’ayogera ebirowoozo bye. Mpozzi ajja kusobya. Kale, ekyo kisuubirwa—mu atandika. Naye ajja kuyiga. Ka tugambe nti tayogera bulungi, ku ntandikwa. Kale, ayinza okweyongera. Era ali mu kkubo lyennyini ery’okweyongera. Okutendekebwa kwa ngeri eno kwokka kwe kulisitula ekibiina ky’ababuulizi abayinza okukyusa ensi.

Naye okubuulira awatali kuwandiika kuwakanyizibwa, nti ababuulizi bwe batawandiika, tebajja kulowooza. Okuwakanya kuno kujja kuba n’obuzito eri abasajja abo empisa yaabwe bulijjo ebadde kuwandiika birowoozo byabwe. Naye eri omuntu ow’empisa endala, tekujja kuba na buzito n’akatono. Okuwandiika si kulowooza. Era singa nnandisazeewo okuva mu bubaka bungi obuwandiikiddwa bwe mpulidde nga bubuulirwa, ababukola baali bakola ekintu kyonna okusinga okulowooza. Omulimu ogw’omubiri ogw’okuwandiika mu mazima kiziyiza eri okulowooza okw’obwegendereza era okw’amangu. Kya mazima nti ababuulizi abamu ababuulira awatali kuwandiika babadde si basajja ba kulowooza. Era bwe kityo kya mazima nti abasajja bangi abawandiika obubaka, si basajja ba kulowooza. Omuntu empisa ze bulijjo ezibadde ziri nti, alowooza bw’aba ng’assizza omutima gwe ku ntikko ya kkalaamu ye, awatali kubuusabuusa, bw’ateeka ebbali kkalaamu ye, ku ntandikwa ajja kusanga nga kizibu okulowooza; era bw’agezaako okubuulira awatali kuwandiika, ajja, okutuusa empisa ze lwe zinaakyuka ddala, kusanga nga kizibu okuteeka mu bubaka bwe obungi bw’ebirowoozo bwe bumu, nga singa yagoberera empisa ze ez’edda ez’okuwandiika. Naye kisaanidde okujjukirwa nti kino kiri lwa kuba nti yatendekebwa okuwandiika, era nga bulijjo akimanyidde. Kwe kutendekebwa n’empisa ebikifuula ekizibu bwe kityo gy’ali okulowooza awatali kuwandiika. Waliwo anaagamba nti bannamateeka si basajja ba kulowooza? Nti ensonga zaabwe mu maaso ga kkooti n’abalamuzi b’ensonga si za buziba era ezirowoozeddwako obulungi? Era naye buli muntu amanyi nti tebawandiika bye boogera. Kisaanidde okutegeerwa, nate, nti mu ttendekero ery’awaggulu, batendekebwa kye kimu n’ababuulizi, era balina obuzibu bwe bumu obw’okuba nga baatendekebwa okuwandiika ebirowoozo byabwe; era nga bamaze kuyingira mu mulimu gwabwe, lwe bakyusa empisa yaabwe. Singa bo baasomesebwa, nga bwe basaanidde, mu mpisa ez’okwogera awatali kuwandiika mu matendekero, bandibadde boogera bulungi nnyo era ab’amaanyi mu kukubaganya ebirowoozo okusinga bwe bali.

Mpulidde bingi ku kuwakanya kuno okw’okubuulira awatali kuwandiika okuva lwe nnayingira mu bubuulizi. Emirundi mingi kyaŋŋambibwanga mu kiseera ekyo, nga banziramu ku ndowooza zange ku kubuulira awatali kuwandiika, nti ababuulizi ababuulira awatali kuwandiika, tebandisobodde kuyigiriza kkanisa, nti wandibaddewo okufaanagana kungi mu kubuulira kwabwe, era nti mangu ddala bandifuuse abakooya era abaddiŋŋana olw’okubulwa ebirowoozo. Naye obumanyirivu bwa buli mwaka bukuzizza okukakasa mu mutima gwange, nti ekikontana n’okuwakanya kuno kye kya mazima. Omuntu asinga obutawandiika ayinza, bw’aba ayagala, okusinga okulowooza, era ajja kwogera ky’alowooza mu ngeri ejja okutegeerwa obulungi okusinga singa kyawandiikibwa; era nti, nga bwe kyenkana bw’ateeka ebbali omulimu gw’okuwandiika, omubiri gwe gujja kulekebwa nga gwa ddembe okukola dduyiro, n’omutima gwe okulowooza okw’amaanyi era okugoberegana.

Ensonga ennene lwaki kirowoozebwa nti ababuulizi ababuulira awatali kuwandiika batera okuddiŋŋana ebirowoozo bye bimu mu kubuulira kwabwe, kiri kubanga bye boogera, mu ngeri ey’awamu, bijjukirwa bulungi ekibiina okusinga singa byasomeddwa. Emirundi mingi mmanyiiko ababuulizi, abaali bayinza okuddiŋŋana obubaka bwabwe obuwandiikiddwa omulundi gumu mu myezi mitono, nga ekibiina tekibutegedde. Naye engeri obubaka obw’awatali kuwandiika gye butera okwogerwamu ekwata nnyo ku mutima okusingawo, ne kiba nti ebirowoozo okutwalira awamu tebiyinza kuddiŋŋanwa mangu, nga tebijjukiddwa. Tetulibaako kibiina kya basajja mu bisenge byaffe eby’okukolerangamu amateeka, mu kkooti zaffe ez’obwenkanya, ne ku bituuti byaffe, aboogezi ab’amaanyi era abawangula, abayinza okutwala ensi mu maaso gaabwe, okutuusa enkola yaffe ey’okusomesa lw’eribayigiriza okulowooza, mu bwegendereza, mu bwangu, mu ngeri egoberegana, era okutuusa empisa zaabwe zonna ez’okwogera mu matendekero lwe ziriba ez’awatali kuwandiika. Enjogera yennyini ey’okutuusa ebirowoozo, mu ekyo ekitera okuyitibwa enjogera ennungi ey’okuwandiika, tegenderera kuleka ndowooza ya buziba ku mutima, oba okutuusa ebirowoozo mu ngeri erambulukufu era ekwata ku mutima. Si nnyimpi, egenda butereevu, ekwatagana n’ensonga. Si lulimi lwa butonde. Tekisoboka ebikolwa by’emikono okutuukagana n’enjogera eya bulijjo ey’okuwandiika. Era n’olwekyo, bwe bagezaako okukozesa ebikolwa by’emikono nga basoma ekiwandiiko, oba nga boogera obubaka obuwandiikiddwa, ebikolwa byabwe biba kusaaga eri okwogera kwonna mu lwatu.

Mu kwogera obubaka mu njogera eno ey’ebiwandiiko, tekisoboka kumpi omuliro gwonna ogw’amakulu n’amaanyi g’ebikolwa by’emikono, n’endabika, n’embeera y’omubiri, n’essira obutabula. Tetuliba na makulu gonna ag’Enjiri n’akatono, okutuusa lwe tulisuula ebiwandiiko byaffe.

3. Enteekateeka y’okusoma kw’omubuulizi n’okutendekebwa kwe olw’omulimu gwe esaanidde okuba ey’eby’eddiini zokka.

Ntegeeza nga bwe njogera. Kaakano sigenda kukubaganya birowoozo ku kibuuzo obanga okusoma kwonna tekusaanidde kuba kwa by’eddiini. Naye ŋŋamba nti okusomera obubuulizi kusaanidde kuba bwe kutyo kwokka. Naye mujja kubuuza nti, Omubuulizi tasaanidde kutegeera ssaayansi? Nnandizzeemu nti, Ye, gy’akoma okumanya gy’akoma okuba omulungi. Nnandyagadde ababuulizi bategeere ssaayansi zonna. Naye zonna zisaanidde okuba mu kakwate n’eby’eddiini. Okusoma ssaayansi kwe kusoma emirimu gya Katonda. Era okusoma eby’eddiini kwe kusoma Katonda.

Omuyizi ka abuuzibwe, ng’ekyokulabirako, ekibuuzo kino: “Waliwo Katonda?” Okukiddamu, ka anoonye mu bitonde byonna, ka agende mu buli kitundu kya ssaayansi, azuule obukakafu bw’enteekateeka, era mu ngeri eno ayige nti Katonda waali. Ka addeko abuuze bakatonda bameka abaliwo, era ka addemu anoonye mu bitonde alabe obanga waliwo obumu obw’engeri eyo mu nteekateeka obulaga nti waliwo Katonda omu. Mu ngeri y’emu, ka abuuze ku bikula bya Katonda, n’empisa ye. Ajja kuyiga ssaayansi wano, naye ajja kugiyiga ng’ekitundu ky’eby’eddiini. Ka anoonye mu buli nnimiro ey’okumanya, aleete obukakafu bwe. Enteekateeka eno yali egendereddwa ki? Okusengeka okwo kwali kwa kigendererwa ki? Mulabe obanga buli kintu kye musanga mu bitonde tekigenderera kuleeta ssanyu, okuggyako nga kikyusiddwa.

Omutima gw’omuyizi gwandikakanyadde ne gunnyogoga mu kusoma, ne gunnyogoga ne gukakanyala nga bbugwe w’ettendekero, singa ssaayansi yagobererwa mu ngeri eno? Buli ssomo limuleeta butereevu mu maaso ga Katonda, era mu mazima kwe kussa ekimu ne Katonda, era libugumya omutima gwe, ne limufuula atya Katonda okusingawo, ow’obwegendereza okusingawo, omutukuvu okusingawo. Enjawulo yennyini wakati w’okusoma okw’ebitabo eby’edda n’okw’eby’eddiini kikolimo eri ekkanisa, era kikolimo eri ensi. Omuyizi amala emyaka ena mu ttendekero ery’awaggulu mu kusoma ebitabo eby’edda, nga Katonda taliimu, olwo emyaka esatu mu ttendekero ly’eddiini, mu kusoma eby’eddiini; olwo kiki? Omuvubuka omwavu. Muteeke ku mulimu, mujja kusanga nti tasomesebwanga olw’obubuulizi n’akatono. Ekkanisa esinda wansi w’okubuulira kwe, kubanga tabuulira na kufukibwako mafuta, newakubadde n’amaanyi. Yayonoonebwa mu kutendekebwa.

4. Tuyiga okubuulira okw’okuzuukuka kye ki. Ababuulizi bonna basaanidde okuba ababuulizi ab’okuzuukuka, era okubuulira kwonna kusaanidde okuba okubuulira okw’okuzuukuka; kwe kugamba, kusaanidde okugenderera okutumbula obutukuvu. Abantu bagamba nti, “Kirungi nnyo okuba n’abasajja abamu mu kkanisa, ababuulizi ab’okuzuukuka, era abayinza okutambula ne batumbula okuzuukuka; naye olwo mulina okuba n’abalala okuyigiriza ekkanisa enjigiriza.” Kyewuunyisa! Tebamanyi nti okuzuukuka kuyigiriza ekkanisa enjigiriza mangu okusinga ekintu ekirala kyonna! Era omubuulizi talireeta kuzuukuka n’akatono, bw’atayigiriza bamuwulira njigiriza. Okubuulira kwe nnyonnyodde, kujjudde enjigiriza, naye y’enjigiriza ey’okukolebwako. Era okwo kwe kubuulira okw’okuzuukuka.

5. Waliwo okuwakanya kubiri oluusi okuleetebwa ku kubuulira okw’engeri gye nkubirizza.

(1.) Nti kwe kukkakkanya ekitiibwa ky’ekituuti okubuulira mu njogera eno ey’emboozi, ng’eya bannamateeka. Bakwatibwa entiisa olw’ekyo. Naye kiri lwa buggya bwakyo bwokka, so si lwa kintu kyonna ekitasaanidde ekiri mu kintu kyennyini. Nnawulira ekigambo ekyayogerwa omukkiriza omukulembeze atali mubuulizi mu makkati g’Essaza lino, ku kubuulira kw’omubuulizi omu. Yagamba nti kwe kwali okubuulira okusooka kwe yali awulidde, kwe yategeera, era nti ye yali omubuulizi asooka gwe yali awulidde ng’ayogera nga alinga akkiriza enjigiriza ye, oba ng’ategeeza by’ayogera. Era bwe yasooka okumuwulira ng’abuulira nga alinga ayogera ekintu ky’ategeeza, n’alowooza nti yali mulalu. Naye ku nkomerero, n’aleetebwa okulaba nti gonna gaali mazima, n’awombeekera amazima, ng’amaanyi ga Katonda olw’obulokozi bw’emmeeme ye.

Ekitiibwa ky’ekituuti kye ki? Okulaba omubuulizi ng’ayingira ku kituuti okuwanirira ekitiibwa kyakyo! Zitusanze, zitusanze! Mu lugendo lwange mu nsi z’ebweru, nnawulira omuminsani Omungereza ng’abuulira ddala mu ngeri eyo. Nzikiriza nti yali musajja mulungi, era ebweru w’ekituuti yandyogedde ng’omuntu ategeeza by’ayogera. Naye amangu ddala nga ali ku kituuti, n’alabika ng’ekyuma ekitambula kyokka—ng’azimba eddoboozi, ng’akamula ebigambo, era ng’ayimba, ekyali kimala okwebasa abantu bonna. Era obuzibu bwalabika nga bwali, nti yali ayagala okukuuma ekitiibwa ky’ekituuti.

(2.) Kiwakanyizibwa nti okubuulira kuno kwa kuzannya ku siteegi. Omulabirizi w’e London lumu yabuuza Garrick, omuzannyi w’emizannyo omwatiikirivu, lwaki abazannyi, nga balaga eky’okuyiiya obuyiiya, basiikuula ekibiina, okutuuka n’okukaaba, so ng’ababuulizi, nga balaga amazima agasinga obwegendereza, kumpi tebafuna abawuliriza. Garrick ow’amagezi n’addamu bulungi nti, “Kiri bwe kityo kubanga ffe tulaga eby’okuyiiya ng’eby’amazima, mmwe ne mulaga eby’amazima ng’eby’okuyiiya.” Kino kye kinyumya olugero lwonna. Kaakano ekigendererwa ky’omuzannyi mu kuzannya ku siteegi kye ki? Kwe kwesuula mu mwoyo n’amakulu g’omuwandiisi, okutwala endowooza ze, n’azifuula ze, n’aziwulira, n’aziwa omubiri, n’azisuula ku bawulize ng’amazima amalamu. Era kaakano, okuwakanya bino byonna mu kubuulira kuli ki? Omuzannyi akwataganya ebikolwa n’ekigambo, n’ekigambo n’ebikolwa. Endabika ye, emikono gye, embeera z’omubiri gwe, na buli kintu bigendereddwa okwolesa amakulu gonna ag’omuwandiisi. Kaakano kino kye kisaanidde okuba ekigendererwa ky’omubuulizi. Era “okuzannya ku siteegi” bwe kuba nga kutegeeza okulaga okusingirayo ddala amaanyi okw’endowooza ezoogerwa, olwo obubaka gye bukoma okufaanana okuzannya ku siteegi, gye bukoma okuba obulungi. Era ababuulizi bwe baba bakakanyavu nnyo, n’abantu nga beekalakaasa nnyo, obutayiga wadde okuva ku muzannyi, oba ku siteegi, engeri esinga obulungi ey’okusikiriza emitima, ey’okunyweza endowooza, n’okubunyisa obubuguma bw’ebirowoozo ebyaka mu kibiina, olwo bateekwa okugenda mu maaso n’okukooya kwabwe, n’okusoma kwabwe, n’obukakanyavu bwabwe obw’okwefuula abatukuvu. Naye ka bajjukire, nti nga bwe bakyuka bwe batyo ne bavuma obukugu bw’omuzannyi, ne bagezaako okuwanirira “ekitiibwa ky’ekituuti,” ebifo by’emizannyo bisobola okujjula buli kiro. Abantu ab’amagezi aga bulijjo bajja kusanyusibwa engeri eyo ey’okwogera, n’abonoonyi bajja kukka mu ggeyeena.

6. Ekibiina kiyinza okuyiga engeri y’okulonda omubuulizi.

Ekkanisa etalina mubuulizi bw’eba enoonya omubuulizi, waliwo ensonga bbiri enkulu ze batera okussaako ebirowoozo byabwe. (1.) Nti abeere ayagalibwa abantu. (2.) Nti abeere muyivu. Ekyo kirungi nnyo. Naye ensonga eno esaanidde okuba esooka mu kunoonyereza kwabwe—“Wa magezi okuwangula emmeeme?” Tekirina mugaso omubuulizi bw’ayogera obulungi, oba bw’ali omuyivu. Tekirina mugaso nga bw’asanyusa era bw’ayagalibwa mu mpisa ze. Bwe kiba kintu kya mazima nti abonoonyi tebakyuka wansi w’okubuulira kwe, kiraga nti talina magezi gano, era abaana bammwe ne baliraanwa bammwe bajja kukka mu ggeyeena wansi w’okubuulira kwe.

Nsanyuse okumanya nti ekkanisa nnyingi zijja kubuuza ekibuuzo kino ku babuulizi. Era bwe zisanga nti omubuulizi abulwa ekisaanyizo kino ekikulu ennyo, tezijja kumutwala. Era ababuulizi bwe basangibwa nga ba magezi okuwangula emmeeme, ekkanisa zijja kutwala ababuulizi ng’abo. Tekigasa kukiwakanya, oba okwefuula nti tebasomye bulungi, oba nti si bayivu, oba ebirala ng’ebyo. Tekigasa matendekero kugezaako kukaka kkanisa kumira kibiina kya babuulizi abayivu mu buli kintu okuggyako ekyo kye basinga okwetaaga okumanya. Ekkanisa zirangiridde nti tebakoleddwa bulungi, era tezijja kuwanirira ekyo ekimanyiddwa nti tekimala nnyo bwe kityo ng’enkola eya kaakano ey’okusomesa eby’eddiini.

Kizibu nnyo okwogera ekyetaagisa okwogerwa ku nsonga eno, nga toli mu kabi ak’okuzaala omwoyo omukyamu mu kkanisa, eri ababuulizi. Abeeyatula eddiini bangi beetegefu okunenya ababuulizi nga tebalina nsonga; ne kiba nti kifuuka kizibu nnyo okwogera ku babuulizi ekya mazima, era ekyetaagisa okwogerwa, nga tekikyusibwakyusibwa era nga tekikozesebwa bubi ekibiina kino eky’abeeyatula. Sandyogedde, ne bwe nnandiweereddwa ensi, ekintu kyonna okwonoona okukwata kw’omubuulizi wa Kristo, afuba ddala okukola ebirungi. Nnandyagadde bagwanirwe okukwata okusingawo emirundi kikumi ku kwe bagwanirwa kaakano oba kwe balina. Naye, okwogera amazima tekujja kwonoona kukwata kw’ababuulizi abo, abawa ekkanisa obujulizi mu bulamu bwabwe ne mu kubuulira kwabwe, nti ekigendererwa kyabwe kwe kukola ebirungi, n’okuwangula emmeeme eri Kristo. Ekibiina kino eky’ababuulizi kijja kutegeera amazima g’ebyo byonna bye njogedde, oba bye njagala okwogera. Babiraba byonna, era babikungubagira. Naye bwe wabaawo ababuulizi abatakola birungi, abeeriisa bokka so si ndiga, ababuulizi ng’abo tebagwanirwa kukwata kwonna. Bwe baba nga tebakola birungi, kye kiseera beeteeke mu mulimu omulala. Bali nga misonsoli ku bitundu by’ekkanisa ebikulu, nga banuuna omusaayi gw’omutima gwayo. Tebalina mugaso, era babi okusinga obutaba na mugaso. Era amangu ddala nga bateekeddwa ebbali, ebifo byabwe ne bijjuzibwa abo abanaafubanga ku lwa Kristo, gye kinaakoma okuba ekirungi.

Ekisembayo—Mulimu gw’ekkanisa okutusabira, ffe ababuulizi. Tewali n’omu ku ffe ali nga bwe tusaanidde okuba. Nga Pawulo, tuyinza okugamba nti, “Kale ebyo ani abisobola?” Naye ani ku ffe afaanana Pawulo? Munaasanga wa omubuulizi ng’oyo nga Pawulo? Tebali wano. Twasomesebwa bubi, ffenna. Musabire amasomero, n’amatendekero ag’awaggulu, n’amatendekero ag’eddiini. Era musabire abavubuka abeetegekera obubuulizi. Musabire ababuulizi, Katonda abawe amagezi gano okuwangula emmeeme. Era musabe Katonda awe ekkanisa amagezi n’ebyetaagisa okusomesa omulembe gw’ababuulizi abanaagenda mu maaso ne bakyusa ensi. Ekkanisa eteekwa okulumwa ng’azaala mu kusaba, n’okusinda n’okulumwa olw’ekyo. Kino kaakano lye jjinja ery’omuwendo eri ekkanisa, okuba n’ababuulizi ab’engeri entuufu. Okujja kw’emyaka olukumi kwesigamye ku kuba n’ababuulizi ab’engeri endala, abasomesebwa mu bujjuvu okusingawo olw’omulimu gwabwe. Era kino tujja kukifuna, nga bwe kiri ekikakafu nti ekisuubizo kya Mukama kinywevu. Obubuulizi ng’obwo obuli kaakano mu kkanisa tebulikyusa nsi n’akatono. Naye ensi egenda kukyuka, n’olwekyo Katonda agenderera okuba n’ababuulizi abanaakikola. “Noolwekyo musabe nannyini nnimiro, aweereze abakozi mu nnimiro ye.”

Ekyayita Ekiddako