Essuula 8 · eddakiika 17 ez’okusoma · eddakiika 22 ez’okuwuliriza
Abasajja Basabenga
Mu linnya lya Katonda nkwegayirira, okusaba kuliise emmeeme yo nga emmere yo bw’eriisa omubiri gwo. Ebiseera byo eby’okusaba ebyategekebwa bikukuumenga mu maaso ga Katonda olunaku lwonna, era okubeerawo kwe, bw’okujjukiranga emirundi mingi mu lunaku, kubeerenga oluzzi lw’okusaba olutakalira. Okujjukira Katonda okwo okumpi era okw’okwagala kuzza buggya obulamu bw’omuntu bwonna, kukkakkanya okwegomba kwe, kumuwa ekitangaala n’amagezi mu buzibu, kufuga mpolampola obusungu bwe, era kumusobozesa okufuga emmeeme ye mu kugumiikiriza, oba okusinga, okugiwaayo eri Katonda agyefugire.—Fenelon
Nnawaayo ebiseera bingi nnyo n’obwegendereza bungi nnyo eri emirimu gy’obuweereza egy’okungulu n’egy’olwatu. Naye kino kibadde kikolwa kikyamu, kubanga njize nti okulagajjalira okussa ekimu ne Katonda okungi era okw’omwoyo ogwaka mu kufumiitiriza ne mu kusaba si kkubo lya kununula biseera, era tekunsobozesa kuweereza mu lwatu.
Obufu bwange obw’omwoyo bwe ndimu kaakano mbutwala, mu butuufu, nti buva mu kubulwa biseera bimala n’emirembe olw’okusinza mu kyama. Olw’okubulwa okusoma okusingawo, okweyawula n’okusinza mu kyama, sirina buyinza bungi ku mbeera zange. Lwali lunaku lwa nnaku gye ndi olw’okubulwa okubeera nzekka n’okusaba okusingawo. Oba nga waliwo kye nkola, oba nga waliwo kye ndeka nga sikikoze, ka mbeere omutuukiridde mu kusaba.
Ku nkomerero, Katonda ka alagire ki, okusaba kye kintu ekikulu. Woowe, nandyagadde okuba omuntu w’okusaba.—Henry Martyn
Nti abasajja baali balekedde awo okusaba mu biseera bya Pawulo, tetuyinza kukikakasa. Kyokka kaakano, okutwalira awamu, balekedde awo okusaba. Balina emirimu mingi nnyo ne batasobola kusaba. Ebiseera, amaanyi, n’obusobozi bwonna biweebwayo ng’omusolo eri ssente, eri bizinensi, eri ensonga z’ensi. Abasajja batono abeewaayo okusaba ennyo. Omulimu omukulu ogw’okusaba, eri abasajja abasinga obungi, gufuuse gwa bwangu bwangu, omutono, omukovvu era ogw’obwasabirizi.
Pawulo Omutukuvu ayimiriza, era assaawo omusolo ku basajja olw’okusaba. Abasajja basabenga — kino kye kyokuwonya kya Pawulo ekitalemererwa eri ebibi ebinene mu Kkanisa, mu Ggwanga, mu by’obufuzi, mu bizinensi, ne mu maka. Abasajja basabenga, olwo eby’obufuzi bijja kulongoosebwa, bizinensi ejja kugenda bulungi, Ekkanisa ejja kuba ntukuvu okusingawo, n’amaka gajja kuwooma okusingawo.
“Okusookera ddala, mbasaba, musabenga, mwegayirirenga, era mwebazenga Katonda ku lw’abantu bonna. Era musabirenga bakabaka n’abafuzi abalala bonna, tulyoke tube bulungi nga tuli mirembe, nga tussaamu Katonda ekitiibwa, era nga twegendereza mu buli ngeri. Ekyo kirungi era ekisiimibwa mu maaso ga Katonda Omulokozi waffe ... Noolwekyo njagala abantu buli wantu, basabenga Katonda nga bayimusa emikono gyabwe emirongoofu, nga tebalina busungu wadde empaka. (1 Timoseewo 2:1-3, 8).
Abakazi n’abaana abasaba ba muwendo nnyo eri Katonda, naye okusaba kwabwe bwe kutaayongerwako okusaba kw’abasajja, wajja kubaawo okufiirwa okunene mu maanyi g’okusaba — omuwaatwa omunene n’okukendeera mu muwendo gw’okusaba, n’okusannyalala okunene mu maanyi g’Enjiri. Yesu Kristo yagerera abantu olugero, ng’abagamba nga bwe bagwanidde obutakoowanga kusaba n’obutaggwaamu mwoyo. Abasajja ab’amaanyi mu bintu ebirala byonna basaanidde okuba ab’amaanyi mu kusaba, era baleme kuwangulwa kuggwaamu maanyi, bunafu, wadde okwennyamira. Abasajja abazira, abanywevu, era abatiibwa mu by’emirimu emirala basaanidde okujjula obuvumu, obutaggwaamu mwoyo, n’omutima omugumu mu kusaba.
Abasajja balina okusaba; abasajja bonna balina okusaba. Abasajja, nga bwe baawukana ku bakazi, abasajja mu maanyi gaabwe, mu magezi gaabwe. Waliwo ekiragiro ekijjuvu era ekitongole nti abasajja basabenga; waliwo obwetaavu obujjuvu obutayinza kwewalika nti abasajja basabe. Omuntu, ekitonde ekisooka mu byonna, era asaanidde okusooka mu kusaba.
Abasajja balina okusabira abantu. Ekiragiro kino kitongole era kyawuddwamu. Wansi waakyo amangu ddala tulina ekiragiro ekitongole ekikwata ku bakazi. Ku nsonga y’okusaba — obukulu bwakwo, obugazi bwakwo, n’engeri y’okukukolamu — Bayibuli wano eyogera ku basajja ng’ebaawula ku bakazi. Abasajja balagirwa mu bulambulukufu, bakuutirwa nnyo, era bakubirizibwa n’omwoyo ogwaka okusaba. Oboolyawo abasajja baali tebaagala kusaba, oba nga tebakufaako; oba nga baakutwala nga kintu kitono, ne batakiwa biseera, wadde omuwendo, wadde amakulu. Naye Katonda ayagala abasajja bonna basabe, era bw’atyo Omutume omukulu asitula ensonga eno n’agiteeka mu maaso, n’alaga obukulu bwayo.
Kubanga okusaba kwa bukulu obusukkiridde. Okusaba kye kintu ekisingayo amaanyi okutwala omulimu gwa Katonda mu maaso. Emitima n’emikono egisaba gyokka gye giyinza okukola omulimu gwa Katonda. Okusaba kuwangula ng’ebirala byonna biremereddwa. Okusaba kuwangudde obuwanguzi obunene, era kununudde abatukuvu ba Katonda n’obuwanguzi obw’ekitalo nga buli ssuubi eddala liweddewo. Abasajja abamanyi okusaba kye kirabo ekisingayo Katonda ky’ayinza okuwa ensi — kye kirabo ekisingayo obugagga ensi ky’eyinza okuwa eggulu. Abasajja abamanyi okukozesa ekyokulwanyisa kino eky’okusaba be basirikale ba Katonda abasinga obulungi. Be bakulembeze be abasinga amaanyi.
Abasajja abasaba be bakulembeze Katonda b’alonze. Enjawulo wakati w’abakulembeze Katonda b’aleeta mu maaso okukulembera n’okuwa omukisa abantu be, n’abakulembeze abaatuuka mu kifo eky’obukulembeze olw’okulondebwa okw’ensi, okw’okwefaako era okutali kutukuvu, y’eno: abakulembeze ba Katonda, okusinga ebirala byonna, bantu ba kusaba. Kino kye kibaawula, ng’obujulizi obwangu obwa Katonda obw’okuyitibwa kwabwe, akabonero k’okwawulibwa kwabwe Katonda. Ebirabo oba ebisa ebirala byonna bye bayinza okuba nabyo, ekirabo n’ekisa eky’okusaba kisinga byonna. Mu birala byonna bye bayinza okugabana oba okwawukanamu, mu kirabo ky’okusaba bali bumu.
Abakulembeze ba Katonda bandibadde ki awatali kusaba? Ggyako Musa amaanyi ge mu kusaba — ekirabo ekyamufuula ow’ekitiibwa ne mu maaso g’abakaafiiri — engule n’eggyibwa ku mutwe gwe, emmere n’omuliro by’okukkiriza kwe ne biggwaawo. Eriya, awatali kusaba kwe, teyandibadde na kyawandiikibwa wadde ekifo mu babaka ba Katonda; obulamu bwe bwandibadde bwa bwereere era bwa buti, amaanyi gaabwo, obuvumu bwabwo n’omuliro gwabwo nga biweddewo. Awatali kusaba kwa Eriya, Yoludaani teyandigonze ku kukuba kw’omunagiro gwe, era malayika w’okufa omukambwe teyandimuwadde kitiibwa kya ggaali n’embalaasi ez’omuliro. Ensonga Katonda gye yakozesa okukkakkanya okutya kwa Ananiya n’okumukakasa embeera ya Pawulo n’obwesimbu bwe, y’emu ekwata byonna ebyafaayo bye, ekinnyonnyola obulamu bwe n’omulimu gwe — “Ali eyo kaakano ng’asaba.”
Pawulo, Luther, Wesley — abalonde bano aba Katonda bandibadde ki awatali kintu ekyawula era ekifuga eky’okusaba? Baali bakulembeze ba Katonda kubanga baali ba maanyi mu kusaba. Tebaali bakulembeze olw’amagezi amayitirivu mu birowoozo, wadde olw’ebyobugagga ebitaggwaawo, wadde olw’obuyigirize bwabwe obw’ekitalo oba obusobozi obw’obuzaaliranwa, wabula baali bakulembeze kubanga, olw’amaanyi g’okusaba, baasobola okulagira amaanyi ga Katonda. Abasajja abasaba kitegeeza bingi nnyo okusinga abasajja aboogera essaala; kisinga nnyo abasajja abasaba olw’empisa obuyisa. Kitegeeza abasajja abalina okusaba ng’amaanyi ag’ekitalo, amaanyi agakwata ku ggulu era agafuka ku nsi ebirungi ebitabalika.
Abasajja abasaba bwe bukuumi bw’Ekkanisa okuva mu kwagala ebintu eby’ensi okukwata ku nteekateeka zaayo zonna n’enfuga yaayo, era okukakanyaza omusaayi gw’obulamu bwayo. Endowooza ekulukuta ng’obutwa obw’ekyama era obutta, nti Ekkanisa tekyesigama nnyo ku maanyi ga mwoyo gokka nga bwe yali edda — nti ebiseera ebikyuse n’embeera ezikyuse bigiggye mu buzibu bwayo obw’omwoyo n’okwesigama kwayo, ne bigiteeka awo amaanyi amalala we gayinza okugituusa ku ntikko yaayo. Omutego ogutta ogw’engeri eno gusikirizza Ekkanisa mu kuwambaatira ensi, guzibye amaaso g’abakulembeze baayo, gunafuyizza emisingi gyayo, era gugiggyeeko ekitundu kinene eky’obulungi bwayo n’amaanyi gaayo. Abasajja abasaba be balokozi b’Ekkanisa okuva mu kutwalirizibwa kuno okw’ebintu. Bagifukamu amaanyi ag’omwoyo ag’olubereberye, bagisitula okugiggya ku bifunvu by’omusenyu eby’okwagala ebintu, era bagisindika mu buziba bw’ennyanja obw’amaanyi ag’omwoyo. Abasajja abasaba bakuuma Katonda mu Kkanisa mu maanyi ge gonna; bakuuma omukono gwe ku kifugiro, era bayigiriza Ekkanisa amasomo gaayo ag’amaanyi n’okwesiga.
Omuwendo n’obukozi obulungi bw’abakozi mu nnimiro y’emizabbibu eya Katonda mu nsi zonna byesigamye ku basajja ab’okusaba. Obuyinza bw’abasajja bano ab’okusaba bwongera, mu nkola Katonda gye yateekawo, omuwendo n’obuwanguzi bw’emirimu egyewaddeyo. Okusaba kubaggulirawo enzigi ez’okuyingira, kubawa obukugu obutukuvu okuyingira, n’obuvumu obutukuvu, obunywevu, n’ebibala. Abasajja abasaba beetaagibwa mu buli ttwale ly’omulimu ogw’omwoyo. Tewali kifo mu Kkanisa ya Katonda, ekya waggulu oba ekya wansi, ekiyinza okukolerwamu obulungi awatali kusaba okunyiikivu. Tewali kifo Abakristaayo gye basangibwa ekitetaagisa kukola mu bujjuvu kw’okukkiriza okusaba bulijjo era okutaggwaamu mwoyo. Abasajja abasaba beetaagibwa mu nnyumba ya bizinensi, nga bwe beetaagibwa mu nnyumba ya Katonda, balyoke bakulembere era bafuge eby’obusuubuzi, si ng’engero z’ensi eno bwe ziri, wabula ng’ebiragiro bya Bayibuli n’emisingi gy’ensi ey’omu ggulu bwe biri.
Abasajja ab’okusaba beetaagibwa naddala mu bifo eby’obuyinza, eby’ekitiibwa, n’eby’amaanyi mu Kkanisa. Abakulembeze bano ab’endowooza z’Ekkanisa, ab’omulimu gw’Ekkanisa, n’ab’obulamu bw’Ekkanisa basaanidde okuba abasajja ab’amaanyi ag’enjawulo mu kusaba. Omutima ogusaba gwe gutukuza okutegana n’obukugu bw’emikono, n’okutegana n’amagezi g’omutwe. Okusaba kukuuma omulimu mu kkubo ly’okwagala kwa Katonda, era kukuuma ebirowoozo mu kkubo ly’Ekigambo kya Katonda. Obuvunaanyizibwa obw’amaanyi obw’obukulembeze mu Kkanisa ya Katonda, oba mu kitundu ekinene oba ekitono, busaanidde okwetooloolwa okusaba bwe kutyo, nti wakati waabwo n’ensi wabeewo olukonko olutasomokeka; okusitulwa n’okulongoosebwa okusaba bwe kutyo, nti wadde ekire wadde ekiro tebyonoona kumasamasa wadde okuzibikira okulaba Katonda buli kiseera ng’enjuba mu ttuntu. Abakulembeze b’Ekkanisa bangi balabika ng’abalowooza nti bwe basobola okumanyika ng’abasajja ba bizinensi, ab’ensimbi, ab’obuyinza, ab’endowooza, ab’enteekateeka, ab’obuyigirize obw’amaanyi, ab’ebirabo by’okwogera obulungi, ab’emirimu egisikiriza era egyeyoleka, nti ebyo bimala, era nti bijja kudda mu kifo ky’amaanyi ag’omwoyo aga waggulu okusaba okungi kwokka kwe kuyinza okuwa. Naye nga bino bya bwereere era bitono nnyo mu mulimu omukulu ogw’okuleetera Katonda ekitiibwa, okufuga Ekkanisa ku lulwe, n’okugireeta mu kukwatagana okujjuvu n’obuweereza bwayo obwava eri Katonda.
Abasajja abasaba be basajja abaakolera Katonda ebintu bingi nnyo mu biseera ebyayita. Be baawangulira Katonda obuwanguzi, ne banyaga abalabe be. Be baateekawo Obwakabaka bwe mu nkambi z’abalabe be zennyini. Tewali bukwakkulizo bulala obw’okuwangula mu nnaku zino. Ekyasa eky’amakumi abiri tekirina tteeka lya kuwummuza eriyimiriza obwetaavu oba amaanyi g’okusaba — tewali kidda mu kifo kyakwo okufuna ebigendererwa byakwo eby’ekisa. Twasibirwa ku kino: emikono egisaba gyokka gye giyinza okuzimbira Katonda. Be b’amaanyi ba Katonda ku nsi, abazimbi be abakulu. Bayinza okuba nga tebalina kirala kyonna, naye olw’okumeggana n’okuwangula kw’okukkiriza okw’omutima omwangu, ba maanyi, abasinga amaanyi ku lwa Katonda. Abakulembeze b’Ekkanisa bayinza okuba n’ebirabo mu buli kintu ekirala, naye awatali kirabo kino ekisinga byonna bali nga Samusooni ng’amaze okumwebwako enviiri ze, oba nga Yeekaalu etaliimu kubeerawo kwa Katonda wadde ekitiibwa kya Katonda, era ng’omuliro ogw’omu ggulu guzikidde ku byoto byayo.
Obukuumi n’obununuzi byokka okuva mu kwagala ensi biri mu bya mwoyo byaffe eby’amaanyi era eby’omu buziba; era essuubi lyaffe lyokka ery’okubeerawo n’okukuumibwa kw’obulamu buno obw’omwoyo obw’awaggulu era obulokola, wansi wa Katonda, liri mu bukulembeze obusinga obulongoofu era obusinga okulumba — obukulembeze obumanyi amaanyi ag’ekyama ag’okusaba, akabonero Ekkanisa mwe yawangulira, era obulina omwoyo omulungi, okukakasa, n’obuvumu okusigala nga bwesigwa eri obubonero bwayo, obwesigwa eri ennono zaayo, era obwesigwa eri ebyama by’amaanyi gaayo. Twetaaga obukulembeze buno obw’okusaba; tulina okubufuna, bulyoke, olw’obujjuvu n’obulungi bw’obutukuvu bwabwo, olw’amaanyi n’obugulumivu bw’okukkiriza kwabwo, olw’obuzito n’okunyigiriza kw’okusaba kwabwo, olw’obuyinza n’obutaliiko bbala bw’ekyokulabirako kyabwo, olw’omuliro n’okusiiga kw’obunyiikivu bwabwo, olw’obw’enjawulo, obugulumivu, n’obutaba bwa nsi obw’okutya Katonda kwabwo, busobole okukwata ku Katonda era bukwate Ekkanisa n’okugibumba okutuuka ku kifaananyi kyayo eky’omu ggulu.
Abakulembeze ng’abo, nga bawulirwa nnyo! Omuliro gwabwe nga guzuukusa Ekkanisa! Nga bagisiikuula olw’amaanyi g’okubeerawo kwabwe okwa Pentekooti! Nga bagiteekateeka okulwana ne bagiwa obuwanguzi olw’entalo n’obuwanguzi bw’okukkiriza kwabwe bo bennyini! Nga bagibumba olw’akabonero n’okwetayirira kw’okusaba kwabwe! Nga bagisiiga olw’okusiiga n’omuliro gw’obutukuvu bwabwe! Nga bakulembera olugendo mu nkyukakyuka ennene ez’omwoyo! Ekkanisa nga bw’ezuukizibwa okuva mu bafu olw’okuyita okw’okuzuukira okw’okubuulira kwabwe! Obutukuvu bumera emabega waabwe ng’ebimuli ku ddoboozi ly’ekiseera ky’okumera, era gye balinnya eddungu limulisa ng’ennimiro ya Mukama. Omulimu gwa Katonda gwetaaga abakulembeze ng’abo mu bifo byonna eby’obuvunaanyizibwa, okuva ku wansi okutuuka ku waggulu. Nga kunafu, nga tekulina kigendererwa, oba nga kwa nsi, okufuba kwaffe, nga kuggweemu amaanyi era nga kwa bwereere eri omulimu gwa Katonda awatali bo!
Ekirabo ky’abakulembeze bano tekiri mu buyinza bw’ebibiina by’Ekkanisa. Bye birabo bya Katonda. Okubaawo kwabwe, okubeerawo kwabwe, omuwendo gwabwe, n’obusobozi bwabwe bwe bubonero bw’okusiimibwa kwe; okubulwa kwabwe kwe kabonero akakakafu ak’obutasiimibwa kwe, akabonero akalanga okuvaawo kwe. Ekkanisa ya Katonda efukamire mu maaso ga Mukama ow’Eggye, alyoke ayongere amaanyi abakulembeze be tulina dda, era ateeke abalala mu nnyiriri, era akulembere mu lunyiriri lwonna olw’amaaso gaffe ag’olutalo.
Ensi eyingira mu Kkanisa mu bifo bingi ne mu ngeri nnyingi. Ekulukuta n’eyingira; efukumuka n’eyingira; eyingira n’obwenyi obukakanyavu oba mu kwefuula okugonvu okw’obukujjukujju; eyingira waggulu era eyingira wansi; era esensera mu makubo mangi agakwekeddwa.
Abasajja abasaba n’abasajja abatukuvu be tunoonya — abasajja abanaafuula Ekkanisa, olw’okubeerawo kwabwe, ng’ekyoterezo ky’obubaane obusinga obutukuvu obwaka nga bulinnya eri Katonda. Eri Katonda, omuntu y’abalibwa buli kimu. Emikolo, enkola n’ebibiina bitono mu bukulu; bwe biba nga tebiwagirwa butukuvu bwa muntu, biba bya muzizo mu maaso ge. “Obubaane bwammwe bwa muzizo gye ndi. Omwezi Ogubonese ne Ssabbiiti n’enkuŋŋaana zammwe zijjudde obutali butuukirivu.”
Lwaki Katonda ayogera n’amaanyi bwe gatyo ku mikolo gye ye? Obulongoofu bw’omuntu kinnoomu bwali buweddewo. Omuntu atali mulongoofu yali ayonoonye era ng’avumaganyizza emikolo gyonna emitukuvu egya Katonda. Katonda atwala omuntu nga wa makulu nnyo, ne kiba ng’akendeeza ku muwendo gw’ebirala byonna. Abantu bamuzimbidde yeekaalu ez’ekitiibwa, era bafubye ne bakooya okusanyusa Katonda n’ebirabo eby’engeri zonna; naye mu bigambo ebigulumivu anenyezza abasinza bano ab’amalala, n’agaana ebirabo byabwe eby’obulangira.
“Eggulu y’entebe yange kwe nfugira n’ensi ke katebe kwe mpummuliza ebigere byange, nnyumba ki gye mulinzimbira? Kifo ki kye mulimpa okuwummuliramu? Ebintu bino byonna emikono gyange si gye gyagikola, noolwekyo ebintu bino byonna byange? bw’ayogera Mukama Katonda. Asaddaaka ente aba ng’asse omuntu, oyo awaayo omwana gw’endiga n’aba ng’amenye ensingo y’embwa, n’oyo awaayo ekiweebwayo eky’empeke aba ng’awaddeyo omusaayi gw’embizzi, era oyo anyookeza obubaane bw’ekijjukizo aba ng’asinza ekifaananyi ekikole n’emikono.” Ng’akyuka n’obukyayi okuva ku biweebwayo bino eby’ebbeeyi ennene era ebitali bitukuvu, alangirira nti: “Ono ye muntu gwe ntunulako; oyo ow’eggonjebwa era omwetoowaze mu mwoyo, oyo akankanira ekigambo kyange.”
Amazima gano, nti Katonda afaayo ku bulongoofu bw’omuntu kinnoomu, ga musingi. Amazima gano gabonaabona emikolo bwe gitwalibwa nga gya maanyi nnyo, n’engeri z’okusinza ne zeeyongera. Omuntu n’empisa ye ey’omwoyo bikendeera omuwendo, emikolo gy’Ekkanisa nga bwe gyeyongera. Obwangu bw’okusinza bubula mu by’okwewoomya amaaso eby’eddiini, oba mu kwenyiriza kw’engeri z’eddiini.
Amazima gano, nti obulongoofu bw’omuntu kinnoomu kye kintu kyokka Katonda ky’afaako, geerabirwa Ekkanisa bw’etandika okupima abantu olw’ebyo bye balina. Ekkanisa bw’etunuulira ssente z’omuntu, ekifo kye mu bantu, oba ebintu bye mu ngeri yonna, olwo ebintu eby’omwoyo bikendeera nnyo mu muwendo mu ngeri ey’entiisa, era eziga ly’okwenenya n’obuzito bw’omusango tebiddayo kulabika ku miryango gyayo. Enguzi ez’ensi zigguddewo emiryango gyayo egya luulu ne zigyonoona, abatali balongoofu nga bayingira.
Amazima gano, nti Katonda anoonya obulongoofu bw’omuntu kinnoomu, gamirwa Ekkanisa bw’eba n’omululu gw’obungi bw’abantu. “Si muwendo, wabula obulongoofu bw’omuntu kinnoomu kye kigendererwa kyaffe,” bwe baagamba bajjajja b’Abamethodisiti. Okwenyumiriza mu bibalo by’Ekkanisa kukontana nnyo n’omwoyo gw’eddiini ey’omwoyo. Okutunuulira omuwendo kuziyiza nnyo okufaayo ku bulongoofu bw’omuntu kinnoomu. Okweyongera kw’obungi kutera okufiiriza omutindo. Obunene bukendeeza obw’omuwendo.
Ekiseera ky’enteekateeka z’Ekkanisa n’ebyuma by’Ekkanisa si kiseera kimanyiddwa olw’okutya Katonda okw’omuntu kinnoomu okugulumivu era okw’amaanyi. Ebyuma byetaaga bayinginiya, n’ebibiina byetaaga abaduumizi, so si batukuvu, okubiddukanya. Enteekateeka ennyangu ennyo eyinza okuyamba obulongoofu awamu n’amaanyi; naye bw’esukka ekkomo eryo efunda, enteekateeka emira omuntu kinnoomu era terabirira bulongoofu bwe; okusindiikiriza, emirimu emingi, okwegomba, n’obunyiikivu eri ekibiina bijja ng’ebidda mu kifo ky’empisa ey’omwoyo mu ngeri embi. Obutukuvu n’ebisa byonna eby’omwoyo eby’okulimibwa okw’amaanyi n’okukula okw’empola biggyibwako nga bya mpola nnyo era bya bbeeyi nnyo eri okukulaakulana n’okwanguyirira kw’omulembe guno. Olw’ebyuma, ebibiina ebiggya, n’obunafu obw’omwoyo, basuubira bwereere okufuna ebivaamu ebiyinza okufunibwa olw’okukkiriza, okusaba, n’okulindirira Katonda kwokka.
Omuntu n’empisa ye ey’omwoyo kye Katonda ky’anoonya. Singa abantu, abantu abatukuvu, basobola okukolebwa mu nkola ennyangu ey’ebyuma by’Ekkanisa mangu era obulungi okusinga mu nkola ez’edda, twandiwaddeyo n’essanyu ssente mu buli kiyiiye ekiggya era ekirongooseddwa; naye ekyo tetukikkiriza. Tunywerera ku kkubo ery’edda — ekkubo bannabbi abatukuvu lye baayitamu, oluguudo lwa kabaka olw’obutukuvu.
Ekyokulabirako ky’ekyo kituweebwa mu bulamu bwa William Wilberforce. Yali waggulu mu bantu, mmemba wa Palamenti, mukwano gwa Pitt omukulembeze w’eggwanga omututumufu; teyayitibwa Katonda kuleka kifo kye ekya waggulu mu bantu wadde okuva mu Palamenti, wabula yayitibwa okuteekateeka obulamu bwe ng’ekyokulabirako Yesu Kristo kye yassaawo bwe kiri, n’okwewaayo eri okusaba. Okusoma ebyafaayo by’obulamu bwe kukusigamu obutukuvu bwabwo n’okwewaayo kwabwo eri ebiseera ebisirifu eby’okubeera yekka ne Katonda. Okukyuka kwe kwalangirirwa mikwano gye — Pitt n’abalala — mu bbaluwa.
Ku ntandikwa y’olugendo lwe olw’eddiini yawandiika nti: “Ensonga zange enkulu ez’okubeera n’olunaku olw’okusaba mu kyama ze zino, (1) Embeera y’ensonga z’eggwanga ya kabi nnyo era yeetaaga okwegayirira n’omwoyo gwonna obusungu bwa Katonda buveewo. (2) Ekifo kyange mu bulamu kizibu nnyo, era simanyi bulungi bwe nnina okweyisa. N’olwekyo, okulungamizibwa kulina okunoonyezebwa naddala buli kiseera. (3) Mbadde nnywezeddwa olw’ekisa mu mbeera enzibu ez’olwatu. Mbadde ngenda era ne nkomawo awaka mirembe, era nsanze nga nnaniriziddwa bulungi. Era nsuubira n’obwetoowaze nti kye nkola kaakano bwe bujulizi nti Katonda tanzigyeeko Mwoyo we Omutukuvu. Mbikiddwako okusaasira kungi.”
Okutuuka kw’olunaku lwe yazaalibwako kwamuleetera nate okwetegereza embeera ye n’emirimu gye. “Nzudde,” bwe yawandiika, “nti ebitabo binzigya ku Katonda omutima gwange okwenkana ekintu ekirala kyonna. Mbadde nteekateeka enteekateeka ey’okusoma ku lwange, naye ka njijukire nti waliwo ekintu kimu kyokka ekyetaagibwa, nti omutima gwange bwe gutaasobole kukuumibwa mu mbeera ey’omwoyo awatali kusaba, kufumiitiriza, kusoma Byawandiikibwa n’ebirala, ebingi ebitakwatagana na kusoma, nnina okusooka okunoonya obutuukirivu bwa Katonda.” Byonna byali bya kuwaayo olw’okukulaakulana mu mwoyo. “Ntya,” tumusanga ng’agamba, “nti sinnasoma Byawandiikibwa ekimala. Mazima ddala mu luwummula lw’omusana nnandisomye Ebyawandiikibwa essaawa emu oba bbiri buli lunaku, ng’oggyeko okusaba, okusoma ebitabo eby’okusinza n’okufumiitiriza. Katonda ajja kunnyamba okugenda obulungi okusingawo bwe nnaamulindiriranga. Obumanyirivu bw’abantu bonna abalungi bulaga nti awatali kusaba okutayosa n’okutunula, obulamu bwa Katonda mu mmeeme buyimirira ne buvunda. Okusinza kwa Doddridge okw’enkya n’okw’akawungeezi kwali nsonga ya maanyi. Colonel Gardiner bulijjo yamalanga essaawa nnyingi mu kusaba ku makya nga tannafuluma. Bonnell yakolanga nnyo okusinza mu kyama enkya n’akawungeezi, era yaddiŋŋananga Zabbuli ng’ayambala era ng’ayambula, okusitula ebirowoozo bye eri ebintu eby’omu ggulu. “Nnandyagadde okutunuulira Katonda afuule ebikozesebwa bino eby’omugaso. Ntya nti okusinza kwange kwa bwangu nnyo, nti sisoma Byawandiikibwa kimala. Nnina okukula mu kisa; nnina okwagala Katonda okusingawo; nnina okuwulira amaanyi g’ebintu bya Katonda okusingawo. Oba nga mmanyi bingi oba bitono, tekirina makulu. Oba nga nkola omulimu gwe ndowooza nti gwa mugaso, ekyo si kikulu nnyo bwe kigeraageranyizibwa. Naye weegendereze, emmeeme yange, obutaba wa kibuguumirize.”
Omwaka Omuggya gwatandika n’Ekijjulo kya Mukama n’obweyamo obuggya. “Nja kufuba okweyongerayo,” bwe yawandiika, “era nteganire okumanya Katonda obulungi n’okumwagala okusingawo. Mazima ddala nsobola, kubanga Katonda ajja kuwa Mwoyo Mutukuvu abo abamusaba, era Omwoyo Omutukuvu ajja kujjuza omutima okwagala kwa Katonda. Kale, saba, saba; beera n’omwoyo ogwaka, fuba weeyongereyo era weeyongere okunyiikira okumanya Mukama. Awatali kutunula, kwetoowaza n’okusaba, okuwulira ebintu bya Katonda kuteekwa okuyongobera.” Okwetegekera ebiseera eby’omu maaso yagamba nti teyasanga kintu kya mugaso okusinga okusaba mu kyama n’okusoma Endagaano Empya n’obwegendereza.
Era nate: “Nnina okuwandiika nti mu nnaku zino mbadde n’ebiseera bitono nnyo eby’okusinza mu kyama. Nsobola, n’ennaku, okukakasa ekigambo kya Doddridge nti bwe tukola obubi mu kisenge eky’okusabiramu, okutwaliza awamu tukola bubi ne mu bifo ebirala byonna. Nnina okwetereeza wano. Ntya okuyingira mu ekyo Owen ky’ayita omulimu gw’okwonoona n’okwenenya ... Mukama nnyamba; okukendeeza okusinza mu kyama kuleetera emmeeme enjala; ekogga era n’eyongobera. Kino tekirina kubaawo. Nnina okununula ebiseera ebisingawo. Ndaba nga bwe nkogga mu mwoyo nga sirina biseera bimala eby’okusinza mu kyama; nnina okwegendereza okutunula nga nsaba.”
Ku mulundi omulala yawandiika nti: “Nnina okugezaako ekyo kye nnawulira edda nti lye tteeka lya E— omukozi omututumufu ow’entebe n’ebitimba, eyali, bwe yavanga ku Bond Street okugenda mu nnyumba ye entono ey’omu kyalo, bulijjo asooka kuyingira mu Kisenge kye eky’okusabiramu. Mbadde nsigala nga sinneebaka okutuusa ekiro ennyo, era olw’ekyo mbadde n’ekitundu ky’essaawa kyokka eky’embiro ku lwange. Mazima ddala obumanyirivu bw’abantu bonna abalungi bukakasa ekigambo kino, nti awatali kigero ekisaanidde eky’okusinza mu kyama, emmeeme ejja kukogga.”
Eri mutabani we yawandiika nti: “Nkwegayirira oleme kusendebwasendebwa kulagajjalira, kukendeeza, wadde okwanguyiriza okusaba kwo okw’oku makya. Mu bintu byonna, weekuume obutalagajjalira Katonda mu kisenge eky’okusabiramu. Tewali kintu kitta nnyo obulamu n’amaanyi g’eddiini okusinga ekyo. Okubeera wekka okusingawo n’okugolokoka mu budde — okusaba emirundi esatu ku lunaku waakiri. Nga nandisobodde okuweereza obulungi okusingawo singa nnakuza okussa ekimu ne Katonda okw’okumpi okusingawo.”
Wilberforce yali amanyi ekyama ky’obulamu obutukuvu. Si wano abasinga obungi mu ffe we tulemererwa? Tubeera n’emirimu mingi nnyo egy’ebintu ebirala, tubbira nnyo ne mu kukola ebirungi n’okutambuza omulimu gwa Mukama, ne tulagajjalira ebiseera ebisirifu eby’okusaba ne Katonda, era nga tetunnakimanya emmeeme yaffe ekogga era n’eyavuwala.
“Ekiro kimu kyokka mu kusaba,” bw’agamba Spurgeon, “kiyinza okutufuula abantu abaggya, nga tukyusiddwa okuva mu bwavu bw’emmeeme okudda mu bugagga obw’omwoyo, okuva mu kukankana okudda mu kujaguza obuwanguzi. Tulina ekyokulabirako ky’ekyo mu bulamu bwa Yakobo. Edda yali mukujjukujju omukyamu, bulijjo nga yeenoonyeza amagoba era ng’abala, nga talina kisikiriza kumpi mu buli ngeri, naye ekiro kimu mu kusaba kyafuula omunyazi oyo omulangira awangula, ne kimwambaza “ekitiibwa eky’omu ggulu. Okuva ekiro ekyo, abeera ku lupapula olutukuvu ng’omu ku b’ekitiibwa ab’omu ggulu. Ffe tetuyinza, waakiri oluusi n’oluusi, mu myaka gino egikooya egisibiddwa ku nsi, okwawula ekiro kimu kyokka olw’obusuubuzi obugaggawaza ng’obwo n’eggulu? Kiki, tetulina kwegomba kutukuvu? Tuli bakiggala eri okuyaayaana kw’okwagala kwa Katonda? Kyokka, baganda bange, olw’obugagga n’olw’ebya ssaayansi abantu bava mu bitanda byabwe ebibuguma n’essanyu, ate ffe tetuyinza kukikola oluusi n’oluusi olw’okwagala Katonda n’olw’obulungi bw’emmeeme? Buluwa obunyiikivu bwaffe, okwebaza kwaffe, obwesimbu bwaffe? Nkwatibwa ensonyi nga bwe nnenya bwe ntyo nze nzennyini nammwe. Twandirwanga emirundi mingi ku Yaboki, ne tukaaba nga Yakobo, bwe yakwata malayika?
“Ndisigala naawe ekiro kyonna,
Era ndimeggana okutuusa obudde lwe bunaakya.”
Mazima ddala, baganda bange, oba nga twawaayo ennaku zonna eri obusirusiru, tusobola okuwaayo akabanga eri amagezi ag’omu ggulu. Waaliwo ekiseera lwe twawangayo ebiro byonna eri obwenzi n’obukaba, eri amazina n’ebinyumu by’ensi; mu kiseera ekyo tetwakoowa; twanenyanga enjuba olw’okuvaayo amangu bwe gityo, nga twagala essaawa zirwemu katono tulyoke tusanyukire mu kusanyuka okusukkiridde, oboolyawo n’ekibi ekisingawo obuziba. Woowe, kale lwaki tukoowa mu mirimu egy’omu ggulu? Lwaki tukoowa bwe tusabibwa okutunula ne Mukama waffe? Golokoka, ggwe omutima omugayaavu, Yesu akuyita! Golokoka ogende osisinkane Mukwano ow’omu Ggulu mu kifo w’alabikira.”
Tetuyinza n’akatono kusuubira kukula mu kufaanana Mukama waffe okuggyako nga tugoberera ekyokulabirako kye ne tuwaayo ebiseera ebisingawo eri okussa ekimu ne Kitaffe. Okuzuukuka kw’okusaba okwa nnamaddala kwandireese enkyukakyuka ey’omwoyo.